ప్రధాని మోదీ అధ్యక్షతన 52వ ప్రగతి (PRAGATI) సమావేశం: ₹30,000 కోట్ల ప్రాజెక్టులు మరియు సైబర్ భద్రతపై సమీక్ష

What Happened

ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ అధ్యక్షతన 52వ ప్రగతి (PRAGATI) సమావేశం విజయవంతంగా జరిగింది. ఈ ఉన్నత స్థాయి సమావేశంలో నాలుగు కీలక రంగాలకు చెందిన మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టుల పురోగతిని ప్రధాని అంచనా వేశారు. అలాగే దేశంలో పెరుగుతున్న సైబర్ నేరాలు, ముఖ్యంగా 'డిజిటల్ అరెస్ట్' మోసాలపై ప్రజల నుండి వస్తున్న ఫిర్యాదులను ఆయన సమీక్షించారు. క్షయవ్యాధి నిర్మూలన కార్యక్రమమైన 'టీబీ ముక్త్ భారత్ అభియాన్' సాధించిన ఫలితాలపై కూడా చర్చించారు.

When & Where

ఈ సమావేశం 2026 జూన్ 24న వర్చువల్ విధానంలో నిర్వహించబడింది. ప్రధాన మంత్రి కార్యాలయం (PMO) సమన్వయంతో న్యూఢిల్లీ నుండి ఈ ప్లాట్‌ఫారమ్ నిర్వహించబడుతుంది. వివిధ రాష్ట్రాల రాజధానుల నుండి ఆయా రాష్ట్రాల ప్రధాన కార్యదర్శులు, కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖల కార్యదర్శులు ఇందులో పాల్గొన్నారు.

Who Is Involved

ఈ ప్రతిష్టాత్మక సమీక్షా విధానంలో కింది కీలక విభాగాలు భాగస్వాములుగా ఉన్నాయి:

• ప్రధాన మంత్రి కార్యాలయం (PMO): సమావేశ నిర్వహణ మరియు మొత్తం పర్యవేక్షణ బాధ్యత.
• కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖలు: రోడ్డు రవాణా, విద్యుత్, పారిశ్రామిక ప్రమోషన్ (DPIIT), మరియు పట్టణ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖల కార్యదర్శులు.
• రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు: నాలుగు రాష్ట్రాలకు చెందిన ప్రధాన కార్యదర్శులు (Chief Secretaries).
• సహకార సంస్థలు: సైబర్ నేరాల నియంత్రణ కోసం బ్యాంకులు, చట్ట అమలు సంస్థలు (LEAs) మరియు డిజిటల్ సర్వీస్ ప్రొవైడర్లు.

How It Works

ప్రగతి (PRAGATI) వ్యవస్థ మూడు విభిన్న సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల కలయికతో పనిచేస్తుంది:

1. డేటాబేస్ అప్లికేషన్: కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర స్థాయిలలో పెండింగ్‌లో ఉన్న ప్రాజెక్టుల వివరాలను డిజిటల్ రూపంలో క్రోడీకరిస్తుంది.
2. వీడియో కాన్ఫరెన్సింగ్: ప్రధానమంత్రి, కేంద్ర కార్యదర్శులు మరియు రాష్ట్రాల ప్రధాన కార్యదర్శులు నేరుగా ముఖాముఖి మాట్లాడేందుకు వీలు కల్పిస్తుంది.
3. భౌగోళిక సమాచార వ్యవస్థ (GIS): పీఎం గతిశక్తి జాతీయ మాస్టర్ ప్లాన్ సహాయంతో ప్రాజెక్ట్ యొక్క తాజా గ్రౌండ్ స్థితిని మరియు ఉపగ్రహ చిత్రాలను స్క్రీన్‌పై ప్రదర్శిస్తుంది. దీనివల్ల ప్రధాని నేరుగా క్షేత్రస్థాయి అడ్డంకులను గుర్తించి అక్కడికక్కడే నిర్ణయాలు తీసుకుంటారు.

Why It Matters

ఈ అంశం పోటీ పరీక్షల పరంగా అత్యంత ప్రాముఖ్యమైనది:

• పాలన (Governance): ఇది UPSC GS Paper 2 లోని 'సుపరిపాలన మరియు పారదర్శకత' అనే సిలబస్ అంశానికి నేరుగా కనెక్ట్ అవుతుంది.
• ఆర్థిక వ్యవస్థ (Economy): మౌలిక సదుపాయాల ఆలస్యం వల్ల కలిగే ఖర్చు పెరుగుదలను (Cost Escalation) నివారించడం GS Paper 3 కిందకు వస్తుంది.
• సైబర్ భద్రత (Cyber Security): డిజిటల్ అరెస్ట్ మరియు ఆర్థిక మోసాల నియంత్రణ కోసం 'ఈ-జీరో ఎఫ్ఐఆర్' ప్రతిపాదన అంతర్గత భద్రతకు సంబంధించినది.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently] సహకార సమాఖ్య స్ఫూర్తిని (Cooperative Federalism) బలోపేతం చేయడానికి ప్రగతి (PRAGATI) ప్లాట్‌ఫారమ్‌ను 2015 మార్చి 25న ప్రారంభించారు. గతంలో ప్రాజెక్టుల ఆమోదానికి వివిధ శాఖల మధ్య నెలల తరబడి ఫైళ్లు నలిగేవరకూ పరిష్కారం లభించేది కాదు. ఈ అడ్డంకిని తొలగించడానికి టెక్నాలజీ ఆధారిత జవాబుదారీ వ్యవస్థగా దీనిని డిజైన్ చేశారు. ఇప్పటివరకు జరిగిన 51 సమావేశాలలో లక్షల కోట్ల రూపాయల విలువైన వందలాది ప్రాజెక్టుల వివాదాలను ఈ వేదిక ద్వారా పరిష్కరించారు.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• 2023-24 ప్రగతి సమావేశాలు: గత సమావేశాలలో పీఎం గతిశక్తి పోర్టల్ డేటా అప్‌డేషన్ మరియు పారిశ్రామిక కారిడార్ల భూసేకరణ సమస్యలపై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టారు.
• సైబర్ సురక్షిత భారత్ (2018): డిజిటల్ నేరాల నియంత్రణకు కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ 'నేషనల్ సైబర్ క్రైమ్ రిపోర్టింగ్ పోర్టల్' (cybercrime.gov.in) ను గతంలో ప్రారంభించింది.
• టీబీ వ్యూహాత్మక ప్రణాళిక: ఐక్యరాజ్యసమితి నిర్దేశించిన 2030 లక్ష్యం కంటే ఐదేళ్ల ముందే, అంటే 2025 నాటికి భారతదేశాన్ని టీబీ రహితంగా మార్చాలని 'నేషనల్ స్ట్రాటజిక్ ప్లాన్' రూపొందించారు.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 256 మరియు 257: కేంద్ర ప్రభుత్వం జారీ చేసే ఆదేశాలను రాష్ట్రాలు తప్పనిసరిగా పాటించాలనే రాజ్యాంగ నిబంధనలు ప్రగతి వంటి వేదికల ద్వారా ఆచరణలోకి వస్తాయి.
• జీరో ఎఫ్ఐఆర్ (Zero FIR): నేరం జరిగిన పోలీస్ స్టేషన్ పరిధితో నిమిత్తం లేకుండా దేశంలో ఏ పోలీస్ స్టేషన్‌లోనైనా ఎఫ్ఐఆర్ నమోదు చేసే చట్టపరమైన నిబంధన. సైబర్ నేరాల కోసం దీనిని డిజిటల్ రూపంలోకి (e-Zero FIR) మార్చాలని ఇప్పుడు ప్రతిపాదించారు.

India & World Comparison

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఐటి సాంకేతికతను ఉపయోగించి ఒక దేశ ప్రధాని రాష్ట్రాల అధిపతులు లేదా అధికారులతో నేరుగా ప్రాజెక్టులను పర్యవేక్షించే ఇలాంటి సమగ్ర వ్యవస్థ చాలా అరుదు. ఐక్యరాజ్యసమితి మరియు ప్రపంచ బ్యాంక్ వంటి అంతర్జాతీయ సంస్థలు భారతదేశపు ఈ 'టెక్-డ్రైవెన్ గవర్నెన్స్' మోడల్‌ను సుపరిపాలనకు ఒక ఉత్తమ ఉదాహరణగా అభినందించాయి.

Future Impact

• ఆర్థిక వృద్ధి: ₹30,000 కోట్ల ప్రాజెక్టులు సకాలంలో పూర్తి కావడం వల్ల ప్రాంతీయ అనుసంధానత పెరిగి పారిశ్రామిక అభివృద్ధి వేగవంతం అవుతుంది.
• సైబర్ రక్షణ: రాష్ట్రాలలో ఈ-జీరో ఎఫ్ఐఆర్ యంత్రాంగం అమల్లోకి వస్తే, సైబర్ మోసాలు జరిగిన వెంటనే నిధులు వేరే ఖాతాల్లోకి మళ్లకుండా బ్యాంకులు మరియు చట్ట అమలు సంస్థలు నిరోధించగలవు.
• ఆరోగ్య రంగం: కృత్రిమ మేధస్సు (AI) వినియోగం పెరగడం వల్ల గ్రామీణ ప్రాంతాలలో కూడా క్షయవ్యాధి కేసులను ప్రారంభ దశలోనే సులభంగా గుర్తించే అవకాశం కలుగుతుంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• ప్రధాని మోదీ 2026 జూన్ 24న 52వ ప్రగతి (PRAGATI) సమావేశానికి అధ్యక్షత వహించారు.
• ఈ సమావేశంలో 4 కీలక రంగాలకు చెందిన ₹30,000 కోట్ల విలువైన మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులను సమీక్షించారు.
• సమీక్షించిన రంగాలలో రోడ్డు, విద్యుత్, పారిశ్రామిక కారిడార్ మరియు మెట్రో రైల్ ఉన్నాయి.
• ప్రగతి అనగా 'Pro-Active Governance and Timely Implementation' అని అర్థం.
• ఈ ప్లాట్‌ఫారమ్ మొదటిసారిగా 2015 మార్చి 25న ప్రారంభించబడింది.
• ప్రాజెక్టుల ప్రణాళిక కోసం 'పీఎం గతిశక్తి జాతీయ మాస్టర్ ప్లాన్' వాడకాన్ని తప్పనిసరి చేశారు.
• సైబర్ నేరాలు మరియు 'డిజిటల్ అరెస్ట్' ఫిర్యాదులపై ప్రధాని తీవ్ర ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు.
• సైబర్ నేరాల నమోదు వేగవంతం చేయడానికి 'ఈ-జీరో ఎఫ్ఐఆర్' (e-Zero FIR) విధానాన్ని రాష్ట్రాలు తీసుకురావాలి.
• బ్యాంకులు, చట్ట అమలు సంస్థలు, డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌ల మధ్య సమన్వయం పెరగాలని ప్రధాని ఆదేశించారు.
• దేశవ్యాప్త ఆరోగ్య కార్యక్రమం 'టీబీ ముక్త్ భారత్ అభియాన్' పురోగతిని సమీక్షించారు.
• క్షయ నిర్మూలన కార్యక్రమంలో ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) సాంకేతికతను ఉపయోగించాలని సూచించారు.
• ప్రగతి అనేది కేంద్ర-రాష్ట్ర అధికారులను ఒకే డిజిటల్ వేదికపైకి తెచ్చే ఐసిటి (ICT) ఆధారిత వ్యవస్థ.
• ప్రాజెక్టుల ఆలస్యం వల్ల అయ్యే ఖర్చుల పెరుగుదలను (Cost Escalation) నివారించడమే దీని ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.
• ఈ వ్యవస్థను ప్రధాన మంత్రి కార్యాలయం (PMO) నేరుగా పర్యవేక్షిస్తుంది.
• భారతదేశాన్ని క్షయ రహితంగా మార్చే జాతీయ లక్ష్య సాధనపై ఈ సమావేశంలో ప్రత్యేక దృష్టి సారించారు.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: ప్రగతి (PRAGATI) ప్లాట్‌ఫారమ్ మరియు ఐసిటి గవర్నెన్స్

• డెఫినిషన్: కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ప్రాజెక్టులు, ప్రజా ఫిర్యాదులను ప్రధానమంత్రి నేరుగా పర్యవేక్షించేందుకు ఉద్దేశించిన ఐసిటి ఆధారిత బహుళ-నమూనా ప్లాట్‌ఫారమ్.
• రాజ్యాంగ / చట్టపరమైన ఆధారం: ఇది ఏకీకృత పరిపాలన మరియు సహకార సమాఖ్య స్ఫూర్తిని (ఆర్టికల్ 263 కౌన్సిల్స్ భావన లాంటిది) బలోపేతం చేసే కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ.
• సాంకేతిక సూత్రం: ఇన్‌ఫర్మేషన్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ టెక్నాలజీ (ICT), వీడియో కాన్ఫరెన్సింగ్ మరియు భౌగోళిక సమాచార వ్యవస్థ (GIS) ల ఏకీకరణ ద్వారా పనిచేస్తుంది.
• ప్రస్తుత వార్తతో లింక్: జూన్ 2026లో జరిగిన 52వ ఎడిషన్ సమావేశంలో ₹30,000 కోట్ల ప్రాజెక్టులు మరియు సైబర్ సెక్యూరిటీ సమస్యలను పరిష్కరించడానికి దీనిని ఉపయోగించారు.
• మూలం & చరిత్ర: కేంద్ర ప్రభుత్వ ప్రాజెక్టుల ఆలస్యాన్ని నివారించడానికి 2015 మార్చిలో దీనిని డిజైన్ చేశారు.
• కీలక మైలురాయి 1: 2021లో 'పీఎం గతిశక్తి మాస్టర్ ప్లాన్' పోర్టల్‌ను ప్రగతి సమీక్షలతో అనుసంధానించారు.
• కీలక మైలురాయి 2: ప్రజా ఫిర్యాదుల పోర్టల్ (CPGRAMS) ను ప్రగతితో అనుసంధానించి పౌర సేవలకు ప్రాధాన్యతనిచ్చారు.
• సంబంధిత చట్టాలు / పథకాలు: పీఎం గతిశక్తి యోజన, డిజిటల్ ఇండియా ప్రోగ్రామ్, మరియు ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ (IT) చట్టం, 2000.
• నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ / సంస్థ: ప్రధాన మంత్రి కార్యాలయం (PMO) మరియు నేషనల్ ఇన్ఫర్మాటిక్స్ సెంటర్ (NIC).
• భారతదేశ విశిష్టత: ఇది వివిధ మంత్రిత్వ శాఖల మధ్య ఉండే సాంప్రదాయ అడ్డంకులను (Silos) తొలగించి నిర్ణయాల ప్రక్రియను వేగవంతం చేస్తుంది.
• ప్రపంచ పోలిక: సింగపూర్ 'స్మార్ట్ నేషన్', దక్షిణ కొరియా 'ఇ-గవర్నెన్స్' నమూనాల తరహాలో ఇది అత్యంత అధునాతనమైనది.
• డేటా పాయింట్: ప్రారంభం నుండి ఇప్పటివరకు ప్రగతి ప్లాట్‌ఫారమ్ ద్వారా లక్షల కోట్ల విలువైన వందలాది వ్యూహాత్మక ప్రాజెక్టుల అడ్డంకులు తొలగించబడ్డాయి.
• పరీక్షల కోణం: UPSC ప్రిలిమ్స్‌లో దీని పూర్తి పేరు, ప్రారంభ సంవత్సరం మరియు భాగస్వాములపై ప్రశ్నలు అడుగుతారు. మెయిన్స్‌లో ఇ-గверనెన్స్ కేస్ స్టడీగా రాయవచ్చు.
• ఈజీ మెమరీ హుక్: PRAGATI = Pro-Active Governance (ముందుచూపు పాలన) + Timely Implementation (సకాలంలో అమలు).

---

❓ Practice MCQs

Q1. ప్రగతి (PRAGATI) ప్లాట్‌ఫారమ్‌కు సంబంధించి 'PRAGATI' పూర్తి రూపం ఏమిటి? [Easy]

A) Program for Real-time Assessment of Government and Transparency in India

B) Pro-Active Governance and Timely Implementation

C) Prime Minister’s Resolution for Agriculture and Technological Innovation

D) Project for Regional Connectivity and Growth Along Technological Infrastructure

Answer: B

Explanation: PRAGATI అనగా Pro-Active Governance and Timely Implementation (ముందుచూపు పాలన మరియు సకాలంలో అమలు) అని అర్థం.

---

Q2. ఇటీవలి 52వ ప్రగతి సమావేశంలో సైబర్ నేరాల త్వరిత నమోదు కోసం ప్రధాని రాష్ట్రాలకు సిఫార్సు చేసిన యంత్రాంగం ఏది? [Easy]

A) డిజిటల్ ఎఫ్ఐఆర్ (Digital FIR)

B) ఈ-జీరో ఎఫ్ఐఆర్ (e-Zero FIR)

C) సైబర్ క్లౌడ్ ఎఫ్ఐఆర్ (Cyber Cloud FIR)

D) కేంద్ర ఎఫ్ఐఆర్ (Centralized FIR)

Answer: B

Explanation: సైబర్ మోసాల కేసులలో తక్షణ చర్యల కోసం 'ఈ-జీరో ఎఫ్ఐఆర్' (e-Zero FIR) యంత్రాంగాన్ని ప్రారంభించాలని ప్రధాని రాష్ట్రాలకు సూచించారు.

---

Q3. ప్రగతి (PRAGATI) ప్లాట్‌ఫారమ్ యొక్క ఆపరేషనల్ మెకానిజం ఏ మూడు సాంకేతికతల కలయికతో పనిచేస్తుంది? [Moderate]

A) ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్, బ్లాక్‌చైన్, మరియు క్లౌడ్ కంప్యూటింగ్

B) డ్రోన్ టెక్నాలజీ, శాటిలైట్ ఇమేజరీ, మరియు 5G నెట్‌వర్క్

C) డిజిటల్ డేటాబేస్, వీడియో కాన్ఫరెన్సింగ్, మరియు జిఐఎస్ (GIS) టెక్నాలజీ

D) బయోమెట్రిక్స్, సైబర్ సెక్యూరిటీ వాల్స్, మరియు ఐఓటి (IoT)

Answer: C

Explanation: ప్రగతి వ్యవస్థ కేంద్ర-రాష్ట్ర సమన్వయం కోసం డిజిటల్ డేటాబేస్, వీడియో కాన్ఫరెన్సింగ్ మరియు జియోగ్రాఫిక్ ఇన్ఫర్మేషన్ సిస్టమ్ (GIS) ల ఏకీకరణ ద్వారా పనిచేస్తుంది.

---

Q4. 52వ ప్రగతి సమావేశంలో సమీక్షించిన 4 మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టుల మొత్తం అంచనా వ్యయం ఎంత? [Moderate]

A) సుమారు ₹15,000 కోట్లు

B) సుమారు ₹20,000 కోట్లు

C) సుమారు ₹25,000 కోట్లు

D) సుమారు ₹30,000 కోట్లు

Answer: D

Explanation: ఈ సమావేశంలో 4 రంగాలకు చెందిన సుమారు ₹30,000 కోట్ల విలువైన నాలుగు కీలక ప్రాజెక్టులను ప్రధాని సమీక్షించారు.

---

Q5. ప్రగతి సమావేశంలో సమీక్షించబడిన 'టీబీ ముక్త్ భారత్ అభియాన్' కింద, క్షేత్రస్థాయి పరిశీలన కోసం ఏ సాంకేతికతను ఉపయోగించాలని ప్రధాని నొక్కిచెప్పారు? [Moderate]

A) బ్లాక్‌చైన్ టెక్నాలజీ (Blockchain)

B) కృత్రిమ మేధస్సు (Artificial Intelligence)

C) క్వాంటం కంప్యూటింగ్ (Quantum Computing)

D) రోబోటిక్స్ (Robotics)

Answer: B

Explanation: టీబీ నిర్ధారణ మరియు పర్యవేక్షణ ప్రక్రియలను మరింత సమర్థవంతంగా మార్చడానికి ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) సాంకేతికతను ఉపయోగించాలని ప్రధాని సూచించారు.

---

Q6. ప్రగతి (PRAGATI) సమావేశాల నిర్వహణ మరియు సమన్వయానికి సంబంధించి కింది వాటిలో సరైన ప్రకటన ఏది? [Tricky]

A) ఇది ప్రతి నెల నితి ఆయోగ్ (NITI Aayog) వైస్-చైర్మన్ ఆధ్వర్యంలో జరుగుతుంది.

B) ఇందులో కేంద్ర ప్రభుత్వ కార్యదర్శులు మరియు రాష్ట్రాల ముఖ్యమంత్రులు నేరుగా పాల్గొంటారు.

C) ఈ వ్యవస్థను నేరుగా ప్రధాన మంత్రి కార్యాలయం (PMO) పర్యవేక్షిస్తుంది మరియు ప్రధాని అధ్యక్షత వహిస్తారు.

D) ఇది కేవలం కేంద్ర ప్రభుత్వ పరిధిలోని అంతర్గత వివాదాలను మాత్రమే పరిష్కరిస్తుంది.

Answer: C

Explanation: ప్రగతి అనేది నేరుగా ప్రధాన మంత్రి కార్యాలయం (PMO) పర్యవేక్షణలో పనిచేసే వ్యవస్థ మరియు దీనికి ప్రధానమంత్రే అధ్యక్షత వహిస్తారు; ఇందులో రాష్ట్రాల ప్రధాన కార్యదర్శులు (Chief Secretaries) పాల్గొంటారు, ముఖ్యమంత్రులు కాదు.

---

Q7. ఇటీవల వార్తల్లో నిలిచిన 'డిజిటల్ అరెస్ట్' (Digital Arrest) అనే పదం దేనికి సంబంధించినది? [Tricky]

A) చట్టబద్ధమైన ఆన్‌లైన్ కోర్టు విచారణ ద్వారా నిందితులకు శిక్ష విధించడం.

B) సైబర్ నేరగాళ్లు ప్రభుత్వ చట్ట అమలు సంస్థల వలె నటించి ఆన్‌లైన్ ద్వారా భయభ్రాంతులకు గురిచేసి డబ్బు వసూలు చేసే మోసం.

C) విదేశాల్లో ఉన్న భారతీయ పౌరులను డిజిటల్ పద్ధతిలో అరెస్ట్ చేసే అంతర్జాతీయ ఒప్పందం.

D) నేరస్థుల కదలికలను ట్రాక్ చేయడానికి పోలీసు శాఖ ఉపయోగించే సరికొత్త యాప్.

Answer: B

Explanation: డిజిటల్ అరెస్ట్ అనేది ఒక రకమైన సైబర్ నేరం, ఇక్కడ మోసగాళ్లు ఆన్‌లైన్ వీడియో కాల్స్ ద్వారా బాధితులను భయపెట్టి అక్రమంగా డబ్బులు వసూలు చేస్తారు. దీనిపైనే 52వ ప్రగతి సమావేశంలో ప్రధాని సమీక్షించారు.

---

Q8. ప్రాజెక్టుల ప్రణాళికలో ఆలస్యాన్ని మరియు అడ్డంకులను ముందస్తుగా గుర్తించడానికి ప్రగతి వేదికతో పాటు దేనిని అనుసంధానించాలని ప్రధాని సూచించారు? [Tricky]

A) పీఎం కిసాన్ పోర్టల్

B) పీఎం గతిశక్తి జాతీయ మాస్టర్ ప్లాన్

C) డిజిటల్ లాకర్ ప్లాట్‌ఫారమ్

D) మేక్ ఇన్ ఇండియా డ్యాష్‌బోర్డ్

Answer: B

Explanation: తాజా గ్రౌండ్ సిట్యుయేషన్ మరియు నమ్మకమైన నిజ-సమయ డేటా ఆధారంగా నిర్ణయాలు తీసుకోవడానికి పీఎం గతిశక్తి జాతీయ మాస్టర్ ప్లాన్ పోర్టల్‌ను ఉపయోగించాలని ప్రధాని నొక్కిచెప్పారు.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

ప్రభుత్వ పాలనలో సమాచార మరియు సమాచార సాంకేతికత (ICT) ఆధారిత 'PRAGATI' ప్లాట్‌ఫారమ్ యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశ్యం ఏమిటి?

A) గ్రామీణ విద్యార్థులకు ఉచిత డిజిటల్ విద్యను అందించడం.

B) డిజిటల్ లావాదేవీలపై రాయితీలు కల్పించడం.

C) ప్రజా ఫిర్యాదుల పరిష్కారం మరియు కీలక మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టుల అమలును పర్యవేక్షించడం.

D) దేశంలోని స్టార్టప్ కంపెనీలకు విదేశీ పెట్టుబడులను ఆకర్షించడం.

Answer: C

Explanation: ప్రగతి (PRAGATI) అనేది ప్రజా ఫిర్యాదుల పరిష్కారం, మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టుల పర్యవేక్షణను వేగవంతం చేసే సుపరిపాలన (e-Governance) సాధనం.

---

PYQ 2:

ప్రగతి (PRAGATI) ప్లాట్‌ఫారమ్‌కు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:

1. ఇది కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల అధికారులను ఒకే వేదికపైకి తెచ్చే మూడు అంచెల (Three-tier) వ్యవస్థ.
2. దీని పరిధిలోకి కేంద్ర ప్రభుత్వ ప్రాజెక్టులు మాత్రమే వస్తాయి, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ప్రాజెక్టులను ఇది సమీక్షించదు.

Which of the above statements is/are correct?

A) 1 only

B) 2 only

C) Both 1 and 2

D) Neither 1 nor 2

Answer: A

Explanation: ప్రకటన 1 సరైనది. ప్రగతి అనేది పీఎంఓ, కేంద్ర కార్యదర్శులు, మరియు రాష్ట్రాల ప్రధాన కార్యదర్శులను కలిపే 3-అంచెల వ్యవస్థ. ప్రకటన 2 తప్పు, ఎందుకంటే ఇది రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల పరిధిలోని ప్రాజెక్టుల అడ్డంకులను కూడా సమీక్షిస్తుంది.

---

PYQ 3:

జతపరచండి (Match the Following):

| జాబితా-I (వ్యవస్థ/పథకం) | జాబితా-II (ముఖ్య దృష్టి/లక్ష్యం) | | --- | --- | | 1. ప్రగతి (PRAGATI) | X. క్షయవ్యాధి నిర్మూలన మరియు AI సాంకేతికత | | 2. పీఎం గతిశక్తి (PM GatiShakti) | Y. ప్రాజెక్ట్ మానిటరింగ్ మరియు ప్రజా ఫిర్యాదులు | | 3. టీబీ ముక్త్ భారత్ (TB Mukt Bharat) | Z. మౌలిక సదుపాయాల సమగ్ర ప్రణాళిక మరియు మాస్టర్ ప్లాన్ |

సరైన కోడ్‌ను ఎంచుకోండి:

A) 1-X, 2-Y, 3-Z

B) 1-Y, 2-Z, 3-X

C) 1-Z, 2-X, 3-Y

D) 1-Y, 2-X, 3-Z

Answer: B

Explanation: ప్రగతి అనేది ప్రాజెక్ట్ మానిటరింగ్ (1-Y), పీఎం గతిశక్తి అనేది మౌలిక సదుపాయాల ప్లాన్ (2-Z), మరియు టీబీ ముక్త్ భారత్ అనేది క్షయ నిర్మూలనకు (3-X) సంబంధించినవి.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశంలో ప్రాజెక్టుల అమలులో ఆలస్యాన్ని నివారించడంలో మరియు సుపరిపాలనను ప్రోత్సహించడంలో 'ప్రగతి' (PRAGATI) ప్లాట్‌ఫారమ్ పాత్రను విశ్లేషించండి.

Answer: భారతదేశంలో సాంప్రదాయ పరిపాలనా విధానాల వల్ల మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులు సకాలంలో పూర్తికాక వ్యయం పెరిగిపోయేది (Cost Escalation). దీనిని అధిగమించడానికి 2015 మార్చి 25న ప్రారంభించిన 'ప్రగతి' (PRAGATI) ప్లాట్‌ఫారమ్ ఐసిటి ఆధారిత సుపరిపాలనకు అద్భుతమైన ఉదాహరణగా నిలిచింది. ఇది ప్రధాన మంత్రి కార్యాలయం, కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖల కార్యదర్శులు మరియు రాష్ట్రాల ప్రధాన కార్యదర్శులను ఒకే డిజిటల్ వేదికపైకి తెచ్చి అంతర-శాఖల మధ్య ఉన్న అడ్డంకులను తొలగిస్తుంది. 최근 2026 జూన్ 24న జరిగిన 52వ సమావేశంలో కూడా ప్రధాని సుమారు ₹30,000 కోట్ల విలువైన 4 కీలక రంగాల ప్రాజెక్టులను సమీక్షించారు. పీఎం గతిశక్తి జాతీయ మాస్టర్ ప్లాన్ వంటి భౌగోళిక సమాచార వ్యవస్థల (GIS) అనుసంధానం ద్వారా క్షేత్రస్థాయి అడ్డంకులను నిజ-సమయ (Real-time) డేటా ఆధారంగా పరిష్కరిస్తూ ఈ వ్యవస్థ సహకార సమాఖ్య స్ఫూర్తిని బలోపేతం చేస్తోంది.

---

Question 2 (250 words): దేశంలో పెరుగుతున్న సైబర్ నేరాలు, ముఖ్యంగా 'డిజిటల్ అరెస్ట్' మోసాల నేపథ్యంలో, 'ఈ-జీరో ఎఫ్ఐఆర్' (e-Zero FIR) మెకానిజం మరియు అంతర-సంస్థల సమన్వయం యొక్క ఆవశ్యకతను చర్చించండి.

Answer: భారతదేశంలో డిజిటలైజేషన్ వేగంగా విస్తరిస్తున్న కొద్దీ సైబర్ నేరాలు మరియు 'డిజిటల్ అరెస్ట్' వంటి అత్యాధునిక ఆర్థిక మోసాలు పౌరుల భద్రతకు పెద్ద సవాలుగా మారాయి. 52వ ప్రగతి (PRAGATI) సమీక్షా సమావేశంలో ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ఈ అంశంపై తీవ్ర ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తూ చట్ట అమలు సంస్థలు, బ్యాంకులు మరియు డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌ల మధ్య సమన్వయం పెరగాలని స్పష్టం చేశారు.

సైబర్ మోసాలలో బాధితుడి ఖాతా నుండి నిధులు క్షణాల వ్యవధిలో వేరే ఖాతాల్లోకి తరలిపోతాయి. సాంప్రదాయ పోలీస్ పరిమితుల వల్ల బాధితుడు ఒక స్టేషన్ నుండి మరో స్టేషన్‌కు తిరిగేసరికే జాప్యం జరిగి నేరగాళ్లు తప్పించుకుంటారు. దీనిని నివారించడానికి 'ఈ-జీరో ఎఫ్ఐఆర్' (e-Zero FIR) విధానం అత్యంత కీలకమైనది. దీని ద్వారా బాధితుడు నేరం జరిగిన పరిధితో నిమిత్తం లేకుండా ఆన్‌లైన్ ద్వారా తక్షణమే ఎఫ్ఐఆర్ నమోదు చేయవచ్చు. ఇది చట్టపరమైన ప్రక్రియను వేగవంతం చేయడమే కాకుండా, బ్యాంకులు సదరు మోసపూరిత ఖాతాలను వెంటనే స్తంభింపజేయడానికి (Freeze) వీలు కల్పిస్తుంది.

ముందుకు సాగాలంటే, కేవలం సాంకేతిక మార్పులే కాకుండా విస్తృతమైన ప్రజా చైతన్య కార్యక్రమాలు అవసరం. సైబర్ నేరాల నియంత్రణలో 'టైమ్-బౌండ్ హ్యాండ్లింగ్' (సమయపాలన) నిశ్చయించడానికి కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలోని నేషనల్ సైబర్ క్రైమ్ రిపోర్టింగ్ పోర్టల్ మరియు రాష్ట్రాల ఐటి విభాగాల మధ్య తక్షణ డేటా మార్పిడి జరగాలి. అప్పుడే డిజిటల్ ఇండియా పట్ల పౌరులలో నమ్మకం మరియు ఆర్థిక భద్రత పటిష్టమవుతాయి.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: ప్రగతి (PRAGATI) సమావేశాలలో రాష్ట్రాల తరఫున ముఖ్యమంత్రులు (Chief Ministers) పాల్గొంటారని అభ్యర్థులు భావిస్తారు. కానీ వాస్తవానికి ఇందులో రాష్ట్రాల ప్రధాన కార్యదర్శులు (Chief Secretaries) మాత్రమే పాల్గొంటారు.
• Trap 2: 'జీరో ఎఫ్ఐఆర్' (Zero FIR) అనేది కేవలం సైబర్ నేరాల కోసమే కొత్తగా సృష్టించబడిన చట్టం అనుకోవడం తప్పు. ఇది ఏ నేరానికైనా వర్తించే పాత నిబంధన, అయితే దీనిని సైబర్ రంగంలో వేగవంతం చేయడానికి ఇప్పుడు 'ఈ-జీరో ఎఫ్ఐఆర్' (e-Zero FIR) గా డిజిటలైజ్ చేయాలని ప్రతిపాదించారు.
• Trap 3: భారతదేశపు టీబీ నిర్ధారణ నిర్మూలన లక్ష్యం ఐక్యరాజ్యసమితి (UN) యొక్క 2030 సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలతో (SDGs) సమానమైన సంవత్సరంలోనే ఉందనుకుంటారు. కానీ భారతదేశపు జాతీయ లక్ష్యం 2025 నాటికే టీబీ రహితంగా మారడం (ప్రపంచ లక్ష్యం కంటే 5 ఏళ్లు ముందే).

---

🧭 Exam Tip

• Prelims Angle: ప్రిలిమ్స్ పరీక్ష దృష్ట్యా 'PRAGATI' పూర్తి పేరు, ఇది ప్రారంభమైన సంవత్సరం (2015), మరియు దీనిని పర్యవేక్షించే నోడల్ విభాగం (PMO) పై నేరుగా ప్రశ్నలు రావచ్చు. అలాగే 'Zero FIR' యొక్క చట్టపరమైన అర్థంపై పాలిటీ విభాగం నుండి ప్రశ్న అడగవచ్చు.
• Mains Angle: మెయిన్స్ పరీక్షలో GS Paper 2 (ఇ-గవర్నెన్స్ అప్లికేషన్లు) మరియు GS Paper 3 (మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి మరియు సైబర్ సెక్యూరిటీ సవాళ్లు) కింద ప్రగతి 52వ సమావేశపు నిర్ణయాలను (e-Zero FIR, AI ఇన్ టీబీ నిర్మూలన) ఖచ్చితమైన ఉదాహరణలుగా (Case Studies) ఉపయోగించవచ్చు.
• Interview Angle: ఇంటర్వ్యూ రౌండ్‌లో సైబర్ మోసాల నివారణకు ఒక జిల్లా అధికారిగా మీరు ఎలాంటి చర్యలు తీసుకుంటారు అనే సిట్యుయేషనల్ ప్రశ్న వచ్చినప్పుడు, ఈ 'ఈ-జీరో ఎఫ్ఐఆర్ మరియు బ్యాంకుల సమన్వయం' మోడల్‌ను సమాధానంగా చెప్పవచ్చు.
• High-Probability Prediction: రాబోయే పరీక్షలలో 'డిజిటల్ అరెస్ట్' అంటే ఏమిటి అనే దానిపై లేదా సైబర్ సెక్యూరిటీ సవాళ్లపై ఖచ్చితంగా ఒక ప్రశ్న వచ్చే అవకాశం ఉంది.