తెలంగాణలో తప్పనిసరి పరిస్థితుల్లో వీబీ-గ్రామ్ జీ (VB-GRAM G) అమలు

What Happened

మహాత్మా గాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ పథకం (MGNREGA) స్థానంలో కేంద్ర ప్రభుత్వం తీసుకొచ్చిన నూతన ఉపాధి చట్టం 'వికసిత్ భారత్ గ్యారెంటీ ఫర్ రోజ్‌గార్ అండ్ ఆజీవిక మిషన్ గ్రామీణ్' (VB-GRAM G)ను అమలు చేయాలని తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. 2026 జూలై 2న హైదరాబాద్‌లోని డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ సచివాలయంలో ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి అధ్యక్షతన జరిగిన మంత్రివర్గ సమావేశంలో ఈ మేరకు తీర్మానం చేశారు. అయితే, ఈ చట్టంలోని ఏకపక్ష నిబంధనలు రాష్ట్రాల హక్కులను కాలరాసేలా ఉన్నాయని, దీనిపై సుప్రీంకోర్టులో చట్టపరమైన పోరాటం చేయాలని కేబినెట్ నిర్ణయించింది.

When & Where

ఈ నూతన చట్టం దేశవ్యాప్తంగా 2026 జూలై 1 నుండి అమల్లోకి వచ్చింది. కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ ఆధ్వర్యంలో 2026 జూలై 2న ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని తిరుపతి జిల్లా, ఓబులవారిపల్లె మండలం ముక్కవారిపల్లి గ్రామంలో ఈ పథకం జాతీయ స్థాయి ప్రారంభోత్సవం జరిగింది. అదే రోజు తెలంగాణ కేబినెట్ భేటీ అయి, రాష్ట్రంలో దీనిని తప్పనిసరి పరిస్థితుల్లో అమలు చేయడానికి ఆమోద ముద్ర వేసింది.

Who Is Involved

• తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం: ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి నేతృత్వంలోని మంత్రివర్గం. సమాచార, పౌరసంబంధాల శాఖ మంత్రి పొంగులేటి శ్రీనివాస రెడ్డి ఈ నిర్ణయాలను మీడియాకు వెల్లడించారు.
• కేబినెట్ సబ్-కమిటీ: నీటిపారుదల శాఖ మంత్రి ఎన్. ఉత్తమ్ కుమార్ రెడ్డి నేతృత్వంలోని కమిటీ ఈ చట్టంపై సమగ్ర నివేదిక సమర్పించింది. పంచాయతీ రాజ్ మంత్రి దనసరి అనసూయ (సీతక్క) కూడా ఇందులో కీలక పాత్ర పోషించారు.
• కేంద్ర ప్రభుత్వం: కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ (మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్).
• లబ్ధిదారులు: తెలంగాణలోని లక్షలాది మంది గ్రామీణ పేదలు మరియు ఉపాధి హామీ కూలీలు.

How It Works

• నూతన చట్టం ప్రకారం ప్రతి గ్రామీణ కుటుంబానికి సంవత్సరానికి కల్పించే కనీస ఉపాధి దినాలను 100 రోజుల నుండి 125 రోజులకు పెంచారు.
• ప్రస్తుతం ఉన్న ఉపాధి హామీ జాబ్ కార్డులను ఇ-కేవైసి (e-KYC) ద్వారా ధృవీకరించి, వాటి స్థానంలో కొత్త 'గ్రామీణ రోజ్‌గార్ గ్యారెంటీ కార్డ్స్' జారీ చేస్తారు.
• నిధుల సమీకరణలో భాగంగా కేంద్రం 60 శాతం, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 40 శాతం నిధులు భరించాల్సి ఉంటుంది.
• వ్యవసాయ పనుల సీజన్‌లో ఉపాధి హామీ పనులకు విధిగా 60 రోజుల పాటు విరామం (Break) ప్రకటించాల్సి ఉంటుంది.
• గ్రామ పంచాయతీలను కేంద్ర బిందువుగా చేస్తూ, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం మరియు కఠినమైన ఆర్థిక పర్యవేక్షణ ద్వారా నిధుల విడుదలను నియంత్రిస్తారు.

Why It Matters

ఈ అంశం పోటీ పరీక్షల కోణంలో, ముఖ్యంగా యూపీఎస్‌సీ మరియు స్టేట్ పీఎస్సీల జీఎస్ పేపర్ 2 (కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలు, పాలన) మరియు జీఎస్ పేపర్ 3 (ఆర్థికాభివృద్ధి, గ్రామీణాభివృద్ధి) సబ్జెక్టులకు ఎంతో ప్రాధాన్యత కలిగినది. కేంద్ర ప్రభుత్వం రాష్ట్రాలను సంప్రదించకుండా ఏకపక్షంగా చట్టం చేయడం సహకార సమాఖ్య స్ఫూర్తికి (Cooperative Federalism) విరుద్ధమనే కోణంలో ఇది చర్చనీయాంశమైంది. అలాగే నిధుల భారం రాష్ట్రాలపై పడటం వల్ల రాష్ట్ర ఆర్థిక స్థితిగతులపై ప్రభావం చూపుతుంది.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently] భారతదేశంలో గ్రామీణ పేదరిక నిర్మూలనకు మరియు ఉపాధి కల్పనకు 2005లో ఉపాధి హామీ చట్టం (NREGA) తీసుకురాబడింది. దీని పరిణామ క్రమం ఇలా ఉంది:

• 2005: పార్లమెంటులో జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం (NREGA) ఆమోదం పొందింది.
• 2006 ఫిబ్రవరి 2: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని అనంతపురం జిల్లా బండ్లపల్లి గ్రామంలో అప్పటి ప్రధాని మన్మోహన్ సింగ్ చేతుల మీదుగా అధికారికంగా ప్రారంభించబడింది.
• 2009 అక్టోబర్ 2: ఈ చట్టానికి 'మహాత్మా గాంధీ' పేరును జోడించి MGNREGS గా మార్చారు.
• 2026 జూలై 1: MGNREGA స్థానంలో వికసిత్ భారత్ గ్యారెంటీ ఫర్ రోజ్‌గార్ అండ్ ఆజీవిక మిషన్ గ్రామీణ్ (VB-GRAM G) అమలులోకి వచ్చింది.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• 2023: ఉపాధి హామీ పనులలో అవినీతిని అరికట్టడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆధ్వర్యంలో నేషనల్ మొబైల్ మానిటరింగ్ సిస్టమ్ (NMMS) ద్వారా హాజరును తప్పనిసరి చేశారు.
• 2024: ఆధార్ ఆధారిత చెల్లింపుల విధానాన్ని (ABPS) వేతనాల చెల్లింపుకు కేంద్రం వంద శాతం తప్పనిసరి చేసింది.
• 2026 జనవరి: ఉపాధి హామీ చట్టం మార్పులను వ్యతిరేకిస్తూ మరియు మహాత్మా గాంధీ పేరును యథాతథంగా ఉంచాలని కోరుతూ తెలంగాణ అసెంబ్లీ ఏకగ్రీవ తీర్మానం చేసింది.

Static GK Connection

• రాజ్యాంగ అధికరణలు: ఉపాధి హక్కు మరియు జీవన ఉపాధి కల్పన అనేవి రాజ్యాంగంలోని నాల్గవ భాగంలో గల ఆదేశిక సూత్రాలలోని అధికరణ 39, అధికరణ 41 లతో ముడిపడి ఉన్నాయి.
• షెడ్యూల్ 7 (ఏడవ షెడ్యూల్): గ్రామీణాభివృద్ధి మరియు పంచాయతీ రాజ్ అంశాలు రాష్ట్ర జాబితాలోకి వస్తాయి, కానీ సామాజిక భద్రత ఉమ్మడి జాబితాలో ఉంటుంది. కేంద్రం దీనిపై చట్టం చేయడం సమాఖ్య నిర్మాణానికి సంబంధించిన అంశం.

India & World Comparison

ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద సామాజిక భద్రత మరియు ఉపాధి హామీ కార్యక్రమంగా ఉపాధి హామీ చట్టం రికార్డు సృష్టించింది. ప్రపంచ బ్యాంకు (World Bank) గతంలో దీనిని గ్రామీణ పేదరిక నిర్మూలనకు ఒక అద్భుతమైన నమూనాగా కొనియాడింది. భారతదేశంలో వందలాది జిల్లాల్లో కోట్లాది కుటుంబాలు దీనిపై ఆధారపడి జీవిస్తున్నాయి.

Future Impact

• న్యాయస్థానాల జోక్యం: తెలంగాణతో పాటు కర్ణాటక వంటి ఇతర రాష్ట్రాలు కూడా సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించనుండటంతో కేంద్ర-రాష్ట్రాల మధ్య న్యాయపోరాటం తీవ్రతరం కానుంది.
• హరిత కార్యక్రమాలకు ఆటంకం: తెలంగాణలో 'వనమహోత్సవం' వంటి మొక్కల పెంపకం కార్యక్రమాలు వర్షాకాలంలో జరుగుతాయి. కేంద్రం విధించిన 60 రోజుల విరామ నిబంధన వల్ల ఈ పనులకు ఆటంకం కలగవచ్చు.
• వలసల పెరుగుదల: వ్యవసాయ సీజన్ లేని సమయాల్లో లేదా 60 రోజుల బ్రేక్ పీరియడ్‌లో గ్రామీణ ప్రాంతాల నుండి నగరాలకు వలసలు పెరిగే అవకాశం ఉంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• మహాత్మా గాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం (MGNREGA) స్థానంలో వీబీ-గ్రామ్ జీ (VB-GRAM G) వచ్చింది.
• ఈ నూతన చట్టం 2026 జూలై 1 నుండి దేశవ్యాప్తంగా అమలులోకి వచ్చింది.
• తెలంగాణ కేబినెట్ 2026 జూలై 2న తప్పనిసరి పరిస్థితుల్లో దీనికి ఆమోదం తెలిపింది.
• నూతన చట్టాన్ని సవాలు చేస్తూ సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించాలని తెలంగాణ ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది.
• చట్టంపై అధ్యయనానికి తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఎన్. ఉత్తమ్ కుమార్ రెడ్డి నేతృత్వంలో సబ్ కమిటీ వేసింది.
• నూతన చట్టం ప్రకారం పని దినాల సంఖ్యను 100 నుండి 125 రోజులకు పెంచారు.
• కేంద్ర మరియు రాష్ట్రాల నిధుల భాగస్వామ్యం 60:40 నిష్పత్తికి మార్చబడింది.
• ఈ 40 శాతం నిధుల వాటా వల్ల తెలంగాణపై ఏటా రూ. 2,500 కోట్ల అదనపు భారం పడుతుంది.
• వ్యవసాయ సీజన్ సమయంలో ఉపాధి పనులకు 60 రోజుల తప్పనిసరి విరామం విధించారు.
• వర్షాకాలంలో జరిగే హరితహారం, వనమహోత్సవం పనులపై ఈ విరామ నిబంధన ప్రభావం చూపుతుంది.
• పాత జాబ్ కార్డుల స్థానంలో ఇ-కేవైసి (e-KYC) ద్వారా కొత్త 'గ్రామీణ రోజ్‌గార్ గ్యారెంటీ కార్డ్స్' ఇస్తారు.
• కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ ఈ పథకాన్ని జాతీయంగా ప్రారంభించారు.
• ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని తిరుపతి జిల్లా ముక్కవారిపల్లి గ్రామంలో జాతీయ స్థాయి ప్రారంభోత్సవం జరిగింది.
• ఈ పథకం కోసం కేంద్రం మొదటి ఏడాది రూ. 95,000 కోట్లకు పైగా కేటాయించింది ⚠️ [SOURCE NEEDED].
• తెలంగాణ అసెంబ్లీ 2026 జనవరిలోనే ఈ చట్ట మార్పులకు వ్యతిరేకంగా తీర్మానం చేసింది.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: సహకార సమాఖ్య స్ఫూర్తి మరియు ఉపాధి హక్కు

• డెఫినిషన్: కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు పరస్పరం సంప్రదించుకుంటూ, ఒకరికొకరు సహకరించుకుంటూ దేశాభివృద్ధికి పాటుపడటాన్ని సహకార సమాఖ్య స్ఫూర్తి (Cooperative Federalism) అంటారు.
• రాజ్యాంగ ఆధారం: భారత రాజ్యాంగంలోని అధికరణ 1 ప్రకారం ఇండియా రాష్ట్రాల కలయిక (Union of States).
• ఆదేశిక సూత్రాలు: అధికరణ 41 ప్రకారం పౌరులందరికీ పని హక్కు, విద్య మరియు ప్రజా సహాయం పొందే హక్కును కల్పించాలి.
• ప్రస్తుత వార్తతో లింక్: ఉమ్మడి/రాష్ట్ర జాబితాలోని అంశాలపై కేంద్రం రాష్ట్రాలను సంప్రదించకుండా ఏకపక్షంగా ఉపాధి హామీ చట్టాన్ని మార్చడం సమాఖ్య స్ఫూర్తికి విఘాతమని తెలంగాణ భావించడమే దీనికి లింక్.
• భారతదేశంలో మూలాలు: 1950లో రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చినప్పటి నుండి సమాఖ్య వ్యవస్థ అమల్లో ఉంది. సర్కారియా కమిషన్, పూంచీ కమిషన్లు కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలపై ఏర్పాటయ్యాయి.
• కీలక మైలురాయి 1: 1992 నాటి 73, 74 వ రాజ్యాంగ సవరణల ద్వారా స్థానిక సంస్థలకు (గ్రామ పంచాయతీలకు) రాజ్యాంగ హోదా కల్పించారు.
• కీలక మైలురాయి 2: 2005 లో చట్టబద్ధమైన ఉపాధి హక్కును కల్పిస్తూ ఎన్‌ఆర్ఈజీఏ (NREGA) చట్టాన్ని తీసుకువచ్చారు.
• సంబంధిత చట్టాలు/పథకాలు: MGNREGA 2005, ప్రస్తుతం మార్చబడిన VB-GRAM G Act 2025.
• నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ: కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ మరియు రాష్ట్ర పంచాయతీ రాజ్ శాఖలు.
• భారతదేశంలో ప్రాధాన్యత: గ్రామీణ ప్రాంతాలలో పేదరికం, వలసల నివారణకు చట్టబద్ధమైన ఉపాధి హామీ అత్యంత కీలకమైనది.
• ప్రపంచ దేశాలతో పోలిక: అమెరికా వంటి దేశాలలో సంపూర్ణ సమాఖ్య (Rigid Federalism) ఉండగా, భారతదేశంలో కేంద్రానికి ఎక్కువ శక్తులు గల అర్ధ సమాఖ్య (Quasi-Federal) విధానం ఉంది.
• గణాంకాలు: భారతదేశంలో దాదాపు 14 కోట్లకు పైగా క్రియాశీలక ఉపాధి హామీ కార్డులు ఉన్నాయి.
• పరీక్షల కోణం: యూపీఎస్‌సీ/ఏపీపీఎస్‌సీ/టీఎస్‌పీఎస్‌సీ పరీక్షలలో కేంద్ర-రాష్ట్రాల మధ్య నిధుల పంపిణీ, ఉమ్మడి జాబితా చట్టాలపై తరచూ ప్రశ్నలు అడుగుతారు.
• మెమరీ హుక్: Co-Fed 60:40 (కోఆపరేటివ్ ఫెడరలిజం దెబ్బతింది - 60:40 నిధుల వాటా వల్ల అని గుర్తుపెట్టుకోండి).

---

❓ Practice MCQs

Q1. నూతనంగా ప్రవేశపెట్టబడిన 'వీబీ-గ్రామ్ జీ' (VB-GRAM G) పథకం ఏ పాత చట్టం స్థానంలో తీసుకురాబడింది? [Easy]

A) ప్రధాన మంత్రి గ్రామీణ సడక్ యోజన (PMGSY)

B) మహాత్మా గాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం (MGNREGA)

C) దీన్ దయాళ్ అంత్యోదయ యోజన (DAY-NRLM)

D) స్వర్ణజయంతి గ్రామీణ స్వరోజ్‌గార్ యోజన (SGSY)

Answer: B

Explanation: కేంద్ర ప్రభుత్వం మహాత్మా గాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం (MGNREGA) స్థానంలో కొత్తగా వీబీ-గ్రామ్ జీ చట్టాన్ని తీసుకొచ్చింది.

---

Q2. వీబీ-గ్రామ్ జీ (VB-GRAM G) చట్టం ప్రకారం గ్రామీణ కుటుంబాలకు సంవత్సరానికి గరిష్టంగా ఎన్ని రోజుల ఉపాధిని గ్యారెంటీగా కల్పిస్తారు? [Easy]

A) 100 రోజులు

B) 120 రోజులు

C) 125 రోజులు

D) 150 రోజులు

Answer: C

Explanation: కొత్త చట్టం ప్రకారం ఉపాధి హామీ పని దినాల సంఖ్యను పాత విధానంలోని 100 రోజుల నుండి 125 రోజులకు పెంచారు.

---

Q3. వీబీ-గ్రామ్ జీ చట్టం కింద కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మధ్య నిధుల భాగస్వామ్య నిష్పత్తి ఎంతగా నిర్ణయించబడింది? [Moderate]

A) 90:10

B) 75:25

C) 50:50

D) 60:40

Answer: D

Explanation: ఈ నూతన చట్టం ప్రకారం నిధుల భాగస్వామ్య ఫార్ములాను 60:40 (కేంద్రం:రాష్ట్రం) గా మార్చడం జరిగింది.

---

Q4. నూతన ఉపాధి హామీ చట్టం (VB-GRAM G) వల్ల తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వంపై ఏటా ఎంత అదనపు ఆర్థిక భారం పడనుందని అంచనా వేస్తున్నారు? [Moderate]

A) దాదాపు రూ. 1,000 కోట్లు

B) దాదాపు రూ. 2,500 కోట్లు

C) దాదాపు రూ. 5,000 కోట్లు

D) దాదాపు రూ. 7,500 కోట్లు

Answer: B

Explanation: చట్టంలోని 40 శాతం రాష్ట్ర వాటా నిబంధన వల్ల తెలంగాణ ప్రభుత్వంపై ఏటా దాదాపు రూ. 2,500 కోట్ల అదనపు భారం పడనుంది.

---

Q5. వీబీ-గ్రామ్ జీ చట్టంలోని ఏ నిబంధన తెలంగాణలో వర్షాకాలంలో జరిగే ప్లాంటేషన్/అడవుల పెంపకం పనులకు ఆటంకం కలిగిస్తుందని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం పేర్కొంది? [Moderate]

A) కేవలం ఇ-కేవైసి తప్పనిసరి చేయడం

B) కేవలం మహిళలకు 50 శాతం రిజర్వేషన్ కల్పించడం

C) వ్యవసాయ సీజన్ సమయంలో 60 రోజుల విధిగా విరామం ఇవ్వడం

D) గ్రామ సభల అధికారాలను పూర్తిగా తొలగించడం

Answer: C

Explanation: వ్యవసాయ సీజన్‌లో ఉపాధి పనులకు 60 రోజుల విరామం ఇవ్వాలనే నిబంధన వర్షాకాలంలో జరిగే అడవుల పెంపకం పనులకు ఆటంకంగా మారుతుందని తెలంగాణ ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది.

---

Q6. వీబీ-గ్రామ్ జీ (VB-GRAM G) అమలుపై తెలంగాణ రాష్ట్ర మంత్రివర్గ వైఖరికి సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను గమనించండి: [Tricky]

1. కూలీల ప్రయోజనాల దృష్ట్యా రాష్ట్రంలో ఈ చట్టాన్ని అమలు చేయడానికి కేబినెట్ అంగీకరించింది.
2. ఈ చట్టంలోని ఏకపక్ష నిబంధనలపై సుప్రీంకోర్టులో చట్టపరమైన పోరాటం చేయాలని నిర్ణయించింది.

సరైన ప్రకటన/ప్రకటనలను ఎంచుకోండి:

A) 1 మాత్రమే

B) 2 మాత్రమే

C) 1 మరియు 2 రెండూ

D) పైవేవీ కావు

Answer: C

Explanation: తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఉపాధి కూలీలకు నష్టం జరగకూడదనే ఉద్దేశంతో తప్పనిసరి పరిస్థితుల్లో దీనిని అమలు చేస్తూనే, రాష్ట్ర హక్కుల రక్షణ కోసం సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించాలని నిర్ణయించింది.

---

Q7. వీబీ-గ్రామ్ జీ (VB-GRAM G) చట్టం జాతీయ స్థాయిలో ఏ రాష్ట్రంలో అధికారికంగా ప్రారంభించబడింది? [Tricky]

A) తెలంగాణ

B) ఆంధ్రప్రదేశ్

C) కర్ణాటక

D) తమిళనాడు

Answer: B

Explanation: ఈ చట్టాన్ని కేంద్ర మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని తిరుపతి జిల్లా ముక్కвариపల్లి గ్రామంలో జాతీయ స్థాయిలో ప్రారంభించారు.

---

Q8. పాత ఉపాధి హామీ చట్టం (MGNREGA) తో పోలిస్తే కొత్త వీబీ-గ్రామ్ జీ చట్టంలో వచ్చిన మార్పుల గురించిన క్రింది వాటిలో సత్యం కానిది ఏది? [Tricky]

A) పని దినాలను 100 నుండి 125 రోజులకు పెంచారు.

B) పాత జాబ్ కార్డుల స్థానంలో కొత్త గ్రామీణ రోజ్‌గార్ గ్యారెంటీ కార్డులను ఇ-కేవైసి ద్వారా ఇస్తారు.

C) వేతన వ్యయాన్ని పూర్తిగా (100 శాతం) కేంద్ర ప్రభుత్వమే భరిస్తుంది.

D) వ్యవసాయ సీజన్ కోసం ఉపాధి పనులకు 60 రోజుల విరామ నిబంధన ఉంది.

Answer: C

Explanation: పాత చట్టంలో వేతన వ్యయాన్ని కేంద్రమే పూర్తిగా భరించేది, కానీ కొత్త చట్టంలో కేంద్ర, రాష్ట్రాల వాటా 60:40 గా మార్చబడింది, కాబట్టి 'C' సత్యం కాదు.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1: భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ నిబంధనలు లేదా భాగాలు పౌరుల 'పని హక్కు' (Right to Work) కు పరోక్షంగా లేదా ప్రత్యక్షంగా రక్షణ కల్పిస్తాయి?

A) ప్రాథమిక హక్కులు - మూడవ భాగం

B) ఆదేశిక సూత్రాలు - నాల్గవ భాగం

C) ప్రాథమిక విధులు - నాల్గవ (ఎ) భాగం

D) ఎనిమిదవ షెడ్యూల్

Answer: B

Explanation: రాజ్యాంగంలోని నాల్గవ భాగంలో గల ఆదేశిక సూత్రాలలోని అధికరణ 41 పౌరులకు పని హక్కు, విద్యా హక్కు కల్పించాలని రాజ్యానికి సూచిస్తుంది.

---

PYQ 2: కేంద్ర ప్రభుత్వం నూతనంగా తీసుకొచ్చిన వీబీ-గ్రామ్ జీ (VB-GRAM G) చట్టానికి వ్యతిరేకంగా తెలంగాణ ప్రభుత్వం లేవనెత్తిన అభ్యంతరాలను పరిశీలించండి:

1. నిధుల భాగస్వామ్యాన్ని 60:40 నిష్పత్తికి మార్చడం వల్ల రాష్ట్ర బడ్జెట్‌పై భారం పడుతుంది.
2. 60 రోజుల తప్పనిసరి విరామ నిబంధన వల్ల వర్షాకాలంలో జరిగే అటవీ పెంపకం పనులు దెబ్బతింటాయి.
3. చట్టం నుండి 'మహాత్మా గాంధీ' పేరును తొలగించడం చారిత్రక ప్రాధాన్యతను తగ్గిస్తుంది.

పైన పేర్కొన్న వాటిలో ఏవి సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 2 and 3 మాత్రమే

C) 1 and 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: D

Explanation: తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఈ మూడు అంశాలపై (ఆర్థిక భారం, 60 రోజుల విరామం, పేరు మార్పు) తీవ్ర అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేస్తూ అసెంబ్లీలో తీర్మానం కూడా చేసింది.

---

PYQ 3: జతపరుచుము (ఉపాధి హామీ చట్ట పరిణామ క్రమం):

1. ఎన్‌ఆర్ఈజీఏ (NREGA) చట్టం ఆమోదం -- ఎ. 2006
2. ఉపాధి హామీ చట్టం అధికారిక ప్రారంభం -- బి. 2009
3. మహాత్మా గాంధీ పేరు జోడింపు (MGNREGA) -- సి. 2005
4. వీబీ-గ్రామ్ జీ (VB-GRAM G) చట్టం అమలు -- డి. 2026

సరైన ఐచ్ఛికాన్ని ఎంచుకోండి:

A) 1-సి, 2-ఎ, 3-బి, 4-డి

B) 1-ఎ, 2-సి, 3-బి, 4-డి

C) 1-సి, 2-బి, 3-ఎ, 4-డి

D) 1-డి, 2-ఎ, 3-బి, 4-సి

Answer: A

Explanation: చట్టం 2005 లో ఆమోదించబడింది, 2006 లో ప్రారంభమైంది, 2009 లో పేరు మార్చబడింది, మరియు 2026 జూలై 1 నుండి వీబీ-గ్రామ్ జీగా రూపాంతరం చెందింది.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): కేంద్ర ప్రభుత్వం తీసుకొచ్చిన వీబీ-గ్రామ్ జీ (VB-GRAM G) చట్టాన్ని తెలంగాణ ప్రభుత్వం వ్యతిరేకించడానికి గల ముఖ్య కారణాలను విశ్లేషించండి.

కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన వీబీ-గ్రామ్ జీ చట్టాన్ని తెలంగాణ ప్రభుత్వం తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తోంది. దీనికి ప్రధాన కారణం నిధుల పంపిణీ విధానంలో తీసుకొచ్చిన మార్పు. పాత విధానంలో వేతన వ్యయాన్ని కేంద్రమే పూర్తిగా భరించగా, కొత్త చట్టంలో 60:40 నిష్పత్తిని ప్రవేశపెట్టారు. దీనివల్ల తెలంగాణ రాష్ట్రంపై ఏటా దాదాపు రూ. 2,500 కోట్ల అదనపు ఆర్థిక భారం పడనుంది.

రెండవది, వ్యవసాయ సీజన్ సమయంలో ఉపాధి పనులకు 60 రోజుల తప్పనిసరి విరామం (Break) ఇవ్వాలనే నిబంధన. తెలంగాణలో వర్షాకాలంలో ఉపాధి హామీ కింద 'వనమహోత్సవం' వంటి పెద్ద ఎత్తున మొక్కలు నాటే కార్యక్రమాలు చేపడతారు. ఈ నిబంధన వల్ల పర్యావరణ పనులకు ఆటంకం కలుగుతుందని రాష్ట్రం ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తోంది. అలాగే, రాష్ట్రాలను సంప్రదించకుండా ఏకపక్షంగా చట్టం పేరు నుండి 'మహాత్మా గాంధీ' పేరును తొలగించడం సహకార సమాఖ్య స్ఫూర్తిని దెబ్బతీస్తుందని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం భావించి సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించాలని నిర్ణయించింది.

---

Question 2 (250 words): "కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాల (Centrally Sponsored Schemes) రూపకల్పన మరియు అమలులో రాష్ట్రాల భాగస్వామ్యం లేకపోవడం సమాఖ్య వ్యవస్థలో ఉద్రిక్తతలకు దారితీస్తోంది." నూతన ఉపాధి హామీ చట్టం (VB-GRAM G) వివాదం నేపథ్యంలో ఈ ప్రకటనను చర్చించండి.

భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం భారతదేశం ఒక అర్ధ-సమాఖ్య (Quasi-federal) నిర్మాణం కలిగి ఉంది, ఇక్కడ కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు సహకార సమాఖ్య స్ఫూర్తితో పనిచేయాల్సి ఉంటుంది. అయితే, ఇటీవల కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాల (CSS) రూపకల్పనలో కేంద్రం ఏకపక్ష నిర్ణయాలు తీసుకోవడం రాష్ట్రాల సార్వభౌమత్వానికి సవాలుగా మారుతోంది. దీనికి తాజా ఉదాహరణే మహాత్మా గాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం (MGNREGA) స్థానంలో వచ్చిన 'వీబీ-గ్రామ్ జీ' (VB-GRAM G) చట్టం.

రాజ్యాంగంలోని ఏడవ షెడ్యూల్ ప్రకారం గ్రామీణాభివృద్ధి, పంచాయతీ రాజ్ వంటివి రాష్ట్ర జాబితాలోని అంశాలు. సామాజిక భద్రత ఉమ్మడి జాబితాలో ఉన్నప్పటికీ, క్షేత్రస్థాయిలో పథకాలను అమలు చేసేది రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలే. కేంద్ర ప్రభుత్వం రాష్ట్రాల అభిప్రాయాలను, అభ్యంతరాలను పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా ఈ నూతన చట్టాన్ని తీసుకురావడం వల్ల తీవ్ర వివాదం నెలకొంది. తెలంగాణ అసెంబ్లీ జనవరి 2026 లోనే దీనికి వ్యతిరేకంగా ఏకగ్రీవ తీర్మానం చేసినా కేంద్రం పట్టించుకోలేదు.

ఈ చట్టం వల్ల ఎదురవుతున్న సవాళ్లు:

• ఆర్థిక సంక్షోభం: నిధుల వాటాను 60:40 కి మార్చడం వల్ల తెలంగాణ వంటి రాష్ట్రాలపై ఏటా రూ. 2,500 కోట్ల అదనపు భారం పడుతుంది, ఇది రాష్ట్ర సంక్షేమ బడ్జెట్‌ను ప్రభావితం చేస్తుంది.
• భౌగోళిక/స్థానిక పరిస్థితులను విస్మరించడం: 60 రోజుల విధిగా విరామ నిబంధన తెలంగాణలోని వర్షాకాల ప్లాンテషన్ పనులకు ఆటంకంగా మారింది. స్థానిక అవసరాలకు అనుగుణంగా మార్పులు చేసుకునే వెసులుబాటు రాష్ట్రాలకు లేకుండా పోయింది.

ముగింపు / వే ఫార్వర్డ్: కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాల విజయవంతమైన అమలుకు 'పైనుంచి కిందికి' (Top-down) విధానం కంటే రాష్ట్రాలు, స్థానిక సంస్థల భాగస్వామ్యంతో కూడిన 'కింది నుంచి పైకి' (Bottom-up) విధానం అవసరం. నీతి ఆయోగ్ (NITI Aayog) వంటి వేదికల ద్వారా కేంద్రం రాష్ట్రాలతో ముందస్తు సంప్రదింపులు జరిపి నిర్ణయాలు తీసుకున్నప్పుడే నిజమైన సహకార సమాఖ్య స్ఫూర్తి వర్ధిల్లుతుంది.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: అభ్యర్థులు వీబీ-గ్రామ్ జీ పథకంలో కూడా పాత పథకంలాగే వంద శాతం వేతన నిధులను కేంద్రమే ఇస్తుందని భావించవచ్చు. కానీ కొత్త నియమం ప్రకారం కేంద్రం:రాష్ట్రం వాటా 60:40 గా మారింది.
• Trap 2: పని దినాల సంఖ్య పాత పథకంలో లాగే 100 రోజులు ఉందని అనుకునే ప్రమాదం ఉంది. నూతన చట్టం ప్రకారం దీనిని 125 రోజులకు పెంచారు.
• Trap 3: 60 రోజుల విరామ నిబంధన కేవలం వేసవి కాలానికే పరిమితం అని తప్పుగా అనుకోవచ్చు. కానీ ఇది వ్యవసాయ సీజన్ (వర్షాకాలంతో సహా) సమయానికి వర్తిస్తుంది, దీనివల్ల తెలంగాణ అటవీ పనులకు నష్టం జరుగుతోంది.

---

🧭 Exam Tip

• Prelims Angle: ప్రిలిమ్స్ పరీక్షల్లో ఈ పథకం అమలులోకి వచ్చిన తేదీ (2026 జూలై 1), నిధుల పంపిణీ నిష్పత్తి (60:40), పెంచిన పని దినాలు (125 రోజులు), మరియు 60 రోజుల బ్రేక్ నిబంధనపై నేరుగా స్టేట్‌మెంట్ ఆధారిత ప్రశ్నలు వచ్చే అవకాశం ఉంది.
• Mains Angle: మెయిన్స్ పరీక్షల్లో కేంద్ర-రాష్ట్ర ఆర్థిక సంబంధాలు, సమాఖ్య వ్యవస్థ సవాళ్లు (Federal Structure Challenges) మరియు గ్రామీణాభివృద్ధిలో స్థానిక సంస్థల అధికారాల తగ్గింపు అనే కోణంలో విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు అడుగుతారు.
• Interview Perspective: ఇంటర్వ్యూలలో "పేరు మార్పు మరియు నిధుల తగ్గింపుపై రాష్ట్రాల అభ్యంతరాలు సమంజసమేనా?" అనే వివాదాస్పద ప్రశ్న ఎదురైనప్పుడు, లబ్ధిదారుల ప్రయోజనాలు మరియు సహకార సమాఖ్య స్ఫూర్తిని సమర్థిస్తూ సమతుల్యమైన (Balanced) సమాధానం చెప్పాల్సి ఉంటుంది.
• High-Probability Prediction: రాబోయే పరీక్షలలో "ఇటీవల వార్తల్లో నిలిచిన వీబీ-గ్రామ్ జీ (VB-GRAM G) పథకంలో రాష్ట్రాల నిధుల వాటా ఎంత?" లేదా "60 రోజుల విరామ నిబంధన ఏ రకమైన ఇబ్బందులకు దారితీస్తోంది?" అనే అంశాలపై ప్రశ్న ఖచ్చితంగా రావచ్చు.