ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో చీఫ్ నియామకం: మహేష్ దీక్షిత్ నూతన ఐబీ డైరెక్టర్‌గా నియామకం

What Happened

కేంద్ర ప్రభుత్వం సీనియర్ ఇండియన్ పోలీస్ సర్వీస్ (IPS) అధికారి మహేష్ దీక్షిత్‌ను దేశీయ నిఘా సంస్థ అయిన ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో (IB) నూతన డైరెక్టర్‌గా నియమించింది. జూన్ 25, 2026న ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ నేతృత్వంలోని క్యాబినెట్ నియామకాల కమిటీ (ACC) ఈ నియామకానికి అధికారిక ఆమోదం తెలిపింది. మహేష్ దీక్షిత్ ఈ పదవిలో రెండేళ్ల పాటు కొనసాగుతారు. ప్రస్తుత డైరెక్టర్ తపన్ కుమార్ దేకా పదవీకాలం జూన్ 30, 2026తో ముగియనుండడంతో ఆయన స్థానంలో దీక్షిత్ బాధ్యతలు స్వీకరిస్తున్నారు.

When & Where

ఈ నియామక ఉత్తర్వులు జూన్ 25, 2026న న్యూఢిల్లీలోని కేంద్ర ప్రభుత్వ ప్రధాన కార్యాలయం నుండి జారీ చేయబడ్డాయి. నూతన డైరెక్టర్ జూన్ 30, 2026 నుండి ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో ప్రధాన కార్యాలయం (న్యూఢిల్లీ) వేదికగా తన బాధ్యతలను అధికారికంగా స్వీకరిస్తారు.

Who Is Involved

ఈ ప్రక్రియలో పాల్గొన్న ప్రధాన వ్యక్తులు మరియు సంస్థల వివరాలు:

• మహేష్ దీక్షిత్: 1993 బ్యాచ్ ఆంధ్రప్రదేశ్ క్యాడర్ ఐపీఎస్ అధికారి, నూతన ఐబీ డైరెక్టర్.
• తపన్ కుమార్ దేకా: 1988 బ్యాచ్ హిమాచల్ ప్రదేశ్ క్యాడర్ ఐపీఎస్ అధికారి, పదవి నుండి తప్పుకుంటున్న ప్రస్తుత ఐబీ చీఫ్.
• క్యాబినెట్ నియామకాల కమిటీ (ACC): ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ అధ్యక్షతన ఈ నియామకాన్ని ఖరారు చేసిన అత్యున్నత కమిటీ.
• కేంద్ర హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MHA): ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరోకు పరిపాలనా నియంత్రణను అందించే నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.

How It Works

భారతదేశంలో ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో డైరెక్టర్ (DIB) నియామక ప్రక్రియ మరియు పనితీరు కింది విధంగా సాగుతుంది:

1. కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ అత్యంత సీనియర్ మరియు నిఘా విభాగంలో సుదీర్ఘ అనుభవం ఉన్న ఐపీఎస్ అధికారుల పేర్లను పరిశీలిస్తుంది.
2. ఎంపిక చేసిన పేర్ల జాబితాను ప్రధానమంత్రి నేతృత్వంలోని క్యాబినెట్ నియామకాల కమిటీ (ACC) కి సిఫార్సు చేస్తారు.
3. ఏసీసీ ఆమోదం తెలిపిన తర్వాత, ఫండమెంటల్ రూల్ 56(d) మరియు ఆల్ ఇండియా సర్వీసెస్ రూల్స్, 1958 ప్రకారం పదవీ కాలాన్ని నిర్దేశిస్తూ ఉత్తర్వులు జారీ అవుతాయి.
4. డైరెక్టర్ నేరుగా కేంద్ర హోం మంత్రికి మరియు జాతీయ భద్రతా సలహాదారు (NSA) కి దేశ అంతర్గత భద్రతా నివేదికలను సమర్పిస్తారు.

Why It Matters

ఈ నియామకం పోటీ పరీక్షల కోణంలో అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగినది. ఇది UPSC GS పేపర్ 2 (గవర్నెన్స్ మరియు అపాయింట్‌మెంట్స్) మరియు GS పేపర్ 3 (అంతర్గత భద్రత - Internal Security) సిలబస్‌కు నేరుగా సంబంధించినది. సరిహద్దు చొరబాట్లు, అంతర్గత ఉగ్రవాదం మరియు జమ్మూ కాశ్మీర్, లడఖ్ సరిహద్దు ప్రాంతాలలో స్థిరత్వాన్ని కాపాడటంలో ఐబీ చీఫ్ పాత్ర అత్యంత కీలకం.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently] ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో ప్రపంచంలోనే అత్యంత పురాతనమైన నిఘా సంస్థలలో ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.

• 1887: లండన్‌లోని భారత సెక్రటరీ ఆఫ్ స్టేట్ ఉత్తర్వుల ప్రకారం డిసెంబర్ 23, 1887న 'సెంట్రల్ స్పెషల్ బ్రాంచ్' స్థాపించబడింది.
• 1921: దీనిని 'ఇండియన్ పొలిటికల్ ఇంటెలిజెన్స్' (IPI) గా మార్చి, బ్రిటీష్ సామ్రాజ్య వ్యతిరేక విప్లవాలను పర్యవేక్షించేందుకు ఉపయోగించారు.
• 1947: స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత దీనిని హోం మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో పునర్వ్యవస్థీకరించి 'ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో'గా మార్చారు.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently] ఐబీ నాయకత్వంలో మరియు నిబంధనలలో గత కొన్నేళ్లుగా జరిగిన ప్రధాన పరిణామాలు:

• 2022: తపన్ కుమార్ దేకా రెండేళ్ల కాలపరిమితికి ఐబీ డైరెక్టర్‌గా నియమితులయ్యారు.
• 2024 & 2025: ప్రజా ప్రయోజనాల దృష్ట్యా తపన్ దేకా పదవీకాలాన్ని కేంద్ర ప్రభుత్వం రెండు సార్లు పొడిగించింది.
• 2025: శ్రీనగర్ పోలీసుల సహకారంతో జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో అతిపెద్ద వైట్ కాలర్ టెర్రర్ నెట్‌వర్క్‌ను ఐబీ విజయవంతంగా ఛేదించింది.

Static GK Connection

ఈ అంశం కింది ప్రాథమిక పాఠ్యపుస్తక భావనలతో ముడిపడి ఉంది:

• క్యాబినెట్ కమిటీలు: క్యాబినెట్ నియామకాల కమిటీ (ACC) అనేది ఒక రాజ్యాంగేతర, చట్టబద్ధమైన కార్యనిర్వాహక కమిటీ, దీనికి ప్రధానమంత్రి అధ్యక్షత వహిస్తారు.
• నిఘా విభజన (1968): ప్రారంభంలో ఐబీ అంతర్గత, బాహ్య నిఘా రెండింటినీ చూసేది. కానీ 1965, 1962 యుద్ధాల తర్వాత, 1968లో బాహ్య నిఘా కోసం ప్రత్యేకంగా R&AW ని ఏర్పాటు చేశారు.

India & World Comparison

అమెరికాకు చెందిన ఎఫ్‌బీఐ (FBI), బ్రిటన్‌కు చెందిన ఎంఐ5 (MI5) తరహాలోనే భారతదేశంలో ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో (IB) కేవలం అంతర్గత భద్రత మరియు దేశీయ నిఘా వ్యవహారాలను మాత్రమే చూస్తుంది. అంతర్జాతీయ ప్రమాణాల ప్రకారం, అంతర్గత భద్రతా సంస్థలు దేశీయ న్యాయ పరిధిలోనే సమాచారాన్ని సేకరిస్తాయి.

Future Impact

నూతన డైరెక్టర్ మహేష్ దీక్షిత్ నేతృత్వంలో రాబోయే రోజుల్లో కింది మార్పులు ఆశించవచ్చు:

• లడఖ్ మరియు ఈశాన్య రాష్ట్రాలలో శాంతి భద్రతల చర్చలు వేగవంతం కావడం.
• సైబర్ ఉగ్రవాదం మరియు సరిహద్దు అవతలి నుండి జరిగే డ్రోన్ చొరబాట్లను అడ్డుకునే వ్యూహాలలో మార్పులు.
• రాబోయే రెండేళ్ల కాలంలో (2026-2028) అంతర్గత నిఘా వ్యవస్థను మరింత డిజిటలైజ్ చేయడం.

---

🔑 Key Points for Revision

• ఐబీ నూతన డైరెక్టర్‌గా 1993 బ్యాచ్ ఐపీఎస్ అధికారి మహేష్ దీక్షిత్ నియమితులయ్యారు.
• ఈ నియామకానికి జూన్ 25, 2026న క్యాబినెట్ నియామకాల కమిటీ (ACC) ఆమోదం తెలిపింది.
• మహేష్ దీక్షిత్ ఆంధ్రప్రదేశ్ క్యాడర్‌కు చెందిన సీనియర్ పోలీస్ అధికారి.
• ఆయన ప్రస్తుత ఐబీ చీఫ్ తపన్ కుమార్ దేకా స్థానంలో బాధ్యతలు చేపడతారు.
• నూతన డైరెక్టర్ పదవీ కాలం బాధ్యతలు స్వీకరించిన తేదీ నుండి రెండేళ్ల పాటు ఉంటుంది.
• దీక్షిత్ జూన్ 30, 2026న అధికారికంగా ఐబీ బాధ్యతలను స్వీకరిస్తారు.
• మహేష్ దీక్షిత్ ఐపీఎస్ అధికారి కావడానికి ముందు ఒక అర్హత కలిగిన వైద్య వైద్యుడు (Medical Doctor).
• ఈయనకు నిఘా విభాగంలో దాదాపు మూడు దశాబ్దాల (26 సంవత్సరాలకు పైగా) సుదీర్ఘ అనుభవం ఉంది.
• గతంలో శ్రీనగర్ సబ్సిడియరీ ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో (SIB) అధిపతిగా ఆర్టికల్ 370 రద్దు వేళ సేవలందించారు.
• ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో కేంద్ర హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MHA) పరిధిలో పనిచేస్తుంది.
• ఐబీని మొదట 1887 లో సెంట్రల్ స్పెషల్ బ్రాంచ్ పేరుతో బ్రిటిష్ వారు స్థాపించారు.
• 1968 సెప్టెంబర్ వరకు ఐబీ దేశీయ మరియు అంతర్జాతీయ నిఘా వ్యవహారాలు రెండింటినీ నిర్వహించేది.
• 1968 లో బాహ్య నిఘా కోసం రీసెర్చ్ అండ్ అనాలసిస్ వింగ్ (R&AW) ను ప్రత్యేకంగా ఏర్పాటు చేశారు.
• నియామక ఉత్తర్వుల ప్రకారం ఈయన సర్వీస్ పొడిగింపును FR 56(d) నిబంధనల ప్రకారం కల్పించారు.
• మహేష్ దీక్షిత్ రాబోయే రెండేళ్ల పాటు (జూన్ 2028 వరకు) ఈ అత్యున్నత పదవిలో కొనసాగుతారు.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: Intelligence Bureau (IB) and Appointment Mechanism

• నిర్వచనం: ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో (IB) అనేది భారతదేశపు అత్యున్నత అంతర్గత నిఘా మరియు దేశీయ భద్రతా సంస్థ.
• చట్టపరమైన / పరిపాలనా ప్రాతిపదిక: ఇది ఎటువంటి ప్రత్యేక పార్లమెంటరీ చట్టం ద్వారా కాకుండా కార్యనిర్వాహక తీర్మానం ద్వారా హోం మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో పనిచేస్తుంది.
• నియామక యంత్రాంగం: ఐబీ చీఫ్ నియామకాన్ని ప్రధానమంత్రి అధ్యక్షత వహింఛే క్యాబినెట్ నియామకాల కమిటీ (ACC) ఖరారు చేస్తుంది.
• ప్రస్తుత వార్తతో లింక్: జూన్ 2026 లో తపన్ దేకా పదవీకాలం ముగియడంతో మహేష్ దీక్షిత్‌ను నూతన డైరెక్టర్‌గా ఏసీసీ నియమించింది.
• భారతదేశంలో మూలాలు: 1887 డిసెంబర్ 23న బ్రిటీష్ ఇండియా ప్రభుత్వం జారీ చేసిన ఉత్తర్వుల ద్వారా సెంట్రల్ స్పెషల్ బ్రాంచ్ పేరిట ప్రారంభమైంది.
• కీలక మైలురాయి 1 (1921): ఈ సంస్థను 'ఇండియన్ పొలిటికల్ ఇంటెలిజెన్స్' (IPI) గా మార్చి విదేశాలలో ఉన్న భారత విప్లవకారులపై నిఘా పెట్టారు.
• キーలక మైలురాయి 2 (1968): అంతర్గత మరియు బాహ్య నిఘా విభజన జరిగి, అంతర్జాతీయ నిఘా బాధ్యతలను R&AW కి అప్పగించారు.
• సంబంధిత నిబంధనలు: ఆల్ ఇండియా సర్వీసెస్ (డెత్ కమ్ రిటైర్మెంట్ బెనిఫిట్స్) రూల్స్, 1958 లోని రూల్ 16(1A) ఐబీ చీఫ్ సర్వీస్ పొడిగింపుకు వీలు కల్పిస్తుంది.
• నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ: కేంద్ర హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Home Affairs).
• భారతదేశ సందర్భంలో ప్రాధాన్యత: ఉగ్రవాద నిరోధం, నక్సలిజం అణచివేత, మరియు అంతర్గత విద్రోహ చర్యలను ముందస్తుగా గుర్తించడంలో ఇది కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ప్రధాన కన్ను మరియు చెవి లాంటిది.
• ప్రపంచ పోలిక: అమెరికాలోని ఫెడరల్ బ్యూరో ఆఫ్ ఇన్వెస్టిగేషన్ (FBI) మరియు బ్రిటన్‌లోని MI5 సంస్థల అంతర్గత నిఘా విధులతో ఐబీ పనులను పోల్చవచ్చు.
• డేటా పాయింట్: ఐబీ డైరెక్టర్ సాధారణంగా ఫోర్-స్టార్ జనరల్ హోదాతో సమానమైన సీనియార్టీ కలిగి ఉండి, నేరుగా జాతీయ భద్రతా కౌన్సిల్ సెక్రటేరియట్‌కు నివేదిస్తారు.
• పరీక్షల కోణం: యూపీఎస్సీ మరియు స్టేట్ పీఎస్సీ పరీక్షలలో అంతర్గత భద్రతా సంస్థల నిర్మాణం మరియు వాటి నియామక అధికారాలపై ప్రశ్నలు అడుగుతుంటారు.
• ఈజీ మెమరీ హుక్: IB 1887 - ఇంటర్నల్ బాడీ (IB) బ్రిటిష్ కాలం నాటి 1887 లోనే ఏర్పడింది అని గుర్తుంచుకోండి.

---

❓ Practice MCQs

Q1. ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో (IB) నూతన డైరెక్టర్‌గా ఎవరు నియమితులయ్యారు? [Easy]

A) తపన్ కుమార్ దేకా

B) మహేష్ దీక్షిత్

C) సామంత్ గోయల్

D) రవి సిన్హా

Answer: B

Explanation: 1993 బ్యాచ్ ఆంధ్రప్రదేశ్ క్యాడర్ ఐపీఎస్ అధికారి మహేష్ దీక్షిత్‌ను ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో నూతన చీఫ్‌గా కేంద్ర ప్రభుత్వం నియమించింది.

---

Q2. ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో (IB) ఏ కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో పరిపాలనా నియంత్రణను కలిగి ఉంటుంది? [Easy]

A) కేంద్ర రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ

B) కేంద్ర హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ

C) ప్రధానమంత్రి కార్యాలయం (PMO)

D) విదేశీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ

Answer: B

Explanation: ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో దేశీయ నిఘా సంస్థ కావడంతో ఇది కేంద్ర హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ కింద పనిచేస్తుంది.

---

Q3. ఐబీ (IB) డైరెక్టర్ నియామకాన్ని కింది వాటిలో ఏ కమిటీ అధికారికంగా ఆమోదిస్తుంది? [Moderate]

A) పార్లమెంటరీ అంచనాల కమిటీ

B) క్యాబినెట్ నియామకాల కమిటీ (ACC)

C) జాతీయ భద్రతా కౌన్సిల్

D) కేంద్ర బ్యూరోక్రసీ ప్యానెల్

Answer: B

Explanation: ప్రధానమంత్రి అధ్యక్షతన ఉండే క్యాబినెట్ నియామకాల కమిటీ (ACC) ఐబీ డైరెక్టర్ నియామక ఉత్తర్వులను ఆమోదిస్తుంది.

---

Q4. నూతనంగా నియమితులైన ఐబీ చీఫ్ మహేష్ దీక్షిత్ ఏ ఐపీఎస్ (IPS) క్యాడర్‌కు చెందిన అధికారి? [Moderate]

A) తెలంగాణ క్యాడర్

B) హిమాచల్ ప్రదేశ్ క్యాడర్

C) ఆంధ్రప్రదేశ్ క్యాడర్

D) జమ్మూ కాశ్మీర్ క్యాడర్

Answer: C

Explanation: మహేష్ దీక్షిత్ 1993 బ్యాచ్‌కు చెందిన ఆంధ్రప్రదేశ్ క్యాడర్ ఇండియన్ పోలీస్ సర్వీస్ అధికారి.

---

Q5. ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరోకు సంబంధించి కింది వాటిలో ఏ నిబంధన సర్వీస్ పొడిగింపు ప్రక్రియకు వర్తిస్తుంది? [Moderate]

A) ఫండమెంటల్ రూల్ (FR) 56(d)

B) ఆర్టికల్ 311

C) పోలీస్ చట్టం సెక్షన్ 3

D) సివిల్ సర్వీసెస్ రూల్ 10

Answer: A

Explanation: ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల ప్రకారం ఐబీ చీఫ్ పదవీ కాల పొడిగింపు ఫండమెంటల్ రూల్ 56(d) నిబంధనల ప్రకారం కల్పించబడింది.

---

Q6. భారతదేశంలో బాహ్య నిఘా సంస్థ అయిన R&AW ను ఏ సంవత్సరంలో ఐబీ (IB) నుండి వేరు చేసి ప్రత్యేకంగా స్థాపించారు? [Tricky]

A) 1947

B) 1962

C) 1965

D) 1968

Answer: D

Explanation: 1968 సెప్టెంబర్ వరకు ఐబీనే బాహ్య నిఘా చూసేది, ఆ తర్వాత ఇందిరా గాంధీ ప్రభుత్వ కాలంలో R&AW ను ప్రత్యేకంగా ఏర్పాటు చేశారు.

---

Q7. నూతన ఐబీ చీఫ్ మహేష్ దీక్షిత్ గత చరిత్రకు సంబంధించి కింది వాటిలో ఏది సరైనది కాదు? [Tricky]

A) ఈయన ఐపీఎస్ కాకముందు క్వాలిఫైడ్ మెడికల్ డాక్టర్.

B) ఈయన శ్రీనగర్ సబ్సిడియరీ ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో అధిపతిగా పనిచేశారు.

C) ఈయన ఐబీలో చేరడానికి ముందు రా (R&AW) చీఫ్‌గా పనిచేశారు.

D) ఈయన లడఖ్ పౌర సమాజ నాయకులతో చర్చలు జరిపిన హోం శాఖ బృందంలో ఉన్నారు.

Answer: C

Explanation: మహేష్ దీక్షిత్ ఎప్పుడూ రా (R&AW) చీఫ్‌గా పనిచేయలేదు, ఆయన ఐబీలోనే స్పెషల్ డైరెక్టర్‌గా సేవలు అందించారు.

---

Q8. బ్రిటీష్ కాలంలో 1887 లో ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరోను ఏ పేరుతో మొదట ప్రారంభించారు? [Tricky]

A) ఇండియన్ పొలిటికల్ ఇంటెలిజెన్స్

B) సెంట్రల్ స్పెషల్ బ్రాంచ్

C) క్రిమినల్ ఇన్వెస్టిగేషన్ డిపార్ట్‌మెంట్

D) ఫెడరల్ సెక్యూరిటీ బ్యూరో

Answer: B

Explanation: డిసెంబర్ 23, 1887న లండన్ సెక్రటరీ ఆఫ్ స్టేట్ ఉత్తర్వుల ద్వారా దీనిని మొదట 'సెంట్రల్ స్పెషల్ బ్రాంచ్' పేరుతో స్థాపించారు.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

భారతదేశంలోని అత్యున్నత భద్రతా మరియు నిఘా సంస్థ అయిన ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో (IB) డైరెక్టర్ సాధారణ పదవీ కాల పరిమితి ఎంత కాలంగా నిర్ణయించబడింది?

A) ఒక సంవత్సరం

B) రెండు సంవత్సరాలు

C) మూడు సంవత్సరాలు

D) ఐదు సంవత్సరాలు

Answer: B

Explanation: కేంద్ర ప్రభుత్వ నిబంధనల ప్రకారం ఐబీ డైరెక్టర్‌కు కనీసం రెండు సంవత్సరాల స్థిర పదవీ కాలాన్ని కేటాయిస్తారు.

---

PYQ 2:

ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో (IB) కి సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:

1. ఇది కేంద్ర రక్షణ मंत्रीత్వ శాఖ పరిధిలోని చట్టబద్ధమైన సంస్థ.
2. 1968 లో దీని నుండి బాహ్య నిఘా విభాగం వేరు చేయబడే వరకు ఇది అంతర్గత మరియు బాహ్య నిఘా రెండింటినీ నిర్వహించింది.

పై ప్రకటనలలో ఏది/వి సరైనవి?

A) 1 మాత్రమే

B) 2 మాత్రమే

C) 1 మరియు 2 రెండూ

D) పైవేవీ కావు

Answer: B

Explanation: ప్రకటన 1 తప్పు ఎందుకంటే ఐబీ హోం మంత్రిత్వ శాఖ కింద పనిచేస్తుంది మరియు ఇది చట్టబద్ధమైన సంస్థ కాదు (కార్యనిర్వాహక తీర్మానం ద్వారా ఏర్పడింది). ప్రకటన 2 పూర్తిగా సరైనది.

---

PYQ 3:

కింది వాటిని జతపరచండి:

| నిఘా/భద్రతా సంస్థ | స్థాపించబడిన సంవత్సరం | | --- | --- | | 1. ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో (IB) | A. 1968 | | 2. రీసెర్చ్ అండ్ అనాలసిస్ వింగ్ (R&AW) | B. 1887 | | 3. సెంట్రల్ బ్యూరో ఆఫ్ ఇన్వెస్టిగేషన్ (CBI) | C. 1963 |

సరైన కోడ్‌ను ఎంచుకోండి:

A) 1-B, 2-A, 3-C

B) 1-A, 2-B, 3-C

C) 1-C, 2-A, 3-B

D) 1-B, 2-C, 3-A

Answer: A

Explanation: ఐబీ 1887 లో, రా (R&AW) 1968 లో మరియు సీబీఐ (CBI) 1963 లో స్థాపించబడ్డాయి.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశంలో అంతర్గత భద్రతను నిర్వహించడంలో ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో (IB) పాత్రను మరియు దాని అధిపతి నియామక ప్రాధాన్యతను క్లుప్తంగా వివరించండి.

భారతదేశ అంతర్గత భద్రతా వ్యవస్థలో ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో (IB) అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగిన నోడల్ ఏజెన్సీగా పనిచేస్తుంది. దేశంలో ఉగ్రవాద నిరోధం, తీవ్రవాద కదలికల పర్యవేక్షణ, ఈశాన్య రాష్ట్రాల తిరుగుబాట్లు మరియు సరిహద్దు చొరబాట్లకు సంబంధించిన ముందస్తు నిఘా సమాచారాన్ని (Intelligence inputs) సేకరించడం దీని ప్రధాన విధి. జూన్ 2026 లో నూతన ఐబీ చీఫ్‌గా మహేష్ దీక్షిత్ నియామకం కావడం దేశ భద్రతా వ్యూహాలలో కీలక మార్పుగా భావించవచ్చు. ఐబీ డైరెక్టర్ నేరుగా కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖకు మరియు జాతీయ భద్రతా సలహాదారుకు నివేదిస్తారు కాబట్టి, అంతర్గత స్థిరత్వానికి ఈ పదవి కీలకమైనది. జమ్మూ కాశ్మీర్ మరియు లడఖ్ వంటి సున్నితమైన సరిహద్దు ప్రాంతాలలో శాంతి భద్రతలను నిర్వహించడంలో ఐబీ అధిపతి తీసుకునే వ్యూహాత్మక నిర్ణయాలు దేశ సమగ్రతను కాపాడుతాయి.

---

Question 2 (250 words): బ్రిటీష్ కాలం నాటి ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో (IB) చారిత్రక పరిణామాన్ని చర్చిస్తూ, ప్రస్తుత భారతదేశ అంతర్గత భద్రతా సవాళ్లను ఎదుర్కోవడంలో దాని నిర్మాణపరమైన పాత్రను విశ్లేషించండి.

ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో (IB) 1887 డిసెంబర్ 23న బ్రిటీష్ ప్రభుత్వంచే 'సెంట్రల్ స్పెషల్ బ్రాంచ్' పేరుతో స్థాపించబడిన ప్రపంచంలోనే పురాతనమైన నిఘా సంస్థలలో ఒకటి. 1921 లో ఇండియన్ పొలిటికల్ ఇంటెలిజెన్స్ గా మార్చబడిన ఈ సంస్థ, స్వాతంత్ర్యానంతరం భారత హోం మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోకి వచ్చింది. ప్రారంభంలో అంతర్గత, బాహ్య నిఘా రెండింటినీ చూసినప్పటికీ, 1968 లో ఆర్ అండ్ ఏడబ్ల్యూ (R&AW) ఏర్పాటుతో దీని పరిధి కేవలం అంతర్గత భద్రతకే పరిమితమైంది.

ప్రస్తుత ఆధునిక భారతదేశంలో ఐబీ ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లు బహుముఖమైనవి. సాంప్రదాయ ఉగ్రవాదంతో పాటు సైబర్ దాడులు, సోషల్ మీడియా ద్వారా వ్యాపించే తప్పుడు సమాచారం (Fake news), మరియు సరిహద్దు అవతలి నుండి జరిగే డ్రోన్ చొరబాట్లు ప్రధాన సవాళ్లుగా మారాయి. జూన్ 2026 లో నియమితులైన నూతన డైరెక్టర్ మహేష్ దీక్షిత్ లాంటి సీనియర్ అధికారుల నేతృత్వంలో ఐబీ తన క్షేత్రస్థాయి నిఘా వ్యవస్థను (Ground-level intelligence) మరింత బలోపేతం చేయాల్సి ఉంది.

నిర్మాణపరంగా ఐబీకి దేశవ్యాప్తంగా సబ్సిడియరీ ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరోలు (SIB) ఉన్నాయి, ఇవి రాష్ట్ర పోలీసు విభాగాలతో సమన్వయం చేసుకుంటాయి. భవిష్యత్తులో సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని పెంచడం, డేటా అనలిటిక్స్ ఉపయోగించడం మరియు అంతర్-సంస్థల సమన్వయాన్ని మెరుగుపరచడం ద్వారా మాత్రమే భారతదేశం తన అంతర్గత భద్రతను సమర్థవంతంగా రక్షించుకోగలదు.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: అభ్యర్థులు తరచుగా ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో (IB) పార్లమెంటు చట్టం ద్వారా ఏర్పడిన ఒక చట్టబద్ధమైన (Statutory Body) సంస్థగా భావిస్తారు. కానీ వాస్తవానికి ఇది కేవలం కేంద్ర ప్రభుత్వ కార్యనిర్వాహక ఉత్తర్వుల (Executive Order) ద్వారా ఏర్పడిన సంస్థ.
• Trap 2: ఐబీ డైరెక్టర్ ప్రధానమంత్రి కార్యాలయానికి (PMO) నేరుగా నివేదిస్తారని అభ్యర్థులు తప్పుగా అనుకుంటారు. అయితే, ఐబీ కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ (MHA) పరిధిలో పనిచేస్తుంది మరియు హోం మంత్రికి నివేదిస్తుంది (R&AW మాత్రమే PMO కి నివేదిస్తుంది).
• Trap 3: పరీక్షలలో ఐబీ భారతదేశపు అంతర్జాతీయ లేదా బాహ్య నిఘా సంస్థ అని ఇస్తే చాలా మంది కన్ఫ్యూజ్ అవుతారు. ఎల్లప్పుడూ గుర్తుంచుకోండి, ఐబీ కేవలం 'అంతర్గత భద్రత' (Internal Security) కు మాత్రమే పరిమితం, బాహ్య నిఘా బాధ్యత R&AW ది.

---

🧭 Exam Tip

• Prelims Angle: ప్రిలిమ్స్ పరీక్షలలో ఐబీ స్థాపించబడిన సంవత్సరం (1887), దాని నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ (MHA), మరియు నూతన నియామకాల పేర్లు (మహేష్ దీక్షిత్) వంటి ఫ్యాక్ట్-ఆధారిత ప్రశ్నలు అడిగే అవకాశం ఉంది. సర్వీస్ రూల్స్ ఫండమెంటల్ రూల్ 56(d) పై కూడా దృష్టి పెట్టాలి.
• Mains Angle: మెయిన్స్ పరీక్షలో GS పేపర్ 3 కింద "భారతదేశ అంతర్గత భద్రతా సంస్థల నిర్మాణం మరియు సవాళ్లు" అనే కోణంలో విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు వస్తాయి.
• Interview: ఇంటర్వ్యూలో ఆర్టికల్ 370 రద్దు తర్వాతి పరిణామాలు మరియు అంతర్గత నిఘా వ్యవస్థ మెరుగుదలలో ఐబీ పాత్రపై అభ్యర్థి సమతుల్య దృక్పథాన్ని పరీక్షిస్తారు.
• High-Probability Prediction: రాబోయే పోటీ పరీక్షలలో "క్యాబినెట్ నియామకాల కమిటీ (ACC) నిర్మాణం" లేదా "ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో చారిత్రక పరిణామం" పై మల్టిపుల్ చాయిస్ ప్రశ్న వచ్చే అవకాశం చాలా ఎక్కువగా ఉంది.