భారత ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ 2026 జూన్ 27 నుండి జూన్ 29 వరకు సీషెల్స్లో మూడు రోజుల అధికారిక పర్యటన జరిపారు. ఈ పర్యటనలో భాగంగా జూన్ 28న సీషెల్స్ అధ్యక్షుడు డాక్టర్ ప్యాట్రిక్ హెర్మినీ పీఎం మోదీకి ఆ దేశ అత్యున్నత పురస్కారమైన 'గార్డియన్ ఆఫ్ ది బ్లూ హోరైజన్' (Guardian of the Blue Horizon) ను ప్రదానం చేశారు. పర్యావరణ పరిరక్షణ, బ్లూ ఎకానమీ మరియు హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంత రక్షణలో ఆయన నాయకత్వానికి గుర్తింపుగా ఈ అవార్డు లభించింది. ఇరుదేశాల మధ్య యూపీఐ (UPI) చెల్లింపుల వ్యవస్థ అమలు, అంతరిక్ష సహకారం, మరియు రక్షణ రంగ భాగస్వామ్యంపై కీలక ఒప్పందాలు జరిగాయి. భారతదేశపు ‘మహాసాగర్’ (MAHASAGAR) విజన్ ఆధారంగా హిందూ మహాసముద్రాన్ని ఒక 'అవకాశాల సముద్రం'గా మార్చడమే లక్ష్యమని పీఎం మోదీ ప్రకటించారు.
భారత ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ 2026 జూన్ 28న సీషెల్స్ పర్యటనలో ఆ దేశ అత్యున్నత పౌర/అధ్యక్ష పురస్కారమైన 'గార్డియన్ ఆఫ్ ది బ్లూ హోరైజన్' ను అందుకున్నారు. పర్యావరణ పరిరక్షణ, గ్లోబల్ బ్లూ ఎకానమీ (సముద్ర ఆర్థిక వ్యవస్థ) పెంపొందించడం మరియు హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంతంలో స్థిరమైన అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించడంలో ఆయన చూపిన అసాధారణ నాయకత్వానికి ఈ పురస్కారం దక్కింది. ఈ సందర్భంగా పీఎం మోదీ మాట్లాడుతూ, ఈ అవార్డును వాతావరణ మార్పులపై పోరాడుతున్న ప్రపంచ దేశాలన్నింటికీ అంకితం ఇస్తున్నట్లు ప్రకటించారు. అదే రోజున ఇరుదేశాల మధ్య రక్షణ, డిజిటల్ టెక్నాలజీ, స్పేస్ మరియు ఆరోగ్య రంగాలలో కీలక ద్వైపాక్షిక ఒప్పందాలు జరిగాయి.
ఈ చారిత్రాత్మక ఘట్టం 2026 జూన్ 28, ఆదివారం నాడు సీషెల్స్ రాజధాని నగరమైన విక్టోరియాలోని అధికారిక 'స్టేట్ హౌస్' లో జరిగింది. పీఎం మోదీ జూన్ 27 నుండి జూన్ 29 వరకు సీషెల్స్లో పర్యటించారు. బ్రిటన్ నుండి 1976లో సీషెల్స్ స్వాతంత్ర్యం పొంది 50 ఏళ్లు పూర్తయిన సందర్భాన్ని పురస్కరించుకుని జరిగిన 'గోల్డెన్ జూబ్లీ నేషనల్ డే' వేడుకల్లో మోదీ ముఖ్య అతిథిగా పాల్గొన్నారు.
భారత్-సీషెల్స్ వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యం క్రింది మూడు ప్రధాన స్తంభాల ఆధారంగా పనిచేస్తుంది:
ఈ పరిణామం పరీక్షల దృష్ట్యా అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగినది (ముఖ్యంగా UPSC GS Paper 2 - International Relations మరియు Security కి సంబంధించి).
📌 [BACKGROUND — verify independently] భారత్ మరియు సీషెల్స్ మధ్య దౌత్య సంబంధాలు 1976లో సీషెల్స్ స్వాతంత్ర్యం పొందిన వెంటనే ప్రారంభమయ్యాయి.
📌 [BACKGROUND — verify independently]
ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలి (EEZ) కలిగిన చిన్న ద్వీప దేశాలలో సీషెల్స్ ఒకటి. సీషెల్స్ చుట్టూ దాదాపు 1.3 మిలియన్ చదరపు కిలోమీటర్ల సముద్ర ప్రాంతం ఉంది. ఈ ప్రాంతంలో చైనా 'బెల్ట్ అండ్ రోడ్ ఇనిషియేటివ్' (BRI) ద్వారా పట్టు సాధించాలని చూస్తుండగా, భారత్ తన ప్రాజెక్టులను పారదర్శకమైన గ్రాంట్లు మరియు లైన్ ఆఫ్ క్రెడిట్ (LoC) ద్వారా అమలు చేస్తూ నమ్మకమైన భాగస్వామిగా నిలిచింది. పసిఫిక్ మరియు హిందూ మహాసముద్ర దేశాలకు డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (DPI) ను ఉచితంగా పంచుతున్న ఏకైక దేశం భారత్ మాత్రమే.
Core Concept: బ్లూ ఎకానమీ మరియు సాగర్/మహాసాగర్ విజన్
Q1. జూన్ 2026లో ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీకి 'గార్డియన్ ఆఫ్ ది బ్లూ హోరైజన్' పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేసిన దేశం ఏది? [Easy]
A) మాల్దీవులు
B) మారిషస్
C) సీషెల్స్
D) శ్రీలంక
Answer: C
Explanation: సీషెల్స్ అధ్యక్షుడు డాక్టర్ ప్యాట్రిక్ హెర్మినీ పీఎం మోదీకి ఆ దేశ అత్యున్నత పురస్కారమైన 'గార్డియన్ ఆఫ్ ది బ్లూ హోరైజన్' ను అందజేశారు.
Q2. పీఎం మోదీ సీషెల్స్ పర్యటన సందర్భంగా ఆ దేశ తీరరక్షక దళానికి (Coast Guard) భారత్ బహూకరించిన 'మేడ్ ఇన్ ఇండియా' నౌక పేరు ఏమిటి? [Easy]
A) పీఎస్ జోరాస్టర్
B) పీఎస్ లెస్పార్ (PS LESPWAR)
C) ఐఎన్ఎస్ విక్రాంత్
D) పీఎస్ విక్టోరియా
Answer: B
Explanation: భారత్ సీషెల్స్ కోస్ట్ గార్డ్కు 'పీఎస్ లెస్పార్' (PS LESPWAR) అనే ఫాస్ట్ పెట్రోల్ వెసెల్ను కానుకగా ఇచ్చింది.
Q3. భారత్-సీషెల్స్ ద్వైపాక్షిక సంబంధాల సందర్భంలో ఇటీవల వార్తల్లో నిలిచిన 'SESEL' విజన్ దేనికి సంబంధించినది? [Moderate]
A) అంతరిక్షంలో ఉమ్మడి ఉపగ్రహ ప్రయోగం
B) స్థిరత్వం, ఆర్థిక వృద్ధి మరియు హిందూ మహాసముద్ర భద్రత
C) ఉమ్మడి సైనిక విన్యాసాల కోడ్
D) ఉచిత వాణిజ్య ఒప్పందం (FTA)
Answer: B
Explanation: SESEL అనగా 'Joint Vision for Sustainability, Economic Growth and Security through Enhanced Linkages', దీనిని భారత్-シーషెల్స్ 2026 ఫిబ్రవరిలో ప్రకటించాయి.
Q4. పీఎం మోదీ సీషెల్స్ పర్యటనకు సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలలో సరైనది ఏది? [Moderate]
A) సీషెల్స్లో భారతదేశపు 'రూపే' (RuPay) కార్డును మాత్రమే ప్రవేశపెట్టడానికి ఒప్పందం కుదిరింది.
B) ఈ పర్యటన భారత్-సీషెల్స్ దౌత్య సంబంధాల 25వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా జరిగింది.
C) పీఎం మోదీ సీషెల్స్ స్వాతంత్ర్య స్వర్ణోత్సవ (Golden Jubilee) వేడుకలకు ముఖ్య అతిథిగా హాజరయ్యారు.
D) భారత్ సీషెల్స్కు 500 మిలియన్ డాలర్ల ఉచిత గ్రాంట్ను ప్రకటించింది.
Answer: C
Explanation: సీషెల్స్ బ్రిటన్ నుండి 1976లో స్వాతంత్ర్యం పొంది 50 ఏళ్లు పూర్తయిన సందర్భంగా జరిగిన వేడుకలకు మోదీ ముఖ్య అతిథిగా హాజరయ్యారు.
Q5. భారతదేశపు 'జన ఔషధి' పథకాన్ని సీషెల్స్లో ప్రవేశపెట్టడం వెనుక గల ప్రధాన ఉద్దేశం ఏమిటి? [Moderate]
A) సీషెల్స్లో భారతీయ ఆయుర్వేద ఆసుపత్రులను నిర్మించడం
B) సీషెల్స్ ప్రజలకు సరసమైన ధరలలో నాణ్యమైన జెనరిక్ మందులను అందుబాటులోకి తేవడం
C) కరోనా వ్యాక్సిన్లను ఉచితంగా పంపిణీ చేయడం
D) సీషెల్స్ నుండి మూలికలను భారత్కు దిగుమతి చేసుకోవడం
Answer: B
Explanation: భారత ప్రభుత్వ జన ఔషధి మోడల్ ద్వారా సీషెల్స్లో తక్కువ ధరకే నాణ్యమైన జెనరిక్ మందులు లభిస్తాయి.
Q6. భారత నౌకాదళం మరియు విదేశాంగ విధానంలో ఉపయోగించే 'Vision MAHASAGAR' కు సంబంధించి క్రింది వాటిని పరిశీలించి, సరికాని దానిని గుర్తించండి: [Tricky]
A) దీని పూర్తి రూపం Mutual and Holistic Advancement for Security and Growth Across Regions.
B) ఇది కేవలం పసిఫిక్ మహాసముద్ర తీర దేశాల రక్షణ కోసం ఉద్దేశించబడింది.
C) హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంతంలో భద్రత మరియు ఉమ్మడి వృద్ధిని సాధించడం దీని లక్ష్యం.
D) సీషెల్స్ ఈ విజన్లో ఒక కీలక భాగస్వామిగా ఉంది.
Answer: B
Explanation: విజన్ మహాసాగర్ (MAHASAGAR) అనేది హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంతానికి (IOR) సంబంధించినది, పసిఫిక్ మహాసముద్రానికి కాదు.
Q7. గతంలో భారత్-సీషెల్స్ రక్షణ సంబంధాల విషయంలో వివాదాస్పదమైన 'అజంప్షన్ ఐలాండ్' (Assumption Island) సీషెల్స్లోని ఏ భాగంలో భౌగోళికంగా ఉంది? [Tricky]
A) విక్టోరియా రాజధానికి తూర్పున 10 కిలోమీటర్ల దూరంలో
B) హిందూ మహాసముద్రంలో మడగాస్కర్ దేశానికి ఉత్తరంగా ఉన్న ద్వీపాల సమూహంలో
C) మాల్దీవులకు అత్యంత సమీపంలో
D) అరేబియా సముద్రం మధ్యలో
Answer: B
Explanation: అజంప్షన్ ఐలాండ్ నైరుతి హిందూ మహాసముద్రంలో, మడగాస్కర్కు ఉత్తరంగా సీషెల్స్ బాహ్య ద్వీపాలలో (Outer Islands) భాగం.
Q8. పీఎం మోదీకి లభించిన అంతర్జాతీయ పర్యావరణ పురస్కారాల క్రమాన్ని పరిశీలిస్తే, క్రింది వాటిలో సరుగైన జత ఏది? [Tricky]
A) ఐక్యరాజ్యసమితి ఛాంపియన్స్ ఆఫ్ ది ఎర్త్ అవార్డు — 2014
B) గార్డియన్ ఆఫ్ ది బ్లూ హోరైజన్ (సీషెల్స్) — 2026
C) సియోల్ శాంతి బహుమతి — 2020
D) మొదటి ఫిలిప్ కోట్లర్ ప్రెసిడెన్షియల్ అవార్డు — 2022
Answer: B
Explanation: పీఎం మోదీకి సీషెల్స్ అత్యున్నత పర్యావరణ మరియు వ్యూహాత్మక పురస్కారమైన 'గార్డియన్ ఆఫ్ ది బ్లూ హోరైజన్' ను జూన్ 2026 లో బహూకరించారు. (యూఎన్ ఛాంపియన్స్ ఆఫ్ ది ఎర్త్ 2018 లో వచ్చింది).
PYQ 1:
గ్లోబల్ పాలిటిక్స్ మరియు భద్రత పరంగా హిందూ మహాసముద్రంలో గల 'సీషెల్స్' (Seychelles) ద్వీప దేశం భారతదేశానికి ఎందుకు అత్యంత వ్యూహాత్మకమైనది?
A) ఇది భారతదేశానికి అత్యధిక ముడి చమురును సరఫరా చేస్తుంది.
B) ఇది హిందూ మహాసముద్రంలోని ప్రధాన అంతర్జాతీయ నౌకా రవాణా మార్గాల (SLOCs) ను పర్యవేక్షించడానికి అనువైన చోట ఉంది.
C) ఇది సార్క్ (SAARC) కూటమిలో వ్యవస్థాపక సభ్య దేశం.
D) ఇది భారతదేశంలోని పశ్చిమ తీరానికి కేవలం 100 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది.
Answer: B
Explanation: సీషెల్స్ పశ్చిమ హిందూ మహాసముద్రంలో కీలకమైన అంతర్జాతీయ వాణిజ్య నౌకా మార్గాలకు సమీపంలో ఉండటం వల్ల సముద్ర భద్రత మరియు నిఘాకు అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగినది.
PYQ 2:
భారతదేశపు 'సాగర్' (SAGAR - Security and Growth for All in the Region) విధానానికి సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
1. ఈ విధానాన్ని మొదటిసారిగా 2015లో ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ సీషెల్స్ పర్యటనలోనే ప్రకటించారు.
2. ఇది హిందూ మహాసముద్ర తీర ప్రాంత దేశాల మధ్య పరస్పర నమ్మకం, భద్రత మరియు ఆర్థిక సహకారాన్ని పెంపొందించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
3. ఈ వ్యూహం పరిధిలోకి ఆఫ్రికా తూర్పు తీర దేశాలు రావు.
పై ప్రకటనలలో ఏది/వి సరైనవి?
A) 1 మాత్రమే
B) 1 sales 2 మాత్రమే
C) 2 and 3 మాత్రమే
D) All of the above
Answer: B
Explanation: ప్రకటన 3 తప్పు, ఎందుకంటే సాగర్ (SAGAR) విజన్ పరిధిలోకి సీషెల్స్, మారిషస్ వంటి తూర్పు ఆఫ్రికా తీర ద్వీప దేశాలు కూడా వస్తాయి.
PYQ 3:
జతపరుచుము (భారతదేశ రక్షణ/దౌత్య వ్యూహాలు - వాటి ప్రధాన లక్ష్యాలు):
| జాబితా I (వ్యూహం) | జాబితా II (ప్రధాన లక్ష్యం) | | --- | --- | | I. విజన్ మహాసాగర్ (MAHASAGAR) | 1. ఆఫ్రికా మరియు హిందూ మహాసముద్ర దేశాలకు డిజిటల్ మౌలిక వసతుల విస్తరణ | | II. డీప్ ఓషన్ మిషన్ (Deep Ocean Mission) | 2. హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంతంలో నౌకాదళాల మధ్య ఉమ్మడి భద్రత మరియు సమగ్ర వృద్ధి | | III. డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (DPI) | 3. సముద్ర గర్భంలో ఖనిజాల అన్వేషణ మరియు బ్లూ ఎకానమీ అభివృద్ధి |
సరైన కోడ్ను ఎంచుకోండి:
A) I-2, II-3, III-1
B) I-1, II-2, III-3
C) I-3, II-1, III-2
D) I-2, II-1, III-3
Answer: A
Explanation: విజన్ మహాసాగర్ నౌకాదళాల ఉమ్మడి భద్రతకు (2), డీప్ ఓషన్ మిషన్ సముద్ర గర్భ అన్వేషణకు (3), మరియు DPI అనేది యూపీఐ వంటి సాంకేతిక విస్తరణకు (1) సంబంధించినవి.
Question 1 (150 words): హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంతంలో (IOR) చైనా పెరుగుతున్న ఉనికిని అడ్డుకోవడంలో భారత్-సీషెల్స్ ద్వైపాక్షిక సంబంధాల ప్రాముఖ్యతను చర్చించండి.
Answer: హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంతంలో చైనా తన 'స్ట్రింగ్ ఆఫ్ పెర్ల్స్' వ్యూహం మరియు బెల్ట్ అండ్ రోడ్ ఇనిషియేటివ్ (BRI) ద్వారా సైనిక, వాణిజ్య ఉనికిని పెంచుకుంటున్న తరుణంలో సీషెల్స్తో భారత సంబంధాలు వ్యూహాత్మక రక్షణ కవచంగా పనిచేస్తాయి. భౌగోళికంగా సీషెల్స్ పశ్చిమ హిందూ మహాసముద్రంలోని ప్రధాన అంతర్జాతీయ నౌకా రవాణా మార్గాలకు (SLOCs) సమీపంలో ఉంది, ఇది సముద్ర నిఘాకు అత్యంత కీలకం.
భారతదేశం సీషెల్స్కు రక్షణ భాగస్వామిగా ఉంటూ 'పీఎస్ లెస్పార్' వంటి పెట్రోల్ నౌకలను అందించడం మరియు హైడ్రోగ్రాఫిక్ సర్వేలు నిర్వహించడం ద్వారా ఆ దేశ ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలిని (EEZ) సముద్రపు దొంగలు, అక్రమ చేపల వేట నుండి రక్షిస్తోంది. ఇది చైనా యొక్క దూకుడు వ్యూహాలకు వ్యతిరేకంగా ఆ ప్రాంతంలో భారత్ను 'నెట్ సెక్యూరిటీ ప్రొవైడర్'గా నిలబెడుతుంది.
ముగింపుగా, భారతదేశపు 'మహాసాగర్' విజన్ మరియు సాగర్ విధానాల విజయవంతమైన అమలుకు సీషెల్స్తో బలమైన రక్షణ బంధం కొనసాగించడం మరియు అజంప్షన్ ఐలాండ్ వంటి ఉమ్మడి ప్రాజెక్టులను వేగవంతం చేయడం అత్యంత అవసరం.
Question 2 (250 words): ఇటీవల ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీకి లభించిన 'గార్డియన్ ఆఫ్ ది బ్లూ హోరైజన్' పురస్కార నేపథ్యంలో, గ్లోబల్ సౌత్ దేశాలలో 'బ్లూ ఎకానమీ' మరియు 'డిజిటల్ డిప్లొమసీ'ని ప్రోత్సహించడంలో భారతదేశపు పాత్రను విశ్లేషించండి.
Answer: ఇటీవల సీషెల్స్ ప్రభుత్వం ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీకి తన అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన 'గార్డియన్ ఆఫ్ ది బ్లూ హోరైజన్' ను ప్రదానం చేయడం అంతర్జాతీయ వేదికపై భారతదేశపు పెరుగుతున్న పర్యావరణ, దౌత్య పరపతికి నిదర్శనం. ఈ పురస్కారం కేవలం ఒక వ్యక్తికి దక్కిన గౌరవం కాదు, గ్లోబల్ సౌత్ (అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల) సంక్షేమం కోసం భారత్ చేపడుతున్న 'బ్లూ ఎకానమీ' మరియు 'డిజిటల్ డిప్లొమసీ' వ్యూహాలకు దక్కిన గుర్తింపు.
'బ్లూ ఎకానమీ' రంగంలో భారతదేశం హిందూ మహాసముద్ర దేశాలకు ఒక నమ్మకమైన భాగస్వామిగా అవతరించింది. చిన్న ద్వీప దేశాలు ఎదుర్కొంటున్న వాతావరణ మార్పుల ముప్పు, సముద్ర మట్టాలు పెరగడం వంటి సమస్యలపై భారత్ అంతర్జాతీయ సౌర కూటమి (ISA) ద్వారా పునరుత్పాదక ఇంధన పరిష్కారాలను అందిస్తోంది. సీషెల్స్తో కుదుర్చుకున్న 'SESEL' ఉమ్మడి విజన్ ద్వారా సముద్ర వనరులను పాడుచేయకుండా స్థిరమైన ఆర్థిక వృద్ధిని సాధించే నమూనాను భారత్ ప్రదర్శిస్తోంది. భారత్ ప్రకటించిన 175 మిలియన్ డాలర్ల ఆర్థిక సహాయం ఇందులో భాగమే.
మరోవైపు, భారతదేశం తన 'డిజిటల్ డిప్లొమసీ' ద్వారా గ్లోబల్ సౌత్ దేశాలకు డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (DPI) ను అందిస్తోంది. సీషెల్స్లో భారత 'యూనిఫైడ్ పేమెంట్స్ ఇంటర్ఫేస్' (UPI) ను ప్రవేశపెట్టడానికి కుదిరిన ఒప్పందం దీనికి తాజా ఉదాహరణ. పాశ్చాత్య దేశాల లాభాపేక్షతో కూడిన సాంకేతికతలా కాకుండా, భారత్ తన యూపీఐ మరియు 'జన ఔషధి' (సరసమైన వైద్యం) వంటి సామాజిక సంక్షేమ పథకాలను సీషెల్స్ వంటి మిత్రదేశాలకు విస్తరిస్తూ తన 'సాఫ్ట్ పవర్' ను బలపరుచుకుంటోంది.
ముగింపుగా, భారతదేశం కేవలం ఒక ప్రాంతీయ శక్తే కాకుండా, గ్లోబల్ సౌత్ దేశాల ఆర్థిక, సాంకేతిక సార్వభౌమత్వానికి మరియు పర్యావరణ పరిరక్షణకు నిజమైన ప్రతినిధిగా నిలుస్తోందని ఈ పర్యటన స్పష్టం చేస్తోంది.
ఈ చారిత్రాత్మక దౌత్య పర్యటనకు సంబంధించిన మరిన్ని దృశ్యాలు మరియు సమాచారం కోసం, పీఎం మోదీ సీషెల్స్ పర్యటన విశేషాలు చూడవచ్చు, ఇది పీఎం మోదీకి లభించిన అత్యున్నత పురస్కారం మరియు ద్వైపాక్షిక చర్చల ప్రాముఖ్యతను స్పష్టంగా వివరిస్తుంది.