ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీ ఉద్యోగుల పునఃసేకరణ పథకం పూర్తి: 65,000 మందికి ఉద్యోగ భద్రత

What Happened

కేంద్ర రక్షణ మరియు సిబ్బంది వ్యవహారాల రంగంలో ఒక కీలకమైన మైలురాయిగా, పూర్వపు ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీ బోర్డ్ (OFB) కు చెందిన సుమారు 65,000 మంది ఉద్యోగులను క్రమబద్ధమైన ప్రభుత్వ సేవలలోకి పునఃసేకరించే (Redeployment) ప్రక్రియ పూర్తయింది. జూలై 5, 2026 న కేంద్ర సిబ్బంది వ్యవహారాల మంత్రి డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్ ఉద్యోగ సంఘాల ప్రతినిధులతో సమావేశమై ఈ పథకం యొక్క పురోగతిని సమీక్షించారు. ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీలను కార్పొరేట్ సంస్థలుగా మార్చినప్పటికీ, ఉద్యోగుల సేవా నిబంధనలు దెబ్బతినకుండా వారి 'డీమ్డ్ డెప్యుటేషన్' హోదాను రిటైర్మెంట్ వరకు పొడిగించారు.

When & Where

ఈ చారిత్రాత్మక నిర్ణయం మరియు సమీక్షా సమావేశం జూలై 5, 2026 న న్యూఢిల్లీలో జరిగింది. భారతదేశంలోని 41 ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీలలో పనిచేస్తున్న దేశవ్యాప్త ఉద్యోగులకు ఈ నిర్ణయం వర్తిస్తుంది. జాతీయ భద్రత మరియు రక్షణ రంగ ఆధునీకరణ నేపథ్యంలో ఈ పునఃవ్యవస్థీకరణ ప్రక్రియ ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది.

Who Is Involved

ఈ భారీ పునఃసేకరణ ప్రక్రియలో కింది కీలక పక్షాలు భాగస్వామ్యమయ్యాయి:

• కేంద్ర సిబ్బంది, ప్రజా ఫిర్యాదులు మరియు పెన్షన్ల మంత్రిత్వ శాఖ: ఉద్యోగుల పునఃసేకరణ మరియు సేవా నిబంధనల క్రమబద్ధీకరణను పర్యవేక్షించిన నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
• డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్: కేంద్ర సహాయ మంత్రి (స్వతంత్ర బాధ్యత), సిబ్బంది వ్యవహారాల శాఖ.
• సాధికార మంత్రి బృందం (EGoM): OFB కార్పొరేటీకరణ మరియు ఉద్యోగుల ప్రయోజనాల పరిరక్షణపై నిర్ణయాలు తీసుకునే ఉన్నత స్థాయి మంత్రుల కమిటీ.
• ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీ ఉద్యోగుల ఫెడరేషన్లు: ఉద్యోగుల తరఫున చర్చలలో పాల్గొన్న కార్మిక సంఘాల ప్రతినిధులు.

How It Works

ఈ పునఃసేకరణ మరియు ఉద్యోగ భద్రత మెకానిజం కింది విధంగా పనిచేస్తుంది:

1. డీమ్డ్ డెప్యుటేషన్ (Deemed Deputation): OFB రద్దయినప్పటికీ, అందులోని ఉద్యోగులను కొత్త కార్పొరేట్ సంస్థల ఉద్యోగులుగా మార్చకుండా, వారిని ప్రభుత్వ ఉద్యోగులుగానే పరిగణిస్తూ కొత్త సంస్థలకు డెప్యుటేషన్‌పై పంపినట్లు భావిస్తారు.
2. రిటైర్మెంట్ వరకు పొడిగింపు: సాధికార మంత్రి బృందం (EGoM) ఆమోదం ప్రకారం, ఈ డీమ్డ్ డెప్యుటేషన్ హోదా ఉద్యోగుల పదవీ విరమణ వరకు కొనసాగుతుంది.
3. సేవా నిబంధనల రక్షణ: కొత్తగా ఏర్పడిన 7 రక్షణ ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలలో (DPSUs) పనిచేస్తున్నప్పటికీ, వీరి వేతనాలు, అలవెన్సులు మరియు లీవ్ విధానాలు కేంద్ర ప్రభుత్వ నిబంధనల ప్రకారమే ఉంటాయి.
4. పింఛను భద్రత: కారుణ్య నియామకాలు మరియు అర్హులైన ఇతర కేసులలో పాత పింఛను పథకం (Old Pension Scheme - OPS) కింద ప్రయోజనాలు కొనసాగేలా చట్టపరమైన రక్షణ కల్పించబడింది.

Why It Matters

ఈ పరిణామం పరీక్షల కోణంలో కింది ప్రాధాన్యతలను కలిగి ఉంది:

• పాలనాపరమైన ప్రాధాన్యత (Polity & Governance): ఇది UPSC GS Paper 2 (పరిపాలన మరియు ప్రభుత్వ విధానాలు) కు అత్యంత సంబంధిత అంశం. ప్రభుత్వ సంస్థల పునఃవ్యవస్థీకరణ సమయంలో కార్మికుల హక్కులను ఎలా కాపాడవచ్చో ఇది చూపుతుంది.
• ఆర్థిక మరియు పారిశ్రామిక ప్రాధాన్యత: ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల (PSU) సంస్కరణలు మరియు రక్షణ రంగంలో ఉత్పాదకతను పెంచే వ్యూహాలకు ఇది ఉదాహరణ.
• సామాజిక భద్రత: 65,000 కుటుంబాలకు సామాజిక మరియు ఆర్థిక భద్రతను కల్పించడం ద్వారా పారిశ్రామిక శాంతిని (Industrial Peace) కాపాడవచ్చు.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently] భారతదేశంలో ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీల చరిత్ర 1712 లో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ద్వారా ప్రారంభమైంది. కాలక్రమేణా 1935 లో ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీ బోర్డ్ (OFB) గా రూపాంతరం చెందింది, దీని ప్రధాన కార్యాలయం కోల్‌కతాలో ఉంది. అయితే, మారుతున్న ఆధునిక రక్షణ అవసరాలకు అనుగుణంగా, OFB లో ఉన్న నిరుత్పాదకత మరియు జాప్యాన్ని నివారించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం 2021 లో దీనిని రద్దు చేసి, 100% ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని 7 కొత్త కార్పొరేట్ సంస్థలుగా (Munitions India Ltd, Armoured Vehicles Nigam Ltd మొదలైనవి) విభజించింది.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• 2021 మే: కేంద్ర క్యాబినెట్ ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీ బోర్డ్‌ను 7 రక్షణ ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలుగా (DPSUs) విభజించే ప్రతిపాదనకు ఆమోదం తెలిపింది.
• 2021 అక్టోబర్ 1: అధికారికంగా OFB రద్దు చేయబడి, 7 నూతన రక్షణ పిఎస్‌యులు అమల్లోకి వచ్చాయి. ఆ సమయంలో ఉద్యోగులకు 2 ఏళ్ల పాటు డీమ్డ్ డెప్యుటేషన్ ఇచ్చారు.
• 2023-2024: ఉద్యోగ సంఘాల ఆందోళనల నేపథ్యంలో, డీమ్డ్ డెప్యుటేషన్ గడువును పెంచుతూ సాధికార మంత్రి బృందం పలు దఫాలుగా చర్చలు జరిపింది.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 309: కేంద్రం లేదా రాష్ట్రాల పరిధిలో సేవలు అందించే ఉద్యోగుల నియామకం మరియు సేవా నిబంధనలను క్రమబద్ధీకరించే అధికారాన్ని పార్లమెంటుకు/శాసనసభలకు కల్పిస్తుంది.
• ఆర్టికల్ 311: సివిల్ సర్వెంట్లు లేదా ప్రభుత్వ ఉద్యోగులను తగిన విచారణ లేకుండా తొలగించకుండా చట్టపరమైన రక్షణ కల్పిస్తుంది.
• డి.బి. షేఖత్కర్ కమిటీ: రక్షణ వ్యయం మరియు సాయుధ దళాల పోరాట సామర్థ్యాన్ని పెంచడంపై ఏర్పాటు చేసిన కమిటీ, ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీల కార్పొరేటీకరణను పరోక్షంగా సమర్థించింది.

India & World Comparison

ప్రపంచవ్యాప్తంగా అమెరికా (US), బ్రిటన్ (UK) వంటి దేశాలలో రక్షణ రంగ ఉత్పత్తులు పూర్తిగా ప్రైవేట్ లేదా స్వతంత్ర కార్పొరేట్ సంస్థల చేతుల్లో ఉంటాయి. భారతదేశం కూడా అదే దిశగా అడుగులు వేస్తూ, పూర్తిగా ప్రభుత్వ శాఖగా (Government Department) ఉన్న OFB ని కార్పొరేట్ శైలిలోకి మార్చింది. అయితే, ఇతర దేశాల వలె కాకుండా భారతదేశం తన కార్మికుల సంక్షేమానికి ప్రాధాన్యతనిస్తూ 65,000 మందికి ప్రభుత్వ హోదాను నిలబెట్టింది.

Future Impact

• రక్షణ ఎగుమతుల వృద్ధి: నూతన 7 DPSUలు స్వతంత్రంగా నిర్ణయాలు తీసుకోవడం వల్ల భారతదేశ రక్షణ ఎగుమతులు రాబోయే ఐదేళ్లలో మరింత పెరిగే అవకాశం ఉంది.
• మరిన్ని ప్రభుత్వ రంగ సంస్కరణలు: ఈ పునఃసేకరణ మోడల్ విజయవంతం కావడం వల్ల, భవిష్యత్తులో ఇతర ప్రభుత్వ శాఖల కార్పొరేటీకరణకు (ఉదాహరణకు రైల్వే ఉత్పత్తి విభాగాలు) ఇది ఒక బ్లూప్రింట్‌గా మారుతుంది.
• పారిశ్రామిక సత్సంబంధాలు: ఉద్యోగుల సమస్యలు పరిష్కారం కావడంతో రక్షణ ఉత్పాదకతలో ఎలాంటి సెంటిమెంట్ అడ్డంకులు లేకుండా పనులు వేగవంతం అవుతాయి.

---

🔑 Key Points for Revision

• కేంద్ర ప్రభుత్వం సుమారు 65,000 మంది పూర్వపు OFB ఉద్యోగుల పునఃసేకరణ (Redeployment) ప్రక్రియను పూర్తి చేసింది.
• జూలై 5, 2026 న కేంద్ర మంత్రి డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్ ఈ పథకాన్ని సమీక్షించారు.
• ఈ ప్రక్రియను పర్యవేక్షించిన నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ: కేంద్ర సిబ్బంది, ప్రజా ఫిర్యాదులు మరియు పెన్షన్ల మంత్రిత్వ శాఖ.
• ఉద్యోగుల రక్షణ కోసం 'డీమ్డ్ డెప్యుటేషన్' హోదాను వారి పదవీ విరమణ వరకు పొడిగించారు.
• ఈ నిర్ణయానికి కేంద్ర సాధికార మంత్రి బృందం (EGoM) తుది ఆమోదం తెలిపింది.
• పూర్వపు ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీ బోర్డ్ (OFB) ని అక్టోబర్ 1, 2021 న అధికారికంగా రద్దు చేశారు.
• OFB స్థానంలో 100% ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని 7 కొత్త రక్షణ ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలను (DPSUs) ఏర్పాటు చేశారు.
• ఉద్యోగుల సేవా నిబంధనలు మరియు వేతనాలు కేంద్ర ప్రభుత్వ నిబంధనల ప్రకారమే కొనసాగుతాయి.
• కారుణ్య నియామకాల కేసులలో పాత పింఛను పథకం (OPS) వర్తిస్తుంది.
• ఈ పునఃవ్యవస్థీకరణ రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 309 మరియు 311 పరిధిలోకి వస్తుంది.
• రక్షణ రంగ సంస్కరణలపై నియమించబడిన కమిటీ: లెఫ్టినెంట్ జనరల్ డి.బి. షేఖత్కర్ కమిటీ.
• OFB యొక్క పాత ప్రధాన కార్యాలయం కోల్‌కతా (పశ్చిమ బెంగాల్) లో ఉండేది.
• ఈ సంస్కరణల ప్రధాన లక్ష్యం 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' కింద రక్షణ రంగంలో స్వయంసమృద్ధి సాధించడం.
• ఉద్యోగుల డెప్యుటేషన్ పొడిగింపు వల్ల రక్షణ ఫ్యాక్టరీలలో పారిశ్రామిక శాంతి (Industrial Peace) నెలకొంటుంది.
• ఈ విజయవంతమైన మోడల్‌ను భవిష్యత్తులో ఇతర ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల పునఃవ్యవస్థీకరణకు ఉపయోగించనున్నారు.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీల కార్పొరేటీకరణ మరియు సేవా రక్షణ చట్టాలు

• Definition: ప్రభుత్వ రక్షణ శాఖ నేరుగా నడిపే ఫ్యాక్టరీలను (Departmental Undertakings) స్వతంత్ర కార్పొరేట్ కంపెనీలుగా మార్చడాన్ని కార్పొరేటీకరణ అంటారు.
• Constitutional / Legal Basis: భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 309 కింద కేంద్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల సేవా నిబంధనలను నిర్దేశించే చట్టపరమైన అధికారం పార్లమెంటుకు ఉంటుంది.
• Economic Principle: కార్పొరేటీకరణ ద్వారా బ్యూరోక్రాటిక్ జాప్యం తగ్గి, సంస్థలకు కార్పొరేట్ అటానమీ (స్వయంప్రతిపత్తి), మార్కెట్ పోటీతత్వం మరియు జవాబుదారీతనం లభిస్తాయి.
• How it connects to this event: OFB కార్పొరేట్ సంస్థలుగా మారినప్పటికీ, ఉద్యోగుల రాజ్యాంగబద్ధమైన ప్రభుత్వ ఉద్యోగ హోదా మారకుండా 'డీమ్డ్ డెప్యుటేషన్' ద్వారా ఈ ఈవెంట్ రక్షణ కల్పిస్తుంది.
• Origin & History: భారతదేశంలో మొదటి ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీ 1801 లో పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని కోసిపూర్‌లో (Gun and Shell Factory) స్థాపించబడింది.
• Key milestone 1: 2021 లో కేంద్ర ప్రభుత్వం రక్షణ రంగంలో అతిపెద్ద సంస్కరణగా 200 ఏళ్ల నాటి ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీ బోర్డ్‌ను రద్దు చేస్తూ ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది.
• Key milestone 2: 2026 లో సాధికార మంత్రి బృందం (EGoM) ఉద్యోగుల డీమ్డ్ డెప్యుటేషన్‌ను రిటైర్మెంట్ వరకు పొడిగిస్తూ చారిత్రాత్మక నిర్ణయం తీసుకుంది.
• Related Acts / Schemes / Treaties: ఆత్మనిర్భర్ భారత్ అభియాన్, డిఫెన్స్ ప్రొడక్షన్ అండ్ ఎక్స్‌పోర్ట్ ప్రమోషన్ పాలసీ (DPEPP).
• Nodal Ministry / Body: రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (రక్షణ ఉత్పత్తి విభాగం) మరియు సిబ్బంది వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ.
• India-specific relevance: భారతదేశం ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ఆయుధ దిగుమతిదారుగా ఉన్నందున, స్వదేశీ రక్షణ ఉత్పాదకతను పెంచడానికి ఈ సంస్కరణలు కీలకం.
• Global comparison: గ్లోబల్ డిఫెన్స్ కంపెనీలైన లాక్‌హీడ్ మార్టిన్, బే సిస్టమ్స్ వంటి కార్పొరేట్ నమూనాతో పోటీ పడేలా భారత రక్షణ పిఎస్‌యులను తీర్చిదిద్దడం దీని లక్ష్యం.
• Data point: ఈ సంస్కరణల ద్వారా దేశంలోని మొత్తం 41 ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీల ఆస్తులు మరియు ఉద్యోగులు 7 కొత్త సంస్థల పరిధిలోకి వచ్చారు.
• Common exam angle: పరీక్షలలో OFB కార్పొరేటీకరణ లక్ష్యాలు, షేఖత్కర్ కమిటీ సిఫార్సులు మరియు ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల రాజ్యాంగ రక్షణలపై (ఆర్టికల్ 311) ప్రశ్నలు అడుగుతారు.
• Easy memory hook: OFB 7-DPSUs: 1 బోర్డు స్థానంలో 7 కంపెనీలు వచ్చాయి, కానీ 65,000 మంది ఉద్యోగుల ప్రభుత్వ హోదా మారలేదు.

---

❓ Practice MCQs

Q1. ఇటీవల వార్తల్లో నిలిచిన ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీ బోర్డ్ (OFB) ఉద్యోగుల పునఃసేకరణ ప్రక్రియను సమీక్షించిన కేంద్ర మంత్రి ఎవరు? [Easy]

A) శ్రీ రాజ్‌నాథ్ సింగ్

B) డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్

C) శ్రీ అమిత్ షా

D) శ్రీ నితిన్ గడ్కరీ

Answer: B

Explanation: కేంద్ర సిబ్బంది వ్యవహారాల శాఖ మంత్రి డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్ జూలై 5, 2026 న ఈ పునఃసేకరణ పథకాన్ని సమీక్షించారు.

---

Q2. పూర్వపు ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీ బోర్డ్ (OFB) స్థానంలో కేంద్ర ప్రభుత్వం ఎన్ని కొత్త రక్షణ ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలను (DPSUs) ఏర్పాటు చేసింది? [Easy]

A) 5

B) 7

C) 9

D) 12

Answer: B

Explanation: 2021 లో జరిగిన సంస్కరణల ద్వారా OFB ని రద్దు చేసి, 100% ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని 7 కొత్త రక్షణ ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలుగా విభజించారు.

---

Q3. OFB ఉద్యోగుల పునఃసేకరణకు సంబంధించి 'డీమ్డ్ డెప్యుటేషన్' (Deemed Deputation) హోదాను ఎంతకాలం పాటు పొడిగించడానికి సాధికార మంత్రి బృందం (EGoM) ఆమోదం తెలిపింది? [Moderate]

A) ఐదు సంవత్సరాల పాటు

B) తదుపరి ఉత్తర్వులు వచ్చేవరకు

C) ఉద్యోగుల పదవీ విరమణ (Retirement) వరకు

D) కొత్త రక్షణ పాలసీ అమల్లోకి వచ్చేవరకు

Answer: C

Explanation: ఉద్యోగులకు పూర్తి ఉద్యోగ భద్రత కల్పిస్తూ, వారి డీమ్డ్ డెప్యుటేషన్ హోదాను రిటైర్మెంట్ వరకు పొడిగించారు.

---

Q4. ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల నియామకం మరియు సేవా నిబంధనలను క్రమబద్ధీకరించే అధికారాన్ని పార్లమెంటుకు కల్పించే భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ ఏది? [Moderate]

A) ఆర్టికల్ 309

B) ఆర్టికల్ 311

C) ఆర్టికల్ 315

D) ఆర్టికల్ 320

Answer: A

Explanation: రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 309 కేంద్ర లేదా రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సేవల్లోని ఉద్యోగుల నియామకం మరియు సేవా నిబంధనలను చట్టం ద్వారా క్రమబద్ధీకరించే అధికారాన్ని కల్పిస్తుంది.

---

Q5. పూర్వపు ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీ బోర్డ్ (OFB) యొక్క ప్రధాన కార్యాలయం (Headquarters) ఏ నగరంలో ఉండేది? [Moderate]

A) న్యూఢిల్లీ

B) పూణే

C) కోల్‌కతా

D) హైదరాబాద్

Answer: C

Explanation: 2021 లో రద్దయిన ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీ బోర్డ్ (OFB) యొక్క చారిత్రాత్మక ప్రధాన కార్యాలయం పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని కోల్‌కతాలో ఉండేది.

---

Q6. ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీల సంస్కరణలు మరియు ఉద్యోగుల పునఃసేకరణకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: [Tricky]

1. పునఃసేకరించబడిన ఉద్యోగులందరికీ తప్పనిసరిగా నూతన పింఛను పథకం (NPS) మాత్రమే వర్తిస్తుంది.
2. ఈ సంస్కరణల ప్రకారమే రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ నోడల్ ఏజెన్సీగా కాకుండా సిబ్బంది వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ సర్వీస్ నిబంధనలను పర్యవేక్షిస్తుంది.

పై వాటిలో సరైన ప్రకటన ఏది/వి?

A) 1 మాత్రమే

B) 2 మాత్రమే

C) 1 మరియు 2 రెండూ

D) ఏదీ కాదు

Answer: B

Explanation: కారుణ్య నియామకాలు వంటి కొన్ని ప్రత్యేక కేసులలో పాత పింఛను పథకం (OPS) రక్షణ కల్పించబడింది, కాబట్టి 1వ ప్రకటన తప్పు. ఉద్యోగుల పునఃసేకరణ సేవా నిబంధనలను సిబ్బంది మంత్రిత్వ శాఖ పర్యవేక్షిస్తుంది కాబట్టి 2వ ప్రకటన సరైనది.

---

Q7. రక్షణ రంగానికి సంబంధించిన 'లెఫ్టినెంట్ جنرل డి.బి. షేఖత్కర్ కమిటీ' కింది ఏ అంశంపై సిఫార్సులు చేసింది? [Tricky]

A) సరిహద్దు మౌలిక సదుపాయాల డిజిటలైజేషన్

B) సాయుధ దళాల పోరాట సామర్థ్యం మరియు రక్షణ వ్యయాల పునఃసమతుల్యత

C) కేవలం రక్షణ రంగంలో 100% ఎఫ్‌డీఐ (FDI) అనుమతి

D) కొత్త సైనిక నియామక పథకం 'అగ్నిపథ్' రూపకల్పన

Answer: B

Explanation: షేఖత్కర్ కమిటీ సాయుధ దళాల పోరాట సామర్థ్యాన్ని పెంచడం మరియు ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీల ఆధునీకరణతో సహా రక్షణ వ్యయాలను హేతుబద్ధీకరించడంపై సిఫార్సులు చేసింది.

---

Q8. OFB కార్పొరేటీకరణ సమయంలో ఏర్పాటు చేసిన 'సాధికార మంత్రి బృందం' (EGoM) కు కింది వారిలో ఎవరు నాయకత్వం వహించారు? [Tricky]

A) రక్షణ మంత్రి

B) ప్రధాన మంత్రి

C) కేంద్ర హోం మంత్రి

D) క్యాబినెట్ కార్యదర్శి

Answer: A

Explanation: OFB కార్పొరేటీకరణ ప్రక్రియను మరియు ఉద్యోగుల సమస్యలను పర్యవేక్షించడానికి కేంద్ర రక్షణ మంత్రి అధ్యక్షతన సాధికార మంత్రి బృందం (EGoM) ఏర్పాటైంది.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

భారతదేశంలో రక్షణ రంగ స్వయంసమృద్ధి మరియు పారిశ్రామిక సంస్కరణల నేపథ్యంలో, 'ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీ బోర్డ్ (OFB)' కార్పొరేటీకరణ యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశ్యం ఏమిటి?

A) ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీలను పూర్తిగా ప్రైవేట్ రక్షణ సంస్థలకు విక్రయించడం

B) ఫ్యాక్టరీలకు స్వయంప్రతిపత్తిని కల్పిస్తూ జవాబుదారీతనం మరియు ఉత్పాదకతను పెంచడం

C) కేవలం విదేశీ ఆయుధాల దిగుమతిని పర్యవేక్షించడం

D) సైనిక దళాల పరిపాలనా విభాగాన్ని పూర్తిగా రద్దు చేయడం

Answer: B

Explanation: OFB ని 7 ప్రభుత్వ రంగ కార్పొరేట్ కంపెనీలుగా మార్చడం వెనుక ముఖ్య ఉద్దేశ్యం బ్యూరోక్రాటిక్ అడ్డంకులను తొలగించి, వాటి కార్పొరేట్ సామర్థ్యాన్ని మరియు మార్కెట్ పోటీతత్వాన్ని పెంచడం.

---

PYQ 2:

కేంద్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల రాజ్యాంగ రక్షణలకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:

1. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 311 కింద, సివిల్ సర్వీస్ ఉద్యోగిని అతనిని నియమించిన అధికారి కంటే దిగువ స్థాయి అధికారి తొలగించకూడదు.
2. ఆర్టికల్ 309 ప్రకారం, ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల సేవా నిబంధనలను సవరించే అధికారం కేవలం రాష్ట్రపతికి మాత్రమే ఉంటుంది, పార్లమెంటుకు ఉండదు.

Which of the above statements is/are correct?

A) 1 only

B) 2 only

C) 1 and 2 only

D) All of the above

Answer: A

Explanation: ఆర్టికల్ 311(1) ప్రకారం నియమించిన అధికారి కంటే తక్కువ స్థాయి అధికారి ఉద్యోగిని తొలగించలేరు, కాబట్టి 1వ ప్రకటన సరైనది. అయితే, ఆర్టికల్ 309 కింద సేవా నిబంధనలను శాసించే అధికారం పార్లమెంటుకు మరియు రాష్ట్ర శాసనసభలకు ఉంటుంది, కాబట్టి 2వ ప్రకటన తప్పు.

---

PYQ 3:

జాబితా-I (రక్షణ రంగ కమిటీలు) ను జాబితా-II (ప్రధాన సిఫార్సులు/అంశాలు) తో జతపరచండి:

| జాబితా-I (కమిటీ) | జాబితా-II (అంశం) | | --- | --- | | I. డి.బి. షేఖత్కర్ కమిటీ | 1. కార్పొరేటీకరణ మరియు రక్షణ వ్యయాల హేతుబద్ధీకరణ | | II. విజయ్ కేల్కర్ కమిటీ | 2. రక్షణ కొనుగోళ్లు మరియు పబ్లిక్-ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యం (PPP) | | III. నరేష్ చంద్ర టాస్క్ ఫోర్స్ | 3. జాతీయ భద్రతా వ్యవస్థల సంస్కరణలు మరియు ఇంటెలిజెన్స్ |

సరైన కోడ్‌ను ఎంచుకోండి:

A) I-1, II-2, III-3

B) I-2, II-1, III-3

C) I-3, II-2, III-1

D) I-1, II-3, III-2

Answer: A

Explanation: పైన పేర్కొన్న అన్ని కమిటీలు వాటికి సంబంధించిన రక్షణ రంగ సంస్కరణల అంశాలతో సరిగ్గా జతపరచబడ్డాయి. షేఖత్కర్ కమిటీ వ్యయాల హేతుబద్ధీకరణను, కేల్కర్ కమిటీ పిపిపి నమూనాను, నరేష్ చంద్ర టాస్క్ ఫోర్స్ భద్రతా సంస్కరణలను ప్రతిపాదించాయి.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): పూర్వపు ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీ బోర్డ్ (OFB) కార్పొరేటీకరణ ప్రక్రియలో ఉద్యోగుల సంక్షేమం మరియు పారిశ్రామిక శాంతిని కాపాడటానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం తీసుకున్న చర్యలను విశ్లేషించండి.

Answer: భారతదేశ రక్షణ రంగ సంస్కరణలలో భాగంగా 2021 లో 200 ఏళ్ల నాటి ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీ బోర్డ్ (OFB) ని 7 కొత్త రక్షణ ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలుగా (DPSUs) మార్చడం జరిగింది. ఈ పెద్ద పరివర్తన సమయంలో పారిశ్రామిక శాంతికి భంగం కలగకుండా మరియు ఉద్యోగులలో అభద్రతా భావాన్ని తొలగించడానికి ప్రభుత్వం వ్యూహాత్మక చర్యలు తీసుకుంది. కేంద్ర సిబ్బంది వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ మరియు సాధికార మంత్రి బృందం (EGoM) సంయుక్తంగా సుమారు 65,000 మంది ఉద్యోగులకు పూర్తి ఉద్యోగ భద్రతను కల్పించాయి. ఇందులో భాగంగా ఉద్యోగుల 'డీమ్డ్ డెప్యుటేషన్' హోదాను వారి పదవీ విరమణ వరకు పొడిగించారు. దీనివల్ల వారు కొత్త కార్పొరేట్ కంపెనీలలో పనిచేస్తున్నప్పటికీ, వారి కేంద్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగ హోదా మరియు వేతన నిబంధనలు యథాతథంగా కొనసాగుతాయి. కారుణ్య నియామకాల కేసులలో పాత పింఛను పథకం (OPS) వర్తింపజేయడం ద్వారా ప్రభుత్వం కార్మిక సంఘాల ప్రధాన డిమాండ్లను పరిష్కరించింది. ఈ సంస్కరణ ప్రభుత్వ రంగ ఆధునీకరణలో కార్మికుల ప్రయోజనాలను కాపాడుతూ సంస్కరణలను ఎలా ముందుకు తీసుకెళ్లవచ్చో చూపే ఒక ఆదర్శవంతమైన నమూనాగా నిలుస్తుంది.

---

Question 2 (250 words): ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల (PSUs) మరియు శాఖాగత సంస్థల (Departmental Undertakings) కార్పొరేటీకరణ పరిపాలనా సామర్థ్యాన్ని ఎలా పెంచుతుంది? ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీ బోర్డ్ (OFB) పునఃవ్యవస్థీకరణ మరియు ఉద్యోగుల పునఃసేకరణ నేపథ్యంలో, రాజ్యాంగపరమైన రక్షణలను చర్చిస్తూ సమాధానం ఇవ్వండి.

Answer: శాఖాగత సంస్థలను కార్పొరేట్ సంస్థలుగా మార్చడం అనేది భారతదేశ ఆర్థిక మరియు రక్షణ విధానాలలో ఒక వ్యూహాత్మక మార్పు. పూర్వపు ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీ బోర్డ్ (OFB) రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని ఒక ప్రభుత్వ శాఖగా పనిచేసేది, దీనివల్ల నిర్ణయాల తీసుకోవడంలో బ్యూరోక్రాటిక్ జాప్యం, ఆధునిక సాంకేతికత లోపించడం మరియు ఉత్పాదకత లోపాలు ఏర్పడ్డాయి. 2021 లో దీనిని 7 రక్షణ ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలుగా (DPSUs) పునఃవ్యవస్థీకరించడం ద్వారా వీటికి వాణిజ్యపరమైన స్వయంప్రతిపత్తి (Commercial Autonomy) లభించింది, ఇది పరిపాలనా సామర్థ్యాన్ని పెంచడానికి దోహదపడింది.

అయితే, ఇటువంటి సంస్కరణలు చేపట్టినప్పుడు రాజ్యాంగబద్ధంగా నియామకమైన ఉద్యోగుల హక్కులను రక్షించడం ప్రభుత్వ బాధ్యత. భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 309 మరియు ఆర్టికల్ 311 ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకు సేవా నిబంధనలు మరియు ఉద్యోగ భద్రతకు చట్టపరమైన రక్షణలు కల్పిస్తాయి. ఆర్టికల్ 311 ప్రకారం ఏ ప్రభుత్వ ఉద్యోగిని తగిన విచారణ లేదా చట్టపరమైన ప్రక్రియ లేకుండా తొలగించడానికి వీల్లేదు.

ఈ నేపథ్యంలో, కేంద్ర ప్రభుత్వం 65,000 మంది పూర్వపు OFB ఉద్యోగుల కోసం 'డీమ్డ్ డెప్యుటేషన్' విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టింది. సాధికార మంత్రి బృందం (EGoM) ఈ హోదాను ఉద్యోగుల పదవీ విరమణ వరకు పొడిగిస్తూ జూలై 2026 లో నిర్ణయం తీసుకుంది. దీనివల్ల ఉద్యోగులు కొత్త కంపెనీల కిందకు మారినా, వారి రాజ్యాంగబద్ధమైన సివిల్ సర్వెంట్ హోదా దెబ్బతినదు.

ముగింపుగా, రక్షణ రంగంలో ఆత్మనిర్భరత సాధించడానికి కార్పొరేటీకరణ ఎంత ముఖ్యమో, పారిశ్రామిక స్థిరత్వం కోసం కార్మికుల రాజ్యాంగ హక్కులను గౌరవించడం కూడా అంతే ముఖ్యం. ఈ సమతుల్య విధానం భవిష్యత్తులో ఇతర ప్రజా ఉపయోగ రంగాల సంస్కరణలకు దిక్సూచిగా మారుతుంది.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: పరీక్షల్లో "OFB కార్పొరేటీకరణ తర్వాత 65,000 మంది ఉద్యోగులు ప్రభుత్వ హోదాను కోల్పోయి ప్రైవేట్ ఉద్యోగులుగా మారారు" అని అడగవచ్చు. కానీ వాస్తవం ఏంటంటే, 'డీమ్డ్ డెప్యుటేషన్' వల్ల వారి పదవీ విరమణ వరకు కేంద్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగులుగానే కొనసాగుతారు.
• Trap 2: ఈ పునఃసేకరణ ప్రక్రియను పూర్తిగా 'రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ' మాత్రమే ఒంటరిగా నిర్వహించిందని అభ్యర్థులు భావించవచ్చు. కానీ, ఉద్యోగుల సేవా నిబంధనల వ్యవహారాలను నోడల్ ఏజెన్సీ అయిన 'కేంద్ర సిబ్బంది, ప్రజా ఫిర్యాదులు మరియు పెన్షన్ల మంత్రిత్వ శాఖ' పర్యవేక్షించింది.
• Trap 3: "OFB స్థానంలో ఏర్పడిన కొత్త 7 రక్షణ సంస్థలలో 100% ప్రైవేట్ పెట్టుబడులు (FDI) ఉన్నాయి" అనే తప్పుడు ఆప్షన్ ఇవ్వవచ్చు. వాస్తవానికి ఇవి 100% కేంద్ర ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు (DPSUs).

---

🧭 Exam Tip

• Prelims Angle: ప్రిలిమ్స్ పరీక్షల కోసం OFB ఏ సంవత్సరంలో రద్దయింది (2021), కొత్తగా ఏర్పడిన సంస్థల సంఖ్య (7), మరియు దీనికి సంబంధించిన కమిటీ (షేఖత్కర్ కమిటీ) పేరును, అలాగే రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 309, 311 లను బాగా గుర్తుపెట్టుకోవాలి.
• Mains Angle: మెయిన్స్ పరీక్షలలో (UPSC GS-2 లేదా స్టేట్ PSC గ్రూప్-1) ప్రభుత్వ రంగ సంస్కరణలు మరియు కార్మిక సంక్షేమం మధ్య సమతుల్యతపై కేస్ స్టడీగా ఈ అంశాన్ని ఉపయోగించవచ్చు. "ఆత్మనిర్భర్ భారత్" మరియు రక్షణ స్వయంసమృద్ధి వ్యాసాలలో దీనిని ఒక ఉదాహరణగా రాయవచ్చు.
• Interview Round: ఇంటర్వ్యూలలో "ప్రభుత్వ సంస్థల కార్పొరేటీకరణ వల్ల కార్మికులకు నష్టం జరుగుతుందా?" అనే విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్న అడిగినప్పుడు, ఈ OFB ఉద్యోగుల పునఃసేకరణ మరియు డీమ్డ్ డెప్యుటేషన్ నిర్ణయాన్ని ఉదహరిస్తూ సమతుల్యమైన సమాధానం చెప్పాలి.
• High-Probability Prediction: రాబోయే పరీక్షలలో కేంద్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల సర్వీస్ నిబంధనలకు సంబంధించిన ఆర్టికల్ 309 లేదా షేఖత్కర్ కమిటీ సిఫార్సులపై నేరుగా ప్రశ్న వచ్చే అవకాశం చాలా ఎక్కువగా ఉంది.