పీఎం జీవన్ (PM JI-VAN) పథకం కింద భారతదేశపు మొదటి ప్రైవేట్ 2G ఇథనాల్ బయోరిఫైనరీకి ఆర్థిక గ్రాంట్ మంజూరు

What Happened

కేంద్ర ప్రభుత్వం ఉత్తరప్రదేశ్‌లో ఏర్పాటు చేయనున్న 91 KLPD సామర్థ్యం గల హైబ్రిడ్ 2G ఇథనాల్ ప్లాంట్‌కు ₹150 కోట్ల ఆర్థిక సాయాన్ని మంజూరు చేసింది. పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ ఈ నిధులను 'పీఎం జీవన్' (PM JI-VAN) పథకం కింద ఆమోదించింది. వాణిజ్య స్థాయిలో ప్రైవేట్ రంగంలో ఏర్పాటవుతున్న మొట్టమొదటి 2G ఇథనాల్ ప్లాంట్ ఇదే కావడం విశేషం.

When & Where

ఈ ప్రాజెక్టు ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని ధనౌరా (Dhanaura) ప్రాంతంలో ఉన్న 'వేవ్ షుగర్' (Wave Sugar) ఫ్యాక్టరీ ఆవరణలో ఏర్పాటు కానుంది. జాతీయ స్థాయిలో ఇథనాల్ ఉత్పత్తిని పెంచే క్రమంలో ఈ ప్రాంతాన్ని ఒక వ్యూహాత్మక కేంద్రంగా ఎంచుకున్నారు.

Who Is Involved

• పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ: ఈ ప్రాజెక్టుకు అవసరమైన ఆర్థిక సహాయాన్ని (₹150 కోట్లు) ఆమోదించిన నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
• సెంటర్ ఫర్ హై టెక్నాలజీ (CHT): పీఎం జీవన్ పథకం కింద ఈ ప్రాజెక్టు అమలును పర్యవేక్షించే అధికారిక ఏజెన్సీ.
• వేవ్ షుగర్ (Wave Sugar): ప్రైవేట్ రంగంలో ఈ 2G ఇథనాల్ బయోరిఫైనరీని స్థానికంగా నిర్మించి, నిర్వహించనున్న సంస్థ.
• స్థానిక రైతులు: వ్యవసాయ వ్యర్థాలను (పంట అవశేషాలు) ఫ్యాక్టరీకి విక్రయించడం ద్వారా అదనపు ఆదాయం పొందే లబ్ధిదారులు.

How It Works

1. బయోమాస్ సేకరణ: స్థానిక రైతుల నుండి గోధుమ, వరి వంటి పంటల అవశేషాలను (లిగ్నోసెల్యులోసిక్ బయోమాస్) సేకరిస్తారు.
2. ఆర్థిక మద్దతు (VGF): ప్రారంభ దశలో ప్లాంట్ ఏర్పాటుకు అయ్యే భారీ వ్యయాన్ని తట్టుకోవడానికి, ప్రభుత్వం ₹150 కోట్లను వయబిలిటీ గ్యాప్ ఫండింగ్ (VGF) రూపంలో ఇస్తుంది.
3. 2G ప్రాసెసింగ్ టెక్నాలజీ: సేకరించిన బయోమాస్‌ను హైబ్రిడ్ సెకండ్ జనరేషన్ (2G) బయో-రిఫైనింగ్ టెక్నాలజీ ద్వారా రసాయన/జీవ ప్రక్రియలకు గురిచేసి ఇథనాల్‌గా మారుస్తారు.
4. ఇథనాల్ బ్లెండింగ్: ఉత్పత్తి అయిన ఇథనాల్‌ను ఆయిల్ మార్కెటింగ్ కంపెనీలకు విక్రయిస్తారు, వారు దానిని నేషనల్ ఇథనాల్ బ్లెండింగ్ ప్రోగ్రామ్ కింద పెట్రోల్‌లో కలుపుతారు.

Why It Matters

ఈ పరిణామం బహుముఖ ప్రాధాన్యతను సంతరించుకుంది. పర్యావరణ పరంగా, వ్యవసాయ వ్యర్థాలను (stubble burning) కాల్చడం వల్ల వచ్చే వాయు కాలుష్యాన్ని ఇది తగ్గిస్తుంది. ఆర్థికంగా, పంట అవశేషాలను కొనుగోలు చేయడం ద్వారా రైతులకు అదనపు ఆదాయాన్ని ఇస్తుంది. విధానపరంగా, పెట్రోల్‌లో ఇథనాల్ కలపడం వల్ల విదేశాల నుండి దిగుమతి చేసుకునే ముడి చమురుపై ఆధారపడటం తగ్గి, దేశ ఇంధన భద్రత (Energy Security) మెరుగుపడుతుంది. ఇది UPSC GS పేపర్ 3 (ఎకానమీ, పర్యావరణం) కు అత్యంత కీలకం.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• 2003: భారతదేశం ఇంధన భద్రత కోసం అధికారికంగా 'ఇథనాల్ బ్లెండెడ్ పెట్రోల్ (EBP) ప్రోగ్రామ్'ను ప్రారంభించింది.
• 2018: ఆహార పంటలపై ఆధారపడకుండా, వ్యవసాయ వ్యర్థాల నుంచి ఇథనాల్ (2G ఇథనాల్) తయారు చేయడానికి 'నేషనల్ పాలసీ ఆన్ బయోఫ్యూయల్స్' ప్రకటించబడింది.
• 2019: 2G ఇథనాల్ ప్లాంట్లకు ఆర్థిక ఊతం ఇవ్వడానికి 'పీఎం జీవన్' (PM JI-VAN) పథకాన్ని ప్రారంభించారు.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• ఆగస్టు 2022: హర్యానాలోని పానిపట్‌లో ఇండియన్ ఆయిల్ కార్పొరేషన్ (IOCL) ఆధ్వర్యంలో మొదటి 2G ఇథనాల్ ప్లాంట్‌ను ప్రధానమంత్రి ప్రారంభించారు.
• ఫిబ్రవరి 2023: ఇండియా ఎనర్జీ వీక్ సందర్భంగా ఎంపిక చేసిన నగరాల్లో 20% ఇథనాల్ కలిపిన పెట్రోల్ (E20) పంపిణీ ప్రారంభమైంది.
• సెప్టెంబర్ 2023: G20 సదస్సులో భారతదేశం చొరవతో 'గ్లోబల్ బయోఫ్యూయల్స్ అలయన్స్ (GBA)' ఆవిర్భవించింది.

Static GK Connection

• 1G vs 2G బయోఫ్యూయల్స్: మొదటి తరం (1G) బయోఫ్యూయల్స్‌ను చెరకు, మొక్కజొన్న వంటి ఆహార పంటల నుంచి తీస్తారు. రెండవ తరం (2G) బయోఫ్యూయల్స్‌ను తినడానికి పనికిరాని వ్యవసాయ వ్యర్థాలు, చెక్క ముక్కల నుంచి తయారు చేస్తారు.
• వయబిలిటీ గ్యాప్ ఫండింగ్ (VGF): ఆర్థికంగా లాభదాయకం కాని, కానీ దేశానికి అవసరమైన మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులకు ప్రభుత్వం అందించే ఒకేసారి గ్రాంట్ (One-time grant).

India & World Comparison

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇథనాల్ ఉత్పత్తిలో అమెరికా (USA), బ్రెజిల్ (Brazil) మొదటి రెండు స్థానాల్లో ఉండగా, భారతదేశం వేగంగా ఎదుగుతూ మూడవ స్థానంలో ఉంది. భారత్ అభివృద్ధి చేస్తున్న 2G బయోఫ్యూయల్ విధానం, ఆహార భద్రతకు ముప్పు లేకుండా ఇంధన భద్రతను సాధించే మోడల్‌గా ప్రపంచ దేశాల దృష్టిని ఆకర్షిస్తోంది.

Future Impact

ఈ ప్రాజెక్టు విజయవంతమైతే, దేశవ్యాప్తంగా ప్రైవేట్ రంగ పెట్టుబడులు 2G బయోఫ్యూయల్స్ వైపు మళ్లుతాయి. దీనివల్ల 2025-26 నాటికి 20% ఇథనాల్ బ్లెండింగ్ లక్ష్యాన్ని (E20) చేరుకోవాలన్న ప్రభుత్వ టార్గెట్ సులభంగా నెరవేరుతుంది. అలాగే, వాయువ్య భారతదేశంలో ప్రతి శీతాకాలంలో ఎదురయ్యే వాయు కాలుష్యం (పంట వ్యర్థాల దహనం వల్ల) శాశ్వతంగా పరిష్కరించబడే అవకాశం ఉంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని ధనౌరా, వేవ్ షుగర్ ఫ్యాక్టరీ వద్ద మొదటి ప్రైవేట్ 2G ఇథనాల్ ప్లాంట్.
• ఆమోదించిన ఆర్థిక సహాయం: ₹150 కోట్లు.
• ఈ సహాయం VGF (వయబిలిటీ గ్యాప్ ఫండింగ్) రూపంలో ఇవ్వబడుతుంది.
• ఈ నిధులను ఆమోదించింది: పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ.
• ప్లాంట్ ఉత్పాదక సామర్థ్యం: రోజుకు 91 కిలో లీటర్లు (91 KLPD).
• పథకం పేరు: PM JI-VAN (ప్రధాన మంత్రి జీవన్ యోజన).
• జీవన్ (JI-VAN) పూర్తి రూపం: Jaiv Indhan-Vatavaran Anukool fasal awashesh Nivaran.
• ఇది వాణిజ్య స్థాయిలో ఏర్పాటవుతున్న మొట్టమొదటి హైబ్రిడ్ 2G బయో-రిఫైనింగ్ ఫెసిలిటీ.
• ప్రాజెక్టు ఇంప్లిమెంటింగ్ ఏజెన్సీ (అమలు సంస్థ): సెంటర్ ఫర్ హై టెక్నాలజీ (CHT).
• ఈ ప్లాంట్ వ్యవసాయ వ్యర్థాలను (లిగ్నోసెల్యులోసిక్ బయోమాస్) ఇథనాల్‌గా మారుస్తుంది.
• దీనివల్ల నేషనల్ ఇథనాల్ బ్లెండింగ్ ప్రోగ్రామ్ (EBP) లక్ష్యాలు వేగవంతం అవుతాయి.
• వ్యవసాయ పంటల అవశేషాలను కొనుగోలు చేయడం ద్వారా రైతులకు అదనపు ఆదాయం అందుతుంది.
• ఇది ఆహార భద్రతకు నష్టం కలిగించకుండా (1G కి భిన్నంగా) ఇంధనాన్ని ఉత్పత్తి చేసే విధానం.
• ఖరీదైన ముడి చమురు దిగుమతులను తగ్గించి, విదేశీ మారక ద్రవ్యాన్ని ఆదా చేస్తుంది.
• వ్యవసాయ వ్యర్థాలను కాల్చడాన్ని నివారించి పర్యావరణ కాలుష్యాన్ని అరికడుతుంది.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: సెకండ్ జనరేషన్ (2G) బయోఫ్యూయల్స్

• Definition: వ్యవసాయ వ్యర్థాలు, అటవీ అవశేషాలు, చెక్క పొట్టు వంటి తినడానికి పనికిరాని (Non-edible) సెల్యులోసిక్ ముడిసరుకుల నుండి ఉత్పత్తి చేసే జీవ ఇంధనాలను 2G బయోఫ్యూయల్స్ అంటారు.
• Constitutional / Legal Basis: ఇది పర్యావరణ పరిరక్షణ చట్టం (1986) మరియు ఆర్టికల్ 48A (పర్యావరణ రక్షణ) స్ఫూర్తితో ముడిపడి ఉంది.
• Scientific / Economic Principle: లిగ్నోసెల్యులోసిక్ బయోమాస్‌ను ఎంజైమ్‌ల సహాయంతో చక్కెరలుగా విడగొట్టి, ఆ తర్వాత ఫెర్మెంటేషన్ (కిణ్వ ప్రక్రియ) ద్వారా ఇథనాల్‌గా మారుస్తారు.
• How it connects to this event: ధనౌరాలో ఏర్పాటవుతున్న ఈ కొత్త ఫ్యాక్టరీ సరిగ్గా ఇదే టెక్నాలజీని ఉపయోగించి వాణిజ్య స్థాయిలో ప్రైవేట్ రంగంలో ఇథనాల్ ఉత్పత్తి చేయనుంది.
• Origin & History: జాతీయ జీవ ఇంధన విధానం (National Policy on Biofuels) ద్వారా 2018 లో భారత్ 2G ఇథనాల్ ఉత్పత్తికి స్పష్టమైన రోడ్‌మ్యాప్ ఇచ్చింది.
• Key milestone 1: 2019లో PM JI-VAN పథకం ద్వారా 2G ప్లాంట్లకు VGF సహాయం ప్రకటించడం.
• Key milestone 2: 2022 లో హర్యానాలోని పానిపట్‌లో ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ (IOCL) ఆధ్వర్యంలో తొలి 2G ప్లాంట్ ప్రారంభం.
• Related Acts / Schemes / Treaties: నేషనల్ ఇథనాల్ బ్లెండింగ్ ప్రోగ్రామ్ (EBP), SATAT స్కీమ్, గ్లోబల్ బయోఫ్యూయల్స్ అలయన్స్ (GBA).
• Nodal Ministry / Body: పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ (MoPNG).
• India-specific relevance: ప్రపంచంలోనే అత్యధికంగా వ్యవసాయ వ్యర్థాలు ఉత్పత్తి అవుతున్న దేశాల్లో భారత్ ఒకటి; దీన్ని వనరుగా మార్చుకోవడానికి 2G ఇథనాల్ చాలా ముఖ్యం.
• Global comparison: అమెరికా మరియు బ్రెజిల్ దేశాలు 1G ఇథనాల్ ఉత్పత్తిలో ముందంజలో ఉన్నా, 2G టెక్నాలజీ ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇంకా ప్రారంభ దశలోనే ఉంది.
• Data point: కేంద్ర ప్రభుత్వం 2025-26 నాటికి పెట్రోల్‌లో 20% ఇథనాల్ కలపాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
• Common exam angle: 1G, 2G, 3G బయోఫ్యూయల్స్ మధ్య వ్యత్యాసాలు మరియు ముడిసరుకుల (feedstock) పై UPSC తరచుగా ప్రశ్నలు అడుగుతుంది.
• Easy memory hook: "1G అంటే ఫుడ్ (Food), 2G అంటే వేస్ట్ (Waste), 3G అంటే ఆల్గే (Algae)."

---

❓ Practice MCQs

Q1. భారతదేశపు మొట్టమొదటి ప్రైవేట్ రంగ 2G ఇథనాల్ బయోరిఫైనరీ ప్లాంట్ ఎక్కడ ఏర్పాటు కానుంది? [Easy]

A) పానిపట్, హర్యానా

B) పూణే, మహారాష్ట్ర

C) ధనౌరా, ఉత్తరప్రదేశ్

D) ఇండోర్, మధ్యప్రదేశ్

Answer: C

Explanation: ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని ధనౌరాలో ఉన్న వేవ్ షుగర్ ఫ్యాక్టరీలో ఈ 91 KLPD ప్లాంట్ ఏర్పాటు కానుంది.

---

Q2. ఏ పథకం కింద 2G ఇథనాల్ ప్లాంట్ల ఏర్పాటుకు వయబిలిటీ గ్యాప్ ఫండింగ్ (VGF) అందించబడుతుంది? [Easy]

A) PM KUSUM

B) PM JI-VAN

C) PM UJJWALA

D) SATAT

Answer: B

Explanation: ప్రధాన మంత్రి జీవన్ (PM JI-VAN) యోజన కింద 2G ఇథనాల్ ప్లాంట్ల ఏర్పాటుకు ఆర్థిక సహాయం మంజూరు చేయబడుతుంది.

---

Q3. కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆమోదించిన ₹150 కోట్ల ఆర్థిక గ్రాంట్‌కు సంబంధించి, ప్రాజెక్టును పర్యవేక్షించే ఇంప్లిమెంటింగ్ ఏజెన్సీ (అమలు సంస్థ) ఏది? [Moderate]

A) నీతి ఆయోగ్ (NITI Aayog)

B) సెంటర్ ఫర్ హై టెక్నాలజీ (CHT)

C) కౌన్సిల్ ఆఫ్ సైంటిఫిక్ అండ్ ఇండస్ట్రియల్ రీసెర్చ్ (CSIR)

D) ఇండియన్ రెన్యూవబుల్ ఎనర్జీ డెవలప్మెంట్ ఏజెన్సీ (IREDA)

Answer: B

Explanation: PM JI-VAN పథకం కింద సెంటర్ ఫర్ హై టెక్నాలజీ (CHT) ఈ ప్రాజెక్టుల అమలును పర్యవేక్షిస్తుంది.

---

Q4. సెకండ్ జనరేషన్ (2G) ఇథనాల్ ప్లాంట్లలో ముడిసరుకుగా ప్రధానంగా దేనిని ఉపయోగిస్తారు? [Moderate]

A) చెరకు రసం

B) పాడైపోయిన గోధుమలు, బియ్యం

C) లిగ్నోసెల్యులోసిక్ బయోమాస్ (వ్యవసాయ వ్యర్థాలు)

D) ఆల్గే (నాచు)

Answer: C

Explanation: 2G బయోఫ్యూయల్స్ తయారీకి ఆహారేతర పంటలైన లిగ్నోసెల్యులోసిక్ బయోమాస్ లేదా వ్యవసాయ వ్యర్థాలను ఉపయోగిస్తారు.

---

Q5. ఉత్తరప్రదేశ్‌లో ఏర్పాటవుతున్న ఈ హైబ్రిడ్ 2G ఇథనాల్ బయోరిఫైనరీ యొక్క ఉత్పత్తి సామర్థ్యం ఎంత? [Moderate]

A) 50 KLPD

B) 91 KLPD

C) 150 KLPD

D) 200 KLPD

Answer: B

Explanation: వేవ్ షుగర్ వద్ద నిర్మిస్తున్న ఈ ప్రైవేట్ 2G ఇథనాల్ ప్లాంట్ సామర్థ్యం రోజుకు 91 కిలో లీటర్లు (91 KLPD).

---

Q6. పీఎం జీవన్ (PM JI-VAN) పథకంలో "JI-VAN" అనగా ఏమిటి? [Tricky]

A) Joint Initiative for Value Addition of Nature

B) Jaiv Indhan-Vatavaran Anukool fasal awashesh Nivaran

C) Jeevan Indhan - Vikas Aur Nirman

D) Jaivik Indhan - Value Addition Network

Answer: B

Explanation: జీవన్ (JI-VAN) పూర్తి రూపం: "Jaiv Indhan-Vatavaran Anukool fasal awashesh Nivaran".

---

Q7. వ్యవసాయ వ్యర్థాల ద్వారా ఇథనాల్ ఉత్పత్తి చేయడం వల్ల భారతదేశంలో సాధించబడే ప్రధాన ప్రయోజనాలు ఏమిటి? [Tricky]

A) కేవలం రైతులకు అదనపు ఆదాయం రావడం

B) వాయు కాలుష్యం (stubble burning) తగ్గడం మరియు ఇంధన దిగుమతులు తగ్గడం

C) విద్యుత్ ఉత్పత్తి ఖర్చు తక్షణమే సున్నా అవ్వడం

D) భారతీయ రైల్వేలను పూర్తిగా విద్యుదీకరించడం

Answer: B

Explanation: పంట వ్యర్థాలను ఫ్యాక్టరీకి విక్రయించడం వల్ల అవి కాల్చబడవు (వాయు కాలుష్యం తగ్గుతుంది), మరియు ఇథనాల్ బ్లెండింగ్ వల్ల ముడిచమురు దిగుమతుల భారం తగ్గుతుంది.

---

Q8. ఈ ప్రాజెక్టుకు సంబంధించి కిందివాటిలో ఏది సరైనది కాదు? [Tricky]

A) దీనికి ₹150 కోట్లు మంజూరయ్యాయి.

B) ఇది భారతదేశపు మొట్టమొదటి ప్రైవేట్ 2G ఇథనాల్ ప్లాంట్.

C) ఈ ప్రాజెక్టుకు వ్యవసాయ మరియు రైతుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ నిధులు ఇచ్చింది.

D) ఇది నేషనల్ ఇథనాల్ బ్లెండింగ్ ప్రోగ్రామ్ (EBP) కు మద్దతు ఇస్తుంది.

Answer: C

Explanation: ఈ ప్రాజెక్టుకు ఆర్థిక సహాయం (నిధులు) ఆమోదించింది వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖ కాదు, "పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ".

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

భారతదేశం యొక్క 'నేషనల్ ఇథనాల్ బ్లెండింగ్ ప్రోగ్రామ్ (EBP)' ప్రధాన ఉద్దేశ్యం ఏమిటి?

A) సోలార్ ప్యానెళ్ల సామర్థ్యాన్ని పెంచడం

B) పెట్రోల్‌లో జీవ ఇంధనాన్ని కలపడం ద్వారా ముడి చమురు దిగుమతులను తగ్గించడం

C) పెట్రోల్ కార్లను పూర్తిగా బ్యాటరీ కార్లుగా మార్చడం

D) వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను ఎగుమతి చేయడం

Answer: B

Explanation: విదేశాల నుంచి ముడిచమురు దిగుమతులను తగ్గించి, పర్యావరణహితమైన ఇథనాల్‌ను పెట్రోల్‌లో కలపడమే EBP యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.

---

PYQ 2:

ఇటీవల వార్తల్లో నిలిచిన పీఎం జీవన్ (PM JI-VAN) పథకానికి సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. ఇది పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ (MoPNG) పరిధిలోని పథకం.
2. ఈ పథకం కింద ఉత్తరప్రదేశ్‌లో దేశపు మొట్టమొదటి వాణిజ్య స్థాయి ప్రైవేట్ 2G ఇథనాల్ ప్లాంట్‌కు నిధులు మంజూరయ్యాయి.
3. మొదటి తరం (1G) బయోఫ్యూయల్ ప్లాంట్ల నిర్మాణానికి మాత్రమే ఈ పథకం VGF నిధులు ఇస్తుంది.

పై వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 2 మరియు 3 మాత్రమే

C) 1 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: A

Explanation: 3వ వాక్యం తప్పు. పీఎం జీవన్ పథకం ముఖ్యంగా రెండవ తరం (2G) బయోఫ్యూయల్ ప్లాంట్లకు వయబిలిటీ గ్యాప్ ఫండింగ్ (VGF) ఇస్తుంది, 1G కి కాదు. వాక్యాలు 1 మరియు 2 సరైనవి.

---

PYQ 3:

బయోఫ్యూయల్స్ జనరేషన్స్ మరియు వాటి ముడి సరుకులకు (Feedstock) సంబంధించి కింది వాటిని జతపరచండి:

జాబితా I (బయోఫ్యూయల్ తరం):

1. 1G
2. 2G
3. 3G

జాబితా II (ముడి సరుకు):

X. ఆల్గే (Algae) Y. ఆహార పంటలు (చెరకు, మొక్కజొన్న) Z. వ్యవసాయ వ్యర్థాలు (లిగ్నోసెల్యులోసిక్ బయోమాస్)

సరైన సమాధానం ఎంచుకోండి:

A) 1-Y, 2-Z, 3-X

B) 1-Z, 2-Y, 3-X

C) 1-Y, 2-X, 3-Z

D) 1-X, 2-Z, 3-Y

Answer: A

Explanation: 1G బయోఫ్యూయల్స్‌ను ఆహార పంటల (Y) నుండి, 2G ని వ్యవసాయ వ్యర్థాల (Z) నుండి, మరియు 3G ని ఆల్గే (X) నుండి తయారు చేస్తారు.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): పిఎం జీవన్ (PM JI-VAN) పథకం భారతదేశ వ్యవసాయ మరియు ఇంధన రంగాలకు ఏ విధంగా ప్రయోజనం చేకూరుస్తుందో విశ్లేషించండి.

ప్రధాన మంత్రి జీవన్ (PM JI-VAN) పథకం భారతదేశ ఇంధన భద్రతను పెంపొందించడంతో పాటు వ్యవసాయ సంక్షోభాలకు వినూత్న పరిష్కారాలను చూపుతోంది. ఈ పథకం కింద 2G బయోఫ్యూయల్ ప్లాంట్లకు వయబిలిటీ గ్యాప్ ఫండింగ్ (VGF) ఇస్తుండటం వల్ల పెట్టుబడిదారులకు ఆర్థిక భరోసా దొరుకుతోంది. ఇటీవల ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని ధనౌరాలో 91 KLPD సామర్థ్యంతో ఏర్పాటు కానున్న తొలి ప్రైవేట్ 2G ప్లాంట్‌కు మంజూరైన ₹150 కోట్ల గ్రాంట్ దీనికి తాజా ఉదాహరణ.

ఇంధన రంగంలో, ఇది నేషనల్ ఇథనాల్ బ్లెండింగ్ ప్రోగ్రామ్ (EBP) లక్ష్యాలను వేగవంతం చేసి, శిలాజ ఇంధన దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తుంది. వ్యవసాయ రంగంలో, రైతులకు పారవేసే పంట అవశేషాలను (లగ్నోసెల్యులోసిక్ బయోమాస్) అమ్ముకునే అవకాశం కల్పించి వారికి అదనపు ఆదాయం అందిస్తుంది. అంతేకాకుండా, వాయువ్య భారతదేశంలో తీవ్ర పర్యావరణ సమస్యగా మారిన 'పంట వ్యర్థాల దహనం' (Stubble burning) సమస్యకు ఇది శాశ్వత పరిష్కారం చూపుతుంది. తద్వారా ఈ పథకం సర్క్యులర్ ఎకానమీ (Circular Economy) కి ఒక ఉత్తమ ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది. భవిష్యత్తులో ప్రైవేట్ రంగ భాగస్వామ్యాన్ని మరింత ప్రోత్సహిస్తే ఈ ప్రయోజనాలు రెట్టింపు అవుతాయి.

---

Question 2 (250 words): 1G బయోఫ్యూయల్స్ నుండి 2G బయోఫ్యూయల్స్ వైపు మళ్లడం భారతదేశ ఇంధన మరియు ఆహార భద్రతా విధానంలో ఎందుకు కీలకమైన ముందడుగు? ఇటీవల ఉత్తరప్రదేశ్‌లో ఆమోదించబడిన తొలి ప్రైవేట్ 2G ఇథనాల్ ప్లాంట్ ప్రాముఖ్యతను తెలుపుతూ చర్చించండి.

వాతావరణ మార్పులను ఎదుర్కొంటూనే వేగంగా అభివృద్ధి చెందాల్సిన భారతదేశానికి ఇంధన భద్రత అత్యంత ఆవశ్యకం. ఈ క్రమంలో జీవ ఇంధనాలు ముఖ్యపాత్ర పోషిస్తున్నప్పటికీ, 1G బయోఫ్యూయల్స్ విధానంలో కొన్ని సవాళ్లు ఉన్నాయి. 1G బయోఫ్యూయల్స్ ప్రధానంగా చెరకు, మొక్కజొన్న వంటి ఆహార పంటల నుండి ఉత్పత్తి అవుతాయి. దీనివల్ల "ఆహారమా లేక ఇంధనమా" (Food vs Fuel debate) అన్న తీవ్ర చర్చకు దారితీసింది. అధిక జనాభా ఉన్న భారత్ వంటి దేశంలో సాగు భూమిని ఇంధన పంటలకు మళ్లించడం ఆహార భద్రతకు ప్రమాదకరం.

ఈ నేపథ్యంలో 2G బయోఫ్యూయల్స్ వైపు మళ్లడం ఒక వ్యూహాత్మక ముందడుగు. 2G టెక్నాలజీలో ఆహారేతర వ్యవసాయ వ్యర్థాలను (లిగ్నోసెల్యులోసిక్ బయోమాస్) ఉపయోగిస్తారు. దీనివల్ల ఆహార భద్రతకు ఎలాంటి ముప్పు ఉండదు. ఈ దిశగా, ఇటీవల ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని ధనౌరాలో వేవ్ షుగర్ ఫ్యాక్టరీలో కేంద్ర పెట్రోలియం మంత్రిత్వ శాఖ ₹150 కోట్ల VGF సహాయంతో తొలి ప్రైవేట్ 2G ఇథనాల్ బయోరిఫైనరీకి ఆమోదం తెలపడం ఒక చారిత్రక మైలురాయి. ఇది వాణిజ్య స్థాయిలో ప్రైవేట్ రంగంలో వస్తున్న తొలి హైబ్రిడ్ 2G ప్లాంట్. 91 KLPD సామర్థ్యమున్న ఈ ఫెసిలిటీ ద్వారా ప్రైవేట్ పెట్టుబడులకు (Private Sector Participation) మార్గం సుగమం అయ్యింది.

ఆర్థికంగా ఇది స్థానిక రైతులకు పంట వ్యర్థాలపై ఆదాయాన్ని సమకూరుస్తుంది. పర్యావరణ పరంగా వాయు కాలుష్యాన్ని (Stubble burning) తగ్గిస్తుంది. అంతర్జాతీయంగా చూస్తే, భారతదేశపు ముడిచమురు దిగుమతుల బిల్లును తగ్గించడంలో ఇది కీలకం. రాబోయే రోజుల్లో 'గ్లోబల్ బయోఫ్యూయల్స్ అలయన్స్ (GBA)' నాయకుడిగా భారత్ ఎదగడానికి, మరియు 2025-26 నాటికి 20% ఇథనాల్ బ్లెండింగ్ లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి ఇటువంటి ప్రైవేట్ 2G ప్లాంట్లు దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: విద్యార్థులు తరచుగా 1G మరియు 2G బయోఫ్యూయల్స్ మధ్య గందరగోళానికి గురవుతారు. PM JI-VAN పథకం 1G కి కాకుండా, వ్యవసాయ వ్యర్థాలతో తయారయ్యే 2G బయోఫ్యూయల్స్‌కే VGF ఇస్తుందని గుర్తుంచుకోవాలి.
• Trap 2: ఈ ప్రాజెక్టుకు ఆర్థిక సహాయం ఇచ్చింది వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖ అని తప్పుగా భావిస్తారు. వాస్తవానికి దీనిని ఆమోదించింది పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ (MoPNG).
• Trap 3: చాలామంది ఇంప్లిమెంటింగ్ ఏజెన్సీగా NITI Aayog లేదా IREDA అనుకుంటారు. కానీ పీఎం జీవన్ పథకాన్ని పర్యవేక్షించే అధికారిక సంస్థ సెంటర్ ఫర్ హై టెక్నాలజీ (CHT).

---

🧭 Exam Tip

Prelims: ప్రధానంగా ఈ ప్రాజెక్టు సామర్థ్యం (91 KLPD), స్థానం (ధనౌరా, యూపీ), మరియు ఇంప్లిమెంటింగ్ ఏజెన్సీ (CHT) వంటి వాస్తవాలపై ప్రశ్నలు వస్తాయి. PM JI-VAN పూర్తి రూపం కచ్చితంగా గుర్తుంచుకోండి. Mains: ఇది GS Paper 3 (ఎకానమీ, వ్యవసాయం, పర్యావరణం) కి బహుళ ప్రయోజనకరమైన అంశం. Food vs Fuel డిబేట్ మరియు Stubble Burning కి ఒక పాజిటివ్ పరిష్కారంగా ఈ 2G ప్లాంట్ ఉదాహరణను మీ జవాబుల్లో రాయండి. Prediction: రాబోయే పరీక్షల్లో "గ్లోబల్ బయోఫ్యూయల్స్ అలయన్స్" కి మరియు "PM JI-VAN" కి లింక్ చేస్తూ 1G/2G/3G వ్యత్యాసాలపై స్టేట్‌మెంట్ ఆధారిత ప్రశ్నలు వచ్చే అవకాశం చాలా ఎక్కువ.