హిమాలయాల్లో BCON వాతావరణ పరిశీలనా కేంద్రం: IITM, ARIES మధ్య చారిత్రక ఒప్పందం

What Happened

భూశాస్త్ర మంత్రిత్వ శాఖ (MoES) ఆధ్వర్యంలోని ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ట్రాపికల్ మెటియోరాలజీ (IITM) మరియు ఆర్యభట్ట రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అబ్జర్వేషనల్ సైన్సెస్ (ARIES) మధ్య జూన్ 18, 2026 న ఆన్‌లైన్ విధానంలో ఒక అవగాహన ఒప్పందం (MoU) కుదిరింది. 'భారత్ క్లైమేట్ అబ్జర్వేషన్ నెట్‌వర్క్' (BCON) ప్రాజెక్టులో భాగంగా ఉత్తరాఖండ్‌లోని దేవస్థల్ వద్ద దీర్ఘకాలిక వాతావరణ పరిశీలనా కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేయడమే ఈ ఒప్పందం ప్రధాన ఉద్దేశం. ఈ ఒప్పందం 50 సంవత్సరాలకు పైగా సుదీర్ఘ కాలం పాటు అమలులో ఉంటుంది.

When & Where

ఈ చారిత్రక ఒప్పందం జూన్ 18, 2026 న ఆన్‌లైన్ ద్వారా అధికారికంగా సంతకం చేయబడింది. ఉత్తరాఖండ్ లోని నైనిటాల్ కు సమీపంలో ఉన్న హిమాలయ పర్వత ప్రాంతమైన దేవస్థల్ (Devasthal) వద్ద ఈ నూతన వాతావరణ పరిశీలనా కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేస్తున్నారు. దేవస్థల్ ఎత్తైన ప్రాంతం కావడం వల్ల కాలుష్య రహిత, స్పష్టమైన వాతావరణ డేటాను సేకరించడానికి ఎంతో అనుకూలమైనది.

Who Is Involved

• ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ట్రాపికల్ మెటియోరాలజీ (IITM), పూణే: నెట్‌వర్క్‌ను డిజైన్ చేసి అమలు చేస్తోంది. డైరెక్టర్ డాక్టర్ ఎ. సూర్యచంద్ర రావు పాల్గొన్నారు.
• ఆర్యభట్ట రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అబ్జర్వేషనల్ సైన్సెస్ (ARIES), నైనిటాల్: దేవస్థల్ వద్ద మౌలిక వసతులు అందిస్తోంది. డైరెక్టర్ డాక్టర్ మనీష్ కుమార్ నాజా సంతకం చేశారు.
• కేంద్ర భూశాస్త్ర మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Earth Sciences - MoES): ఈ మొత్తం ప్రాజెక్ట్ (మిషన్ మౌసమ్ సహా) కు మద్దతు ఇస్తున్న నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.

How It Works

1. మౌలిక సదుపాయాల ఏర్పాటు: దేవస్థల్ వద్ద ఎత్తైన ప్రదేశంలో (High-altitude) BCON స్టేషన్‌ను స్థాపిస్తారు.
2. డేటా సేకరణ: గ్రీన్ హౌస్ వాయువులు, వాతావరణ రసాయన శాస్త్రం, ఏరోసోల్స్ (Short-lived climate forcers) మరియు నేల తేమను నిరంతరం నమోదు చేస్తారు.
3. డేటా ఇంటిగ్రేషన్: ఈ సున్నితమైన కాలుష్య రహిత డేటాను 'భారత్ క్లైమేట్ అబ్జర్వేషన్ నెట్‌వర్క్' జాతీయ డేటాబేస్‌కు అనుసంధానం చేస్తారు.
4. మోడలింగ్ మరియు విశ్లేషణ: సేకరించిన అత్యంత కచ్చితమైన డేటాను భారతదేశపు తొలి ఎర్త్ సిస్టమ్ మోడల్ 'IITM ESM' కు పంపిస్తారు. దీని ఆధారంగా భవిష్యత్ వాతావరణ మార్పులపై మరింత కచ్చితమైన అంచనాలు (Simulations) రూపుదిద్దుకుంటాయి.

Why It Matters

ఈ ఒప్పందం విధాన రూపకల్పనకు (Evidence-based policy) ఎంతో కీలకం. హిమాలయ ప్రాంత వాతావరణం దక్షిణ ఆసియా రుతుపవనాలను ప్రభావితం చేస్తుంది కాబట్టి (UPSC GS-1 & GS-3 ప్రాముఖ్యత), కచ్చితమైన డేటా సేకరణ జాతీయ ప్రయోజనాలకు అత్యవసరం. 'మిషన్ మౌసమ్' కింద చేపట్టిన ఈ ప్రాజెక్ట్ వ్యవసాయం, జలవనరుల నిర్వహణ, విపత్తు అంచనా మరియు గ్లోబల్ వార్మింగ్ అధ్యయనానికి కీలకమైన శాస్త్రీయ ఆధారాన్ని అందిస్తుంది.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently] భారతదేశంలో వాతావరణ పరిశోధనలు 1875లో భారత వాతావరణ శాఖ (IMD) స్థాపనతో ప్రారంభమయ్యాయి. స్వతంత్ర భారతంలో ట్రాపికల్ వాతావరణాన్ని ప్రత్యేకంగా అధ్యయనం చేసేందుకు 1962లో పూణేలో IITM ఏర్పాటయింది. దశాబ్దాలుగా ఉపగ్రహ ఆధారిత వాతావరణ అంచనాలు ఉన్నప్పటికీ, గ్రౌండ్ స్థాయిలో దీర్ఘకాలిక (Long-term) అత్యంత కచ్చితమైన (High-precision) నెట్‌వర్క్ లేకపోవడాన్ని గమనించి తాజాగా కేంద్ర ప్రభుత్వం BCON కు రూపకల్పన చేసింది.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently] వాతావరణ సవాళ్లను ఎదుర్కోవడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇటీవల పలు చర్యలు చేపట్టింది. 'మిషన్ మౌసమ్' పేరుతో వాతావరణ అంచనాల వ్యవస్థను ఆధునీకరించే బృహత్తర కార్యక్రమాన్ని ప్రకటించింది. అలాగే భూశాస్త్ర మంత్రిత్వ శాఖ (MoES) సముద్ర, వాతావరణ పరిశోధనల కోసం 'O-SMART' అనే సమగ్ర పథకాన్ని కొనసాగిస్తోంది. పారిస్ వాతావరణ ఒప్పందం (2015) లక్ష్యాలను చేరుకోవడానికి ఇలాంటి స్థానిక డేటా సేకరణను ఇండియా వేగవంతం చేసింది.

Static GK Connection

• ట్రోపోస్పియర్ మరియు గ్రీన్ హౌస్ ఎఫెక్ట్: వాతావరణంలోని కింది పొర అయిన ట్రోపోస్పియర్‌లో గ్రీన్ హౌస్ వాయువుల సాంద్రతను దేవస్థల్ కేంద్రం కొలుస్తుంది. ఇవి భూమి ఉష్ణోగ్రతను పెంచే ప్రధాన కారకాలు.
• భౌగోళిక అంశం (దేవస్థల్): ఉత్తరాఖండ్‌లోని కుమావోన్ హిమాలయాల్లో ఉన్న దేవస్థల్ శిఖరం పర్యావరణ కాలుష్యానికి దూరంగా ఉంటుంది (Pristine environment), అందుకే బేస్‌లైన్ డేటా తీయడానికి ఇది అనువైన ప్రదేశం.

India & World Comparison

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఐక్యరాజ్యసమితి (WMO) ఆధ్వర్యంలో 'గ్లోబల్ అట్మాస్ఫియర్ వాచ్' (Global Atmosphere Watch) పనిచేస్తోంది. అలాగే అమెరికాకు చెందిన NOAA అత్యంత అధునాతన మోడల్స్ ను ఉపయోగిస్తుంది. వీటికి దీటుగా ఇండియా తన స్వంత డేటా ఆధారంగా 'IITM ESM' ను అభివృద్ధి చేసింది. BCON ద్వారా ఇండియా అంతర్జాతీయ ఎర్త్ సిస్టమ్ మోడల్స్ కు పోటీగా కచ్చితమైన భారత వాతావరణ అంచనాలను సాధించగలదు.

Future Impact

ఈ 50 ఏళ్ల ఒప్పందం వల్ల రాబోయే ఐదు దశాబ్దాల పాటు ఎటువంటి ఆటంకం లేకుండా హిమాలయ ప్రాంత డేటా లభిస్తుంది. దీని ఆధారంగా రుతుపవనాల అనిశ్చితి, హిమానీనదాల (Glaciers) కరుగుదల, మరియు వాతావరణ మార్పులపై మరింత స్పష్టత వస్తుంది. ఫలితంగా, భారతదేశ భవిష్యత్ విధానాలు, విపత్తు సన్నద్ధత (Disaster Preparedness) ప్రపంచ దేశాలకు ఆదర్శంగా నిలిచే అవకాశం ఉంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• జూన్ 18, 2026 న ఆన్‌లైన్ పద్ధతిలో IITM మరియు ARIES మధ్య చారిత్రక వాతావరణ ఒప్పందం కుదిరింది.
• ఈ ఒప్పందం యొక్క కాలపరిమితి 50 సంవత్సరాలకు పైగా (More than 50 years) ఉంటుంది.
• నెట్‌వర్క్ పేరు: భారత్ క్లైమేట్ అబ్జర్వేషన్ నెట్‌వర్క్ (BCON).
• ఏర్పాటు చేసే ప్రదేశం: దేవస్థల్, నైనిటాల్, ఉత్తరాఖండ్ (ARIES క్యాంపస్).
• నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ: కేంద్ర భూశాస్త్ర మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Earth Sciences - MoES).
• సంబంధిత చొరవ: ఇది MoES అమలు చేస్తున్న 'మిషన్ మౌసమ్' లో ఒక ప్రధాన భాగం.
• సేకరించే డేటా: వాతావరణ పారామితులు, గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు, వాతావరణ రసాయన శాస్త్రం, నేల తేమ (Soil moisture).
• సంబంధిత సాంకేతికత: భారతదేశపు మొట్టమొదటి ఎర్త్ సిస్టమ్ మోడల్ (IITM ESM).
• సంతకం చేసిన వ్యక్తులు: డా. ఎ. సూర్యచంద్ర రావు (IITM డైరెక్టర్) మరియు డా. మనీష్ కుమార్ నాజా (ARIES డైరెక్టర్).
• భౌగోళిక ప్రాముఖ్యత: దేవస్థల్ ఎత్తైన హిమాలయ ప్రాంతం కావడంతో కాలుష్య రహిత (Pristine) డేటా లభ్యమవుతుంది.
• BCON లక్ష్యం: జాతీయ స్థాయిలో అత్యంత కచ్చితమైన (High-precision) వాతావరణ డేటాబేస్ ను రూపొందించడం.
• ఆశించే ప్రయోజనం: వాతావరణ అంచనాల్లో కచ్చితత్వాన్ని పెంచి భవిష్యత్ ప్రొజెక్షన్లను మెరుగుపరచడం.
• విధాన రూపకల్పన: సాక్ష్యాధారాలతో కూడిన పర్యావరణ విధానాల రూపకల్పన (Evidence-based policy development).
• ఇంపాక్ట్ ప్రాంతం: ముఖ్యంగా హిమాలయ పర్యావరణ వ్యవస్థ మరియు గ్రీన్ హౌస్ వాయువుల రవాణా డైనమిక్స్.
• మోడల్ వాలిడేషన్: సేకరించిన అత్యున్నత డేటా ఎర్త్ సిస్టమ్ మోడల్స్ కు బెంచ్‌మార్కింగ్ గా పనిచేస్తుంది.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: భారత్ క్లైమేట్ అబ్జర్వేషన్ నెట్‌వర్క్ (BCON) మరియు ఎర్త్ సిస్టమ్ మోడల్ (ESM)

• Definition: BCON అనేది దేశవ్యాప్తంగా వాతావరణ మార్పులను, గ్రీన్ హౌస్ వాయువులను అత్యంత కచ్చితత్వంతో కొలిచే ఒక జాతీయ దీర్ఘకాలిక పరిశీలనా నెట్‌వర్క్.
• Constitutional / Legal Basis: రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 48A మరియు ప్రాథమిక విధి 51A(g) ప్రకారం పర్యావరణ పరిరక్షణ రాజ్య మరియు పౌరుల బాధ్యత. ⚠️ [SOURCE NEEDED]
• Scientific / Economic Principle: రేడియేటివ్ ఫోర్సింగ్ (Radiative Forcing) మరియు ఏరోసోల్స్ ఇంపాక్ట్ అనే శాస్త్రీయ సూత్రాల ఆధారంగా వాతావరణ మార్పులను ఈ మోడల్స్ లెక్కిస్తాయి.
• How it connects to this event: తాజా ఒప్పందం ద్వారా BCON కింద దేవస్థల్ వద్ద హిమాలయ ప్రాంత కాలుష్యాన్ని కొలవడానికి 50 ఏళ్ల సుదీర్ఘ కేంద్రం ఏర్పాటవుతోంది.
• Origin & History: భారత భూశాస్త్ర మంత్రిత్వ శాఖ (MoES) మద్దతుతో పూణేలోని IITM ఈ జాతీయ నెట్‌వర్క్‌ను సైంటిఫిక్ అసెస్‌మెంట్ కోసం రూపొందించింది.
• Key milestone 1: క్లైమేట్ ట్రెండ్స్ ను పసిగట్టడానికి భారతదేశం తన తొలి స్వదేశీ ఎర్త్ సిస్టమ్ మోడల్ (IITM ESM) ను అభివృద్ధి చేయడం చారిత్రక ఘట్టం.
• Key milestone 2: వాతావరణ అంచనా వ్యవస్థను బలోపేతం చేసేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇటీవల తీసుకువచ్చిన 'మిషన్ మౌసమ్' ముందడుగు. ⚠️ [SOURCE NEEDED]
• Related Acts / Schemes / Treaties: నేషనల్ యాక్షన్ ప్లాన్ ఆన్ క్లైమేట్ చేంజ్ (NAPCC), పారిస్ ఒప్పందం, మరియు మిషన్ మౌసమ్. ⚠️ [SOURCE NEEDED]
• Nodal Ministry / Body: ఈ ప్రాజెక్ట్ భారత భూశాస్త్ర మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Earth Sciences) కింద నడుస్తుంది.
• India-specific relevance: వ్యవసాయ రంగం పూర్తిగా దక్షిణ ఆసియా రుతుపవనాల పైనే ఆధారపడిన దేశానికి కచ్చితమైన వాతావరణ డేటా ఎంతో కీలకం.
• Global comparison: ఇది ప్రపంచ వాతావరణ సంస్థ (WMO) కు చెందిన 'గ్లోబల్ అట్మాస్ఫియర్ వాచ్' కు సమానమైన జాతీయ స్థాయి డేటాబేస్‌ను నిర్మిస్తుంది.
• Data point: తాజాగా కుదిరిన అవగాహన ఒప్పందం (MoU) 50 సంవత్సరాలకు పైగా కాలపరిమితితో నిర్దేశించబడింది.
• Common exam angle: BCON నెట్‌వర్క్ నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ (MoES) ఏది? మరియు ARIES వాతావరణ కేంద్రం ఎక్కడ ఉందనే ప్రశ్నలు UPSC తరచుగా అడుగుతుంది.
• Easy memory hook: "B-MoES-H" – BCON under MoES at Himalayas (Devasthal) for Climate.

---

❓ Practice MCQs

Q1. 'భారత్ క్లైమేట్ అబ్జర్వేషన్ నెట్‌వర్క్ (BCON)' ఏ మంత్రిత్వ శాఖ కింద పనిచేస్తుంది? [Easy]

A) అటవీ మరియు పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ (MoEFCC)

B) సైన్స్ మరియు టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ (DST)

C) భూశాస్త్ర మంత్రిత్వ శాఖ (MoES)

D) అంతరిక్ష విభాగం (ISRO)

Answer: C

Explanation: BCON అనేది భారత భూశాస్త్ర మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Earth Sciences - MoES) మద్దతుతో పూణేలోని IITM అమలు చేస్తున్న జాతీయ వాతావరణ పరిశీలనా వ్యవస్థ.

---

Q2. ఇటీవల IITM మరియు ARIES మధ్య కుదిరిన వాతావరణ పరిశీలనా ఒప్పందం యొక్క కాలపరిమితి ఎంత? [Easy]

A) 10 సంవత్సరాలు

B) 25 సంవత్సరాలు

C) 5 సంవత్సరాలు

D) 50 సంవత్సరాలకు పైగా

Answer: D

Explanation: ఈ చారిత్రక అవగాహన ఒప్పందం (MoU) దీర్ఘకాలిక వాతావరణ డేటా సేకరణ కోసం 50 సంవత్సరాలకు పైగా (more than fifty years) కుదుర్చుకోబడింది.

---

Q3. 'మిషన్ మౌసమ్' చొరవ కింద వాతావరణ పరిశీలనా కేంద్రాన్ని నెలకొల్పనున్న ప్రదేశం ఏది? [Moderate]

A) కన్యాకుమారి, తమిళనాడు

B) దేవస్థల్, నైనిటాల్

C) లేహ్, లడఖ్

D) షిల్లాంగ్, మేఘాలయ

Answer: B

Explanation: హిమాలయ ప్రాంత పర్యావరణాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఉత్తరాఖండ్‌లోని నైనిటాల్ సమీపంలో ఉన్న ఏరీస్ (ARIES) కు చెందిన దేవస్థల్ వద్ద ఈ కేంద్రం ఏర్పాటవుతోంది.

---

Q4. వాతావరణ మార్పులపై మరింత కచ్చితమైన అంచనాలు వేయడానికి భారతదేశం రూపొందించిన మొట్టమొదటి ఎర్త్ సిస్టమ్ మోడల్ (ESM) పేరు ఏమిటి? [Moderate]

A) ISRO CLIMATE-1

B) IITM ESM

C) BHARAT-WEATHER MODEL

D) ARIES-M

Answer: B

Explanation: వాతావరణ అనుకరణలను కచ్చితత్వంతో అంచనా వేయడానికి ఇండియాస్ ఫస్ట్ ESM గా 'IITM ESM' కు పేరుంది. BCON డేటా దీని వాలిడేషన్ కు ఉపయోగపడుతుంది.

---

Q5. దేవస్థల్ వద్ద ఏర్పాటు చేయనున్న BCON పరిశీలనా కేంద్రం ప్రధానంగా వేటిని పర్యవేక్షించదు? [Moderate]

A) గ్రీన్ హౌస్ వాయువులు

B) నేల తేమ (Soil moisture)

C) వాతావరణ రసాయన శాస్త్రం

D) అణు రేడియేషన్ స్థాయులు (Nuclear radiation levels)

Answer: D

Explanation: ఈ కేంద్రం ప్రధానంగా వాతావరణ పారామితులు, గ్రీన్ హౌస్ వాయువులు, షార్ట్-లైవ్డ్ క్లైమేట్ ఫోర్సర్స్, మరియు నేల తేమను పరిశీలిస్తుంది. అణు రేడియేషన్ పర్యవేక్షణ దీని పరిధిలో లేదు.

---

Q6. ఏ రెండు సంస్థల మధ్య వాతావరణ పరిశీలనా కేంద్రం ఏర్పాటు కోసం ఒప్పందం కుదిరింది? [Tricky]

A) IMD మరియు ISRO

B) IITM మరియు ARIES

C) నీతి ఆయోగ్ మరియు WMO

D) IITM మరియు IISc బెంగుళూరు

Answer: B

Explanation: జూన్ 18, 2026 న ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ట్రాపికల్ మెటియోరాలజీ (IITM) మరియు ఆర్యభట్ట రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అబ్జర్వేషనల్ సైన్సెస్ (ARIES) మధ్య ఈ MoU కుదిరింది.

---

Q7. దేవస్థల్ ప్రాంతాన్ని వాతావరణ పరిశీలన కోసం ఎంచుకోవడానికి గల ప్రధాన కారణం ఏమిటి? [Tricky]

A) సముద్ర మట్టానికి అత్యంత సమీపంలో ఉండటం

B) కాలుష్య రహిత వాతావరణం (Pristine setting) మరియు ఎత్తైన ప్రాంతం కావడం

C) అక్కడ ఉష్ణోగ్రతలు ఎల్లప్పుడూ 0°C కింద ఉండటం

D) పారిశ్రామిక వాడలకు అతి సమీపంలో ఉండటం

Answer: B

Explanation: దేవస్థల్ ఎత్తైన హిమాలయ పర్వత ప్రాంతంలో (high-altitude hilltop) కాలుష్యానికి దూరంగా ఉండటం వల్ల బేస్‌లైన్ డేటాను సేకరించడానికి అత్యంత అనుకూలం (pristine setting).

---

Q8. ఈ ప్రాజెక్ట్ లో "షార్ట్-లైవ్డ్ క్లైమేట్ ఫోర్సర్స్ (Short-lived climate forcers)" పర్యవేక్షణ కీలకం. దీని ఉద్దేశం ఏమిటి? [Tricky]

A) స్వల్పకాలంలో భూమి వాతావరణ వ్యవస్థపై తీవ్ర ప్రభావం చూపే కాలుష్య కారకాలను గుర్తించడం

B) తక్కువ కాలం మాత్రమే ఉండే అరుదైన వృక్ష జాతులను రక్షించడం

C) కేవలం శీతాకాలంలో మాత్రమే ఏర్పడే మంచు తుఫాన్లను అంచనా వేయడం

D) వాతావరణం నుండి తాత్కాలికంగా ఆక్సిజన్ తగ్గుదలను లెక్కించడం

Answer: A

Explanation: "Short-lived climate forcers" అనగా బ్లాక్ కార్బన్, మీథేన్, ఏరోసోల్స్ వంటివి. ఇవి గ్రీన్ హౌస్ వాయువుల కన్నా తక్కువ కాలం వాతావరణంలో ఉన్నా భూమి వేడెక్కడంపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతాయి.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

'భారత్ క్లైమేట్ అబ్జర్వేషన్ నెట్‌వర్క్ (BCON)' అనే జాతీయ ప్రాజెక్ట్ ఏ మంత్రిత్వ శాఖ సహకారంతో అమలు చేయబడుతోంది?

A) మినిస్ట్రీ ఆఫ్ ఎన్విరాన్‌మెంట్, ఫారెస్ట్ అండ్ క్లైమేట్ చేంజ్ (MoEFCC)

B) మినిస్ట్రీ ఆఫ్ ఎర్త్ సైన్సెస్ (MoES)

C) డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ (DST)

D) మినిస్ట్రీ ఆఫ్ న్యూ అండ్ రెన్యూవబుల్ ఎనర్జీ (MNRE)

Answer: B

Explanation: వాతావరణ మార్పులపై దీర్ఘకాలిక పరిశోధనల కోసం 'మిషన్ మౌసమ్' మరియు BCON ప్రాజెక్టులను భూశాస్త్ర మంత్రిత్వ శాఖ (MoES) అమలు చేస్తోంది.

---

PYQ 2:

ఇటీవల కుదిరిన IITM మరియు ARIES వాతావరణ ఒప్పందానికి సంబంధించి క్రింది వ్యాఖ్యలను పరిశీలించండి:

1. ఈ ఒప్పందం కింద ఏర్పాటయ్యే పరిశీలనా కేంద్రం 'మిషన్ మౌసమ్' చొరవలో భాగం.
2. ఈ వాతావరణ కేంద్రం పశ్చిమ కనుమలలోని ఎత్తైన ప్రదేశంలో ఏర్పాటు చేయబడుతోంది.
3. ఈ ఒప్పందం యొక్క కాలపరిమితి 50 సంవత్సరాలకు పైగా ఉంటుంది.

పై వ్యాఖ్యలలో ఏది/ఏవి సరైనది/సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 1 మరియు 3 మాత్రమే

C) 2 మరియు 3 మాత్రమే

D) పైవన్నీ

Answer: B

Explanation: వ్యాఖ్య 2 తప్పు, ఎందుకంటే ఈ కేంద్రాన్ని పశ్చిమ కనుమలలో కాదు, ఉత్తరాఖండ్‌లోని హిమాలయ ప్రాంతమైన దేవస్థల్ వద్ద ఏర్పాటు చేస్తున్నారు. వ్యాఖ్యలు 1 మరియు 3 సరైనవి.

---

PYQ 3:

ప్రతిపాదన (A): భారతదేశం 'IITM ESM' వంటి ఎర్త్ సిస్టమ్ మోడల్స్ మరియు BCON వంటి డేటా నెట్‌వర్క్‌ల రూపకల్పనను వేగవంతం చేస్తోంది.

కారణం (R): కచ్చితమైన దేశీయ వాతావరణ డేటాబేస్ అనేది వాతావరణ మార్పుల అంచనాలకు, మరియు సాక్ష్యాధారాలతో కూడిన పర్యావరణ విధానాల రూపకల్పనకు ఎంతో అవసరం.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కు సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది, కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు, కానీ R సరైనది.

Answer: A

Explanation: వాతావరణ మార్పుల అంచనాలను మెరుగుపరచడం మరియు స్వదేశీ డేటాతో సమర్థవంతమైన పాలసీలను తీసుకురావాలన్న (evidence-based policy) లక్ష్యంతోనే ప్రభుత్వం BCON మరియు ESM లను ప్రోత్సహిస్తోంది. కాబట్టి R సరైన కారణం.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశ వాతావరణ విధానాల రూపకల్పనలో 'భారత్ క్లైమేట్ అబ్జర్వేషన్ నెట్‌వర్క్' (BCON) పాత్ర ఏమిటి? హిమాలయ ప్రాంతంలో పరిశీలనా కేంద్రాల ప్రాముఖ్యతను చర్చించండి.

వాతావరణ మార్పుల ప్రభావాన్ని కచ్చితంగా అంచనా వేయడానికి సుదీర్ఘ, నాణ్యమైన డేటాబేస్ అత్యవసరం. దీనిని సాధించే దిశగా కేంద్ర భూశాస్త్ర మంత్రిత్వ శాఖ (MoES) ప్రారంభించిన 'భారత్ క్లైమేట్ అబ్జర్వేషన్ నెట్‌వర్క్ (BCON)' విధాన రూపకల్పనలో (Evidence-based policy) ఒక గేమ్ ఛేంజర్ గా మారనుంది. జూన్ 18, 2026 న IITM మరియు ARIES కుదుర్చుకున్న 50 ఏళ్ల సుదీర్ఘ ఒప్పందం ఈ వ్యూహంలో భాగమే.

హిమాలయ ప్రాంతం దక్షిణ ఆసియా వాతావరణ వ్యవస్థకు గుండెకాయ లాంటిది. ఉత్తరాఖండ్ లోని దేవస్థల్ వంటి ఎత్తైన ప్రదేశాలు కాలుష్య రహిత వాతావరణాన్ని (Pristine environment) కలిగి ఉండటం వల్ల, గ్రీన్ హౌస్ వాయువులు మరియు షార్ట్-లైవ్డ్ ఏరోసోల్స్ యొక్క బేస్‌లైన్ డేటాను అత్యంత స్పష్టంగా ఇక్కడ కొలవవచ్చు. ఈ కచ్చితమైన డేటాను భారతదేశపు మొట్టమొదటి ఎర్త్ సిస్టమ్ మోడల్ (IITM ESM) కు ఫీడ్ చేయడం ద్వారా భవిష్యత్ గ్లోబల్ వార్మింగ్, రుతుపవనాల ప్యాటర్న్‌లపై స్పష్టమైన అంచనాలు వేయగలం. వ్యవసాయ ఆధారిత దేశమైన భారత్‌కు విపత్తుల నిర్వహణ, జల భద్రతను నిర్ధారించుకోవడంలో ఈ చొరవ భవిష్యత్తుకు బలమైన పునాది వేస్తుంది.

---

Question 2 (250 words): వాతావరణ మార్పుల అంచనాలో స్థానిక హై-ప్రిసిషన్ డేటాబేస్ లేమి ప్రధాన సవాలుగా మారింది. ఈ నేపథ్యంలో IITM మరియు ARIES కుదుర్చుకున్న ఒప్పందం ప్రాముఖ్యతను వివరిస్తూ, ఎర్త్ సిస్టమ్ మోడల్స్ (ESM) ద్వారా భవిష్యత్ విపత్తులను ఎలా నివారించవచ్చో విశ్లేషించండి.

ప్రపంచవ్యాప్తంగా వాతావరణ మార్పుల తీవ్రత పెరుగుతున్న తరుణంలో, పాశ్చాత్య దేశాల ఎర్త్ మోడల్స్‌పై ఆధారపడటం కంటే దేశీయ హై-ప్రిసిషన్ (High-precision) డేటాబేస్ ను అభివృద్ధి చేసుకోవడం భారతదేశానికి అత్యవసరం. ఈ డేటాబేస్ లేమి వల్ల రుతుపవనాల అనిశ్చితిని, ఆకస్మిక వరదలను పసిగట్టడంలో సవాళ్లు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ అంతరాన్ని పూడ్చడానికి పూణేలోని IITM మరియు నైనిటాల్ లోని ARIES మధ్య 2026 జూన్ 18న కుదిరిన చారిత్రక అవగాహన ఒప్పందం (MoU) ఒక గొప్ప ముందడుగు.

ఈ ఒప్పందం ద్వారా కేంద్ర భూశాస్త్ర మంత్రిత్వ శాఖ (MoES) కు చెందిన 'మిషన్ మౌసమ్' కింద ఉత్తరాఖండ్ లోని దేవస్థల్ వద్ద దీర్ఘకాలిక (50 ఏళ్లకు పైగా) BCON వాతావరణ కేంద్రాన్ని నెలకొల్పుతున్నారు. వాతావరణ పారామితులు, గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు, నేల తేమ, మరియు ఏరోసోల్స్‌ను నిరంతరం కొలవడం వల్ల కాలుష్య డైనమిక్స్ పై అత్యంత స్పష్టత వస్తుంది. హిమాలయ ప్రాంతం ఎకోలాజికల్ గా అత్యంత సున్నితమైనది కాబట్టి ఇక్కడి డేటా మొత్తం దక్షిణాసియా పర్యావరణ స్థితిగతులకు అద్దం పడుతుంది.

ఈ కేంద్రం నుండి వెలువడే బేస్‌లైన్ డేటా భారతదేశపు మొట్టమొదటి ఎర్త్ సిస్టమ్ మోడల్ (IITM ESM) కు కీలకం. మోడల్స్ ఎంత అడ్వాన్స్డ్ అయినా, దానికి అందించే స్థానిక ఇన్-సిటు (In-situ) డేటా కచ్చితంగా ఉంటేనే ఫలితాలు పక్కాగా ఉంటాయి. స్థానిక డేటాతో అప్డేట్ అయిన ESM ద్వారా రాబోయే ఏళ్లలో అకాల వర్షాలు, కరువు పరిస్థితులు, హిమానీనదాల (Glaciers) ముప్పును ముందుగానే అంచనా వేయవచ్చు. అంతిమంగా, ఈ సాంకేతిక స్వావలంబన వ్యవసాయ రక్షణకు, సాక్ష్యాధారాలతో కూడిన ప్రభుత్వ విధానాలకు (Evidence-based policy) భరోసా ఇస్తుంది.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: స్టూడెంట్స్ BCON లేదా ఎర్త్ మోడల్స్ అని చూడగానే ఇవి 'మినిస్ట్రీ ఆఫ్ ఎన్విరాన్‌మెంట్ (MoEFCC)' లేదా 'ఇస్రో (ISRO)' కి చెందినవని తప్పుగా భావిస్తారు. అసలు వాస్తవం ఏమిటంటే ఈ మొత్తం ప్రాజెక్టుల నోడల్ ఏజెన్సీ కేంద్ర భూశాస్త్ర మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Earth Sciences - MoES).
• Trap 2: ARIES అనగానే దక్షిణాదిన లేదా ఈశాన్య రాష్ట్రాల్లో ఉంటుందని కన్ఫ్యూజ్ అవుతారు. కానీ ARIES కు చెందిన దేవస్థల్ అబ్జర్వేటరీ ఉత్తరాఖండ్ లోని హిమాలయాల్లో ఉంది. ఇది వాతావరణ డేటా సేకరణకు కీలకం.
• Trap 3: వాతావరణ ప్రాజెక్టులు సాధారణంగా 5 లేదా 10 ఏళ్లకు కుదుర్చుకుంటారు కదా అనుకుంటారు. కానీ దీర్ఘకాలిక పరిశోధనల కోసం ఈ IITM-ARIES అవగాహన ఒప్పందం 50 సంవత్సరాలకు పైగా (more than fifty years) కుదుర్చుకోబడింది. ఈ చిన్న డేటా పాయింట్ ఆబ్జెక్టివ్ ఎగ్జామ్స్ లో చాలా ముఖ్యం.

---

🧭 Exam Tip

UPSC Prelims కోసం 'మిషన్ మౌసమ్', 'BCON' మరియు 'IITM ESM' వంటి పదాలు ఏ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోకి వస్తాయో కచ్చితంగా గుర్తుంచుకోండి. అలాగే పట-ఆధారిత (Map-based) ప్రశ్నలలో 'దేవస్థల్, ఉత్తరాఖండ్' ఎక్కడ ఉందో అడిగే అవకాశం ఉంది. Mains (GS-3) పర్యావరణం మరియు సైన్స్ & టెక్నాలజీ విభాగాల్లో, భారతదేశం స్వదేశీ వాతావరణ డేటాబేస్ (Evidence-based policymaking) దిశగా వేస్తున్న అడుగులను ఉదాహరణగా చూపిస్తూ ఆన్సర్స్ రాయడానికి ఈ టాపిక్ బెస్ట్ కేస్ స్టడీ. తదుపరి ఎగ్జామ్స్‌లో ఇండియాస్ ఎర్త్ సిస్టమ్ మోడల్ (ESM) ప్రాముఖ్యతపై నేరుగా ప్రశ్నలు రావచ్చు.