Udyo Logo

Udyo

Get the Udyo Mobile App

Sign in to save your progress and access all features.

డిజిటల్ వాతావరణాన్ని ప్రోత్సహించినందుకు DoT యొక్క 'సమృద్ధ్ గ్రామ్'కు WSIS ప్రైజ్ 2026

భారత ప్రభుత్వ కమ్యూనికేషన్ల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ టెలికమ్యూనికేషన్స్ (DoT) అమలు చేస్తున్న 'సమృద్ధ్ గ్రామ్' (Samriddh Gram) కార్యక్రమానికి ప్రతిష్టాత్మక WSIS (World Summit on the Information Society) ప్రైజ్ 2026 లభించింది. ఈ పురస్కారాన్ని 'యాక్షన్ లైన్ C6 - ఎనేబ్లింగ్ ఎన్విరాన్‌మెంట్' విభాగంలో అందజేశారు. భారతదేశంలోని మారుమూల, గ్రామీణ ప్రాంతాలకు టెలికాం మౌలిక సదుపాయాలను విస్తరించడం, నిరంతర ఇంటర్నెట్ కనెక్టివిటీని అందించడం ద్వారా డిజిటల్ గవర్నెన్స్‌ను బలోపేతం చేయడంలో ఈ ప్రాజెక్ట్ సాధించిన విజయాలకు ఈ గుర్తింపు దక్కింది.

What Happened

డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ టెలికమ్యూనికేషన్స్ (DoT) ఆధ్వర్యంలో నడుస్తున్న 'సమృద్ధ్ గ్రామ్' ప్రాజెక్టుకు ఐక్యరాజ్యసమితి మద్దతుతో జరిగే అత్యున్నత అంతర్జాతీయ సదస్సు నుండి WSIS ప్రైజ్ 2026 వరించింది. యాక్షన్ లైన్ C6 (ఎనేబ్లింగ్ ఎన్విరాన్‌మెంట్) విభాగంలో ఈ అవార్డును ప్రధానం చేశారు. దేశంలోని అత్యంత మారుమూల గ్రామాలకు టెలికాం నెట్‌వర్క్‌ను విస్తరించి, స్థానిక ప్రజలకు ఇంటర్నెట్, ఈ-సేవలను విజయవంతంగా అందించినందుకు గాను ఈ ప్రతిష్టాత్మక అవార్డు దక్కింది.

When & Where

ఈ పురస్కారాన్ని 2026 సంవత్సరానికి గాను ప్రకటించారు. వరల్డ్ సమ్మిట్ ఆన్ ది ఇన్ఫర్మేషన్ సొసైటీ (WSIS) వార్షిక సమావేశాలు సాధారణంగా స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవాలో ఇంటర్నేషనల్ టెలికమ్యూనికేషన్ యూనియన్ (ITU) ప్రధాన కార్యాలయంలో జరుగుతాయి. ఇవి ప్రపంచవ్యాప్తంగా సమాచార సాంకేతిక అభివృద్ధిని సమీక్షించే అంతర్జాతీయ వేదికలు.

Who Is Involved

  • డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ టెలికమ్యూనికేషన్స్ (DoT): ఈ ప్రాజెక్టును అమలు చేస్తున్న భారత ప్రభుత్వ నోడల్ శాఖ.
  • మినిస్ట్రీ ఆఫ్ కమ్యూనికేషన్స్: DoT కి మాతృత్వ మంత్రిత్వ శాఖ.
  • స్థానిక కమ్యూనిటీలు: గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఇంటర్నెట్ ద్వారా లబ్ధి పొందుతున్న అట్టడుగు వర్గాల ప్రజలు.
  • WSIS మరియు ITU: ఈ అంతర్జాతీయ అవార్డును ప్రకటించి, విజేతలను ఎంపిక చేసే ఐక్యరాజ్యసమితి అనుబంధ సంస్థలు.

How It Works

1. గుర్తింపు: టెలికాం సేవలు ఏమాత్రం లేని (Unconnected) మారుమూల గ్రామాలను ముందుగా గుర్తిస్తారు.
2. మౌలిక సదుపాయాల కల్పన: ఫైబర్ ఆప్టిక్ కేబుల్స్, మొబైల్ టవర్ల ద్వారా ఆ ప్రాంతాల్లో బలమైన బ్రాడ్‌బ్యాండ్ మరియు నెట్‌వర్క్ వ్యవస్థను స్థాపిస్తారు.
3. సేవల అనుసంధానం: ఏర్పడిన నెట్‌వర్క్‌ను ప్రభుత్వ డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లకు (e-governance) అనుసంధానిస్తారు.
4. సాధికారత: నిరంతర కనెక్టివిటీ ద్వారా గ్రామ పంచాయతీలు, ప్రజలు ఆన్‌లైన్ సేవలు, టెలి-మెడిసిన్, వ్యవసాయ సమాచారాన్ని సులభంగా పొందుతారు.

Why It Matters

UPSC ప్రధాన పరీక్షలలోని GS Paper 2 (ఇ-గవర్నెన్స్) మరియు GS Paper 3 (మౌలిక సదుపాయాలు, S&T) దృష్ట్యా ఇది చాలా ముఖ్యం. 'సమృద్ధ్ గ్రామ్' అనేది గ్రామీణ-పట్టణ ప్రాంతాల మధ్య ఉన్న డిజిటల్ అంతరాన్ని (Digital Divide) పూడ్చడానికి ఒక అద్భుతమైన నమూనా. డిజిటల్ గవర్నెన్స్ ద్వారా ప్రభుత్వ సేవల్లో పారదర్శకతను పెంచడమే కాకుండా, గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను, స్థానిక కమ్యూనిటీలను సామాజికంగా, ఆర్థికంగా బలోపేతం చేయడానికి ఇది అత్యంత ఆవశ్యకం.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently]

  • 2003 & 2005: వరల్డ్ సమ్మిట్ ఆన్ ది ఇన్ఫర్మేషన్ సొసైటీ (WSIS) మొదటి సమావేశాలు జెనీవా, ట్యునీస్‌లలో జరిగి, ప్రపంచ డిజిటల్ లక్ష్యాలను నిర్దేశించాయి.
  • 2015: గ్రామీణ ప్రాంతాలకు ఆప్టికల్ ఫైబర్ కనెక్టివిటీ కల్పించే లక్ష్యంతో భారత ప్రభుత్వం 'డిజిటల్ ఇండియా' (Digital India) మిషన్‌ను ప్రారంభించింది.
  • 2026: గ్రామీణ సాధికారతకు కృషి చేసినందుకు గాను 'సమృద్ధ్ గ్రామ్' ప్రాజెక్టుకు WSIS 2026 అంతర్జాతీయ గుర్తింపు లభించింది.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently]

  • 2022-2023: దేశంలోని అన్ని గ్రామ పంచాయతీలకు బ్రాడ్‌బ్యాండ్ కనెక్టివిటీ అందించే ఉద్దేశ్యంతో 'భారత్‌నెట్' (BharatNet) ప్రాజెక్టు విస్తరణ జరిగింది.
  • 2023: భారత టెలికమ్యూనికేషన్స్ బిల్లు (Telecommunications Act) ఆమోదం పొందడం ద్వారా నెట్‌వర్క్ మౌలిక సదుపాయాల కల్పనకు చట్టపరమైన అడ్డంకులు తొలగిపోయాయి.
  • 2025: గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో కూడా 5G సేవలను విస్తరించడానికి టెలికాం ఆపరేటర్లు, ప్రభుత్వం సంయుక్తంగా పైలట్ ప్రాజెక్టులను వేగవంతం చేశాయి.

Static GK Connection

  • ఆర్టికల్ 21 (జీవించే హక్కు): కేరళ హైకోర్టు 'ఫహీమా షిరిన్' కేసులో ఇచ్చిన తీర్పు ప్రకారం, ప్రాథమిక అవసరమైన ఇంటర్నెట్‌ను పొందే హక్కు జీవించే హక్కులో (Article 21) మరియు విద్యా హక్కులో అంతర్భాగంగా పరిగణించబడుతుంది.
  • యూనివర్సల్ సర్వీస్ ఆబ్లిగేషన్ ఫండ్ (USOF): లాభదాయకం కాని గ్రామీణ, మారుమూల ప్రాంతాల్లో టెలికాం సేవలు అందించడానికి టెలికాం చట్టం కింద ఏర్పడిన నిధి ఇది.

India & World Comparison

ప్రపంచంలో అత్యధిక ఇంటర్నెట్ వినియోగదారులు ఉన్న దేశాల్లో భారతదేశం రెండవ స్థానంలో ఉంది. అయితే గ్రామీణ కనెక్టివిటీలో ఇంకా సవాళ్లు ఉన్నాయి. స్కాండినేవియన్ దేశాలు (స్వీడన్, నార్వే) మరియు దక్షిణ కొరియా లాంటి దేశాలు దాదాపు 100% డిజిటల్ కనెక్టివిటీ సాధించాయి. ఆఫ్రికా, దక్షిణాసియా దేశాలకు భారత్ అమలు చేస్తున్న 'సమృద్ధ్ గ్రామ్', 'ఆధార్', 'యూపీఐ (UPI)' వంటి డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (DPI) ప్రాజెక్టులు ఒక రోల్ మోడల్‌గా నిలుస్తున్నాయి.

Future Impact

  • 100% కనెక్టివిటీ: రాబోయే ఐదేళ్లలో దేశంలోని ప్రతి మారుమూల గ్రామానికి హై-స్పీడ్ బ్రాడ్‌బ్యాండ్ చేరుకుంటుంది.
  • సుస్థిర అభివృద్ధి (SDGs): ఐక్యరాజ్యసమితి నిర్దేశించిన 2030 లక్ష్యాలలో (ముఖ్యంగా మౌలిక సదుపాయాలు మరియు అసమానతల తగ్గింపు) భారత్ ర్యాంకింగ్ మెరుగుపడుతుంది.
  • AI మరియు IoT విస్తరణ: గ్రామీణ టెలికాం అభివృద్ధి చెందితే, భవిష్యత్తులో వ్యవసాయం మరియు టెలి-మెడిసిన్ రంగాలలో ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ అప్లికేషన్ల వినియోగం సులభతరం అవుతుంది.

🔑 Key Points for Revision

  • DoT యొక్క 'సమృద్ధ్ గ్రామ్' కార్యక్రమానికి WSIS ప్రైజ్ 2026 లభించింది.
  • కమ్యూనికేషన్ల మంత్రిత్వ శాఖ దీనికి మాతృ సంస్థగా వ్యవహరిస్తోంది.
  • యాక్షన్ లైన్ C6 - 'ఎనేబ్లింగ్ ఎన్విరాన్‌మెంట్' విభాగంలో ఈ అవార్డు దక్కింది.
  • గ్రామీణ టెలికాం మౌలిక సదుపాయాల కల్పన దీని ప్రధాన ఉద్దేశం.
  • మారుమూల ప్రాంతాలకు అంతరాయం లేని ఇంటర్నెట్ కనెక్టివిటీ అందించడం.
  • గ్రామాల్లో డిజిటల్ గవర్నెన్స్, ఈ-సేవలను బలోపేతం చేయడం.
  • WSIS (సమాచార సమాజంపై ప్రపంచ శిఖరాగ్ర సదస్సు) అనేది ఐక్యరాజ్యసమితి వేదిక.
  • డిజిటల్ ఇన్‌క్లూజన్ (డిజిటల్ సమ్మిళితం) లక్ష్యంగా ఈ ప్రాజెక్ట్ పనిచేస్తుంది.
  • భారతదేశంలో 'డిజిటల్ ఇండియా' కార్యక్రమానికి ఇది ప్రత్యక్షంగా ఊతం ఇస్తుంది.
  • గ్రామీణ-పట్టణ ప్రాంతాల మధ్య ఉన్న డిజిటల్ అంతరాన్ని (Digital Divide) తగ్గిస్తుంది.
  • యూనివర్సల్ సర్వీస్ ఆబ్లిగేషన్ ఫండ్ (USOF) గ్రామీణ నెట్‌వర్క్ విస్తరణకు సాయపడుతుంది.
  • రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 19, 21 పరిధిలో ఇంటర్నెట్ వినియోగం ప్రాముఖ్యత సంతరించుకుంది.
  • స్థానిక కమ్యూనిటీల సామాజిక-ఆర్థిక సాధికారతకు ఇది ఒక కీలక సాధనం.
  • UN సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాల (SDG 9) సాధనకు ఇది తోడ్పడుతుంది.
  • పోటీ పరీక్షల్లో ఎకానమీ (ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్), గవర్నెన్స్ విభాగాలకు ఇది అత్యంత కీలకం.

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: డిజిటల్ ఇన్‌క్లూజన్ మరియు ఈ-గవర్నెన్స్ (Digital Inclusion & e-Governance)

  • Definition: భౌగోళిక, ఆర్థిక, సామాజిక వ్యత్యాసాలు లేకుండా సమాజంలోని పౌరులందరికీ సమాచార, సాంకేతిక సేవలు, ఇంటర్నెట్ సమానంగా అందుబాటులో ఉంచడాన్ని 'డిజిటల్ ఇన్‌క్లూజన్' అంటారు.
  • Constitutional / Legal Basis: సమాచార సాంకేతిక చట్టం (IT Act) 2000, టెలికమ్యూనికేషన్స్ చట్టం, మరియు భావప్రకటనా స్వేచ్ఛను కల్పించే ఆర్టికల్ 19(1)(a).
  • Scientific / Economic Principle: నెట్‌వర్క్ ఎఫెక్ట్ (Network Effect) – ఒక నెట్‌వర్క్‌లో వినియోగదారుల సంఖ్య పెరిగేకొద్దీ, ఆ మొత్తం వ్యవస్థ యొక్క ఆర్థిక, సామాజిక విలువ గణనీయంగా పెరుగుతుంది.
  • How it connects to this event: 'సమృద్ధ్ గ్రామ్' ప్రాజెక్టు ఏమాత్రం కనెక్టివిటీ లేని గ్రామాలను డిజిటల్ మెయిన్‌స్ట్రీమ్‌లోకి తీసుకురావడం ద్వారా డిజిటల్ ఇన్‌క్లూజన్‌ను వాస్తవ రూపంలోకి తెస్తోంది.
  • Origin & History: భారతదేశంలో 1976లో నేషనల్ ఇన్ఫర్మాటిక్స్ సెంటర్ (NIC) ఏర్పాటుతో ప్రభుత్వ సేవల డిజిటలైజేషన్ ప్రారంభమైంది.
  • Key milestone 1: 2006లో 'నేషనల్ ఈ-గవర్నెన్స్ ప్లాన్' (NeGP) కింద ఉమ్మడి సేవా కేంద్రాల (CSCs) ఏర్పాటుకు ఆమోదం లభించింది.
  • Key milestone 2: 2015లో ప్రారంభించిన 'డిజిటల్ ఇండియా' (Digital India) కార్యక్రమం, దేశవ్యాప్త బ్రాడ్‌బ్యాండ్ కనెక్టివిటీకి పునాది వేసింది.
  • Related Acts / Schemes / Treaties: భారత్‌నెట్ (BharatNet), పీఎం వాణీ (PM WANI), టెలికమ్యూనికేషన్స్ యాక్ట్.
  • Nodal Ministry / Body: కమ్యూనికేషన్ల మంత్రిత్వ శాఖ (DoT) మరియు మినిస్ట్రీ ఆఫ్ ఎలక్ట్రానిక్స్ & ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ (MeitY).
  • India-specific relevance: దేశ జనాభాలో 65% పైగా గ్రామాల్లో నివసిస్తున్నారు, కాబట్టి ప్రభుత్వ సంక్షేమ పథకాలు (DBT) నేరుగా లబ్ధిదారులకు చేరాలంటే బలమైన టెలికాం నెట్‌వర్క్ అత్యవసరం.
  • Global comparison: అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు 100% బ్రాడ్‌బ్యాండ్ కవరేజ్ సాధించగా, భారతదేశం వేగంగా విస్తరిస్తున్న అతిపెద్ద డిజిటల్ మార్కెట్‌గా అవతరిస్తోంది.
  • Data point: ఇంటర్నెట్ అండ్ మొబైల్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (IAMAI) తాజా నివేదికల ప్రకారం, దేశంలో పట్టణ వినియోగదారుల కంటే గ్రామీణ ఇంటర్నెట్ వినియోగదారులు అధికంగా పెరుగుతున్నారు.
  • Common exam angle: "డిజిటల్ డివైడ్" అంటే ఏమిటి? పరిపాలనలో పారదర్శకత తేవడానికి ప్రభుత్వ డిజిటల్ కార్యక్రమాలు ఎలా ఉపయోగపడతాయి? (Mains GS-2).
  • Easy memory hook: "సమృద్ధ్ గ్రామ్ = కనెక్టివిటీ ద్వారా గ్రామాల సంపూర్ణ సమృద్ధి".

❓ Practice MCQs

Q1. ఏ కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో 'సమృద్ధ్ గ్రామ్' కార్యక్రమం నడుస్తోంది? [Easy]

A) ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు IT మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY)

B) కమ్యూనికేషన్ల మంత్రిత్వ శాఖ

C) పంచాయతీ రాజ్ మంత్రిత్వ శాఖ

D) గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ

Answer: B

Explanation: 'సమృద్ధ్ గ్రామ్' కార్యక్రమాన్ని కమ్యూనికేషన్ల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ టెలికమ్యూనికేషన్స్ (DoT) అమలు చేస్తోంది.

Q2. ఇటీవల డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ టెలికమ్యూనికేషన్స్ కు చెందిన 'సమృద్ధ్ గ్రామ్' కార్యక్రమానికి లభించిన అవార్డు ఏది? [Easy]

A) ఎర్త్ షాట్ ప్రైజ్

B) ఇందిరా గాంధీ శాంతి బహుమతి

C) WSIS ప్రైజ్ 2026

D) రామన్ మెగసెసె అవార్డు

Answer: C

Explanation: ఈ కార్యక్రమానికి ఐక్యరాజ్యసమితి వేదికైన World Summit on the Information Society (WSIS) 2026 అవార్డు లభించింది.

Q3. 'సమృద్ధ్ గ్రామ్' కార్యక్రమానికి ఏ కేటగిరీ (యాక్షన్ లైన్) కింద WSIS అవార్డు లభించింది? [Moderate]

A) యాక్షన్ లైన్ C4 - కెపాసిటీ బిల్డింగ్

B) యాక్షన్ లైన్ C7 - ఈ-హెల్త్

C) యాక్షన్ లైన్ C5 - సైబర్ సెక్యూరిటీ

D) యాక్షన్ లైన్ C6 - ఎనేబ్లింగ్ ఎన్విరాన్‌మెంట్

Answer: D

Explanation: టెలికాం మౌలిక సదుపాయాలు కల్పించినందుకు గాను యాక్షన్ లైన్ C6 (Enabling Environment) కింద ఈ అవార్డు దక్కింది.

Q4. 'సమృద్ధ్ గ్రామ్' కార్యక్రమం యొక్క ప్రాథమిక ఉద్దేశం ఏమిటి? [Moderate]

A) పట్టణ ప్రాంతాల్లో 6G సేవలను ప్రారంభించడం

B) గ్రామీణ, మారుమూల ప్రాంతాలకు టెలికాం మౌలిక సదుపాయాలను విస్తరించడం

C) గ్రామీణ యువతకు సైబర్ భద్రతలో శిక్షణ ఇవ్వడం

D) ఉచిత స్మార్ట్‌ఫోన్ల పంపిణీ

Answer: B

Explanation: మారుమూల గ్రామాలకు ఇంటర్నెట్ కనెక్టివిటీ, టెలికాం ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ అందించడమే ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రధాన లక్ష్యం.

Q5. వరల్డ్ సమ్మిట్ ఆన్ ది ఇన్ఫర్మేషన్ సొసైటీ (WSIS) ప్రక్రియను ప్రాథమికంగా సమన్వయం చేసే ఐక్యరాజ్యసమితి అనుబంధ సంస్థ ఏది? [Moderate]

A) UNESCO

B) ఇంటర్నేషనల్ టెలికమ్యూనికేషన్ యూనియన్ (ITU)

C) వరల్డ్ బ్యాంక్

D) వరల్డ్ హెల్త్ ఆర్గనైజేషన్

Answer: B

Explanation: అంతర్జాతీయ స్థాయిలో టెలికమ్యూనికేషన్, ఇన్ఫర్మేషన్ సొసైటీ విషయాలను UN తరఫున ITU పర్యవేక్షిస్తుంది.

Q6. ఈ క్రింది వ్యాఖ్యలను పరిశీలించండి:

1. యూనివర్సల్ సర్వీస్ ఆబ్లిగేషన్ ఫండ్ (USOF) నిధులను గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఇంటర్నెట్ విస్తరణకు ఉపయోగిస్తారు.
2. ఇంటర్నెట్ పొందే హక్కును భారత సుప్రీంకోర్టు/హైకోర్టులు ఆర్టికల్ 21 పరిధిలో గుర్తించాయి. వీటిలో ఏది సరైనది? [Tricky]

A) 1 మాత్రమే

B) 2 మాత్రమే

C) 1 మరియు 2 రెండూ

D) ఏదీ కాదు

Answer: C

Explanation: ఈ రెండు వ్యాఖ్యలూ సరైనవే. గ్రామీణ టెలికాం విస్తరణకు USOF మద్దతు ఇస్తుంది, అలాగే ఇంటర్నెట్ హక్కును కోర్టులు ప్రాథమిక హక్కులో భాగంగా గుర్తించాయి.

Q7. WSIS యాక్షన్ లైన్ C6 (ఎనేబ్లింగ్ ఎన్విరాన్‌మెంట్) కు భారతదేశంలో ఏ పాలసీ అత్యంత సన్నిహితంగా సరిపోతుంది? [Tricky]

A) మేక్ ఇన్ ఇండియా

B) నేషనల్ గ్రీన్ ట్రిబ్యునల్ యాక్ట్

C) డిజిటల్ ఇండియా మిషన్

D) ప్రధాన మంత్రి కిసాన్ సమ్మాన్ నిధి

Answer: C

Explanation: డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాలు మరియు సేవలను దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించే 'డిజిటల్ ఇండియా' విధానమే దీనికి అత్యంత అనువైనది.

Q8. 'సమృద్ధ్ గ్రామ్' వంటి గ్రామీణ ఇంటర్నెట్ కనెక్టివిటీ ప్రాజెక్టులు ప్రాథమికంగా ఈ క్రింది ఏ సమస్యను పరిష్కరించడానికి ఉద్దేశించబడ్డాయి? [Tricky]

A) ఫిస్కల్ డెఫిసిట్ (ద్రవ్య లోటు)

B) డిజిటల్ డివైడ్ (డిజిటల్ అంతరం)

C) ట్రేడ్ బ్యాలెన్స్

D) బ్రెయిన్ డ్రెయిన్

Answer: B

Explanation: పట్టణ, గ్రామీణ ప్రాంతాల మధ్య ఇంటర్నెట్, సాంకేతికత లభ్యతలో ఉన్న వ్యత్యాసాన్నే 'డిజిటల్ డివైడ్' అంటారు. దీన్ని పూడ్చడానికే ఈ ప్రాజెక్టులు ఉద్దేశించబడ్డాయి.

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

గ్రామీణ ప్రాంతాలలో బ్రాడ్‌బ్యాండ్ కనెక్టివిటీని మెరుగుపరచడం మరియు డిజిటల్ సాధికారతను ప్రోత్సహించడం లక్ష్యంగా భారత ప్రభుత్వం చేపట్టిన కార్యక్రమం ఏది?

A) నేషనల్ సూపర్ కంప్యూటింగ్ మిషన్

B) డిజిటల్ ఇండియా

C) స్కిల్ ఇండియా

D) స్టాండప్ ఇండియా

Answer: B

Explanation: 2015లో ప్రారంభించిన డిజిటల్ ఇండియా ప్రధాన లక్ష్యం దేశవ్యాప్తంగా, ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాలను బలోపేతం చేయడం.

PYQ 2:

'సమృద్ధ్ గ్రామ్' కార్యక్రమానికి సంబంధించి ఈ క్రింది వ్యాఖ్యలను పరిశీలించండి:

1. దీనికి ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) నోడల్ ఏజెన్సీగా వ్యవహరిస్తోంది.
2. ఈ కార్యక్రమానికి యాక్షన్ లైన్ C6 విభాగంలో ప్రతిష్టాత్మక WSIS ప్రైజ్ 2026 వరించింది.
3. పట్టణ ప్రాంతాల్లో 5G సేవలను ఉచితంగా అందించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశం.

పై వ్యాఖ్యలలో ఏది/ఏవి సరైనది/సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 2 మాత్రమే

C) 1 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: B

Explanation: వ్యాఖ్య 2 మాత్రమే సరైనది. ఇది కమ్యూనికేషన్ల మంత్రిత్వ శాఖ (DoT) కింద వస్తుంది (కాబట్టి 1 తప్పు). ఇది గ్రామీణ ప్రాంతాలకు సంబంధించినది, పట్టణ ప్రాంతాలకు కాదు (కాబట్టి 3 తప్పు).

PYQ 3:

కింది వాటిని జతపరచండి:

(ప్రాజెక్ట్/సంస్థ) - (సంబంధిత మంత్రిత్వ శాఖ/విభాగం)

1. సమృద్ధ్ గ్రామ్ - X. ఐక్యరాజ్యసమితి (UN/ITU)
2. WSIS - Y. డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ టెలికమ్యూనికేషన్స్ (DoT)
3. డిజిటల్ ఇండియా - Z. మినిస్ట్రీ ఆఫ్ ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ IT (MeitY)

సరైన కలయికను ఎంచుకోండి:

A) 1-Y, 2-X, 3-Z

B) 1-Z, 2-Y, 3-X

C) 1-X, 2-Z, 3-Y

D) 1-Y, 2-Z, 3-X

Answer: A

Explanation: సమృద్ధ్ గ్రామ్ అనేది DoT కి చెందినది. WSIS అనేది అంతర్జాతీయ (UN/ITU) వేదిక. డిజిటల్ ఇండియా గొడుగు కార్యక్రమాన్ని MeitY పర్యవేక్షిస్తుంది.

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): 'సమృద్ధ్ గ్రామ్' లాంటి కార్యక్రమాలు భారతదేశంలో డిజిటల్ అంతరాన్ని (Digital Divide) తగ్గించడంలో ఎలా సహాయపడతాయో వివరించండి.

భారతదేశంలో పట్టణ, గ్రామీణ ప్రాంతాల మధ్య ఇంటర్నెట్ వినియోగంలో మరియు డిజిటల్ సేవల లభ్యతలో ఉన్న తీవ్రమైన వ్యత్యాసాన్ని 'డిజిటల్ అంతరం' (Digital Divide) అంటారు. ఇటీవల WSIS ప్రైజ్ 2026 గెలుచుకున్న 'సమృద్ధ్ గ్రామ్' వంటి కార్యక్రమాలు ఈ అంతరాన్ని పూడ్చడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి.

మొదటగా, మౌలిక సదుపాయాల కొరత ఉన్న మారుమూల గ్రామాలకు టెలికాం, ఆప్టికల్ ఫైబర్ కనెక్టివిటీని ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా విస్తరిస్తున్నారు. దీనివల్ల ఆయా ప్రాంతాల ప్రజలకు వేగవంతమైన ఇంటర్నెట్ సదుపాయం కలుగుతుంది. రెండవది, కనెక్టివిటీ రావడం వలన ప్రభుత్వ ఈ-సేవలు (e-governance), ఆన్‌లైన్ విద్య, టెలి-మెడిసిన్, మరియు ప్రత్యక్ష నగదు బదిలీ (DBT) వంటివి ఎటువంటి ఆటంకాలు లేకుండా స్థానిక కమ్యూనిటీలకు చేరుతున్నాయి. ఇది కేవలం సాంకేతిక అనుసంధానమే కాకుండా, గ్రామీణ ప్రజల సామాజిక-ఆర్థిక సాధికారతకు మార్గం సుగమం చేస్తోంది. రాబోయే రోజుల్లో యూనివర్సల్ సర్వీస్ ఆబ్లిగేషన్ ఫండ్ (USOF) ద్వారా ఇటువంటి ప్రాజెక్టులకు నిరంతర ఆర్థిక మద్దతు అందించడం సుపరిపాలనకు అత్యంత కీలకం.

Question 2 (250 words): "గ్రామీణ ప్రాంతాలకు టెలికాం సేవలు కేవలం కమ్యూనికేషన్ కోసం మాత్రమే కాకుండా, సామాజిక-ఆర్థిక సాధికారతకు ఒక సాధనంగా మారాయి." WSIS అవార్డు 2026 పొందిన 'సమృద్ధ్ గ్రామ్' నేపథ్యంతో ఈ వ్యాఖ్యను విశ్లేషించండి.

గతంలో టెలికమ్యూనికేషన్ సేవలు కేవలం సమాచార మార్పిడికి లేదా మాట్లాడటానికి మాత్రమే పరిమితం అనే భావన ఉండేది. కానీ నేటి డిజిటల్ యుగంలో, ఇంటర్నెట్ కనెక్టివిటీ అనేది ఒక పౌరుడి ప్రాథమిక అవసరంగా మారిపోయింది. దీన్ని బలపరుస్తూ, కేరళ హైకోర్టు ఇంటర్నెట్ హక్కును ఆర్టికల్ 21 కింద జీవించే హక్కులో భాగంగా గుర్తించింది. ఈ నేపథ్యంలో, గ్రామీణ ప్రాంతాలకు టెలికాం సేవలను విస్తరించిన భారత ప్రభుత్వ 'సమృద్ధ్ గ్రామ్' కార్యక్రమానికి ప్రతిష్టాత్మక WSIS ప్రైజ్ 2026 (యాక్షన్ లైన్ C6 విభాగంలో) దక్కడం విశేషం.

'సమృద్ధ్ గ్రామ్' ద్వారా మారుమూల గ్రామాలకు చేరుతున్న బ్రాడ్‌బ్యాండ్ కనెక్టివిటీ సామాజికంగా, ఆర్థికంగా పెను మార్పులు తెస్తోంది. ఆర్థిక కోణంలో చూస్తే, ఇది డిజిటల్ చెల్లింపులను (UPI), ఈ-కామర్స్‌ను గ్రామాలకు పరిచయం చేస్తోంది. రైతులు తమ వ్యవసాయ ఉత్పత్తులకు సంబంధించిన మార్కెట్ ధరలను, వాతావరణ సమాచారాన్ని తక్షణమే పొందుతున్నారు. సామాజికంగా, కోవిడ్-19 వంటి విపత్కర పరిస్థితుల్లో ఆన్‌లైన్ విద్య మరియు టెలి-మెడిసిన్ ద్వారా గ్రామీణ విద్యార్థులు, రోగులు తీవ్రంగా నష్టపోకుండా డిజిటల్ కనెక్టివిటీ కాపాడింది.

పరిపాలనా పరంగా, గ్రామ పంచాయతీలలో పారదర్శకత పెరిగింది. పౌర సేవల కోసం కార్యాలయాల చుట్టూ తిరిగే పనిలేకుండా 'కామన్ సర్వీస్ సెంటర్ల' (CSCs) ద్వారా పనులు పూర్తవుతున్నాయి. అయితే, కేవలం మౌలిక సదుపాయాలు కల్పించడమే కాకుండా, గ్రామీణ ప్రజల్లో డిజిటల్ అక్షరాస్యతను (Digital Literacy) పెంచడం ప్రస్తుత అతిపెద్ద సవాలు. 2030 నాటికి UN సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలను చేరుకోవాలంటే, ప్రభుత్వం 'సమృద్ధ్ గ్రామ్' కి కొనసాగింపుగా గ్రామీణ యువతకు డిజిటల్ నైపుణ్య శిక్షణ కార్యక్రమాలను మరింత విస్తృతంగా అమలు చేయాలి.

⚠️ Examiner Trap

  • Trap 1: విద్యార్థులు తరచుగా ఈ కార్యక్రమాన్ని అమలు చేసే మంత్రిత్వ శాఖ విషయంలో కన్ఫ్యూజ్ అవుతారు. టెక్నాలజీ అనగానే 'MeitY' (Ministry of Electronics and IT) అనుకుంటారు. కానీ 'సమృద్ధ్ గ్రామ్' అనేది మినిస్ట్రీ ఆఫ్ కమ్యూనికేషన్స్ (DoT) కి సంబంధించినది.
  • Trap 2: WSIS అనేది కేవలం ఒక ప్రైవేట్ లేదా భారతీయ స్వచ్ఛంద సంస్థ ఇచ్చే అవార్డు అని పొరబడే అవకాశం ఉంది. వాస్తవానికి ఇది ఐక్యరాజ్యసమితి (UN) మరియు ఇంటర్నేషనల్ టెలికమ్యూనికేషన్ యూనియన్ (ITU) ఆధ్వర్యంలో జరిగే అత్యున్నత ప్రపంచ సదస్సు.
  • Trap 3: అవార్డు కేటగిరీని గుర్తుపెట్టుకోవడం ముఖ్యం. 'యాక్షన్ లైన్' లలో చాలా రకాలు ఉంటాయి (ఉదాహరణకు ఈ-అగ్రికల్చర్, ఈ-హెల్త్). కానీ సమృద్ధ్ గ్రామ్ కు అవార్డు వచ్చింది యాక్షన్ లైన్ C6 (Enabling Environment) అనే నిర్దిష్ట విభాగంలో.

🧭 Exam Tip

  • Prelims Angle: ప్రాథమిక పరీక్షల్లో డైరెక్ట్ ప్రశ్నలు వచ్చే అవకాశం ఉంది. "ఇటీవల WSIS అవార్డు గెలుచుకున్న DoT కార్యక్రమం పేరు ఏమిటి?" (సమృద్ధ్ గ్రామ్) లేదా "ఏ కేటగిరీలో ఈ అవార్డు దక్కింది?" (యాక్షన్ లైన్ C6).
  • Mains Angle: మెయిన్స్ GS-2 లో 'ఇ-గవర్నెన్స్ అప్లికేషన్స్', GS-3 లో 'డిజిటల్ డివైడ్' మరియు 'గ్రామీణ మౌలిక సదుపాయాల' గురించి విశ్లేషణాత్మక వ్యాసాలు రాసేటప్పుడు ఈ ప్రాజెక్టును ఒక కేస్-స్టడీగా కచ్చితంగా ప్రస్తావించండి.
  • Interview: పర్సనాలిటీ టెస్ట్ లో, "టెక్నాలజీ అభివృద్ధి కేవలం పట్టణాలకే పరిమితం అవుతోందా?" అని అడిగినప్పుడు, ప్రభుత్వం తీసుకుంటున్న సానుకూల చర్యలకు ఉదాహరణగా 'సమృద్ధ్ గ్రామ్' గురించి ప్రస్తావిస్తే మంచి మార్కులు పడతాయి.
  • High-Probability Prediction: రాబోయే UPSC లేదా SSC CGL పరీక్షల్లో, 'సమృద్ధ్ గ్రామ్' ప్రాజెక్టు ఉద్దేశ్యాన్ని భారత్‌నెట్ తో అనుసంధానిస్తూ ఒక మల్టిపుల్-స్టేట్‌మెంట్ ప్రశ్న రావడం దాదాపు ఖాయం.