మహాత్మా గాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం (MGNREGA) స్థానంలో కొత్తగా తీసుకొచ్చిన 'వికసిత్ భారత్ - గ్యారెంటీ ఫర్ రోజ్గార్ అండ్ ఆజీవిక మిషన్ (గ్రామీణ్) చట్టం, 2025' (VB-GRAM G) జూలై 1, 2026 నుంచి దేశవ్యాప్తంగా అమలులోకి వచ్చింది. జూలై 2న ఆంధ్రప్రదేశ్లోని తిరుపతి జిల్లా ముక్కావారిపల్లి నుంచి కేంద్ర మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్, ఏపీ సీఎం చంద్రబాబు నాయుడు ఈ పథకాన్ని లాంఛనంగా ప్రారంభించారు. గ్రామీణ ఉపాధి హామీ దినాలను 100 నుంచి 125 రోజులకు పెంచడం, రాబోయే ఐదేళ్లలో రూ. 7.5 లక్షల కోట్లు ఖర్చు చేయడం, కనీస వేతనాన్ని రూ. 300కు పెంచడం ఈ పథకం ముఖ్య ఉద్దేశం.
పాత ఉపాధి హామీ చట్టం (MGNREGA) స్థానంలో రూపొందించిన 'VB-GRAM G' (వికసిత్ భారత్ - గ్యారెంటీ ఫర్ రోజ్గార్ అండ్ ఆజీవిక మిషన్ - గ్రామీణ్) పథకాన్ని కేంద్ర ప్రభుత్వం అధికారికంగా ప్రారంభించింది. గ్రామీణ నిరుపేదలకు ఏడాదికి 125 రోజుల పనిదినాలను కల్పించే ఈ బృహత్తర కార్యక్రమాన్ని ఆంధ్రప్రదేశ్లోని తిరుపతి జిల్లాలో లాంఛనంగా ప్రారంభించారు. రాబోయే ఐదేళ్లకు గాను ఈ పథకం కింద రూ. 7.5 లక్షల కోట్ల భారీ బడ్జెట్ను కేటాయించినట్లు కేంద్రం ప్రకటించింది.
దేశవ్యాప్తంగా ఈ చట్టం జూలై 1, 2026 నుంచి అమలులోకి రాగా, దీని జాతీయ స్థాయి లాంచింగ్ కార్యక్రమం జూలై 2, 2026న ఆంధ్రప్రదేశ్లోని తిరుపతి జిల్లా, ఓబులవారిపల్లి మండలంలోని ముక్కావారిపల్లి గ్రామంలో ఘనంగా జరిగింది.
📌 [BACKGROUND — verify independently]
📌 [BACKGROUND — verify independently]
ప్రపంచవ్యాప్తంగా పౌరులకు చట్టబద్ధమైన ఉపాధి హక్కును కల్పించే అతిపెద్ద గ్రామీణ ప్రజా పనుల (Public Works) కార్యక్రమం భారతదేశంలోనే ఉంది. అమెరికా, యూరప్ వంటి అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లో ప్రజలకు కేవలం నిరుద్యోగ భృతి (Unemployment Insurance) చెల్లిస్తారు, కానీ ఇండియాలో మౌలిక సదుపాయాల కల్పనతో ముడిపడిన ఉపాధి హామీ మోడల్ అమలవుతోంది.
Core Concept: ఉపాధి హామీ చట్టం మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి (Employment Guarantee & Rural Development)
Q1. ఇటీవల కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన 'VB-GRAM G' పథకంలో 'GRAM G' అనగా ఏమిటి? [Easy]
A) Guarantee for Rural Area Mission (Gramin)
B) Guarantee for Rozgar and Ajeevika Mission (Gramin)
C) Growth for Rozgar and Agriculture Mission (Gramin)
D) Gramin Rozgar And Ajeevika Model (Guarantee)
Answer: B
Explanation: VB-GRAM G అనగా Viksit Bharat – Guarantee for Rozgar and Ajeevika Mission (Gramin).
Q2. 'VB-GRAM G' చట్టాన్ని జాతీయ స్థాయిలో ఏ రాష్ట్రం నుంచి లాంఛనంగా ప్రారంభించారు? [Easy]
A) మధ్యప్రదేశ్
B) గుజరాత్
C) ఆంధ్రప్రదేశ్
D) ఉత్తరప్రదేశ్
Answer: C
Explanation: ఈ పథకాన్ని జూలై 2, 2026న ఆంధ్రప్రదేశ్లోని తిరుపతి జిల్లా ముక్కావారిపల్లి నుంచి లాంఛనంగా ప్రారంభించారు.
Q3. 'VB-GRAM G' చట్టం, 2025 కింద ఒక ఆర్థిక సంవత్సరంలో ప్రతి గ్రామీణ కుటుంబానికి ఎన్ని రోజుల ఉపాధి హామీ కల్పించబడుతుంది? [Moderate]
A) 100 రోజులు
B) 125 రోజులు
C) 150 రోజులు
D) 200 రోజులు
Answer: B
Explanation: పాత చట్టంలో ఉన్న 100 రోజుల ఉపాధి హామీని ఈ కొత్త చట్టం ద్వారా 125 రోజులకు పెంచారు.
Q4. VB-GRAM G చట్టం ప్రకారం దేశవ్యాప్తంగా కనీస దినసరి వేతనం ఎంతకంటే తక్కువగా ఉండకూడదని ప్రభుత్వం నోటిఫై చేసింది? [Moderate]
A) రూ. 250
B) రూ. 280
C) రూ. 300
D) రూ. 350
Answer: C
Explanation: దేశవ్యాప్తంగా ఏ రాష్ట్రంలోనైనా కనీస వేతనం రూ. 300 కంటే తక్కువ కాకుండా ఈ చట్టం కింద సవరించారు.
Q5. ఉపాధి హామీ చట్టం ద్వారా పని కల్పించడం అనేది భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్ స్ఫూర్తిని ప్రత్యక్షంగా ప్రతిబింబిస్తుంది? [Moderate]
A) ఆర్టికల్ 21
B) ఆర్టికల్ 41
C) ఆర్టికల్ 44
D) ఆర్టికల్ 51A
Answer: B
Explanation: రాజ్యాంగంలోని ఆదేశిక సూత్రాల్లోని ఆర్టికల్ 41 (Right to Work) కింద పౌరులకు ఉపాధి కల్పించే బాధ్యతను ప్రభుత్వం తీసుకుంటుంది.
Q6. VB-GRAM G చట్టం అమలుకు సంబంధించి ఈ క్రింది వాటిలో సరైనది ఏది? [Tricky]
A) దీనిని కేవలం వ్యవసాయ కూలీలకు మాత్రమే వర్తింపజేస్తారు.
B) ఉపాధి కోరిన 15 రోజుల్లోగా పని కల్పించకపోతే నిరుద్యోగ భృతి చెల్లించాలి.
C) పనుల ఎంపిక బాధ్యతను కేంద్ర ప్రభుత్వం నేరుగా పర్యవేక్షిస్తుంది.
D) వంద శాతం నిధులను కేంద్ర ప్రభుత్వమే భరిస్తుంది.
Answer: B
Explanation: చట్టం ప్రకారం, దరఖాస్తు చేసుకున్న 15 రోజుల్లో పని కల్పించకపోతే దరఖాస్తుదారుకు చట్టబద్ధంగా నిరుద్యోగ భృతి చెల్లించాలి.
Q7. పాత MGNREGA చట్టం మరియు కొత్త VB-GRAM G చట్టం లాంచింగ్ ప్రదేశాలకు సంబంధించి ఉమ్మడి సారూప్యత ఏమిటి? [Tricky]
A) రెండు చట్టాలు ఢిల్లీ నుంచే ప్రారంభమయ్యాయి.
B) రెండు చట్టాలు ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్/ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం నుంచే లాంఛనంగా ప్రారంభమయ్యాయి.
C) రెండు చట్టాలను ఒకే ప్రధాని ప్రారంభించారు.
D) రెండు చట్టాలు ఒకే జిల్లా నుంచి ప్రారంభమయ్యాయి.
Answer: B
Explanation: 2006లో NREGAను ఏపీలోని అనంతపురం నుంచి ప్రారంభించగా, ఇప్పుడు VB-GRAM Gను ఏపీలోని తిరుపతి నుంచి ప్రారంభించారు.
Q8. VB-GRAM G పథకంలో పారదర్శకతను పెంచేందుకు మరియు అవినీతిని అరికట్టేందుకు ఈ క్రింది ఏ సాంకేతికతను తప్పనిసరి చేశారు? [Tricky]
A) కేవలం పాన్కార్డు అనుసంధానం
B) బ్లాక్చైన్ ఆధారిత వేతన చెల్లింపు
C) పనుల జియో-ట్యాగింగ్ మరియు బయోమెట్రిక్ అథెంటికేషన్
D) డ్రోన్ల ద్వారా మాత్రమే పనుల పర్యవేక్షణ
Answer: C
Explanation: అవినీతిని అరికట్టి పారదర్శకత పెంచేందుకు క్షేత్రస్థాయి పనులకు జియో-ట్యాగింగ్ మరియు కార్మికుల బయోమెట్రిక్ అథెంటికేషన్ను తప్పనిసరి చేశారు.
PYQ 1:
కింది వాటిలో 'వికసిత్ భారత్ - గ్యారెంటీ ఫర్ రోజ్గార్ అండ్ ఆజీవిక మిషన్ (గ్రామీణ్) చట్టం, 2025'కు నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖగా ఏది వ్యవహరిస్తుంది?
A) ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ
B) కేంద్ర వ్యవసాయ మరియు రైతు సంక్షేమ శాఖ
C) కేంద్ర పంచాయతీ రాజ్ మంత్రిత్వ శాఖ
D) కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ
Answer: D
Explanation: దేశంలో గ్రామీణ ఉపాధి హామీ పథకాలను కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ పర్యవేక్షిస్తుంది మరియు అమలు చేస్తుంది.
PYQ 2:
VB-GRAM G చట్టం, 2025 కు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
1. ఈ చట్టం ప్రకారం ఏడాదికి కనీసం 125 రోజుల ఉపాధి హామీ కల్పించబడుతుంది.
2. దేశవ్యాప్తంగా కనీస దినసరి వేతనం రూ. 300 గా నోటిఫై చేయబడింది.
3. ఈ పథకం కింద రాబోయే ఐదేళ్లలో రూ. 10 లక్షల కోట్లు ఖర్చు చేయనున్నారు.
పై వాక్యాలలో సరైనవి ఏవి?
A) 1 మాత్రమే
B) 1 మరియు 2 మాత్రమే
C) 2 మరియు 3 మాత్రమే
D) పైవన్నీ
Answer: B
Explanation: ఈ పథకం కింద రాబోయే ఐదేళ్లలో రూ. 7.5 లక్షల కోట్లు ఖర్చు చేయనున్నారు (రూ. 10 లక్షల కోట్లు కాదు). కాబట్టి వాక్యం 3 తప్పు, 1 మరియు 2 సరైనవి.
PYQ 3:
ప్రతిపాదన (Assertion - A): VB-GRAM G చట్టం కింద పనుల ఎంపిక మరియు ఆమోదం గ్రామ సభల ద్వారా జరుగుతుంది.
కారణం (Reason - R): స్థానిక స్థాయిలో ప్రజాస్వామ్య వికేంద్రీకరణను మరియు ఆర్టికల్ 243A స్ఫూర్తిని బలోపేతం చేయడం దీని ముఖ్య ఉద్దేశం.
A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కు సరైన వివరణ.
B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు సరైన వివరణ కాదు.
C) A సరైనది, కానీ R తప్పు.
D) A తప్పు, కానీ R సరైనది.
Answer: A
Explanation: గ్రామ సభలకు పనుల ఎంపిక బాధ్యత అప్పగించడం ద్వారా పంచాయతీ రాజ్ వ్యవస్థలో ప్రజాస్వామ్య వికేంద్రీకరణ జరుగుతుంది, ఇది ఆర్టికల్ 243A స్ఫూర్తికి అనుగుణంగా ఉంటుంది.
Question 1 (150 words): VB-GRAM G చట్టం గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడంలో ఏ విధంగా తోడ్పడుతుంది? విశదీకరించండి.
గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పేదరికాన్ని నిర్మూలించి, జీవన ప్రమాణాలను మెరుగుపరిచే దిశగా కేంద్ర ప్రభుత్వం తీసుకువచ్చిన VB-GRAM G చట్టం 2025, గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఒక గేమ్ ఛేంజర్గా మారనుంది.
ముఖ్యంగా, ఉపాధి దినాలను 100 నుంచి 125 రోజులకు పెంచడం మరియు కనీస వేతనాన్ని రూ. 300 కు నోటిఫై చేయడం ద్వారా గ్రామీణ పౌరుల కొనుగోలు శక్తి గణనీయంగా పెరుగుతుంది. దీని వల్ల స్థానిక మార్కెట్లలో డిమాండ్ సృష్టించబడి సూక్ష్మ, చిన్న వ్యాపారాలకు మేలు జరుగుతుంది. అలాగే, కేవలం కూలీ పనులకు పరిమితం కాకుండా నీటి సంరక్షణ, మట్టి కట్టల నిర్మాణం, వ్యవసాయ అనుబంధ మౌలిక సదుపాయాల కల్పన (Durable Assets) పై ఈ చట్టం దృష్టి పెట్టింది. రాబోయే ఐదేళ్లలో రూ. 7.5 లక్షల కోట్లను ఈ పథకం కింద ఖర్చు చేయడం ద్వారా గ్రామీణ మౌలిక వసతులు అభివృద్ధి చెందుతాయి.
ముగింపుగా, జియో-ట్యాగింగ్, బయోమెట్రిక్ విధానాలతో పారదర్శకతను పెంచుతూ అమలుచేస్తున్న ఈ పథకం గ్రామీణ వలసలను అరికట్టి, 'వికసిత్ భారత్ 2047' లక్ష్య సాధనలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.
Question 2 (250 words): MGNREGA నుంచి VB-GRAM G చట్టానికి జరిగిన మార్పు కేవలం పేరు మార్పు మాత్రమే కాదు, గ్రామీణాభివృద్ధిలో ఒక నిర్మాణాత్మక మార్పు. ఈ వ్యాఖ్యను రాజ్యాంగ మరియు ఆర్థిక కోణాల్లో విశ్లేషించండి.
భారతదేశ గ్రామీణ ఉపాధి కల్పన చరిత్రలో 2005 నాటి ఉపాధి హామీ చట్టం (MGNREGA) ఒక మైలురాయి అయితే, దాన్ని సమూలంగా మారుస్తూ జూలై 1, 2026 న అమలులోకి వచ్చిన VB-GRAM G (వికసిత్ భారత్ - గ్యారెంటీ ఫర్ రోజ్గార్ అండ్ ఆజీవిక మిషన్ - గ్రామీణ్) చట్టం భవిష్యత్ అవసరాలకు తగ్గట్లుగా జరిగిన నిర్మాణాత్మక మార్పు.
రాజ్యాంగ కోణంలో చూస్తే, ఈ రెండు చట్టాలు ఆర్టికల్ 41 (పని హక్కు) స్ఫూర్తితోనే వచ్చినప్పటికీ, కొత్త చట్టం గ్రామ సభలకు పనుల గుర్తింపులో పూర్తి అధికారాలు ఇవ్వడం ద్వారా ఆర్టికల్ 243A (పంచాయతీ రాజ్) ను మరింత బలోపేతం చేసింది. ఆర్థికంగా చూస్తే, గతంలో ఏడాదికి 100 రోజులున్న పని దినాలను 125 రోజులకు, కనీస వేతనాన్ని దేశవ్యాప్తంగా రూ. 300 కు పెంచడం ద్వారా పేదల చేతుల్లోకి మరింత ఆదాయం వెళ్లేలా చూసింది. రాబోయే ఐదేళ్లలో ఖర్చు చేయనున్న రూ. 7.5 లక్షల కోట్ల భారీ నిధులు, గ్రామీణ మార్కెట్లలో వినియోగాన్ని (Rural Consumption) పెంచి స్థూల ఆర్థిక వ్యవస్థకు తోడ్పడతాయి.
గత చట్టంలో నిధుల లీకేజీ ప్రధాన సమస్యగా ఉండేది. కానీ కొత్త చట్టంలో జియో-ట్యాగింగ్, బయోమెట్రిక్ అథెంటికేషన్ తప్పనిసరి చేయడం ద్వారా సాంకేతికతను సుపరిపాలనకు వాడుకుంటున్నారు. అంతేకాకుండా, కేవలం తాత్కాలిక పనులకు పరిమితం కాకుండా, వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే (Climate resilient) వ్యవసాయ మౌలిక సదుపాయాల నిర్మాణానికి (ఉదాహరణకు ఉడ్ బ్యాంక్స్, పక్కా రోడ్లు) పెద్దపీట వేశారు.
ముగింపుగా, VB-GRAM G అనేది కేవలం ఉపాధి కల్పన పథకం మాత్రమే కాదు, "రోజ్గార్ భీ, సమ్మాన్ భీ" అనే నినాదంతో సామాజిక భద్రత, సుపరిపాలన, మరియు మౌలిక సదుపాయాల కల్పనను సమ్మిళితం చేసి, వికసిత్ భారత్ లక్ష్యం వైపు గ్రామీణ భారత దేశాన్ని నడిపించే ఒక సమగ్ర వ్యవస్థ.