వికసిత్ ఉడాన్ పథకం ప్రారంభం మరియు జోధ్‌పూర్ విమానాశ్రయ కొత్త టెర్మినల్ ప్రారంభోత్సవం

What Happened

భారత పౌర విమానయాన రంగానికి భారీ ఊతమిస్తూ, ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ 'వికసిత్ ఉడాన్' పేరిట ప్రాంతీయ అనుసంధాన పథకం (RCS) తదుపరి దశను ప్రారంభించారు. 2026 జూలై 4న రాజస్థాన్‌లోని జోధ్‌పూర్‌లో జరిగిన అధికారిక కార్యక్రమంలో ఈ పథకాన్ని ప్రారంభించడంతో పాటు, ఎయిర్‌పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (AAI) రూ. 480 కోట్ల అంచనా వ్యయంతో నిర్మించిన జోధ్‌పూర్ విమానాశ్రయ కొత్త సమగ్ర టెర్మినల్ భవనాన్ని దేశానికి అంకితం చేశారు. కేవలం విమాన మార్గాలకు రాయితీలు ఇవ్వడమే కాకుండా, విమానాశ్రయాల మౌలిక సదుపాయాల శాశ్వత నిర్వహణపై ఈ తదుపరి దశ దృష్టి సారిస్తుంది.

When & Where

ఈ చారిత్రాత్మక కార్యక్రమం 2026 జూలై 4న రాజస్థాన్‌లోని జోధ్‌పూర్ నగరంలో జరిగింది. థార్ ఎడారికి ప్రవేశ ద్వారంగా మరియు ప్రముఖ పర్యాటక కేంద్రంగా ఉన్న మార్వార్ ప్రాంతంలో ప్రాంతీయ వృద్ధిని పెంచేందుకు ఈ స్థలాన్ని ఎంచుకున్నారు. దేశవ్యాప్తంగా టైర్-2, టైర్-3 నగరాలను అనుసంధానించే విస్తృత జాతీయ వ్యూహంలో భాగంగా ఈ ప్రయోగం జరిగింది.

Who Is Involved

ఈ ప్రాజెక్ట్ అమలు మరియు ప్రారంభోత్సవంలో పలు కీలక సంస్థలు మరియు ప్రముఖులు పాలుపంచుకున్నారు:

• కేంద్ర పౌర విమానయాన మంత్రిత్వ శాఖ: ఈ పథకానికి నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖగా వ్యవహరిస్తోంది. కేంద్ర పౌర విమానయాన శాఖ మంత్రి రామ్ మోహన్ నాయుడు కింజరాపు ఈ కార్యక్రమంలో కీలక ప్రసంగం చేశారు.
• రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ప్రతినిధులు: రాజస్థాన్ గవర్నర్ హరిభౌ కిసన్‌రావ్ బాగ్డే, ముఖ్యమంత్రి భజన్ లాల్ శర్మ ఈ ఈవెంట్‌లో పాల్గొన్నారు.
• ఎయిర్‌పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (AAI): జోధ్‌పూర్ విమానాశ్రయ కొత్త టెర్మినల్ నిర్మాణాన్ని పూర్తి చేసిన ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ.
• పవన్ హన్స్ మరియు అలయన్స్ ఎయిర్: మారుమూల ప్రాంతాలలో స్వదేశీ విమాన ప్రయాణాన్ని పెంపొందించడానికి హెచ్‌ఏఎల్ ధ్రువ్ (HAL Dhruv) హెలికాప్టర్లు, డోర్నియర్ (Dornier) విమానాలను ఈ ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల ద్వారా వినియోగించనున్నారు.

How It Works

వికసిత్ ఉడాన్ (సవరించిన ఉడాన్ పథకం) పాత నమూనా కంటే భిన్నంగా, సమగ్ర పద్ధతిలో పనిచేస్తుంది:

1. మౌలిక సదుపాయాల నిధి కేటాయింపు: మొత్తం రూ. 28,840 కోట్ల వ్యయంలో రూ. 12,159 కోట్లను నేరుగా 100 కొత్త ఏరోడ్రోమ్‌ల అభివృద్ధికి కేటాయించారు. ఇది ఛాలెంజ్ మోడ్ (Challenge Mode) ద్వారా పారదర్శకంగా అమలు చేయబడుతుంది.
2. నిర్వహణ మరియు పునరుద్ధరణ (O&M) మద్దతు: విమాన సర్వీసులు నిలిచిపోకుండా ఉండేందుకు 441 ప్రాంతీయ విమానాశ్రయాలకు రూ. 2,577 కోట్ల వ్యయంతో నిర్వహణ మద్దతు ఇస్తారు. ఒక విమానాశ్రయానికి గరిష్టంగా ఏడాదికి రూ. 3.06 కోట్లు చొప్పున మూడేళ్ల పాటు ఈ సాయం అందుతుంది.
3. సుదీర్ఘ వయబిలిటీ గ్యాప్ ఫండింగ్ (VGF): విమానయాన సంస్థలకు ఆర్థికంగా మద్దతు ఇవ్వడానికి రూ. 10,043 కోట్లు కేటాయించారు. సవరించిన నిబంధనల ప్రకారం, ఎయిర్‌లైన్స్‌కు ఐదేళ్ల పాటు ఫండింగ్ సపోర్ట్ లభిస్తుంది (మూడో ఏడాది నుండి క్రమంగా నిధులు తగ్గుతాయి).
4. హెలిప్యాడ్ నెట్‌వర్క్ విస్తరణ: రూ. 3,661 కోట్లతో కొండ ప్రాంతాలు మరియు ద్వీపాలలో 200 ఆధునిక హెలిప్యాడ్‌లను నిర్మించి, చివరి మైలు వరకు ప్రయాణ సౌకర్యాన్ని కల్పిస్తారు.

Why It Matters

ఈ పరిణామం పరీక్షల దృష్ట్యా అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగినది (UPSC GS పేపర్ 2 — గవర్నెన్స్/పాలసీ మరియు GS పేపర్ 3 — మౌలిక సదుపాయాలు & ఆర్థిక వ్యవస్థ అంశాలకు సంబంధించింది). ఆర్థికంగా, ఇది టైర్-2 మరియు టైర్-3 నగరాలలో పర్యాటకం, వాణిజ్యం మరియు ఉపాధి అవకాశాలను పెంచుతుంది. సామాజికంగా, "హవాయి చుప్పల్ వేసుకునే సామాన్యుడు కూడా హవాయి జహాజ్ ఎక్కాలి" అనే సమగ్ర వృద్ధి వ్యూహాన్ని (Sabki Udaan, Sabka Vikas) ఇది నిజం చేస్తుంది. భౌగోళికంగా మరియు వ్యూహాత్మకంగా, దేశంలోని ఈశాన్య ప్రాంతాలు, జమ్మూ కాశ్మీర్, మరియు అంతర్జాతీయ సరిహద్దులకు సమీపంలో ఉన్న జోధ్‌పూర్ వంటి వ్యూహాత్మక ప్రాంతాల అనుసంధానతను ఇది బలపరుస్తుంది.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently] భారతదేశంలో ప్రాంతీయ విమానయాన రంగాన్ని అభివృద్ధి చేసేందుకు 2016 అక్టోబర్‌లో మొదటిసారిగా ఉడాన్ (RCS-UDAN) పథకాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. నేషనల్ సివిల్ ఏవియేషన్ పాలసీ (NCAP) 2016 లో భాగంగా ఇది రూపొందించబడింది. మొదటి విమానాన్ని 2017 ఏప్రిల్‌లో షిమ్లా నుండి ఢిల్లీ మధ్య ప్రధాని ప్రారంభించారు. కాలక్రమేణా ఉడాన్ 1.0 నుండి ఉడాన్ 5.2 వరకు వివిధ దశలలో హెలికాప్టర్ మార్గాలు, లైఫ్‌లైన్ ఉడాన్ (వైద్య సరఫరాలు), మరియు కృషి ఉడాన్ (వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల రవాణా) వంటి ప్రత్యేక ఉప-పథకాలుగా ఇది రూపాంతరం చెందింది.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently] గడిచిన ఐదేళ్లలో ఉడాన్ పథకం పరిధిని విస్తరిస్తూ కేంద్ర ప్రభుత్వం పలు చర్యలు చేపట్టింది. 2021-22 లో ఈశాన్య రాష్ట్రాలపై ప్రత్యేక దృష్టి సారిస్తూ వందలాది కొత్త మార్గాలను మంజూరు చేశారు. అయితే, మంజూరైన 669 మార్గాలలో ప్రస్తుతం 336 మార్గాలు మాత్రమే క్రియాశీలంగా ఉండటం, మిగిలిన వాటిలో విమాన సర్వీసులు నిలిచిపోవడం పెద్ద సవాలుగా మారింది. ఈ లోపాన్ని అధిగమించడానికి, కేంద్ర మంత్రిమండలి 2026 మార్చి 25న ఈ సరికొత్త 'సవరించిన ఉడాన్' (Modified UDAN) నమూనాకు ఆమోదం తెలిపింది.

Static GK Connection

ఈ అంశం కింది రెండు ముఖ్యమైన పాఠ్యపుస్తక భావనలతో ముడిపడి ఉంది:

• వయబిలిటీ గ్యాప్ ఫండింగ్ (VGF): ఆర్థికంగా లాభదాయకం కాని, కానీ సామాజికంగా మరియు మౌలిక సదుపాయాల పరంగా అత్యంత అవసరమైన ప్రభుత్వ ప్రాజెక్టులకు కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇచ్చే ఒక రకమైన మూలధన గ్రాంట్ (రాయితీ).
• గృహ (GRIHA - Green Rating for Integrated Habitat Assessment): భారతదేశంలో భవనాల పర్యావరణ అనుకూలతను అంచనా వేసే జాతీయ రేటింగ్ వ్యవస్థ. జోధ్‌పూర్ విమానాశ్రయం అత్యున్నత 5-స్టార్ రేటింగ్ సాధించేలా హరిత సాంకేతికతతో నిర్మించబడింది.

India & World Comparison

ప్రస్తుతం భారతదేశం ప్రపంచంలోనే మూడవ అతిపెద్ద దేశీయ విమానయాన మార్కెట్‌గా అవతరించింది (అమెరికా మరియు చైనా తర్వాత స్థానంలో ఉంది). అంతర్జాతీయ విమానయాన సంస్థ అయిన ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ అసోసియేషన్ (IATA) నివేదికల ప్రకారం, భారతదేశంలో అంతర్గత విమాన ప్రయాణ వృద్ధి రేటు ప్రపంచంలోనే అత్యధికంగా ఉంది. వికసిత్ ఉడాన్ ద్వారా మారుమూల ప్రాంతాలను అనుసంధానించడంలో భారతదేశం అనుసరిస్తున్న వ్యూహం ఇతర అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు రోల్ మోడల్‌గా నిలుస్తోంది.

Future Impact

రాబోయే దశాబ్ద కాలంలో (2035-36 నాటికి) దేశంలో విమానయాన రంగం పూర్తిగా మారనుంది. 100 కొత్త ఏరోడ్రోమ్‌లు మరియు 200 హెలిప్యాడ్‌ల నిర్మాణంతో దేశంలో క్రియాశీల విమానాశ్రయాల సంఖ్య గణనీయంగా పెరుగుతుంది. 'వికసిత్ భారత్ 2047' లక్ష్యాలను అందుకోవడానికి వీలుగా లాజిస్టిక్స్ వ్యయాన్ని తగ్గించడంలో ఇది తోడ్పడుతుంది. అలాగే, హెచ్‌ఏఎల్ (HAL) ద్వారా తయారయ్యే స్వదేశీ విమానాల వినియోగం పెరగడం వల్ల రక్షణ మరియు పౌర విమానయాన పరిశ్రమలలో 'ఆత్మనిర్భరత' మరింత బలపడుతుంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ 2026 జూలై 4న జోధ్‌పూర్‌లో 'వికసిత్ ఉడాన్' పథకాన్ని ప్రారంభించారు.
• ఈ సవరించిన పథకం ఆర్థిక సంవత్సరం 2026-27 నుండి 2035-36 వరకు పదేళ్ల పాటు అమలులో ఉంటుంది.
• మొత్తం పథకం బడ్జెట్ కేటాయింపులు రూ. 28,840 కోట్లుగా నిర్ధారించారు.
• ఈ నిధులతో దేశవ్యాప్తంగా 100 కొత్త ఏరోడ్రోమ్‌లను ప్రభుత్వం అభివృద్ధి చేయనుంది.
• మారుమూల ప్రాంతాల కోసం 200 ఆధునిక హెలిప్యాడ్‌లను రూ. 3,661 కోట్లతో నిర్మిస్తారు.
• విమానయాన సంస్థల స్థిరత్వం కోసం రూ. 10,043 కోట్లు వయబిలిటీ గ్యాప్ ఫండింగ్ (VGF) గా ఇస్తారు.
• విమానయాన సంస్థలకు లభించే ఆర్థిక మద్దతు కాలాన్ని 3 సంవత్సరాల నుండి 5 సంవత్సరాలకు పెంచారు.
• ప్రాంతీయ విమానాశ్రయాల O&M మద్దతు కోసం రూ. 2,577 కోట్లు కేటాయించారు.
• ఉడాన్ (UDAN) పథకం మొదటిసారిగా అక్టోబర్ 2016 లో ప్రారంభమైంది.
• ఇప్పటివరకు ఉడాన్ కింద 669 మార్గాలు మరియు 95 విమానాశ్రయాలు/హెలిపోర్ట్‌లు అనుసంధానించబడ్డాయి.
• రూ. 480 కోట్ల వ్యయంతో జోధ్‌పూర్ విమానాశ్రయ కొత్త సమగ్ర టెర్మినల్ భవనాన్ని నిర్మించారు.
• కొత్త టెర్మినల్ వార్షిక ప్రయాణికుల సామర్థ్యం 20 లక్షలు (ప్రస్తుత సామర్థ్యం 4 లక్షల కంటే 5 రెట్లు ఎక్కువ).
• ఈ భవనం గరిష్ట రద్దీ సమయాల్లో 1,500 మంది ప్రయాణికులను నిర్వహించగలదు.
• రాజస్థాన్ సాంప్రదాయ మారువార్ శిల్పకళ అయిన మెహరాబ్‌లు, ఝరోఖాల డిజైన్‌తో దీనిని నిర్మించారు.
• ఈ ప్రాజెక్ట్ 'వికసిత్ భారత్ 2047' జాతీయ దృక్పథంలో భాగంగా పౌర విమానయాన రంగాన్ని అనుసంధానిస్తుంది.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: ప్రాంతీయ అనుసంధాన పథకం (RCS-UDAN) & మౌలిక సదుపాయాల ఫండింగ్

• డెఫినిషన్: దేశంలోని ద్వితీయ, తృతీయ శ్రేణి నగరాలకు సరసమైన ధరల్లో విమాన ప్రయాణాన్ని అందించే కేంద్ర ప్రభుత్వ ప్రతిష్టాత్మక మార్కెట్ ఆధారిత పథకం.
• చట్టపరమైన / రాజ్యాంగపరమైన ఆధారం: భారత రాజ్యాంగంలోని ఏడవ షెడ్యూల్ ప్రకారం 'విమానయాన రంగం' (Airways) కేంద్ర జాబితా (Union List - Entry 29) పరిధిలోకి వస్తుంది.
• ఆర్థిక సూత్రం (VGF): పబ్లిక్-ప్రైవేట్ పార్టనర్‌షిప్ (PPP) ప్రాజెక్టులలో ఆర్థికంగా లాభసాటి కాని మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులను ప్రోత్సహించేందుకు ప్రభుత్వం అందించే ఒకేసారి ఇచ్చే గ్రాంట్ (Viability Gap Funding).
• ప్రస్తుత వార్తతో లింక్: పాత రాయితీ నమూనా నుండి విమానాశ్రయాల శాశ్వత నిర్వహణ, మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి మరియు ఐదేళ్ల పొడిగించిన VGF మద్దతు వైపు 'వికసిత్ ఉడాన్' గా రూపాంతరం చెందింది.
• భారతదేశంలో మూలాలు: 2016 జాతీయ పౌర విమానయాన విధానం (NCAP 2016) ద్వారా ఈ విప్లవాత్మక భావన దేశంలో అమల్లోకి వచ్చింది.
• కీలక మైలురాయి 1: 2017 లో ఉడాన్ 1.0 కింద మొదటి ప్రాంతీయ విమాన సర్వీస్ షిమ్లా మరియు ఢిల్లీ మధ్య విజయవంతంగా ప్రారంభమైంది.
• キーలక మైలురాయి 2: 2020 లో కోవిడ్-19 సంక్షోభ సమయంలో మారుమూల ప్రాంతాలకు వైద్య సామాగ్రిని చేరవేయడానికి 'लाइफलाइन उड़ान' (Lifeline UDAN) ప్రారంభమైంది.
• సంబంధిత ఇతర పథకాలు: రైల్వే రంగంలో 'భారత్ గౌరవ్ రైళ్లు', రోడ్డు రవాణాలో 'భారత్‌మాల పరియోజన' లాగే విమానయానంలో 'ఉడాన్' మౌలిక సదుపాయాల మైలురాయి.
• నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ / సంస్థ: కేంద్ర పౌర విమానయాన మంత్రిత్వ శాఖ మరియు ఎయిర్‌పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (AAI) దీనిని పర్యవేక్షిస్తాయి.
• భారతదేశ విశిష్టత: భౌగోళికంగా వైవిధ్యభరితమైన హిమాలయ ప్రాంతాలు, ఈశాన్య రాష్ట్రాలు మరియు అండమాన్ వంటి ద్వీపాలను ప్రధాన భూభాగంతో అనుసంధానించడానికి ఇది అత్యంత కీలకం.
• ప్రపంచ దృక్పథం: యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని 'Essential Air Service' (EAS) నమూనా ఆధారంగా భారతదేశం తన స్వంత అవసరాలకు అనుగుణంగా ఉడాన్‌ను రూపొందించుకుంది.
• కీలక గణాంకం: ఉడాన్ పథకం ద్వారా దేశంలో గత దశాబ్ద కాలంలో క్రియాశీలకంగా మారిన విమానాశ్రయాల సంఖ్య రెట్టింపు అయ్యింది.
• పరీక్షల కోణం: UPSC/State PSC పరీక్షలలో VGF నియమాలు, మౌలిక సదుపాయాల సవాళ్లు మరియు ప్రాంతీయ ఆర్థిక అసమానతల తగ్గింపుపై ప్రశ్నలు అడుగుతారు.
• గుర్తుంచుకునే ట్రిక్: UDAN = Ude Desh ka Aam Nagrik (ఉడే దేశ్ కా ఆమ్ నాగరిక్ - దేశ సామాన్య పౌరుడి విమాన ప్రయాణం).

---

❓ Practice MCQs

Q1. ఇటీవల వార్తల్లో నిలిచిన సవరించిన ఉడాన్ పథకం 'వికసిత్ ఉడాన్' యొక్క అధికారిక కాలపరిమితి ఎంత? [Easy]

A) ఆర్థిక సంవత్సరం 2026-27 నుండి 2029-30 వరకు

B) ఆర్థిక సంవత్సరం 2026-27 నుండి 2035-36 వరకు

C) ఆర్థిక సంవత్సరం 2025-26 నుండి 2030-31 వరకు

D) ఆర్థిక సంవత్సరం 2026-27 Naundi 2046-47 వరకు

Answer: B

Explanation: సవరించిన వికసిత్ ఉడాన్ పథకాన్ని రాబోయే పదేళ్ల కాలానికి అంటే ఆర్థిక సంవత్సరం 2026-27 నుండి 2035-36 వరకు అమలు చేయడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆమోదించింది.

---

Q2. కొత్తగా ప్రారంభించిన 'వికసిత్ ఉడాన్' పథకం మొత్తం బడ్జెట్ కేటాయింపు ఎంత? [Easy]

A) రూ. 12,159 కోట్లు

B) రూ. 10,043 కోట్లు

C) రూ. 25,500 కోట్లు

D) రూ. 28,840 కోట్లు

Answer: D

Explanation: కేంద్ర ప్రభుత్వం వికసిత్ ఉడాన్ పథకం కోసం మొత్తం రూ. 28,840 కోట్ల బడ్జెట్ నిధులను కేటాయించింది.

---

Q3. వికసిత్ ఉడాన్ పథకంలో భాగంగా మారుమూల ప్రాంతాల అనుసంధానతను పెంచేందుకు ఎన్ని ఆధునిక హెలిప్యాడ్‌లను నిర్మించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు? [Moderate]

A) 100 హెలిప్యాడ్‌లు

B) 200 హెలిప్యాడ్‌లు

C) 441 హెలిప్యాడ్‌లు

D) 500 హెలిప్యాడ్‌లు

Answer: B

Explanation: ఈ పథకం కింద రూ. 3,661 కోట్ల పెట్టుబడితో 200 ఆధునిక హెలిప్యాడ్‌లను నిర్మించాలని లక్ష్యంగా నిర్దేశించుకున్నారు.

---

Q4. సవరించిన ఉడాన్ (Modified UDAN) పథకం ప్రకారం, విమానయాన సంస్థలకు అందించే నిధుల మద్దతు (Funding Support) కాలాన్ని ఎన్ని సంవత్సరాలకు పెంచారు? [Moderate]

A) 3 సంవత్సరాలు

B) 4 సంవత్సరాలు

C) 5 సంవత్సరాలు

D) 7 సంవత్సరాలు

Answer: C

Explanation: పాత నియమాల ప్రకారం మూడేళ్లు ఉన్న నిధుల మద్దతు కాలాన్ని, విమాన సంస్థల స్థిరత్వం కోసం సవరించిన పథకంలో ఐదేళ్లకు పొడిగించారు.

---

Q5. ఇటీవల ప్రధాన మంత్రి చేత ప్రారంభించబడిన కొత్త టెర్మినల్ భవనం ఏ విమానాశ్రయంలో ఉంది మరియు దాని నిర్మాణ వ్యయం ఎంత? [Moderate]

A) జైపూర్ విమానాశ్రయం — రూ. 480 కోట్లు

B) జోధ్‌పూర్ విమానాశ్రయం — రూ. 480 కోట్లు

C) ఉదయ్‌పూర్ విమానాశ్రయం — రూ. 250 కోట్లు

D) జోధ్‌పూర్ విమానాశ్రయం — రూ. 12,159 కోట్లు

Answer: B

Explanation: ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ రూ. 480 కోట్ల వ్యయంతో ఎయిర్‌పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా నిర్మించిన జోధ్‌పూర్ విమానాశ్రయ కొత్త టెర్మినల్ భవనాన్ని ప్రారంభించారు.

---

Q6. ఉడాన్ (RCS-UDAN) పథకం యొక్క కార్యాచరణ మరియు ఫలితాల విశ్లేషణకు సంబంధించి కింది వాటిలో సరైన ప్రకటనను గుర్తించండి: [Tricky]

A) ఇప్పటివరకు ప్రారంభించిన అన్ని 669 విమాన మార్గాలు ప్రస్తుతం విజయవంతంగా నడుస్తున్నాయి.

B) మంజూరైన 669 మార్గాలలో కేవలం సగం మార్గాలు (336) మాత్రమే ప్రస్తుతం క్రియాశీలంగా ఉన్నాయి.

C) ఈ పథకం కింద కేవలం పెద్ద మెట్రో నగరాల మధ్య మాత్రమే విమాన సర్వీసులు నడుపబడుతున్నాయి.

D) ఈ పథకానికి ఎటువంటి ప్రభుత్వ సబ్సిడీ లేదా ఆర్థిక సహాయం లభించడం లేదు.

Answer: B

Explanation: ఉడాన్ పథకం కింద ఇప్పటివరకు 669 మార్గాలు కార్యాచరణలోకి వచ్చినప్పటికీ, ప్రస్తుతం వాటిలో 336 మార్గాలు మాత్రమే యాక్టివ్‌గా ఉన్నాయి. మిగిలిన వాటిలో వాణిజ్యపరమైన ఇబ్బందుల వల్ల సర్వీసులు నిలిచిపోయాయి.

---

Q7. వికసిత్ ఉడాన్ పథకం కింద కేటాయించిన నిధుల విభజనకు సంబంధించి కింది వాటిలో ఏ జత తప్పుగా జతచేయబడింది? [Tricky]

A) కొత్త ఏరోడ్రోమ్‌ల అభివృద్ధి — రూ. 12,159 కోట్లు

B) వయబిలిటీ గ్యాప్ ఫండింగ్ (VGF) — రూ. 10,043 కోట్లు

C) హెలిప్యాడ్‌ల నిర్మాణం — రూ. 3,661 కోట్లు

D) ఆపరేషన్స్ అండ్ మెయింటెనెన్స్ (O&M) మద్దతు — రూ. 15,000 కోట్లు

Answer: D

Explanation: O&M మద్దతు కోసం కేటాయించిన అసలు నిధులు రూ. 2,577 కోట్లు మాత్రమే, కాబట్టి ఆప్షన్ D తప్పుగా జతచేయబడింది.

---

Q8. జోధ్‌పూర్ విమానాశ్రయ కొత్త టెర్మినల్ భవనం యొక్క స్థిరత్వ (Sustainability) లక్ష్యాలకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: [Tricky]

A) ఇది 5-స్టార్ గృహ (5-Star GRIHA) రేటింగ్ సాధించేలా పర్యావరణ అనుకూల సాంకేతికతతో నిర్మించబడింది.

B) ఇది కేవలం సాంప్రదాయ శిల్పకళకు మాత్రమే ప్రాధాన్యత ఇచ్చింది, ఆధునిక ఇంధన సామర్థ్య వ్యవస్థలు లేవు.

C) దీని వార్షిక ప్రయాణికుల సామర్థ్యం గత టెర్మినల్ కంటే తక్కువగా ఉంది.

D) ఇది పూర్తిగా విదేశీ గ్రీన్ ఆర్కిటెక్చర్ ప్రమాణాల ప్రకారం మాత్రమే నిర్మించబడింది.

Answer: A

Explanation: ఈ కొత్త టెర్మినల్ భవనం ఇంధన సామర్థ్యం, నీటి పొదుపు చర్యలతో అత్యున్నత 5-స్టార్ గృహ (GRIHA) రేటింగ్ పొందేలా పర్యావరణ ప్రమాణాలతో నిర్మించబడింది.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

భారతదేశంలో మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులకు సంబంధించి 'వయబిలిటీ గ్యాప్ ఫండింగ్' (Viability Gap Funding - VGF) అనే పదం దేనిని సూచిస్తుంది?

A) విదేశీ రుణాలపై ప్రభుత్వాలు చెల్లించే వడ్డీ రేటును తగ్గించే నిధి.

B) ఆర్థికంగా లాభసాటి కానప్పటికీ, సామాజికంగా అవసరమైన ప్రాజెక్టులకు ప్రభుత్వం ఇచ్చే మూలధన మద్దతు.

C) ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల నష్టాలను పూడ్చడానికి కేటాయించే బడ్జెట్ నిధులు.

D) కేవలం వ్యవసాయ రంగానికి మాత్రమే పరిమితమైన ప్రత్యేక బీమా నిధి.

Answer: B

Explanation: VGF అనేది పబ్లిక్-ప్రైవేట్ భాగస్వామ్య ప్రాజెక్టులలో ప్రైవేట్ పెట్టుబడులను ఆకర్షించడానికి, ఆర్థికంగా వెంటనే లాభాలు రాని ముఖ్యమైన మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులకు కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇచ్చే గ్రాంట్.

---

PYQ 2:

ప్రాంతీయ అనుసంధాన పథకం (RCS-UDAN) కి సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:

1. ఈ పథకం మొదటిసారిగా 2016 లో పౌర విమానయాన మంత్రిత్వ శాఖ ద్వారా ప్రారంభించబడింది.
2. దీని ముఖ్య ఉద్దేశ్యం దేశంలోని టైర్-2 మరియు టైర్-3 నగరాలకు సరసమైన ధరల్లో విమాన ప్రయాణాన్ని అందించడం.
3. సవరించిన నిబంధనల ప్రకారం, విమాన మార్గాల రాయితీతో పాటు విమానాశ్రయాల నిర్వహణ (O&M) మద్దతును కూడా చేర్చారు.

పై ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 2 and 3 మాత్రమే

C) 1 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: D

Explanation: మూడు ప్రకటనలు కూడా ఉడాన్ పథకం యొక్క లక్ష్యాలు, చరిత్ర మరియు ప్రస్తుత సవరణలను (వికసిత్ ఉడాన్) కచ్చితంగా ప్రతిబింబిస్తున్నాయి.

---

PYQ 3:

కింది వాటిని జతపరచండి:

| జాబితా-I (పథకం/ప్రాజెక్ట్) | జాబితా-II (ప్రధాన రంగు/లక్ష్యం) | | --- | --- | | I. ఉడాన్ (UDAN) | 1. హరిత భవన రేటింగ్ ప్రమాణాలు | | II. గృహ (GRIHA) | 2. ప్రాంతీయ విమానయాన అనుసంధానత | | III. ఎయిర్‌పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా | 3. విమానయాన మౌలిక సదుపాయాల నియంత్రణ మరియు నిర్వహణ |

సరైన కోడ్‌ను ఎంచుకోండి:

A) I-2, II-1, III-3

B) I-1, II-2, III-3

C) I-3, II-1, III-2

D) I-2, II-3, III-1

Answer: A

Explanation: ఉడాన్ అనేది విమాన అనుసంధాన పథకం, గృహ (GRIHA) అనేది గ్రీన్ బిల్డింగ్ రేటింగ్ వ్యవస్థ, మరియు AAI అనేది దేశంలో విమానాశ్రయాల మౌలిక సదుపాయాలను చూసే ప్రభుత్వ సంస్థ.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశంలో ప్రాంతీయ ఆర్థిక వృద్ధిని పెంపొందించడంలో మరియు పౌర విమానయాన రంగాన్ని ప్రజాస్వామ్యీకరించడంలో 'ఉడాన్' (UDAN) పథకం పాత్రను చర్చించండి.

RCS-UDAN పథకం భారతదేశంలో "హవాయి చుప్పల్ నుండి హవాయి జహాజ్" అనే నినాదంతో విమాన ప్రయాణాన్ని సామాన్యుడికి అందుబాటులోకి తెచ్చింది. టైర్-2 మరియు టైర్-3 నగరాలను అనుసంధానించడం ద్వారా ఇది కేవలం మెట్రో నగరాలకే పరిమితమైన విమానయాన రంగాన్ని దేశవ్యాప్తంగా ప్రజాస్వామ్యీకరించింది. దీనివల్ల మధ్యతరగతి ప్రజలకు తక్కువ ఖర్చుతో వేగవంతమైన రవాణా సౌకర్యం లభించింది.

ఆర్థిక కోణంలో చూస్తే, ఈ పథకం మారుమూల ప్రాంతాలలో పర్యాటక రంగం, స్థానిక వాణిజ్యం మరియు చిన్న తరహా పరిశ్రమల వృద్ధికి దోహదపడింది. ఈశాన్య రాష్ట్రాలు మరియు కొండ ప్రాంతాలలో అత్యవసర వైద్య సేవలు మరియు రవాణా మౌలిక సదుపాయాల కల్పనలో ఇది కీలక పాత్ర పోషించింది. కొత్తగా ప్రారంభించిన 'వికసిత్ ఉడాన్' దీనిని మరింత ముందుకు తీసుకెళ్తుంది.

ముగింపుగా, విమానయాన రంగాన్ని కేవలం రవాణా సాధనంగానే కాకుండా, జాతీయ సమగ్ర వృద్ధికి మరియు ఉపాధి కల్పనకు ఒక శక్తివంతమైన సాధనంగా మార్చడంలో ఉడాన్ పథకం అద్భుతమైన విజయం సాధించింది.

---

Question 2 (250 words): ప్రాంతీయ అనుసంధాన పథకం గత తొమ్మిదేళ్లలో సాధించిన విజయాలను విశ్లేషిస్తూ, ప్రాంతీయ విమాన మార్గాల స్థిరత్వంలో (Sustainability) ఎదురవుతున్న సవాళ్లను మరియు కొత్త 'సవరించిన ఉడాన్' పథకం వాటిని ఎలా పరిష్కరిస్తుందో వివరించండి.

RCS-UDAN పథకం 2016 లో ప్రారంభమైనప్పటి నుండి భారతదేశ విమానయాన చిత్రపటాన్ని మార్చివేసింది. 95 కొత్త విమానాశ్రయాలు, హెలిపోర్ట్‌లను అనుసంధానిస్తూ 669 మార్గాలను ప్రారంభించడం ద్వారా 1.66 కోట్లకు పైగా ప్రయాణికులకు లబ్ధి చేకూర్చింది. ఇది భారతదేశాన్ని ప్రపంచంలోనే మూడవ అతిపెద్ద దేశీయ విమానయాన మార్కెట్‌గా మార్చడంలో సహాయపడింది.

అయితే, ఈ విజయాల వెనుక కొన్ని తీవ్రమైన సవాళ్లు ఉన్నాయి. మంజూరైన 669 మార్గాలలో ప్రస్తుతం 336 మార్గాలు మాత్రమే పనిచేస్తున్నాయి; దాదాపు సగం మార్గాలలో విమాన సర్వీసులు నిలిచిపోయాయి. దీనికి ప్రధాన కారణాలు: ప్రాంతీయ మార్గాలలో తక్కువ ప్రయాణికుల సంఖ్య (Thin Routes), విమానయాన సంస్థల ఆర్థిక నష్టాలు, చిన్న విమానాశ్రయాలలో నిర్వహణ (O&M) లోపాలు మరియు ప్రభుత్వ రాయితీల (VGF) కాలపరిమితి ముగిసిపోవడం.

ఈ సవాళ్లను అధిగమించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం రూ. 28,840 కోట్ల వ్యయంతో 'సవరించిన ఉడాన్' (Modified/Viksit UDAN) ను ప్రవేశపెట్టింది. ఈ కొత్త నమూనా కేవలం టికెట్ సబ్సిడీలకే పరిమితం కాకుండా సమగ్ర వ్యూహాన్ని అమలు చేస్తుంది:

1. నిర్వహణ మద్దతు: 441 ఏరోడ్రోమ్‌ల O&M కోసం రూ. 2,577 కోట్లు కేటాయించి, విమానాశ్రయాలు నిరంతరం పనిచేసేలా చూస్తుంది.
2. సుదీర్ఘ ఆర్థిక సాయం: వయబిలిటీ గ్యాప్ ఫండింగ్ (VGF) కాలాన్ని 3 నుండి 5 ఏళ్లకు పెంచి, విమాన సంస్థలకు తగినంత మార్కెట్ వృద్ధి సమయాన్ని ఇస్తుంది.
3. మౌలిక సదుపాయాల విస్తరణ: 100 కొత్త ఏరోడ్రోమ్‌లు మరియు 200 ఆధునిక హెలిప్యాడ్‌లను అభివృద్ధి చేయడం ద్వారా నెట్‌వర్క్‌ను గట్టిపరుస్తుంది.

ఈ చర్యల ద్వారా సవరించిన పథకం ప్రాంతీయ విమానయాన రంగాన్ని కేవలం తాత్కాలిక సబ్సిడీ కార్యక్రమంగా కాకుండా, స్వయం సమృద్ధి మరియు దీర్ఘకాలిక స్థిరత్వం కలిగిన వ్యవస్థగా మారుస్తుంది. ఇది 'వికసిత్ భారత్ 2047' సాధనకు బలమైన పునాది వేస్తుంది.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: అభ్యర్థులు తరచుగా 'ఉడాన్' పథకం కేవలం పెద్ద విమానాశ్రయాల అభివృద్ధికి సంబంధించినదని పొరబడతారు. అసలు నిజం ఏమిటంటే, ఇది పూర్తిగా టైర్-2, టైర్-3 మరియు విమాన సౌకర్యం లేని మారుమూల ప్రాంతాల అనుసంధానతకు (Regional Connectivity) మాత్రమే పరిమితమైనది.
• Trap 2: పరీక్షలలో ఉడాన్ కింద ప్రారంభించిన అన్ని విమాన మార్గాలు ప్రస్తుతం విజయవంతంగా నడుస్తున్నాయని ఒక ప్రకటన ఇవ్వవచ్చు. కానీ వాస్తవానికి, ప్రారంభించిన 669 మార్గాలలో ప్రస్తుతం కేవలం 336 మార్గాలు మాత్రమే క్రియాశీలంగా ఉన్నాయి, మిగిలిన సగం నిలిచిపోయాయి.
• Trap 3: వయబిలిటీ గ్యాప్ ఫండింగ్ (VGF) కాలపరిమితిపై పాత డేటాను గుర్తుపెట్టుకుంటారు. కొత్త 'వికసిత్ ఉడాన్' నిబంధనల ప్రకారం విమానయాన సంస్థలకు లభించే VGF మద్దతు కాలపరిమితిని 3 సంవత్సరాల నుండి 5 సంవత్సరాలకు పెంచారని అభ్యర్థులు గుర్తుంచుకోవాలి.

---

🧭 Exam Tip

• Prelims Angle: ప్రిలిమ్స్ పరీక్షలో వికసిత్ ఉడాన్ పథకం యొక్క కొత్త బడ్జెట్ కేటాయింపులు (రూ. 28,840 కోట్లు), కాలపరిమితి (10 ఏళ్లు), అభివృద్ధి చేయబోయే ఏరోడ్రోమ్‌ల సంఖ్య (100) మరియు హెలిప్యాడ్‌ల సంఖ్య (200) పై నేరుగా ఫ్యాక్ట్ బేస్డ్ ప్రశ్నలు వచ్చే అవకాశం ఉంది.
• Mains Angle: మెయిన్స్ పరీక్షలో మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి (Infrastructure), ప్రభుత్వ-ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యం (PPP) మరియు వయబిలిటీ గ్యాప్ ఫండింగ్ (VGF) సవాళ్లపై విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు అడుగుతారు.
• Interview Round: ఇంటర్వ్యూలలో "రాయితీల (Subsidies) ద్వారా విమానయానాన్ని నడపడం ఆర్థికంగా సరైనదేనా?" అనే కోణంలో అభ్యర్థి అభిప్రాయాన్ని అడగవచ్చు. అక్కడ ప్రాంతీయ సమగ్ర వృద్ధి మరియు లాజిస్టిక్స్ కనెక్టివిటీ ప్రయోజనాలను సమర్ధిస్తూ సమాధానం చెప్పాలి.
• High-Probability Prediction: రాబోయే పరీక్షలలో జోధ్‌పూర్ టెర్మినల్‌కు సంబంధించిన 'గృహ' (GRIHA) హరిత రేటింగ్ ప్రమాణాలు లేదా వికసిత్ ఉడాన్ కింద మారిన VGF నిబంధనలపై ఖచ్చితంగా ప్రశ్న వచ్చే అవకాశం ఉంది.