2వ పాక్స్ సిలికా సదస్సు: 35 దేశాల ఏఐ (AI) ఒప్పందం

What Happened

అమెరికా రాజధాని వాషింగ్టన్ డి.సిలో జూన్ 25, 26 తేదీలలో 2026 సంవత్సరానికి గాను రెండవ 'పాక్స్ సిలికా సదస్సు' (Pax Silica Summit) జరిగింది. ఈ సదస్సులో భారతదేశంతో పాటు మొత్తం 35 దేశాలు ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) అవకాశాల సంయుక్త ప్రకటనపై (Joint Statement on AI Opportunity) సంతకాలు చేశాయి. ఏఐ సరఫరా గొలుసులో ఒకే దేశంపై ఆధారపడటాన్ని (Single-point failure) తగ్గించి, సురక్షితమైన సాంకేతిక పర్యావరణ వ్యవస్థను నిర్మించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశం.

When & Where

ఈ సదస్సు జూన్ 25-26, 2026 తేదీలలో అమెరికాలోని వాషింగ్టన్ డి.సిలో జరిగింది. కృత్రిమ మేధస్సు మరియు సెమీకండక్టర్ల తయారీ, కీలక ఖనిజాల సరఫరాలో చైనా వంటి దేశాల ఆధిపత్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి మరియు మిత్ర దేశాల మధ్య సాంకేతిక సహకారాన్ని పెంపొందించడానికి ప్రపంచ వేదికగా అమెరికా ఈ సదస్సుకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది.

Who Is Involved

• అమెరికా విదేశాంగ శాఖ: ఈ సదస్సును నిర్వహించింది. దీనికి అమెరికా అండర్ సెక్రటరీ ఆఫ్ స్టేట్ ఫర్ ఎకనామిక్ అఫైర్స్ జాకబ్ హెల్బర్గ్ నేతృత్వం వహించారు.
• భారత ప్రతినిధులు: ఎలక్ట్రానిక్స్ & ఐటీ శాఖ (MeitY) కార్యదర్శి ఎస్. కృష్ణన్ మరియు విదేశాంగ శాఖ (MEA) అదనపు కార్యదర్శి నాగరాజ్ నాయుడు పాల్గొన్నారు.
• పాల్గొన్న దేశాలు: భారత్, అమెరికా సహా 35 దేశాలు ఏఐ స్టేట్‌మెంట్‌పై సంతకాలు చేశాయి.
• కొత్త సభ్యులు: జర్మనీ, గ్రీస్, అర్జెంటీనా, పనామా తదితర 10 దేశాలు కొత్తగా పాక్స్ సిలికా డిక్లరేషన్‌లో చేరాయి.

How It Works

1. సురక్షిత సరఫరా గొలుసు (Supply Chain Security): సెమీకండక్టర్లు, కీలక ఖనిజాలు మరియు ఏఐ మౌలిక సదుపాయాల కొరత లేకుండా సభ్య దేశాలు పరస్పరం సహకరించుకుంటాయి.
2. పాక్స్ పాస్ (Pax Pass): ఏఐ సంబంధిత ఉత్పత్తుల రవాణాను వేగవంతం చేయడానికి మరియు కస్టమ్స్ క్లియరెన్స్ సులభతరం చేయడానికి పనామా దేశంతో పైలట్ ప్రాజెక్ట్ ప్రారంభించారు.
3. ఫౌండ్రీ స్కూల్ (Foundry School): స్టాన్‌ఫోర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంతో కలిసి ఏఐ, అధునాతన తయారీ (Advanced Manufacturing) రంగాల్లో సాంకేతిక నిపుణులకు, పారిశ్రామికవేత్తలకు శిక్షణ ఇస్తారు.
4. ఇన్నోవేషన్ సావరినిటీ (Innovation Sovereignty): కేవలం పరిమితులు విధించే నియంత్రణల కన్నా, ప్రైవేట్ పెట్టుబడులు మరియు ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహించే స్వేచ్ఛా విధానాలను మిత్రదేశాలతో కలిసి అమలు చేస్తారు.

Why It Matters

• ఆర్థిక ప్రభావం: ఏఐ మరియు సెమీకండక్టర్ రంగంలో గ్లోబల్ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్లను ఆకర్షించడానికి మరియు భారత్‌లో టెక్నాలజీ ఆధారిత పరిశ్రమల స్వావలంబన సాధించడానికి ఇది కీలకం.
• భౌగోళిక రాజకీయాలు (Geopolitics): సప్లై చైన్‌లో చైనాపై ఉన్న సాంకేతిక ఆధారపడటాన్ని (ప్రత్యేకించి కీలక ఖనిజాల విషయంలో) తగ్గించి, అమెరికా-భారత్ బంధాన్ని మరింత బలోపేతం చేస్తుంది.
• సిలబస్ కనెక్షన్: UPSC GS Paper 2 (అంతర్జాతీయ సంబంధాలు) మరియు GS Paper 3 (సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ, సైబర్ సెక్యూరిటీ) కి అత్యంత ముఖ్యమైన కరెంట్ అఫైర్స్ టాపిక్ ఇది.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• డిసెంబర్ 2025: అమెరికా స్టేట్ డిపార్ట్‌మెంట్ పాక్స్ సిలికా (Pax Silica) చొరవను మొదటిసారిగా లాంచ్ చేసింది.
• ఫిబ్రవరి 2026: న్యూఢిల్లీలో జరిగిన 'ఏఐ ఇంపాక్ట్ సమ్మిట్' (AI Impact Summit) లో భారత్ అధికారికంగా ఈ కూటమిలో చేరింది.
• "పాక్స్" అనేది లాటిన్ పదం (శాంతి అని అర్థం). "సిలికా" అనేది కంప్యూటర్ చిప్స్ తయారీకి వాడే సిలికాన్ మూలకం పేరు నుంచి గ్రహించారు.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• జూన్ 2023: కీలక ఖనిజాల సరఫరా కోసం అమెరికా నేతృత్వంలోని మినరల్స్ సెక్యూరిటీ పార్టనర్‌షిప్ (MSP) లో 14 దేశాలతో పాటు భారత్ చేరింది.
• 2023: భారతదేశ ఆర్థిక అభివృద్ధి, జాతీయ భద్రతకు అవసరమైన 30 కీలక ఖనిజాల (Critical Minerals) జాబితాను కేంద్ర ప్రభుత్వం విడుదల చేసింది.
• జనవరి 2025: కీలక ఖనిజాల రంగంలో స్వావలంబన కోసం భారత్ 'నేషనల్ క్రిటికల్ మినరల్ మిషన్'ను ప్రారంభించింది.

Static GK Connection

• ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI): యంత్రాలు మానవ మేధస్సును అనుకరించే ప్రక్రియ. మెషిన్ లెర్నింగ్, డీప్ లెర్నింగ్ దీనిలో భాగాలు. నేటి యుగంలో ఏఐ చిప్స్, డేటా సెంటర్లు దీనికి వెన్నెముక.
• కీలక ఖనిజాలు (Critical Minerals): లిథియం, కోబాల్ట్, నికెల్ లాంటివి ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు, ఏఐ చిప్స్, సెమీకండక్టర్ల తయారీకి అత్యంత ఆవశ్యకమైన ఖనిజాలు. వీటి సరఫరాలో అంతరాయం దేశ భద్రతపై ప్రభావం చూపుతుంది.

India & World Comparison

ప్రపంచ సెమీకండక్టర్ తయారీలో తైవాన్, దక్షిణ కొరియా, చైనా అగ్రస్థానంలో ఉండగా, అమెరికా డిజైనింగ్లో ముందుంది. భారత్ ప్రస్తుతం సాఫ్ట్‌వేర్ మరియు చిప్ డిజైనింగ్లో బలంగా ఉన్నా, తయారీ (Fabrication) మరియు మౌలిక సదుపాయాలలో ఇప్పుడిప్పుడే అడుగులు వేస్తోంది. పాక్స్ సిలికా లాంటి కూటములు ప్రపంచ ఏఐ మౌలిక సదుపాయాలను భారత్‌కు అందుబాటులోకి తీసుకువస్తాయి.

Future Impact

• 'పాక్స్ పాస్' (Pax Pass) పనామా పోర్టులతో మొదలైన పైలట్ ప్రాజెక్టు విజయవంతమైతే, ఇతర సభ్య దేశాలకు విస్తరించి గ్లోబల్ ఏఐ వాణిజ్యాన్ని, లాజిస్టిక్స్‌ను మారుస్తుంది.
• భారత్‌లో ఏఐ నైపుణ్య అభివృద్ధికి 'ఫౌండ్రీ స్కూల్' వంటి కార్యక్రమాలు భవిష్యత్తులో దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించే అవకాశం ఉంది.
• రాబోయే సంవత్సరాల్లో సెమీకండక్టర్ మరియు కీలక ఖనిజాల సరఫరా గొలుసులో సింగిల్ పాయింట్ ఫెయిల్యూర్ తగ్గి, భారత్ లాంటి దేశాలకు ప్రాధాన్యత పెరుగుతుంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• 2వ పాక్స్ సిలికా సదస్సు (Pax Silica Summit) జూన్ 25-26, 2026 న వాషింగ్టన్ డి.సిలో జరిగింది.
• భారత్ సహా 35 దేశాలు 'ఏఐ అవకాశాల సంయుక్త ప్రకటన'పై సంతకం చేశాయి.
• పాక్స్ సిలికా డిక్లరేషన్‌పై సంతకం చేసిన మొత్తం దేశాలు 24 కు పెరిగాయి (సదస్సులో కొత్తగా 10 దేశాలు చేరాయి).
• ఏఐ, సెమీకండక్టర్ల సరఫరా గొలుసును సురక్షితం చేయడం ఈ వేదిక ప్రధాన లక్ష్యం.
• అమెరికా అండర్ సెక్రటరీ జాకబ్ హెల్బర్గ్ డిసెంబర్ 2025లో దీన్ని ప్రారంభించారు.
• భారత్ ఈ కూటమిలో ఫిబ్రవరి 2026లో (న్యూఢిల్లీలో) చేరింది.
• సదస్సులో పనామా పోర్టులతో 'పాక్స్ పాస్' (Pax Pass) ట్రేడ్ పైలట్ ప్రాజెక్ట్ ప్రకటించారు.
• అమెరికా 'పాక్స్ పాస్' కోసం $50 మిలియన్ల సహాయాన్ని కేటాయించింది.
• స్టాన్‌ఫోర్డ్ వర్సిటీ భాగస్వామ్యంతో 'ఫౌండ్రీ స్కూల్' (Foundry School) శిక్షణా కార్యక్రమం ప్రారంభించారు.
• దీని ద్వారా డిజిటల్ సావరినిటీ నుంచి 'ఇన్నోవేషన్ సావరినిటీ' వైపు అడుగులు వేస్తున్నారు.
• భారత్ తరఫున MeitY, MEA ఉన్నతాధికారులు ఇందులో పాల్గొన్నారు.
• కీలక ఖనిజాల (Critical Minerals) సరఫరాను బలోపేతం చేయడం ఒక ముఖ్య అజెండా.
• టెక్నాలజీ ఉత్పత్తుల సరఫరాలో సింగిల్ పాయింట్ ఫెయిల్యూర్ (single-point failure) తగ్గించడం.
• నియంత్రణలు కాకుండా ప్రైవేట్ పెట్టుబడులు, ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహించే విధానం.
• లాటిన్ పదం పాక్స్ (శాంతి), సిలికా (సిలికాన్ మూలకం) కలయికే 'పాక్స్ సిలికా'.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: పాక్స్ సిలికా (Pax Silica) మరియు కీలక ఖనిజాలు (Critical Minerals)

• Definition: అమెరికా నేతృత్వంలో ఏఐ, సెమీకండక్టర్లు మరియు కీలక ఖనిజాల సరఫరా గొలుసును భద్రపరచడానికి ఏర్పాటైన అంతర్జాతీయ భాగస్వామ్యం పాక్స్ సిలికా.
• Constitutional / Legal Basis: ఇది ఒక అంతర్జాతీయ బహుపాక్షిక ఒప్పందం (Joint Statement).
• Scientific / Economic Principle: సింగిల్ పాయింట్ ఆఫ్ ఫెయిల్యూర్ (Single point of failure) నివారించడం - ఒకే దేశంపై ఆధారపడటం వల్ల వచ్చే ఆర్థిక ప్రమాదాలను తగ్గించడం.
• How it connects to this event: 2వ పాక్స్ సిలికా సదస్సులో 35 దేశాలు ఈ దిశగా కలిసి పనిచేయడానికి అంగీకరించాయి.
• Origin & History: డిసెంబర్ 2025లో అమెరికా ఈ వేదికను స్థాపించింది.
• Key milestone 1: జూన్ 2023లో భారత్ మినరల్స్ సెక్యూరిటీ పార్టనర్‌షిప్ (MSP)లో చేరడం.
• Key milestone 2: ఫిబ్రవరి 2026లో ఏఐ ఇంపాక్ట్ సమ్మిట్ వద్ద పాక్స్ సిలికాలో భారత్ అధికారికంగా భాగస్వామి కావడం.
• Related Acts / Schemes / Treaties: నేషనల్ క్రిటికల్ మినరల్ మిషన్ (2025), ఇండియా సెమీకండక్టర్ మిషన్ (ISM).
• Nodal Ministry / Body: మినిస్ట్రీ ఆఫ్ ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ ఐటీ (MeitY) మరియు విదేశాంగ శాఖ (MEA).
• India-specific relevance: దేశీయంగా ఏఐ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ పెంచడానికి, సాంకేతిక దిగుమతులపై ఆధారపడటం తగ్గించడానికి ఇది అవసరం.
• Global comparison: అమెరికా, యూరోపియన్ యూనియన్ లాంటి అభివృద్ధి చెందిన దేశాలతో సమానంగా భారత్ గ్లోబల్ టెక్నాలజీ ఫ్రేమ్‌వర్క్‌లో పాలుపంచుకుంటోంది.
• Data point: 2023లో భారత్ 30 ఖనిజాలను 'క్రిటికల్ మినరల్స్'గా గుర్తించింది.
• Common exam angle: సదస్సు ఎక్కడ జరిగింది? పాక్స్ సిలికా దేనికి సంబంధించింది? పాక్స్ పాస్ దేనికి ఉద్దేశించినది? అనేవి తరచుగా అడిగే కోణాలు.
• Easy memory hook: "Pax Silica = Peace in Silicon (Chips) Supply" (సిలికాన్ సరఫరాలో శాంతి/భద్రత).

---

❓ Practice MCQs

Q1. 2వ 'పాక్స్ సిలికా సదస్సు' (Pax Silica Summit) 2026 ఎక్కడ జరిగింది? [Easy]

A) న్యూఢిల్లీ

B) వాషింగ్టన్ డి.సి

C) జెనీవా

D) ప్యారిస్

Answer: B

Explanation: జూన్ 25-26, 2026 తేదీలలో రెండవ పాక్స్ సిలికా సదస్సు అమెరికా రాజధాని వాషింగ్టన్ డి.సిలో జరిగింది.

---

Q2. పాక్స్ సిలికా సదస్సు ప్రధానంగా ఏ రంగానికి సంబంధించినది? [Easy]

A) వాతావరణ మార్పులు (Climate Change)

B) ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ మరియు సెమీకండక్టర్లు

C) అణ్వాయుధ నియంత్రణ

D) సముద్ర భద్రత

Answer: B

Explanation: ఏఐ (AI), సెమీకండక్టర్లు, మరియు కీలక ఖనిజాల సురక్షిత సరఫరా గొలుసును నిర్మించడానికి ఈ సదస్సును నిర్వహించారు.

---

Q3. ఏఐ ఉత్పత్తుల రవాణాను వేగవంతం చేయడానికి పాక్స్ సిలికా సదస్సులో ఏ దేశంతో 'పాక్స్ పాస్' (Pax Pass) ప్రాజెక్టును ప్రకటించారు? [Moderate]

A) సింగపూర్

B) తైవాన్

C) పనామా

D) మెక్సికో

Answer: C

Explanation: ఏఐ సప్లై చైన్ ఉత్పత్తుల రవాణాను మరియు కస్టమ్స్ క్లియరెన్స్‌ను వేగవంతం చేయడానికి పనామా పోర్టులతో Pax Pass ప్లాట్‌ఫారమ్‌ను ప్రకటించారు.

---

Q4. 'ఫౌండ్రీ స్కూల్' (Foundry School) అనే నైపుణ్య అభివృద్ధి కార్యక్రమాన్ని పాక్స్ సిలికా సదస్సులో ఏ వర్సిటీ భాగస్వామ్యంతో ప్రకటించారు? [Moderate]

A) ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం

B) మసాచుసెట్స్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (MIT)

C) స్టాన్‌ఫోర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం

D) హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం

Answer: C

Explanation: అడ్వాన్స్‌డ్ మ్యానుఫ్యాక్చరింగ్ మరియు ఏఐ లలో నైపుణ్యాల కోసం స్టాన్‌ఫోర్డ్ వర్సిటీ భాగస్వామ్యంతో ఫౌండ్రీ స్కూల్‌ను ప్రకటించారు.

---

Q5. పాక్స్ సిలికా (Pax Silica) లో 'పాక్స్' (Pax) అనే లాటిన్ పదానికి అర్థం ఏమిటి? [Moderate]

A) సాంకేతికత

B) యుద్ధం

C) శాంతి (Peace) మరియు స్థిరత్వం

D) భవిష్యత్తు

Answer: C

Explanation: పాక్స్ అనగా లాటిన్ భాషలో శాంతి లేదా స్థిరత్వం అని అర్థం. సిలికా అనగా కంప్యూటర్ చిప్స్ లో వాడే సిలికాన్.

---

Q6. పాక్స్ సిలికా చొరవకు సంబంధించి కింది వాటిలో సరైనది ఏది? [Tricky]

A) దీనిని 2025లో భారత ప్రభుత్వం ప్రారంభించింది.

B) ఇది కేవలం ఆసియా దేశాలకు మాత్రమే పరిమితమైన కూటమి.

C) డిసెంబర్ 2025లో ప్రారంభమైన ఈ కూటమిలో భారత్ స్థాపక సభ్య దేశం కాదు.

D) ఈ కూటమిలో చైనా అత్యంత ముఖ్యమైన సభ్య దేశం.

Answer: C

Explanation: డిసెంబర్ 2025లో అమెరికా దీన్ని ప్రారంభించగా, భారత్ స్థాపక సభ్య దేశంగా కాకుండా ఫిబ్రవరి 2026లో చేరింది. చైనా దీనిలో భాగం కాదు.

---

Q7. "డిజిటల్ సార్వభౌమాధికారం (Digital Sovereignty) కంటే 'ఇన్నోవేషన్ సార్వభౌమాధికారం (Innovation Sovereignty)' ముఖ్యం" అని ఏ సదస్సులో స్పష్టం చేశారు? [Tricky]

A) జి-20 డిజిటల్ సమ్మిట్ 2026

B) వరల్డ్ ఎకనామిక్ ఫోరం 2026

C) పాక్స్ సిలికా సదస్సు (Pax Silica Summit) 2026

D) ఐక్యరాజ్యసమితి సైబర్ భద్రతా సమావేశం

Answer: C

Explanation: అమెరికా అండర్ సెక్రటరీ జాకబ్ హెల్బర్గ్ 2వ పాక్స్ సిలికా సదస్సులో ఈ 'ఇన్నోవేషన్ సావరినిటీ' అనే నూతన విధానాన్ని ప్రముఖంగా ప్రస్తావించారు.

---

Q8. 2వ పాక్స్ సిలికా సదస్సులో ఆమోదించబడిన 'జాయింట్ స్టేట్‌మెంట్ ఆన్ ఏఐ ఆపర్చునిటీ' పై భారత్‌తో కలిపి మొత్తం ఎన్ని దేశాలు సంతకాలు చేశాయి? [Tricky]

A) 12

B) 24

C) 35

D) 45

Answer: C

Explanation: భారత్‌తో సహా మొత్తం 35 దేశాలు 'ఏఐ అవకాశాల సంయుక్త ప్రకటన' (Joint Statement on AI Opportunity) పై సంతకాలు చేశాయి.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

సమకాలీన అంతర్జాతీయ సంబంధాల నేపథ్యంలో వార్తల్లో కనిపించే "పాక్స్ సిలికా (Pax Silica)" దేనికి సంబంధించినది?

A) ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్లాస్టిక్ కాలుష్యాన్ని తగ్గించే ఐరాస ఒప్పందం

B) కృత్రిమ మేధస్సు (AI) మరియు సెమీకండక్టర్ల సరఫరా గొలుసు భద్రత కోసం ఏర్పాటు చేసిన అమెరికా చొరవ

C) మధ్యప్రాచ్యంలో చమురు సంక్షోభాన్ని పరిష్కరించే వేదిక

D) బ్రిక్స్ (BRICS) దేశాలు ఏర్పాటు చేసిన కొత్త డిజిటల్ కరెన్సీ వ్యవస్థ

Answer: B

Explanation: ఇది అమెరికా స్టేట్ డిపార్ట్‌మెంట్ ఏఐ మరియు సరఫరా గొలుసు (supply chain) భద్రత కోసం 2025లో ప్రారంభించిన చొరవ.

---

PYQ 2:

పాక్స్ సిలికా (Pax Silica) చొరవకు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. ఇది కృత్రిమ మేధస్సు మౌలిక సదుపాయాలు మరియు కీలక ఖనిజాల (Critical Minerals) సురక్షిత సరఫరా గొలుసును నిర్మించడానికి ఉద్దేశించబడింది.
2. ఫిబ్రవరి 2026లో న్యూఢిల్లీలో జరిగిన ఏఐ ఇంపాక్ట్ సమ్మిట్ సందర్భంగా భారతదేశం ఇందులో చేరింది.
3. జూన్ 2026లో జరిగిన రెండవ సదస్సులో భారత్‌తో పాటు 35 దేశాలు 'ఏఐ అవకాశాల సంయుక్త ప్రకటన' పై సంతకాలు చేశాయి.

పై వాక్యాలలో ఏవి సరైనవి?

A) 1, 2 మాత్రమే

B) 2, 3 మాత్రమే

C) 1, 3 మాత్రమే

D) పైవన్నీ (1, 2, 3)

Answer: D

Explanation: ఇచ్చిన మూడు వాక్యాలు ఖచ్చితమైనవి. ఏఐ సరఫరా గొలుసు భద్రత లక్ష్యంగా 2వ సదస్సులో 35 దేశాలు డిక్లరేషన్‌పై సంతకాలు చేశాయి.

---

PYQ 3:

కింది వాటిని జతపరచండి:

1. పాక్స్ సిలికా (Pax Silica) - A. ఏఐ నైపుణ్య అభివృద్ధి కోసం స్టాన్‌ఫోర్డ్ వర్సిటీతో కార్యక్రమం
2. పాక్స్ పాస్ (Pax Pass) - B. ఏఐ అవకాశాల ప్రకటనపై 35 దేశాల సంతకాలు
3. ఫౌండ్రీ స్కూల్ (Foundry School) - C. పనామా ద్వారా సురక్షిత ఏఐ కార్గో రవాణా ప్లాట్‌ఫారమ్
4. 2వ సదస్సు - D. అమెరికా నేతృత్వంలోని ఏఐ సప్లై చైన్ చొరవ

సరైన జవాబును ఎంచుకోండి:

A) 1-D, 2-C, 3-A, 4-B

B) 1-D, 2-A, 3-C, 4-B

C) 1-B, 2-C, 3-A, 4-D

D) 1-C, 2-D, 3-B, 4-A

Answer: A

Explanation: పాక్స్ సిలికా అనేది అమెరికా చొరవ. పాక్స్ పాస్ అనేది పనామా పోర్టుల ద్వారా కార్గో కోసం ప్లాట్‌ఫారమ్. ఫౌండ్రీ స్కూల్ స్టాన్‌ఫోర్డ్ వర్సిటీ ప్రోగ్రాం. 2వ సదస్సులో 35 దేశాలు సంతకాలు చేశాయి.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): ప్రపంచ స్థాయి ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) మరియు సెమీకండక్టర్ సప్లై చైన్ వ్యవస్థలో భారత్ పాత్రను మెరుగుపరచుకోవడానికి 'పాక్స్ సిలికా' (Pax Silica) చొరవ ఏ విధంగా తోడ్పడుతుంది? చర్చించండి.

అధునాతన సాంకేతిక రంగాలలో స్వయం సమృద్ధి సాధించడానికి మరియు ప్రపంచ ఏఐ నాయకత్వంలో కీలక పాత్ర పోషించడానికి అమెరికా నేతృత్వంలోని 'పాక్స్ సిలికా' చొరవలో భారత్ భాగస్వామ్యం అత్యంత కీలకం.

ఈ కూటమి ద్వారా ఎకనామిక్ మరియు సెక్యూరిటీ పరంగా భారత్‌కు విస్తృత ప్రయోజనాలు ఉన్నాయి. మొదటిది, సెమీకండక్టర్ తయారీకి, ఏఐ హార్డ్‌వేర్ అభివృద్ధికి అవసరమైన కీలక ఖనిజాల (Critical Minerals) లభ్యతలో ఒకే దేశంపై ఆధారపడటాన్ని ఇది తగ్గిస్తుంది. జూన్ 2026లో వాషింగ్టన్ డి.సిలో జరిగిన 2వ పాక్స్ సిలికా సదస్సులో 35 దేశాలతో పాటు భారత్ 'ఏఐ అవకాశాల సంయుక్త ప్రకటన'పై సంతకం చేయడం ద్వారా సురక్షిత సరఫరా గొలుసుకు మద్దతు పలికింది. రెండవది, 'ఫౌండ్రీ స్కూల్' వంటి కార్యక్రమాల ద్వారా భారత్‌లోని యువతకు ఏఐ మరియు అధునాతన తయారీ (Advanced Manufacturing) రంగాలలో ప్రపంచ స్థాయి నైపుణ్యాలు అందుతాయి.

ముగింపుగా, కేవలం సాఫ్ట్‌వేర్ పవర్ హౌస్‌గా మాత్రమే కాకుండా ఏఐ మౌలిక సదుపాయాలు మరియు హార్డ్‌వేర్ నిర్మాణంలో గ్లోబల్ హబ్‌గా ఎదగడానికి, విదేశీ పెట్టుబడులను ఆకర్షించడానికి పాక్స్ సిలికా వంటి వేదికలు భారత్‌కు సరైన మార్గదర్శకత్వం వహిస్తాయి.

---

Question 2 (250 words): భౌగోళిక రాజకీయాలలో టెక్నాలజీ ఒక కొత్త ఆయుధంగా మారుతున్న ప్రస్తుత తరుణంలో, అమెరికా ప్రారంభించిన 'పాక్స్ సిలికా' వెనుక ఉన్న వ్యూహాత్మక లక్ష్యాలను విశ్లేషించండి. ఇది డిజిటల్ సార్వభౌమాధికారం (Digital Sovereignty) భావనకు ఎలా భిన్నమైనది?

ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థ క్రమంగా ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) మరియు సెమీకండక్టర్ల ఆధారితంగా మారుతున్న వేళ, ఈ రంగాలలో చైనా వంటి దేశాల ఆధిపత్యాన్ని అడ్డుకోవడానికి మరియు సురక్షితమైన టెక్నాలజీ పర్యావరణ వ్యవస్థను నిర్మించడానికి అమెరికా డిసెంబర్ 2025లో 'పాక్స్ సిలికా' చొరవకు శ్రీకారం చుట్టింది. జూన్ 2026లో జరిగిన 2వ సదస్సులో భారత్‌తో సహా 35 దేశాలు ఏఐ స్టేట్‌మెంట్‌పై సంతకం చేయడం ఈ వేదిక సాధిస్తున్న వ్యూహాత్మక విజయానికి నిదర్శనం.

పాక్స్ సిలికా ప్రధాన వ్యూహాత్మక లక్ష్యం భౌగోళికంగా 'సింగిల్ పాయింట్ ఆఫ్ ఫెయిల్యూర్' (Single Point of Failure) ను తొలగించడం. కేవలం ఒకే దేశం నుంచి కీలక ఖనిజాలు లేదా మైక్రోచిప్‌ల సరఫరా జరిగితే, భవిష్యత్తులో ఆ దేశం వాటిని ఆయుధంగా వాడే ప్రమాదం ఉంది. దీన్ని అరికట్టి, మిత్ర దేశాల (trusted partners) మధ్య వికేంద్రీకృత సరఫరా గొలుసును ఏర్పాటు చేయడం అమెరికా వ్యూహం. ఈ క్రమంలోనే ఏఐ కార్గో రవాణాను వేగవంతం చేయడానికి పనామాతో 'పాక్స్ పాస్' అనే ప్రాజెక్టు కోసం అమెరికా $50 మిలియన్లను కేటాయించింది.

ఇంతకాలం దేశాలు 'డిజిటల్ సార్వభౌమాధికారం' (Digital Sovereignty) అంటే డేటా స్థానికీకరణ (Data Localization) మరియు ఇతర దేశాల టెక్నాలజీని నియంత్రించడం అనుకున్నాయి. కానీ పాక్స్ సిలికా దీనికి భిన్నంగా 'ఇన్నోవేషన్ సార్వభౌమాధికారం' (Innovation Sovereignty) అనే సరికొత్త భావనను తెరపైకి తెచ్చింది. అంటే నియంత్రణల కన్నా, మిత్రదేశాలతో కలిసి పెట్టుబడులు పెట్టడం, పంచుకోవడం మరియు ఉమ్మడిగా నూతన ఆవిష్కరణలు చేయడం నిజమైన సార్వభౌమాధికారం అని స్పష్టం చేసింది.

భవిష్యత్తులో ఏఐ అభివృద్ధికి సంబంధించి స్వేచ్ఛా వాణిజ్యాన్ని ప్రోత్సహించడానికి ఒక సురక్షితమైన అంతర్జాతీయ కూటమిని స్థాపించడానికి పాక్స్ సిలికా ఒక బలమైన వేదికగా నిలుస్తుంది.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: Students often confuse పాక్స్ సిలికా (Pax Silica) with నాటో (NATO) లేదా క్వాడ్ (QUAD). The correct fact is పాక్స్ సిలికా పూర్తిగా కృత్రిమ మేధస్సు (AI), సెమీకండక్టర్లు మరియు టెక్నాలజీ సప్లై చైన్ సెక్యూరిటీ కోసం ఉద్దేశించిన భాగస్వామ్యం, ఇది సైనిక లేదా రక్షణ కూటమి కాదు.
• Trap 2: A common wrong assumption is ఈ కూటమిని ఐక్యరాజ్యసమితి (UN) ప్రారంభించింది అని అనుకోవడం. The reality is దీనిని డిసెంబర్ 2025లో అమెరికా స్టేట్ డిపార్ట్‌మెంట్ (US Department of State) ప్రారంభించింది.
• Trap 3: Many students miss భారత్ ఈ కూటమిలో స్థాపక సభ్యురాలా కాదా అన్న విషయాన్ని when answering questions on this topic. Always remember భారత్ పాక్స్ సిలికా ప్రారంభమైనప్పుడు అందులో లేదు, తరువాత ఫిబ్రవరి 2026లో ఇందులో అధికారికంగా చేరింది.

---

🧭 Exam Tip

• Prelims: పాక్స్ సిలికా సదస్సు ఎక్కడ జరిగింది (వాషింగ్టన్ డి.సి), పాక్స్ పాస్ ప్రాజెక్టు ఏ దేశ పోర్టులతో ముడిపడి ఉంది (పనామా), భారత్ ఎప్పుడు చేరింది (2026) లాంటి నేరు ఫ్యాక్ట్స్ అడిగే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంది.
• Mains: GS-2 (International Relations) మరియు GS-3 (Science & Tech) లో AI సప్లై చైన్, క్రిటికల్ మినరల్స్ పైన చైనా ఆధిపత్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి భారత్-అమెరికా భాగస్వామ్యం ఎలా ఉపయోగపడుతుంది అనే కోణంలో విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు వస్తాయి.
• Interview: ఇంటర్వ్యూ బోర్డు "క్రిటికల్ మినరల్స్ విషయంలో భారత్ ఎందుకు అమెరికా వైపు మొగ్గు చూపుతోంది?" లేదా "Innovation Sovereignty అంటే మీ ఉద్దేశం ఏమిటి?" అని అడగవచ్చు. సురక్షిత సరఫరా గొలుసు ఆవశ్యకతను నొక్కి చెప్పాలి.
• Prediction: రాబోయే UPSC/State PSC పరీక్షల్లో "పాక్స్ సిలికా" దేనికి సంబంధించింది అని కనీసం ఒక వన్-లైనర్ లేదా మ్యాచింగ్ ప్రశ్న వచ్చే అవకాశం నూటికి నూరు శాతం ఉంది. ప్రత్యేకించి 'Pax Pass' మరియు 'Foundry School' పై దృష్టి పెట్టండి.