అసంక్రమణీయ వ్యాధుల (NCDs) నివారణకు 10 యోగా ప్రోటోకాల్స్‌ను ప్రారంభించిన WHO సహకార కేంద్రం

What Happened

అంతర్జాతీయ యోగా దినోత్సవం (June 21, 2026) కి ముందుగా, ఆయుష్ మంత్రిత్వ శాఖ కింద పనిచేసే మొరార్జీ దేశాయ్ నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ యోగా (MDNIY) 10 ప్రత్యేక యోగా ప్రోటోకాల్స్ వీడియోలను విడుదల చేసింది. NCDs (నాన్-కమ్యూనికేబుల్ డిసీజెస్) బారిన పడుతున్న వారి సంఖ్య పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో, ఆసుపత్రి ఖర్చులను తగ్గించి ప్రివెంటివ్ హెల్త్‌కేర్‌ను ప్రోత్సహించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశం. కోల్‌కతాలో జరిగే జాతీయ వేడుకలలో ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ ఈ కార్యక్రమాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించనున్నారు.

When & Where

ఈ ప్రోటోకాల్స్ అంతర్జాతీయ యోగా దినోత్సవం 2026 (జూన్ 21) కి సన్నాహకంగా విడుదల చేయబడ్డాయి. జాతీయ స్థాయి ప్రధాన యోగా దినోత్సవ వేడుకలు పశ్చిమ బెంగాల్ రాజధాని కోల్‌కతాలో జరగనున్నాయి. ఈ ప్రోటోకాల్స్‌ను న్యూఢిల్లీలో ఉన్న మొరార్జీ దేశాయ్ నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ యోగా ప్రాంగణంలో అభివృద్ధి చేశారు.

Who Is Involved

• ఆయుష్ మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Ayush): యోగా మరియు సాంప్రదాయ వైద్య విధానాలకు నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
• WHO సహకార కేంద్రం (WHO Collaborating Centre): MDNIY లో ఉన్న ఈ కేంద్రం సాంప్రదాయ వైద్యానికి సంబంధించి WHO తో కలిసి పనిచేస్తుంది.
• మొరార్జీ దేశాయ్ నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ యోగా (MDNIY): ఈ శాస్త్రీయ యోగా ప్రోటోకాల్స్‌ను అభివృద్ధి చేసిన ప్రధాన సంస్థ.
• ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ: కోల్‌కతాలో జరిగే 2026 యోగా దినోత్సవ వేడుకలకు నాయకత్వం వహిస్తారు.

How It Works

• వ్యాధి ఆధారిత మాడ్యూల్స్: డయాబెటిస్, హైపర్‌టెన్షన్ వంటి నిర్దిష్ట వ్యాధులకు అనుగుణంగా ప్రత్యేకమైన ఆసనాలు మరియు ప్రాణాయామ పద్ధతులను ఇందులో చేర్చారు.
• వయస్సు ఆధారిత విధానం: పిల్లలు, కౌమారదశలో ఉన్నవారు, వృద్ధులు మరియు గర్భిణీ స్త్రీలకు సురక్షితమైన ఆసనాలను శాస్త్రీయంగా ఎంపిక చేశారు.
• డిజిటల్ వ్యాప్తి: ప్రజలు సులభంగా నేర్చుకునేలా ఈ ప్రోటోకాల్స్ వీడియోల రూపంలో యూట్యూబ్ మరియు ఇతర డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌ల ద్వారా ఉచితంగా అందుబాటులో ఉంచబడ్డాయి.
• క్లినికల్ ఇంటిగ్రేషన్: ఈ ప్రోటోకాల్స్‌ను ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలు (PHCs) మరియు వెల్నెస్ సెంటర్లలో సాధారణ వైద్యంతో పాటు అమలు చేసేలా ప్రోత్సహిస్తారు.

Why It Matters

UPSC GS Paper 2 (Health & Human Resources) కు ఇది అత్యంత కీలకం. ఆధునిక కాలంలో జీవనశైలి మార్పుల వల్ల డయాబెటిస్ మరియు బీపీ వంటి నాన్-కమ్యూనికేబుల్ వ్యాధులు (NCDs) ప్రధాన మరణాలకు కారణమవుతున్నాయి. ఈ యోగా ప్రోటోకాల్స్ కేవలం శారీరక వ్యాయామమే కాకుండా, తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన 'ప్రివెంటివ్ హెల్త్‌కేర్' (నివారణ ఆరోగ్య సంరక్షణ) ను అందిస్తాయి. దీని వల్ల దేశ ఆరోగ్య బడ్జెట్‌పై భారం తగ్గుతుంది మరియు ప్రజల జీవన నాణ్యత మెరుగుపడుతుంది.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• 2014: ఐక్యరాజ్యసమితి జనరల్ అసెంబ్లీలో ప్రధాని మోదీ చేసిన ప్రతిపాదన మేరకు, డిసెంబర్ 2014లో జూన్ 21 ని అంతర్జాతీయ యోగా దినోత్సవంగా ప్రకటించారు.
• 2015: ప్రపంచవ్యాప్తంగా మొట్టమొదటి అంతర్జాతీయ యోగా దినోత్సవం జూన్ 21, 2015 న ఘనంగా నిర్వహించబడింది.
• 1998: న్యూఢిల్లీలో యోగా విద్య మరియు పరిశోధనలను ప్రోత్సహించడానికి సెంట్రల్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ యోగా స్థానంలో MDNIY ని స్థాపించారు.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• 2021: ఆయుష్ మంత్రిత్వ శాఖ మరియు WHO సంయుక్తంగా మొబైల్ ఆధారిత 'WHO mYoga' యాప్‌ను ప్రారంభించాయి.
• 2022: ప్రభుత్వ మరియు ప్రైవేట్ కార్యాలయాల్లో పనిచేసే ఉద్యోగుల కోసం ఆయుష్ మంత్రిత్వ శాఖ 'Y-Break' (Yoga Break at Workplace) మాడ్యూల్‌ను పరిచయం చేసింది.
• 2026 (ఇటీవల): ఒకే రోజు కాకుండా ఏడాది పొడవునా యోగాను ఆచరించడాన్ని ప్రోత్సహించడానికి 'యోగా 365' (Yoga 365) కార్యక్రమాన్ని ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టింది.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 47 (Article 47): భారత రాజ్యాంగంలోని DPSP కింద, ప్రజల పౌష్టికాహార స్థాయిని, జీవన ప్రమాణాలను పెంచడం మరియు ప్రజారోగ్యాన్ని మెరుగుపరచడం రాష్ట్రం (State) యొక్క ప్రాథమిక విధి.
• NCDs (Non-Communicable Diseases): ఇవి ఒకరి నుండి మరొకరికి వ్యాపించని వ్యాధులు (ఉదాహరణకు: క్యాన్సర్, డయాబెటిస్, గుండె సంబంధిత వ్యాధులు). ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకారం ప్రపంచవ్యాప్తంగా సంభవించే మరణాల్లో అత్యధికం ఈ వ్యాధుల వల్లే జరుగుతున్నాయి.

India & World Comparison

భారతదేశం సాంప్రదాయ వైద్యంలో ప్రపంచ అగ్రగామిగా ఎదుగుతోంది. గుజరాత్‌లోని జామ్‌నగర్‌లో WHO గ్లోబల్ సెంటర్ ఫర్ ట్రెడిషనల్ మెడిసిన్ (GCTM) స్థాపించబడటం దీనికి నిదర్శనం. ఆధునిక అల్లోపతి వైద్యానికి అనుబంధంగా యోగాను చికిత్సా విధానంగా ప్రపంచ దేశాలు (ముఖ్యంగా పశ్చిమ దేశాలు) విపరీతంగా ఆదరిస్తున్నాయి.

Future Impact

• SDG 3 సాధన: ఈ కార్యక్రమం ద్వారా ఐక్యరాజ్యసమితి సుస్థిరాభివృద్ధి లక్ష్యం-3 (Good Health and Well-being) ని సాధించడంలో భారతదేశం వేగంగా ముందుకు వెళ్తుంది.
• మెడికల్ టూరిజం (Medical Tourism): యోగా మరియు ఆయుర్వేద చికిత్సల కోసం విదేశీయుల రాక పెరిగి, ఆయుష్ రంగంలో ఆర్థిక వృద్ధి సాధ్యమవుతుంది.
• ఆరోగ్య విధానంలో మార్పు: భవిష్యత్తులో యోగాను పాఠశాలల కరిక్యులమ్ లో మరియు జాతీయ ఆరోగ్య మిషన్ (NHM) లో మరింత బలోపేతం చేసే అవకాశం ఉంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• 2026 అంతర్జాతీయ యోగా దినోత్సవం (IDY) థీమ్: 'Yoga for Healthy Ageing'.
• ప్రధాన ఉద్దేశం: వృద్ధులలో ఆరోగ్యకరమైన మరియు క్రియాశీలక జీవనాన్ని ప్రోత్సహించడం.
• మొత్తం 10 యోగా ప్రోటోకాల్స్ ముఖ్యంగా నాన్-కమ్యూనికేబుల్ డిసీజెస్ (NCDs) నివారణకు ఉద్దేశించినవి.
• లక్ష్య వ్యాధులు: డయాబెటిస్, హైపర్‌టెన్షన్, బ్రాంకియల్ ఆస్తమా, మానసిక ఆరోగ్యం.
• జాతీయ వేడుకల వేదిక: కోల్‌కతా (ప్రధాని మోదీ నేతృత్వంలో).
• అభివృద్ధి చేసిన సంస్థ: మొరార్జీ దేశాయ్ నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ యోగా (MDNIY).
• MDNIY లోని WHO-CC (WHO Collaborating Centre) ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థకు యోగా రీసెర్చ్ డెవలప్మెంట్‌లో సహకరిస్తుంది.
• MDNIY స్థాపన సంవత్సరం: 1998 (1976 నాటి CRIY ని అప్‌గ్రేడ్ చేయడం ద్వారా).
• నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ: మినిస్ట్రీ ఆఫ్ ఆయుష్ (Ministry of Ayush).
• స్పెషల్ టార్గెట్ గ్రూప్స్: పిల్లలు, వృద్ధులు, గర్భిణీలు, కౌమారదశలో ఉన్నవారు.
• యోగాను దైనందిన జీవితంలో భాగం చేయడానికి 2026లో చేపట్టిన క్యాంపెయిన్: 'యోగా 365' (Yoga 365).
• సుదూర విమాన ప్రయాణికుల కోసం MDNIY రూపొందించిన మాడ్యూల్: 'Yoga for Air Travel'.
• భారత రాజ్యాంగ కనెక్షన్: ఆర్టికల్ 47 (ప్రజారోగ్య మెరుగుదల).
• గ్లోబల్ ఇంపాక్ట్: ఇది సస్టైనబుల్ డెవలప్‌మెంట్ గోల్ (SDG) 3 (ఆరోగ్యం మరియు శ్రేయస్సు) తో అనుసంధానించబడి ఉంది.
• అంతర్జాతీయ యోగా దినోత్సవాన్ని ప్రతి సంవత్సరం జూన్ 21 న జరుపుకుంటారు (2015 నుండి).

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: నాన్-కమ్యూనికేబుల్ డిసీజెస్ (NCDs) మరియు యోగా

• Definition: అంటువ్యాధులు కాని వ్యాధులు (NCDs) అనగా ఒకరి నుండి మరొకరికి నేరుగా వ్యాపించని, దీర్ఘకాలికంగా ఉండి క్రమంగా తీవ్రమయ్యే వ్యాధులు (ఉదా: గుండె జబ్బులు, డయాబెటిస్, క్యాన్సర్).
• Constitutional / Legal Basis: రాజ్యాంగంలోని పార్ట్ IV కింద డైరెక్టివ్ ప్రిన్సిపల్స్ ఆఫ్ స్టేట్ పాలసీ (DPSP) లోని ఆర్టికల్ 47 ప్రజారోగ్యాన్ని మెరుగుపరచడాన్ని ప్రాథమిక బాధ్యతగా పేర్కొంది.
• Scientific / Economic Principle: ప్రివెంటివ్ హెల్త్‌కేర్ (నివారణ సంరక్షణ) సూత్రం. జబ్బు పడ్డాక చికిత్స కోసం చేసే జేబులోంచి ఖర్చుల (Out-of-Pocket Expenditure) ను యోగా నివారిస్తుంది.
• How it connects to this event: NCDల నిర్వహణలో మందులతో పాటు వ్యాయామం, యోగా కీలకమని గుర్తించి MDNIY ఈ 10 ప్రోటోకాల్స్‌ను విడుదల చేసింది.
• Origin & History: 1998లో MDNIY స్థాపించబడినప్పటి నుండి శాస్త్రీయ యోగా పరిశోధనలు ఊపందుకున్నాయి.
• Key milestone 1: 2013లో MDNIY ని WHO సాంప్రదాయ వైద్య సహకార కేంద్రంగా (WHO-CC) గుర్తించడం.
• Key milestone 2: 2014 ఐరాస తీర్మానం తర్వాత జూన్ 21న ప్రపంచ యోగా దినోత్సవం జరుపుకోవడం ప్రారంభం.
• Related Acts / Schemes / Treaties: నేషనల్ ప్రోగ్రామ్ ఫర్ ప్రివెన్షన్ అండ్ కంట్రోల్ ఆఫ్ NCDs (NP-NCD), ఆయుష్మాన్ భారత్ వెల్నెస్ కేంద్రాలు.
• Nodal Ministry / Body: కేంద్ర ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ (వ్యాధుల నియంత్రణకు) మరియు ఆయుష్ మంత్రిత్వ శాఖ (యోగా ప్రోటోకాల్స్ కోసం).
• India-specific relevance: భారతదేశంలో సంభవించే మొత్తం మరణాలలో 60% పైగా మరణాలకు NCDలే కారణం.
• Global comparison: పాశ్చాత్య దేశాలలో కూడా NCDల ముప్పు ఎక్కువగా ఉంది, దీనికి పరిష్కారంగా అల్లోపతి వైద్యులు కూడా యోగాను (కాంప్లిమెంటరీ మెడిసిన్) సిఫార్సు చేస్తున్నారు.
• Data point: ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ అంచనా ప్రకారం ప్రతి సంవత్సరం ప్రపంచవ్యాప్తంగా సుమారు 41 మిలియన్ల మంది NCDల వల్ల మరణిస్తున్నారు.
• Common exam angle: UPSC మరియు SSC పరీక్షలలో NCDల ఉదాహరణలు, సంబంధిత ప్రభుత్వ పథకాలు, మరియు ఆయుష్ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధి గురించి అడుగుతారు.
• Easy memory hook: NCDలకు చెక్‌పెట్టాలంటే "YOGA" (Your Own Guide to Ageing) అనేది సరైన మార్గం అని గుర్తుంచుకోండి.

---

❓ Practice MCQs

Q1. 2026 అంతర్జాతీయ యోగా దినోత్సవం (IDY) యొక్క థీమ్ ఏమిటి? [Easy]

A) మానవత్వం కోసం యోగా (Yoga for Humanity)

B) ఆరోగ్యకరమైన వృద్ధాప్యం కోసం యోగా (Yoga for Healthy Ageing)

C) గుండె కోసం యోగా (Yoga for Heart)

D) మహిళా సాధికారత కోసం యోగా (Yoga for Women Empowerment)

Answer: B

Explanation: 2026 అంతర్జాతీయ యోగా దినోత్సవం యొక్క అధికారిక థీమ్ 'ఆరోగ్యకరమైన వృద్ధాప్యం కోసం యోగా' (Yoga for Healthy Ageing).

---

Q2. ఇటీవలే 10 యోగా ప్రోటోకాల్స్‌ను డెవలప్ చేసిన 'మొరార్జీ దేశాయ్ నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ యోగా' (MDNIY) ఎక్కడ ఉంది? [Easy]

A) డెహ్రాడూన్

B) రిషికేశ్

C) కోల్‌కతా

D) న్యూఢిల్లీ

Answer: D

Explanation: మొరార్జీ దేశాయ్ నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ యోగా (MDNIY) న్యూఢిల్లీలో ఉంది మరియు ఆయుష్ మంత్రిత్వ శాఖ కింద పనిచేస్తుంది.

---

Q3. ఆయుష్ మంత్రిత్వ శాఖ విడుదల చేసిన 10 యోగా ప్రోటోకాల్స్‌కు సంబంధించి కింది వాటిలో నాన్-కమ్యూనికేబుల్ డిసీజ్ (NCD) కానిది ఏది? [Moderate]

A) డయాబెటిస్ (మధుమేహం)

B) బ్రాంకియల్ ఆస్తమా

C) క్షయ వ్యాధి (Tuberculosis)

D) హైపర్‌టెన్షన్ (అధిక రక్తపోటు)

Answer: C

Explanation: క్షయ వ్యాధి (TB) అనేది బ్యాక్టీరియా ద్వారా వ్యాపించే కమ్యూనికేబుల్ వ్యాధి (అంటువ్యాధి). డయాబెటిస్, ఆస్తమా, మరియు హైపర్‌టెన్షన్ నాన్-కమ్యూనికేబుల్ వ్యాధులు (NCDs).

---

Q4. సాంప్రదాయ వైద్యానికి సంబంధించి (యోగా కోసం) భారతదేశంలోని ఏ సంస్థను WHO సహకార కేంద్రంగా (WHO Collaborating Centre) గుర్తించారు? [Moderate]

A) పతంజలి యోగా పీఠ్

B) ఇషా ఫౌండేషన్

C) ఆల్ ఇండియా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆయుర్వేద (AIIA)

D) మొరార్జీ దేశాయ్ నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ యోగా (MDNIY)

Answer: D

Explanation: 2013లో MDNIY ని యోగా పరిశోధన మరియు స్టాండర్డ్స్ డెవలప్మెంట్ కోసం WHO సహకార కేంద్రంగా గుర్తించారు.

---

Q5. 2026 లో భారత ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన 'యోగా 365' (Yoga 365) చొరవ యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశం ఏమిటి? [Moderate]

A) పాఠశాలల్లో 365 రోజుల పాటు యోగాను తప్పనిసరి చేయడం

B) యోగాను ఏడాది పొడవునా రోజువారీ దినచర్యలో భాగంగా మార్చడం

C) 365 కొత్త యోగా ఆశ్రమాలను నిర్మించడం

D) ప్రపంచంలోని 365 నగరాల్లో యోగా కేంద్రాలు ఏర్పాటు చేయడం

Answer: B

Explanation: 'యోగా 365' చొరవ ప్రజలు యోగాను కేవలం ఒక రోజుకే పరిమితం చేయకుండా, ప్రతిరోజూ దైనందిన జీవితంలో ఆచరించేలా ప్రోత్సహించడానికి ఉద్దేశించబడింది.

---

Q6. ఏ రాజ్యాంగ అధికరణం (Article) ప్రజారోగ్యాన్ని మెరుగుపరచడాన్ని రాష్ట్ర బాధ్యతగా పేర్కొంటుంది, దీనికి అనుగుణంగా యోగా ప్రోటోకాల్స్ వంటి ప్రజారోగ్య కార్యక్రమాలు చేపట్టబడతాయి? [Tricky]

A) ఆర్టికల్ 21

B) ఆర్టికల్ 47

C) ఆర్టికల్ 48A

D) ఆర్టికల్ 51A

Answer: B

Explanation: ఆర్టికల్ 47 (DPSP) ప్రజల పోషకాహార స్థాయిని, జీవన ప్రమాణాలను పెంచడం మరియు ప్రజారోగ్యాన్ని మెరుగుపరచడం రాష్ట్రం యొక్క ప్రాథమిక బాధ్యత అని వివరిస్తుంది.

---

Q7. మొరార్జీ దేశాయ్ నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ యోగా (MDNIY) ప్రస్తుత రూపంలో ఏ సంవత్సరంలో స్థాపించబడింది? [Tricky]

A) 1976

B) 1998

C) 2014

D) 2015

Answer: B

Explanation: 1976లో ఉన్న సెంట్రల్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ యోగా (CRIY) ను అప్‌గ్రేడ్ చేయడం ద్వారా 1998లో MDNIY స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థగా స్థాపించబడింది.

---

Q8. ఈ ఏడాది జాతీయ స్థాయి అంతర్జాతీయ యోగా దినోత్సవ (2026) ప్రధాన కార్యక్రమాలు ఎక్కడ జరగనున్నాయి? [Tricky]

A) వారణాసి

B) మైసూర్

C) కోల్‌కతా

D) న్యూఢిల్లీ

Answer: C

Explanation: 2026 అంతర్జాతీయ యోగా దినోత్సవ (IDY) జాతీయ వేడుకలకు ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ కోల్‌కతాలో నాయకత్వం వహించనున్నారు.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

అంతర్జాతీయ యోగా దినోత్సవాన్ని ఏ తేదీన జరుపుకుంటారు మరియు 2026 నాటి అధికారిక థీమ్ ఏమిటి?

A) జూన్ 21; యోగా ఫర్ వెల్నెస్ (Yoga for Wellness)

B) జూన్ 21; ఆరోగ్యకరమైన వృద్ధాప్యం కోసం యోగా (Yoga for Healthy Ageing)

C) జూలై 21; మానవత్వం కోసం యోగా (Yoga for Humanity)

D) జూన్ 5; శాంతి కోసం యోగా (Yoga for Peace)

Answer: B

Explanation: అంతర్జాతీయ యోగా దినోత్సవాన్ని ప్రతి సంవత్సరం జూన్ 21న జరుపుకుంటారు. 2026 థీమ్ 'ఆరోగ్యకరమైన వృద్ధాప్యం కోసం యోగా'.

---

PYQ 2:

మొరార్జీ దేశాయ్ నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ యోగా (MDNIY) కు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. ఇది ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ కింద పనిచేస్తుంది.
2. ఇది సాంప్రదాయ వైద్యానికి సంబంధించి WHO సహకార కేంద్రంగా గుర్తించబడింది.
3. నాన్-కమ్యూనికేబుల్ వ్యాధుల (NCDs) నిర్వహణ కోసం ఇది ఇటీవల 10 ప్రత్యేక యోగా ప్రోటోకాల్స్‌ను రూపొందించింది.

పై వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 2 మరియు 3 మాత్రమే

C) 1 మరియు 3 మాత్రమే

D) పైవన్నీ

Answer: B

Explanation: వాక్యం 1 తప్పు, ఎందుకంటే MDNIY ఆయుష్ మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Ayush) కింద పనిచేస్తుంది, ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ కింద కాదు. వాక్యాలు 2 మరియు 3 సరైనవి.

---

PYQ 3:

ప్రతిపాదన (A): అల్లోపతి వైద్య విధానం అందుబాటులో ఉన్నప్పటికీ, భారతదేశం NCDల నివారణకు యోగా ప్రోటోకాల్స్‌ను భారీగా ప్రోత్సహిస్తోంది.

కారణం (R): యోగా ఒక 'ప్రివెంటివ్ హెల్త్‌కేర్' విధానం, ఇది తక్కువ ఖర్చుతో కూడుకున్నది మరియు మందుల దుష్ప్రభావాలు లేకుండా జీవనశైలి వ్యాధులను అదుపులో ఉంచుతుంది.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కు సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది, కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు, కానీ R సరైనది.

Answer: A

Explanation: నాన్-కమ్యూనికేబుల్ వ్యాధులకు (NCDs) దీర్ఘకాలిక చికిత్స అవసరం, ఇది ఆర్థిక భారాన్ని పెంచుతుంది. యోగా ద్వారా నివారణ సాధ్యం కాబట్టి ప్రభుత్వం దీనిని ప్రోత్సహిస్తోంది. కారణం (R), ప్రతిపాదన (A) కు సరైన వివరణ.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశంలో నాన్-కమ్యూనికేబుల్ వ్యాధుల (NCDs) నిర్వహణలో యోగా యొక్క పాత్రను చర్చించండి.

ఆధునిక జీవనశైలి మార్పులు, ఒత్తిడి మరియు శారీరక శ్రమ లేకపోవడం వల్ల భారతదేశంలో డయాబెటిస్, హైపర్‌టెన్షన్ వంటి నాన్-కమ్యూనికేబుల్ వ్యాధులు (NCDs) వేగంగా పెరుగుతున్నాయి. దేశంలోని మొత్తం మరణాలలో 60 శాతానికి పైగా NCDల వల్లే జరుగుతున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో, అంటువ్యాధులు కాని ఈ వ్యాధుల నిర్వహణలో యోగా అత్యంత కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.

ఇటీవల MDNIY కి చెందిన WHO సహకార కేంద్రం 10 ప్రత్యేక యోగా ప్రోటోకాల్స్‌ను విడుదల చేసింది. యోగాలోని ఆసనాలు మరియు ప్రాణాయామం నాడీ వ్యవస్థను శాంతపరచడమే కాకుండా, రక్తపోటును అదుపులో ఉంచుతాయి మరియు గ్లూకోజ్ స్థాయిలను మెరుగుపరుస్తాయి. ఇది తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన మరియు ఎలాంటి దుష్ప్రభావాలు లేని అద్భుతమైన నివారణా చర్య (Preventive Healthcare).

ప్రభుత్వం ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలు మరియు ఆయుష్మాన్ భారత్ వెల్నెస్ కేంద్రాలలో అల్లోపతి వైద్యంతో పాటు యోగాను కూడా అనుసంధానం చేయడం ద్వారా రాబోయే రోజుల్లో ఆరోగ్య రంగంపై ఉన్న ఆర్థిక భారాన్ని గణనీయంగా తగ్గించవచ్చు. యోగా అనేది కేవలం వ్యాయామం మాత్రమే కాదు, సంపూర్ణ ఆరోగ్య జీవనశైలి అని చెప్పవచ్చు.

---

Question 2 (250 words): యోగాను ప్రపంచవ్యాప్తంగా సంస్థాగతీకరించడం ద్వారా భారతదేశం యొక్క 'సాఫ్ట్ పవర్' (Soft Power) పరిణామ క్రమాన్ని విమర్శనాత్మకంగా విశ్లేషించండి. WHO సహకార కేంద్రం వంటి కార్యక్రమాలు దీనికి ఎలా దోహదపడతాయి?

'సాఫ్ట్ పవర్' అనగా సైనిక లేదా ఆర్థిక బలవంతం లేకుండా సంస్కృతి, రాజకీయ విలువలు మరియు విదేశీ విధానాల ద్వారా ఇతర దేశాలను ప్రభావితం చేసే సామర్థ్యం. భారతదేశం యొక్క సాఫ్ట్ పవర్ డిప్లమసీలో యోగా ఒక శక్తివంతమైన సాధనంగా అవతరించింది. 2014లో ఐక్యరాజ్యసమితిలో జూన్ 21ని అంతర్జాతీయ యోగా దినోత్సవంగా ప్రకటించడంతో ఈ ప్రక్రియ అధికారికంగా ప్రపంచ రూపాన్ని సంతరించుకుంది.

గతంలో యోగా ఒక ఆధ్యాత్మిక మరియు మతపరమైన అభ్యాసంగా మాత్రమే చూడబడింది. కానీ నేడు, అది మానసిక మరియు శారీరక శ్రేయస్సును పెంపొందించే శాస్త్రీయ ఆరోగ్య సాధనంగా ప్రపంచ గుర్తింపు పొందింది. ఆయుష్ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని మొరార్జీ దేశాయ్ నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ యోగా (MDNIY) ని WHO సహకార కేంద్రంగా గుర్తించడం ఈ క్రమంలో ఒక పెద్ద ముందడుగు. ఇటీవల 2026 యోగా దినోత్సవం కోసం NCDల నివారణకు ఈ కేంద్రం 10 ప్రత్యేక యోగా ప్రోటోకాల్స్‌ను విడుదల చేసింది.

ఈ తరహా ఇన్‌స్టిట్యూషనల్ చొరవలు రెండు విధాలుగా ఉపకరిస్తాయి. రాజకీయంగా, ప్రపంచ దేశాలు యోగాను తమ ఆరోగ్య విధానాలలో భాగం చేసుకుంటున్నాయి. అంతర్జాతీయంగా, గుజరాత్‌లో WHO గ్లోబల్ సెంటర్ ఫర్ ట్రెడిషనల్ మెడిసిన్ స్థాపన భారతదేశాన్ని గ్లోబల్ హెల్త్‌కేర్ లీడర్‌గా నిలబెడుతుంది. ఆర్థికంగా, ఇది ఆయుర్వేద మరియు యోగా టూరిజం (Medical Tourism) ద్వారా దేశ ఆర్థిక వృద్ధికి తోడ్పడుతుంది.

సవాళ్లు లేకపోలేదు. యోగాను పశ్చిమ దేశాలు అతిగా కమర్షియలైజ్ (వ్యాపారీకరణ) చేయడం మరియు దాని ప్రామాణికతను పలుచన చేయడం ప్రధాన సమస్య. కాబట్టి, భారతదేశం WHO తో కలిసి ప్రోటోకాల్స్ (mYoga యాప్, 10 NCD మాడ్యూల్స్) రూపొందించడం ద్వారా దాని ప్రామాణికతను కాపాడుతూ, తన సాఫ్ట్ పవర్ సామర్థ్యాన్ని సుస్థిరమైన మార్గంలో ప్రపంచానికి చాటుతోంది.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: విద్యార్థులు తరచుగా MDNIY పనిచేసే మంత్రిత్వ శాఖ విషయంలో కన్ఫ్యూజ్ అవుతారు. ఇది ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Health) కింద పనిచేస్తుందని అనుకుంటారు. సరైన వాస్తవం ఏంటంటే, ఇది ఆయుష్ మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Ayush) కింద పనిచేస్తుంది.
• Trap 2: ఒక సాధారణ తప్పుడు అంచనా ఏమిటంటే, ఈ ప్రోటోకాల్స్ కేవలం యోగా టీచర్ల కోసం మాత్రమే రూపొందించబడ్డాయి. వాస్తవానికి ఇవి డయాబెటిస్, ఆస్తమా, మానసిక సమస్యలు ఉన్న సాధారణ ప్రజల కోసం శాస్త్రీయంగా రూపొందించబడినవి.
• Trap 3: విద్యార్థులు తరచుగా "NCDs" అంటే ఏంటో గమనించకుండా వదిలేస్తారు. క్షయ (TB), మలేరియా వంటివి NCDలు కావు అని గుర్తుంచుకోండి. ఎల్లప్పుడూ హైపర్‌టెన్షన్, క్యాన్సర్ మరియు డయాబెటిస్ వంటివి మాత్రమే NCDలు.

---

🧭 Exam Tip

ప్రిలిమ్స్ పరీక్షలలో ఎగ్జామినర్లు MDNIY యొక్క నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ (ఆయుష్), IDY 2026 థీమ్, మరియు NCDల నిర్వచనాలపై నేరుగా ప్రశ్నలు అడుగుతారు. మెయిన్స్ పరీక్షలలో GS Paper 2 కింద పబ్లిక్ హెల్త్ (Public Health) విధానంలో "ప్రివెంటివ్ హెల్త్‌కేర్" ప్రాముఖ్యత మరియు భారతదేశ సాఫ్ట్ పవర్ డిప్లమసీలో యోగా పాత్రపై విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు వచ్చే అవకాశం ఉంది. ఇంటర్వ్యూ రౌండ్‌లో కూడా ఆధునిక అల్లోపతి వైద్యానికి, సాంప్రదాయ వైద్యానికి మధ్య ఉన్న సమన్వయం (Integration) గురించి మీ అభిప్రాయం అడగవచ్చు. రాబోయే పరీక్షలలో DPSP ఆర్టికల్ 47 కు మరియు ప్రభుత్వ ఆరోగ్య కార్యక్రమాలకు ఉన్న సంబంధంపై ఖచ్చితంగా ప్రశ్నలు అంచనా వేయవచ్చు.