స్వచ్ఛ సాగర్ సురక్షిత్ సాగర్ ప్రచారం–2026: దేశవ్యాప్తంగా తీరప్రాంతాల పరిశుభ్రత కార్యక్రమం

What Happened

భారతదేశ తీరప్రాంతాల పర్యావరణ పరిరక్షణే ధ్యేయంగా 'స్వచ్ఛ సాగర్, సురక్షిత సాగర్' ప్రచార కార్యక్రమాన్ని పెద్ద ఎత్తున నిర్వహించేందుకు సైన్స్ మంత్రిత్వ శాఖలు సన్నద్ధమయ్యాయి. కేంద్ర మంత్రి డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్ అధ్యక్షతన ఢిల్లీలో జరిగిన ఉన్నత స్థాయి సమావేశంలో ఈ ప్రచారానికి సంబంధించిన కార్యాచరణను మరియు సమగ్ర సమాచార వ్యూహాన్ని ఆమోదించారు. శాస్త్రీయ ఆవిష్కరణలను మరియు పరిశోధనా ఫలితాలను కేవలం ప్రయోగశాలలకే పరిమితం చేయకుండా, ప్రజల భాగస్వామ్యంతో ఒక సామాజిక ఉద్యమంగా మార్చడం దీని తక్షణ లక్ష్యం.

When & Where

ఈ ఉన్నత స్థాయి సమీక్షా సమావేశం 2026 జూలై 12న న్యూఢిల్లీలో నిర్వహించబడింది. దీని ఆధారంగా రూపొందించిన జాతీయ తీరప్రాంత పరిశుభ్రత ప్రచారం 2026 సెప్టెంబర్ 10 నుండి సెప్టెంబర్ 19 వరకు భారతదేశంలోని మొత్తం 9 తీరప్రాంత రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల సముద్ర తీరాలలో ఏకకాలంలో నిర్వహించబడుతుంది.

Who Is Involved

ఈ భారీ పర్యావరణ చొరవలో పలు కీలక సంస్థలు మరియు విభాగాలు భాగస్వాములుగా ఉన్నాయి:

• కేంద్ర శాస్త్ర సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Science & Technology): కార్యక్రమ ప్రధాన సమన్వయకర్త.
• భూ విజ్ఞాన మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Earth Sciences): తీరప్రాంత మరియు సముద్ర పరిశోధనల మద్దతుదారు.
• డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్: కేంద్ర గౌరవ మంత్రి, ఈ ఉన్నత స్థాయి కమిటీకి చైర్మన్.
• జాతీయ శాస్త్రీయ సంస్థలు మరియు పరిశోధనా వియోగశాలలు: సాంకేతిక మరియు వ్యూహాత్మక సహకారం.
• స్థానిక తీరప్రాంత సంఘాలు మరియు స్వచ్ఛంద సంస్థలు (NGOs): క్షేత్రస్థాయి అమలు భాగస్వాములు.

How It Works

ఈ జాతీయ ప్రచారం క్రింది దశల వారీ యంత్రాంగం మరియు వ్యూహాల ద్వారా పనిచేస్తుంది:

1. మెరుగైన సమన్వయం (Synergy): విడివిడిగా కాకుండా అన్ని సైన్స్ విభాగాలు మరియు జాతీయ పరిశోధనా సంస్థలు ఏకతాటిపైకి వచ్చి వనరులను పంచుకుంటాయి.
2. సమగ్ర సమాచార వ్యూహం (Integrated Communication Strategy): రేడియో, సామాజిక మాధ్యమాలు మరియు స్థానిక ప్రచారాల ద్వారా సముద్ర కాలుష్యం వల్ల కలిగే నష్టాలపై ప్రజల్లో అవగాహన కల్పిస్తారు.
3. దశల వారీ విస్తరణ (Phased Dissemination): ప్రచారం ముగిసిన తర్వాత కూడా ప్రజల్లో ఈ అవగాహన నిలిచేలా దీర్ఘకాలిక కార్యక్రమాలను అమలు చేస్తారు.
4. వ్యర్థాల నిర్వహణ మరియు సేకరణ: తీరప్రాంతాల్లో పేరుకుపోయిన ప్లాస్టిక్ మరియు ఇతర వ్యర్థాలను శాస్త్రీయ పద్ధతులలో సేకరించి రీసైక్లింగ్ ప్రక్రియకు తరలిస్తారు.

Why It Matters

ఈ అంశం పోటీ పరీక్షల దృష్ట్యా అత్యంత ప్రాముఖ్యమైనది, ఎందుకంటే ఇది 'UPSC GS Paper 3 — Environment & Biodiversity' మరియు 'GS Paper 2 — Governance' సిలబస్‌తో నేరుగా ముడిపడి ఉంది. ఆర్థికంగా ఇది భారతదేశ బ్లూ ఎకానమీ (Blue Economy) విధానానికి ఊతాన్నిస్తుంది. సామాజికంగా, తీరప్రాంత మత్స్యకారుల జీవనోపాధిని మెరుగుపరుస్తుంది మరియు పర్యావరణపరంగా సముద్ర జీవులకు ప్లాస్టిక్ ముప్పును తగ్గిస్తుంది.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently] భారతదేశంలో తీరప్రాంత పరిశుభ్రత కోసం గతంలో అంతర్జాతీయ తీరప్రాంత పరిశుభ్రత దినోత్సవం (International Coastal Cleanup Day) సందర్భంగా స్వల్పకాలిక కార్యక్రమాలు జరిగేవి. అయితే, 2022లో భారత ప్రభుత్వం మొట్టమొదటిసారిగా 75 రోజుల పాటు 75 సముద్ర తీరాలలో భారీ ఎత్తున 'స్వచ్ఛ సాగర్, సురక్షిత సాగర్' ప్రచారాన్ని ప్రారంభించింది. ఆ విజయవంతమైన నమూనా ఆధారంగానే ప్రస్తుతం 2026లో మరింత సమన్వయంతో, కేవలం ప్రభుత్వ కార్యక్రమంగా కాకుండా పౌర ఉద్యమంగా (People's Movement) మార్చడానికి ఈ సరికొత్త వ్యూహాన్ని సిద్ధం చేశారు.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• 2022 ప్రచారం: దేశవ్యాప్తంగా 75 సముద్ర తీరాలలో విజయవంతంగా వ్యర్థాల సేకరణ నిర్వహించబడింది.
• పునీత్ సాగర్ అభియాన్: నేషనల్ క్యాడెట్ కార్ప్స్ (NCC) ద్వారా దేశంలోని నదులు మరియు సముద్ర తీరాలను ప్లాస్టిక్ రహితంగా మార్చేందుకు చేపట్టిన నిరంతర కార్యక్రమం.
• సముద్రయాన్ మిషన్: సముద్ర అంతర్భాగ వనరుల అన్వేషణ మరియు పర్యావరణ స్థితిగతులను అధ్యయనం చేయడానికి భూ విజ్ఞాన మంత్రిత్వ శాఖ చేపట్టిన ప్రతిష్టాత్మక ప్రాజెక్ట్.

Static GK Connection

ఈ ప్రచారం ప్రధానంగా భారతదేశ భౌగోళిక మరియు పర్యావరణ అంశాలకు అనుసంధానించబడి ఉంది. భారతదేశం సుమారు 7,516 కిలోమీటర్ల పొడవైన తీరప్రాంతాన్ని కలిగి ఉంది. సముద్ర కాలుష్య నివారణ అనేది ఐక్యరాజ్యసమితి సుస్థిరాభివృద్ధి లక్ష్యాలలో 14వ లక్ష్యం అయిన 'లైఫ్ బిలో వాటర్' (SDG 14 — Life Below Water) సాధనకు ప్రత్యక్షంగా దోహదపడుతుంది.

India & World Comparison

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్లాస్టిక్ కాలుష్యంపై ఐక్యరాజ్యసమితి పర్యావరణ అసెంబ్లీ (UNEA) ఆధ్వర్యంలో గ్లోబల్ ప్లాస్టిక్ ట్రీటీ (Global Plastic Treaty) చర్చలు జరుగుతున్నాయి. భారతదేశం తన దేశీయ చొరవలైన 'సింగిల్ యూజ్ ప్లాస్టిక్ నిషేధం' మరియు 'స్వచ్ఛ సాగర్' ప్రచారాల ద్వారా అంతర్జాతీయ పర్యావరణ లక్ష్యాలకు కట్టుబడి ఉన్న దేశంగా ప్రపంచ వేదికపై ముందు వరుసలో నిలిచింది.

Future Impact

ఈ ప్రచారం ద్వారా రాబోయే రోజుల్లో కోస్తా ప్రాంతాలలో ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాల పరిమాణం గణనీయంగా తగ్గే అవకాశం ఉంది. శాస్త్ర సాంకేతిక రంగంలో సాధించిన పురోగతిని పర్యావరణ పరిరక్షణకు ఉపయోగించడం ద్వారా సుస్థిర పర్యాటక రంగం (Sustainable Tourism) వృద్ధి చెందుతుంది. భవిష్యత్తులో ప్రతి ఏటా ఈ తరహా ప్రచారాలను మరింత శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో నిర్వహించడానికి ఈ 2026 కార్యాచరణ ఒక రోడ్‌మ్యాప్‌గా ఉపయోగపడుతుంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• 'స్వచ్ఛ సాగర్, సురక్షిత సాగర్' ప్రచారం 2026 సెప్టెంబర్ 10 నుండి 19 వరకు జరుగుతుంది.
• కేంద్ర మంత్రి డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్ 2026 జూలై 12న దీనిపై ఉన్నత స్థాయి సమీక్ష నిర్వహించారు.
• ఈ ప్రచారాన్ని సైన్స్ మంత్రిత్వ శాఖలు సంయుక్తంగా నడిపిస్తున్నాయి.
• శాస్త్రీయ విజయాలను సామాజిక ఉద్యమంగా (People's Movement) మార్చడం దీని ముఖ్య ఉద్దేశం.
• ఈ ప్రచారం కోసం ఒక 'సమగ్ర సమాచార వ్యూహం' (Integrated Communication Strategy) ఆమోదించబడింది.
• దీర్ఘకాలిక అవగాహన కోసం దశల వారీ సమాచార వ్యాప్తి (Phased Dissemination) విధానాన్ని అనుసరిస్తారు.
• భారతదేశానికి సుమారు 7,516 కి.మీ పొడవైన సుదీర్ఘ సముద్ర తీరప్రాంతం ఉంది.
• ఈ ప్రచారం ఐక్యరాజ్యసమితి సుస్థిరాభివృద్ధి లక్ష్యం 14 (SDG 14 — Life Below Water) కి అనుగుణంగా ఉంది.
• సముద్ర జీవవైవిధ్యానికి ప్రధాన ముప్పయిన ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాల తొలగింపుపై ప్రత్యేక దృష్టి పెడతారు.
• ఈ చొరవ భారతదేశ బ్లూ ఎకానమీ (Blue Economy) విధానాన్ని బలోపేతం చేస్తుంది.
• పర్యావరణ పరిరక్షణతో పాటు ప్రజల భాగస్వామ్యాన్ని (Community Participation) ఇది జోడిస్తుంది.
• జాతీయ పరిశోధనా సంస్థల మధ్య మెరుగైన సమన్వయాన్ని (Synergy) ఈ సమావేశం నొక్కిచెప్పింది.
• పర్యాటక రంగంపై సానుకూల ప్రభావం చూపేలా తీరాలను శుభ్రపరచడం దీని లక్ష్యం.
• 2022 లో ప్రారంభమైన 75 రోజుల తీరప్రాంత ప్రచారం దీనికి పునాది.
• ఈ ప్రచారం UPSC GS పేపర్ 3 పర్యావరణ విభాగానికి అత్యంత ప్రాముఖ్యమైనది.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: బ్లూ ఎకానమీ మరియు సముద్ర పర్యావరణ పరిరక్షణ

• డెఫినిషన్: సముద్ర పర్యావరణ వ్యవస్థ యొక్క ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకుంటూ, ఆర్థిక వృద్ధి, మెరుగైన జీవనోపాధి మరియు ఉద్యోగాల కోసం సముద్ర వనరులను సుస్థిరంగా ఉపయోగించుకోవడాన్ని 'బ్లూ ఎకానమీ' అంటారు.
• రాజ్యాంగ ప్రాతిపదిక: భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 48A (పరిరక్షణ మరియు పర్యావరణ అభివృద్ధి) మరియు ఆర్టికల్ 51A(g) ప్రకారం పర్యావరణాన్ని రక్షించడం ప్రతి పౌరుడి ప్రాథమిక విధి.
• ఆర్థిక సూత్రం: సుస్థిర అభివృద్ధి (Sustainable Development) — ప్రస్తుత అవసరాలను తీరుస్తూనే భవిష్యత్తు తరాల వనరులకు నష్టం వాటిల్లకుండా చూడటం.
• ప్రస్తుత ఈవెంట్‌తో లింక్: 'స్వచ్ఛ సాగర్, సురక్షిత సాగర్' ప్రచారం ద్వారా సముద్ర తీరాలను శుభ్రపరచడం బ్లూ ఎకానమీ వృద్ధికి అవసరమైన ఆరోగ్యకరమైన సముద్ర పర్యావరణాన్ని అందిస్తుంది.
• భారతదేశంలో మూలాలు: 2015లో ప్రకటించిన 'సాగరమాల ప్రాజెక్ట్' ద్వారా భారతదేశ తీరప్రాంతాల ఆధునీకరణ మరియు బ్లూ ఎకానమీపై వ్యూహాత్మక దృష్టి ప్రారంభమైంది.
• కీలక మైలురాయి 1: 2022 లో భారతదేశం అంతటా 75 రోజుల పాటు నిర్వహించిన మెగా కోస్టల్ క్లీనప్ ప్రచారం.
• キーలక మైలురాయి 2: ఓషన్ సర్వీసెస్, మోడలింగ్, అప్లికేషన్స్, రిసోర్సెస్ అండ్ టెక్నాలజీ (O-SMART) పథకం ఆమోదం.
• సంబంధిత చట్టాలు/ఒప్పందాలు: పర్యావరణ పరిరక్షణ చట్టం 1986 మరియు ఐక్యరాజ్యసమితి సముద్ర చట్టాల కన్వెన్షన్ (UNCLOS).
• నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ: భూ విజ్ఞాన మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Earth Sciences) మరియు శాస్త్ర సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ.
• భారతదేశ ప్రాముఖ్యత: భారతదేశ జీడీపీలో తీరప్రాంత ఆర్థిక వ్యవస్థ కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది మరియు మిలియన్ల మంది మత్స్యకారులకు జీవనోపాధిని ఇస్తుంది.
• ప్రపంచ పోలిక: గ్లోబల్ ఓషన్ అలయన్స్ (Global Ocean Alliance) లో భారతదేశం భాగస్వామిగా ఉంటూ 30x30 లక్ష్యానికి (2030 నాటికి 30% సముద్రాలను రక్షించడం) మద్దతు ఇస్తుంది.
• డేటా పాయింట్: భారతదేశ తీరప్రాంతం వెంబడి 9 రాష్ట్రాలు మరియు 4 కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు విస్తరించి ఉన్నాయి.
• సాధారణ ఎగ్జామ్ యాంగిల్: పరీక్షలలో తరచుగా తీరప్రాంత రాష్ట్రాల సంఖ్య, SDG 14 లక్ష్యాలు మరియు సముద్ర కాలుష్య కారకాలపై ప్రశ్నలు అడుగుతారు.
• ఈజీ మెమరీ హుక్: SDG 14 = Life Below Water (14 అంటే 'సముద్రపు నీటి లోపల ఉండే జీవం' అని గుర్తుంచుకోండి).

---

❓ Practice MCQs

Q1. 'స్వచ్ఛ సాగర్, సురక్షిత సాగర్' ప్రచారం 2026 లో ఏ కాలవ్యవధిలో నిర్వహించబడుతుంది? [Easy]

A) జూలై 10 నుండి 19 వరకు

B) ఆగస్టు 15 నుండి 25 వరకు

C) సెప్టెంబర్ 10 నుండి 19 వరకు

D) అక్టోబర్ 02 నుండి 12 వరకు

Answer: C

Explanation: ఈ అధికారిక ప్రచారం 2026 సెప్టెంబర్ 10 నుండి 19 వరకు దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న తీరప్రాంతాల్లో నిర్వహించబడుతుందని సైన్స్ మంత్రిత్వ శాఖల సమావేశంలో ప్రకటించారు.

---

Q2. ఇటీవల 'స్వచ్ఛ సాగర్, సురక్షిత సాగర్' ప్రచారంపై జరిగిన ఉన్నత స్థాయి సమీక్షా సమావేశానికి ఎవరు అధ్యక్షత వహించారు? [Easy]

A) ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ

B) డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్

C) అమిత్ షా

D) భూపేందర్ యాదవ్

Answer: B

Explanation: కేంద్ర శాస్త్ర సాంకేతిక మరియు భూ విజ్ఞాన శాఖ మంత్రి అయిన డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్ ఈ ఉన్నత స్థాయి సమీక్షా సమావేశానికి అధ్యక్షత వహించారు.

---

Q3. ఐక్యరాజ్యసమితి నిర్దేశించిన సుస్థిరాభివృద్ధి లక్ష్యాలలో (SDGs) ఏ లక్ష్యం సముద్ర జీవుల రక్షణ మరియు సుస్థిర వినియోగానికి సంబంధించినది? [Moderate]

A) SDG 6

B) SDG 13

C) SDG 14

D) SDG 15

Answer: C

Explanation: SDG 14 (Life Below Water) అనేది సముద్రాలు, సముద్ర వనరుల పరిరక్షణ మరియు సుస్థిర వినియోగానికి అంకితం చేయబడింది.

---

Q4. 'స్వచ్ఛ సాగర్, సురక్షిత సాగర్' ప్రచారంలో భాగంగా ప్రతిపాదించిన 'సమగ్ర సమాచార వ్యూహం' (Integrated Communication Strategy) యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశం ఏమిటి? [Moderate]

A) శాస్త్రవేత్తలకు విదేశీ నిధులు సమకూర్చడం

B) భారతదేశ శాస్త్రీయ విజయాలను మరియు పర్యావరణ అవగాహనను ప్రజల్లోకి విస్తృతంగా తీసుకెళ్లడం

C) కొత్త సముద్ర ఓడరేవులను నిర్మించడం

D) మత్స్యకారులకు రాయితీలు ప్రకటించడం

Answer: B

Explanation: శాస్త్రీయ పురోగతి మరియు పర్యావరణ పరిరక్షణను సమన్వయం చేస్తూ ప్రజల్లో నిరంతర అవగాహన కల్పించడానికి ఈ వ్యూహాన్ని రూపొందించారు.

---

Q5. భారతదేశ ప్రధాన భూభాగం మరియు దీవులతో కలుపుకుని ఉన్న మొత్తం తీరప్రాంతం పొడవు ఎంత? [Moderate]

A) 6,100 కిలోమీటర్లు

B) 8,200 కిలోమీటర్లు

C) 7,516 కిలోమీటర్లు

D) 5,500 కిలోమీటర్లు

Answer: C

Explanation: దీవులతో (అండమాన్ నికోబార్, లక్షద్వీప్) కలుపుకుని భారతదేశం యొక్క మొత్తం తీరప్రాంత పొడవు సుమారు 7,516.6 కిలోమీటర్లు.

---

Q6. 'స్వచ్ఛ సాగర్, సురక్షిత సాగర్' ప్రచారం క్రింది వానిలో ఏ భావనను బలోపేతం చేయడానికి ప్రత్యక్షంగా దోహదపడుతుంది? [Tricky]

A) గ్రీన్ ఎకానమీ (Green Economy)

B) బ్లూ ఎకానమీ (Blue Economy)

C) సర్క్యులర్ ఎకానమీ మాత్రమే (Circular Economy Only)

D) డిజిటల్ ఎకానమీ (Digital Economy)

Answer: B

Explanation: సముద్ర తీరాల పరిశుభ్రత మరియు సмуద్ర పర్యావరణ రక్షణ నేరుగా సముద్ర ఆధారిత ఆర్థిక వృద్ధి అయిన 'బ్లూ ఎకానమీ'కి తోడ్పడుతుంది.

---

Q7. భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ నిబంధన పర్యావరణ పరిరక్షణను పౌరుల ప్రాథమిక విధిగా పేర్కొంటుంది? [Tricky]

A) ఆర్టికల్ 21

B) ఆర్టికల్ 48A

C) ఆర్టికల్ 51A(g)

D) ఆర్టికల్ 300A

Answer: C

Explanation: ఆర్టికల్ 51A(g) ప్రకారం అడవులు, సరస్సులు, నదులు మరియు వన్యప్రాణులతో కూడిన సహజ పర్యావరణాన్ని రక్షించడం మరియు మెరుగుపరచడం ప్రతి భారతీయ పౌరుడి ప్రాథమిక విధి.

---

Q8. కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖల సమన్వయంతో చేపడుతున్న 'స్వచ్ఛ సాగర్, సురక్షిత సాగర్' ప్రచార విజయానికి అత్యంత కీలకమైన అంశంగా ఉన్నత స్థాయి సమావేశంలో దేనిని గుర్తించారు? [Tricky]

A) అంతర్జాతీయ బ్యాంకుల నుండి పెద్ద ఎత్తున రుణాలు తీసుకోవడం

B) పరిశోధన, ఆవిష్కరణలను ప్రజా భాగస్వామ్యంతో (Public Engagement) అనుసంధానించడం

C) తీరప్రాంతాల్లో పారిశ్రామికీకరణను వేగవంతం చేయడం

D) కేవలం చట్టపరమైన జరిమానాలు విధించడం

Answer: B

Explanation: శాస్త్రీయ ఆవశ్యకతను సామాన్య ప్రజల భాగస్వామ్యంతో జోడించి ఒక ప్రజా ఉద్యమంగా మార్చినప్పుడే పర్యావరణ లక్ష్యాలు సాధ్యమవుతాయని మంత్రి పేర్కొన్నారు.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

భారతదేశంలో 'బ్లూ ఎకానమీ' (Blue Economy) కి సంబంధించి క్రింది వానిలో ఏ పథకం/చొరవ సముద్ర వనరుల సుస్థిర అభివృద్ధి మరియు రేవుల ఆధునీకరణపై దృష్టి పెడుతుంది?

A) ఆయుష్మాన్ భారత్

B) సాగరమాల ప్రాజెక్ట్

C) ఉదయ్ పథకం

D) పిఎం కిసాన్

Answer: B

Explanation: సాగరమాల ప్రాజెక్ట్ అనేది పోర్ట్-నేతృత్వంలోని అభివృద్ధి మరియు తీరప్రాంత ఆర్థిక వృద్ధిని (Blue Economy) ప్రోత్సహించడానికి ఉద్దేశించిన కార్యక్రమం.

---

PYQ 2:

క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:

1. భారతదేశం మొత్తం 9 రాష్ట్రాలలో సముద్ర తీరప్రాంతాన్ని కలిగి ఉంది.
2. 'స్వచ్ఛ సాగర్, సురక్షిత సాగర్' ప్రచారం పూర్తిగా కేంద్ర హోమ్ మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించబడుతుంది.
3. సముద్ర కాలుష్య నివారణ అనేది ఐక్యరాజ్యసమితి SDG 14 లక్ష్యాలలో ఒక భాగం.

పై ప్రకటనలలో ఏది/వి సరైనవి?

A) 1 మాత్రమే

B) 1 and 2 మాత్రమే

C) 1 and 3 మాత్రమే

D) All of the above

Answer: C

Explanation: ప్రకటన 1 మరియు 3 సరైనవి. ప్రకటన 2 తప్పు, ఎందుకంటే ఈ కార్యక్రమం ప్రధానంగా సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ మరియు భూ విజ్ఞాన మంత్రిత్వ శాఖల ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించబడుతోంది.

---

PYQ 3:

విషయం (Assertion - A): సముద్ర తీరాలలో ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాల నియంత్రణ భారతదేశ బ్లూ ఎకానమీ వృద్ధికి అత్యంత అవసరం.

కారణం (Reason - R): సముద్ర కాలుష్యం మత్స్య సంపదను దెబ్బతీయడమే కాకుండా తీరప్రాంత పర్యాటక రంగాన్ని కూడా తీవ్రంగా ప్రభావితం చేస్తుంది.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు A కి R సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ A కి R సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది, కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు, కానీ R సరైనది.

Answer: A

Explanation: సముద్రాలు కలుషితమైతే బ్లూ ఎకానమీ దెబ్బతింటుంది ఎందుకంటే అది పర్యాటకం, మత్స్య సంపదపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపుతుంది. కాబట్టి కారణం సరైన వివరణ అవుతుంది.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశ తీరప్రాంత పర్యావరణాన్ని సంరక్షించడంలో మరియు 'బ్లూ ఎకానమీ'ని ప్రోత్సహించడంలో 'స్వచ్ఛ సాగర్, సురక్షిత సాగర్' వంటి ప్రజా భాగస్వామ్య ప్రచారాల ప్రాముఖ్యతను చర్చించండి.

'స్వచ్ఛ సాగర్, సురక్షిత సాగర్' ప్రచారం భారతదేశం యొక్క 7,516 కిలోమీటర్ల పొడవైన తీరప్రాంత రక్షణలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. సముద్ర కాలుష్యం మరియు ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలు మత్స్య సంపదను క్షీణింపజేస్తూ, పర్యాటక రంగాన్ని దెబ్బతీస్తున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో, సైన్స్ మంత్రిత్వ శాఖల ఆధ్వర్యంలో 2026 సెప్టెంబర్ 10 నుండి 19 వరకు నిర్వహించబోయే ఈ జాతీయ ప్రచారం పర్యావరణ పరిరక్షణను ప్రజా భాగస్వామ్యంతో అనుసంధానిస్తుంది. ప్రభుత్వం కేవలం చట్టాల ద్వారానే కాకుండా, స్థానిక సమాజాలను భాగస్వామ్యం చేయడం ద్వారా సముద్ర పర్యావరణ వ్యవస్థలను పునరుద్ధరించవచ్చని ఈ కార్యక్రమం నిరూపిస్తుంది. ఇది ఐక్యరాజ్యసమితి సుస్థిరాభివృద్ధి లక్ష్యం (SDG 14 - Life Below Water) సాధనకు మరియు దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలో భాగమైన బ్లూ ఎకానమీ బలోపేతానికి దోహదం చేస్తుంది. శాస్త్రీయ అవగాహనను ప్రజల ఉద్యమంగా మార్చడమే దీని విజయానికి ఏకైక మార్గం.

---

Question 2 (250 words): భారతదేశంలో సముద్ర కాలుష్యానికి గల ప్రధాన కారణాలను విశ్లేషిస్తూ, శాస్త్ర సాంకేతిక సంస్థల సమన్వయం మరియు పౌర సమాజ భాగస్వామ్యం ద్వారా దీనిని ఎలా అరికట్టవచ్చో వివరించండి.

భారతదేశ తీరప్రాంతాలు తీవ్రమైన పర్యావరణ సవాళ్లను ఎదుర్కొంటున్నాయి. పారిశ్రామిక వ్యర్థాలు సముద్రంలోకి కలవడం, నగరాల నుండి ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలు చేరడం మరియు అనియంత్రిత పర్యాటకం వల్ల సముద్ర పర్యావరణం కలుషితమవుతోంది. ఇది సముద్ర జీవుల మనుగడకు ముప్పుగా మారడమే కాకుండా తీరప్రాంత ఆర్థిక వ్యవస్థను దెబ్బతీస్తోంది.

ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి శాస్త్ర సాంకేతిక సంస్థల మధ్య మెరుగైన సమన్వయం (Synergy) అవసరమని 2026 జూలై 12న జరిగిన ఉన్నత స్థాయి సమావేశంలో కేంద్ర మంత్రి నొక్కిచెప్పారు. కేంద్ర సైన్స్ మంత్రిత్వ శాఖల ఆధ్వర్యంలో రూపొందించిన సమగ్ర సమాచార వ్యూహం ద్వారా శాస్త్రీయ పరిశోధనలను క్షేత్రస్థాయి పరిశుభ్రత చర్యలతో అనుసంధానించవచ్చు. ఉపగ్రహ సాంకేతికత మరియు మెరైన్ బయోటెక్నాలజీ సహాయంతో కాలుష్య ప్రాంతాలను గుర్తించి, వ్యర్థాలను వేగంగా తొలగించే అవకాశం ఉంటుంది.

అయితే, సాంకేతికత ఎంత ఉన్నప్పటికీ పౌర సమాజం మరియు స్థానిక మత్స్యకార సంఘాల క్రియాశీల భాగస్వామ్యం లేనిదే ఈ సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారం దొరకదు. 2026 సెప్టెంబర్ లో జరగబోయే 'స్వచ్ఛ సాగర్, సురక్షిత సాగర్' ప్రచారం వంటి కార్యక్రమాలు ప్రజలలో బాధ్యతాయుతమైన ప్రవర్తనను పెంపొందిస్తాయి. పాఠశాలలు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు (NGOs) మరియు స్థానిక సంస్థల ద్వారా సింగిల్-యూజ్ ప్లాస్టిక్ నివారణపై అవగాహన కల్పించాలి. ముగింపుగా, శాస్త్రీయ ఆవిష్కరణలు మరియు నిరంతర ప్రజా భాగస్వామ్యాల కలయిక ద్వారానే భారతదేశం తన సుదీర్ఘ తీరప్రాంతాలను సురక్షితంగా ఉంచుకోగలదు.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: అభ్యర్థులు తరచుగా 'స్వచ్ఛ సాగర్, సురక్షిత సాగర్' ప్రచారాన్ని కేవలం పర్యావరణ మరియు అటవీ మంత్రిత్వ శాఖ (MoEFCC) మాత్రమే నిర్వహిస్తుందని పొరపాటు పడతారు. అయితే, ఇది ప్రధానంగా కేంద్ర శాస్త్ర సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Science & Technology) మరియు భూ విజ్ఞాన మంత్రిత్వ శాఖల సమన్వయంతో జరుగుతోంది.
• Trap 2: భారతదేశ తీరప్రాంత పొడవును కేవలం ప్రధాన భూభాగానికే పరిమితం చేసి (సుమారు 6,100 కి.మీ) భావిస్తుంటారు. కానీ పరీక్షల్లో మొత్తం తీరప్రాంతం అని అడిగినప్పుడు దీవులతో కలిపి 7,516 కి.మీ గా గుర్తించాలి.
• Trap 3: సముద్ర రక్షణ అనగానే SDG 15 (Life on Land) అని తప్పుగా భావిస్తుంటారు. సముద్రాల కింద ఉండే జీవుల రక్షణ కోసం ప్రత్యేకంగా కేటాయించబడిన లక్ష్యం SDG 14 అని ఎల్లప్పుడూ గుర్తుంచుకోవాలి.

---

🧭 Exam Tip

• Prelims Angle: ప్రిలిమ్స్ పరీక్షల్లో ఈ ప్రచారం నిర్వహించబడే తేదీలు (సెప్టెంబర్ 10-19, 2026), నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ పేరు, మరియు దీనికి సంబంధించిన SDG 14 లక్ష్యాలపై నేరుగా ప్రశ్నలు వచ్చే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంది.
• Mains Angle: మెయిన్స్ లో బ్లూ ఎకానమీ సవాళ్లు, సముద్ర ప్లాస్టిక్ కాలుష్య నివారణలో సాంకేతికత మరియు సమాజ భాగస్వామ్యం (Community Participation) యొక్క ప్రాముఖ్యతను విశ్లేషిస్తూ ప్రశ్నలు అడుగుతారు.
• Interview: ఇంటర్వ్యూ రౌండ్లలో అభ్యర్థి స్వంత రాష్ట్రం గనుక తీరప్రాంత రాష్ట్రం (ఉదాహరణకు ఆంధ్రప్రదేశ్) అయితే, స్థానిక తీరప్రాంత కాలుష్య నివారణకు ఎలాంటి వినూత్న చర్యలు తీసుకోవచ్చనే కేస్ స్టడీ తరహా ప్రశ్నలు అడగవచ్చు.
• High-Probability Prediction: రాబోయే పోటీ పరీక్షలలో "శాస్త్రీయ ఆవిష్కరణలను సామాజిక ఉద్యమంగా మార్చడం" అనే థీమ్ కింద ఈ 'స్వచ్ఛ సాగర్' ప్రచార నమూనాపై ప్రశ్న వచ్చే అవకాశం చాలా ఎక్కువగా ఉంది.