Udyo Logo

Udyo

Get the Udyo Mobile App

Sign in to save your progress and access all features.

తెలంగాణలో జాతీయ నులిపురుగుల నిర్మూలన దినోత్సవం: 96.81 లక్షల మంది పిల్లలకు అల్బెండజోల్ మాత్రల పంపిణీ

తెలంగాణ ప్రభుత్వం రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ఉన్న 33 జిల్లాల్లో 1 నుండి 19 సంవత్సరాల లోపు వయస్సు గల 96.81 లక్షల మంది పిల్లలకు అల్బెండజోల్ (Albendazole) మాత్రలను పంపిణీ చేయడానికి 2026 జూలై 13 (సోమవారం) నాడు జాతీయ నులిపురుగుల నిర్మూలన దినోత్సవాన్ని (National Deworming Day - NDD) నిర్వహించింది. నేల ద్వారా సంక్రమించే హెల్మిన్త్ (Soil-Transmitted Helminth - STH) ఇన్ఫెక్షన్లను నిర్మూలించడం, పిల్లల్లో రక్తహీనతను తగ్గించడం ఈ కార్యక్రమం యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశం. ఈ రోజున మాత్రలు తీసుకోలేకపోయిన పిల్లల కోసం జూలై 20న ప్రత్యేక 'మోప్-అప్ డే' (Mop-Up Day) నిర్వహించనున్నారు.

What Happened

తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆరోగ్య శాఖ 2026 జూలై 13న రాష్ట్రవ్యాప్త నులిపురుగుల నిర్మూలన కార్యక్రమాన్ని చేపట్టింది. ఈ డ్రైవ్ కింద 1 నుండి 19 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలకు ఏకకాలంలో అల్బెండజోల్ మాత్రలను పంపిణీ చేశారు. ఒకే రోజున ఈ మాత్రలను అందించడం ద్వారా పిల్లలలో పరాన్నజీవుల వ్యాప్తిని సమర్థవంతంగా అడ్డుకోవచ్చని ఆరోగ్య శాఖ స్పష్టం చేసింది.

When & Where

ఈ కార్యక్రమం 2026 జూలై 13న తెలంగాణలోని అన్ని 33 జిల్లాల్లో ఏకకాలంలో నిర్వహించబడింది. ప్రభుత్వ మరియు ప్రైవేట్ పాఠశాలలు, అంగన్‌వాడీ కేంద్రాలు, జూనియర్ మరియు డిగ్రీ కళాశాలల్లో ఈ మాత్రల పంపిణీ జరిగింది. వర్షాకాలం ప్రారంభమైన తర్వాత వాతావరణ మార్పుల వల్ల ఇన్ఫెక్షన్లు పెరిగే అవకాశం ఉన్నందున జూలై మాసంలో ఈ డ్రైవ్‌ను ప్రాధాన్యతగా చేపట్టారు.

Who Is Involved

ఈ కార్యక్రమంలో క్రింది విభాగాలు క్రియాశీలకంగా పాల్గొన్నాయి:

  • తెలంగాణ ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ శాఖ: కార్యక్రమ రూపకల్పన, మందుల సరఫరా మరియు పర్యవేక్షణకు నోడల్ అథారిటీగా వ్యవహరిస్తోంది.
  • మహిళా అభివృద్ధి మరియు శిశు సంక్షేమ శాఖ: అంగన్‌వాడీ కేంద్రాల ద్వారా బడికి వెళ్లని పిల్లలను, చిన్న పిల్లలను గుర్తించి మాత్రలు వేయడం వీరి బాధ్యత.
  • పాఠశాల విద్యాశాఖ మరియు ఉన్నత విద్యాశాఖ: పాఠశాలలు, కళాశాలల్లో ఉపాధ్యాయుల సమక్షంలో విద్యార్థులకు మాత్రలు అందేలా చూశారు.

How It Works

ఈ కార్యక్రమం నిర్దిష్ట వయస్సు ఆధారిత మోతాదు మరియు ప్రణాళికతో అమలవుతుంది:

1. వయస్సు ఆధారిత మోతాదు: 1 నుండి 2 సంవత్సరాల పిల్లలకు సగం మాత్రను (200 mg) పొడి చేసి నీటిలో ఇస్తారు. 2 నుండి 3 సంవత్సరాల పిల్లలకు ఒక పూర్తి మాత్రను పొడి చేసి ఇస్తారు. 3 నుండి 19 సంవత్సరాల పిల్లలు ఒక పూర్తి మాత్రను (400 mg) నమిలి మింగవలసి ఉంటుంది.
2. ఏకకాల విధానం (Fixed-day Approach): ఇన్ఫెక్షన్ ఒకరి నుండి ఒకరికి వ్యాపించకుండా ఉండటానికి రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ఒకే రోజున అందరికీ మందు ఇస్తారు.
3. బడి బయట ఉన్న పిల్లల గుర్తింపు: పాఠశాలలకు వెళ్లని పిల్లలను అంగన్‌వాడీ కార్యకర్తలు, ఆశా (ASHA) వర్కర్ల ద్వారా గుర్తించి మాత్రలు అందిస్తారు.
4. ఫాలో-అప్ (Mop-Up Round): జూలై 13న అనారోగ్యం వల్ల లేదా హాజరు కాకపోవడం వల్ల మాత్రలు తీసుకోని వారి కోసం జూలై 20న 'మోప్-అప్ డే' నిర్వహించి వంద శాతం లక్ష్యాన్ని పూర్తి చేస్తారు.

Why It Matters

ఈ కార్యక్రమం విద్యార్థుల భవిష్యత్తు మరియు ఆరోగ్యంపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతుంది. ఇది 'UPSC GS Paper 2 - Social Justice & Health' సిలబస్‌కు అత్యంత సందర్భోచితమైనది. నులిపురుగుల వల్ల పిల్లలు తిన్న ఆహారంలోని పోషకాలను ఇవి గ్రహించి, వారిని రక్తహీనత (Anaemia) మరియు పౌష్టికాహార లోపానికి గురిచేస్తాయి. దీనివల్ల పిల్లలలో శారీరక, మానసిక ఎదుగుదల మందగిస్తుంది. నులిపురుగుల నిర్మూలన ద్వారా పాఠశాలల్లో పిల్లల హాజరు శాతం పెరుగుతుందని, వారి అభ్యసన సామర్థ్యం మెరుగుపడుతుందని నిరూపితమైంది.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently] భారతదేశంలో నులిపురుగుల సమస్యను అధిగమించడానికి కేంద్ర ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ 2015 ఫిబ్రవరి 10న జాతీయ నులిపురుగుల నిర్మూలన దినోత్సవాన్ని (NDD) ప్రారంభించింది. ప్రారంభంలో కొన్ని రాష్ట్రాల్లో ప్రయోగాత్మకంగా చేపట్టిన ఈ కార్యక్రమం, ఆ తర్వాత దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించింది. తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తర్వాత 2016 నుండి ఈ కార్యక్రమాన్ని ఏటా రెండు విడతలుగా (రౌండ్లు) క్రమం తప్పకుండా నిర్వహిస్తూ వస్తున్నారు.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently] గడిచిన కొన్ని ఏళ్లుగా తెలంగాణలో ఈ డ్రైవ్ విజయవంతంగా సాగుతోంది. 2024 జూన్ నెలలో జరిగిన డ్రైవ్‌లో దాదాపు 96 లక్షల మందికి పైగా పిల్లలకు విజయవంతంగా మాత్రలు అందించారు. గతంలో కొన్ని జిల్లాల్లో సరఫరా అయిన కొన్ని బ్యాచ్‌ల మాత్రలు నాణ్యతా పరీక్షల్లో విఫలమవడంతో ప్రభుత్వం వెంటనే వాటిని వెనక్కి తీసుకుని, నాణ్యమైన మందులను మాత్రమే సరఫరా చేసేలా డ్రగ్ కంట్రోల్ లాబొరేటరీల ద్వారా కఠిన నిబంధనలు అమలు చేస్తోంది.

Static GK Connection

  • Soil-Transmitted Helminths (STH): ఇవి మానవ పేగుల్లో నివసించే పరాన్నజీవులు. మల విసర్జన ద్వారా బహిరంగ ప్రదేశాల్లో చేరిన ఈ పురుగుల గుడ్లు, కలుషితమైన చేతులు, ఆహారం లేదా చెప్పులు లేకుండా నడవడం ద్వారా మానవ శరీరంలోకి ప్రవేశిస్తాయి.
  • అల్బెండజోల్ (Albendazole): ఇది ఒక 'యాంటీహెల్మింతిక్' (Antihelminthic) ఔషధం. ఇది పరాన్నజీవుల కణాలు గ్లూకోజ్‌ను గ్రహించకుండా నిరోధించడం ద్వారా వాటిని నిర్మూలిస్తుంది.

India & World Comparison

ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) అంచనాల ప్రకారం ప్రపంచవ్యాప్తంగా సుమారు 150 కోట్ల మంది STH ఇన్ఫెక్షన్ల బారిన పడుతున్నారు. భారతదేశంలో సుమారు 64% మంది పిల్లలు (1-14 ఏళ్ల లోపు) ఈ పరాన్నజీవుల ముప్పును ఎదుర్కొంటున్నట్లు గత నివేదికలు తెలిపాయి. అయితే భారత్ చేపట్టిన నిరంతర NDD కార్యక్రమాల వల్ల ప్రస్తుతం ఈ వ్యాప్తి శాతం గణనీయంగా తగ్గుముఖం పట్టింది.

Future Impact

ఈ రకమైన సామూహిక ఔషధ పరిపాలన (Mass Drug Administration) వల్ల భవిష్యత్తులో దేశంలో పౌష్టికాహార లోపాన్ని, 'రక్తహీనత లేని భారత్' (Anemia Mukt Bharat) లక్ష్యాలను వేగంగా చేరుకోవచ్చు. రాబోయే రోజుల్లో డిజిటల్ పర్యవేక్షణ ద్వారా ప్రతి ఒక్క చైల్డ్ ట్రాకింగ్ సిస్టమ్‌ను అనుసంధానించడం ద్వారా వంద శాతం రక్షణ కల్పించాలని ప్రభుత్వం యోచిస్తోంది.

🔑 Key Points for Revision

  • ప్రధాన కార్యక్రమం: తెలంగాణ రాష్ట్రవ్యాప్త నులిపురుగుల నిర్మూలన డ్రైవ్.
  • నిర్వహించిన తేదీ: 2026 జూలై 13.
  • లక్ష్యిత వయస్సు: 1 సంవత్సరం నుండి 19 సంవత్సరాల లోపు పిల్లలు మరియు యువత.
  • మొత్తం లక్ష్యం: 96.81 లక్షల మంది పిల్లల కవరేజ్.
  • మందు పేరు: అల్బెండజోల్ (Albendazole) 400 mg మాత్రలు.
  • తీసుకునే విధానం: 3 ఏళ్ల పైబడిన వారు తప్పనిసరిగా మాత్రను నమిలి మింగాలి.
  • మిస్సయిన వారి కోసం ప్రత్యేక రోజు: 2026 జూలై 20 (మోప్-అప్ డే).
  • ప్రధాన లక్ష్యం: నేల ద్వారా వ్యాపించే హెల్మిన్త్ (STH) ఇన్ఫెక్షన్ల నియంత్రణ.
  • ఆరోగ్య ప్రయోజనాలు: రక్తహీనత తగ్గింపు, మెరుగైన పోషకాహార స్థాయి.
  • సామాజిక ప్రయోజనం: పాఠశాలల్లో గైర్హాజరు (absenteeism) తగ్గడం.
  • నోడల్ శాఖ: తెలంగాణ ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ శాఖ.
  • మద్దతు విభాగాలు: విద్యాశాఖ, మహిళా మరియు శిశు సంక్షేమ శాఖ.
  • రాజ్యాంగ నిబంధన: ఆర్టికల్ 47 (ప్రజారోగ్యం మరియు పోషకాహార జీవన ప్రమాణాల పెంపు).
  • భారతదేశంలో ప్రారంభం: జాతీయ నులిపురుగుల నిర్మూలన దినోత్సవం 2015 లో ప్రారంభమైంది.
  • తెలంగాణలో అమలు: 2016 నుండి ఏటా రెండు రౌండ్ల చొప్పున నిర్వహిస్తున్నారు.

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: Soil-Transmitted Helminths (STH) & Deworming

  • నిర్వచనం: మానవ పేగుల్లో పరాన్నజీవులుగా జీవిస్తూ, కలుషితమైన నేల మరియు ఆహారం ద్వారా వ్యాపించే పురుగులను నేల ద్వారా సంక్రమించే హెల్మిన్త్‌లు (STH) అంటారు.
  • రాజ్యాంగ ప్రాతిపదిక: ఆర్టికల్ 47 ప్రకారం ప్రజారోగ్య రక్షణ మరియు మెరుగుదల రాష్ట్ర ప్రాథమిక విధుల్లో ఒకటి.
  • శాస్త్రీయ సూత్రం: అల్బెండజోల్ అనేది బ్రాడ్-స్పెక్ట్రమ్ యాంటీ-పరాన్నజీవి ఔషధం, ఇది పురుగుల శరీరంలో సైటోప్లాస్మిక్ మైక్రోట్యూబ్యూల్స్ ఏర్పడకుండా నిరోధించి వాటిని నాశనం చేస్తుంది.
  • ప్రస్తుత వార్తతో లింక్: తెలంగాణ ప్రభుత్వం జూలై 13న చేపట్టిన సామూహిక డ్రైవ్ నేరుగా ఈ పరాన్నజీవుల నిర్మూలనకే ఉద్దేశించబడింది.
  • భారత్‌లో మూలాలు: దేశంలో పౌష్టికాహార లోపాన్ని అరికట్టే వ్యూహంలో భాగంగా 2015 లో కేంద్ర ప్రభుత్వం దీనిని పాలసీగా మార్చింది.
  • కీలక మైలురాయి 1: 2015 లో కేవలం 11 రాష్ట్రాల్లో ప్రారంభమైన NDD, ఆ తర్వాత దేశవ్యాప్త కార్యక్రమంగా మారింది.
  • キーలక మైలురాయి 2: 'అనీమియా ముక్త్ భారత్' (Anemia Mukt Bharat) వ్యూహంలో భాగంగా ఈ నులిపురుగుల నిర్మూలనను ఒక ముఖ్య స్తంభంగా (pillar) చేర్చారు.
  • సంబంధిత పథకాలు: అనీమియా ముక్త్ భారత్, పోషణ్ అభియాన్ (National Nutrition Mission).
  • నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ: కేంద్ర ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ.
  • భారతదేశ ప్రాముఖ్యత: భారతదేశంలో జనాభా సాంద్రత మరియు పారిశుధ్య లోపాల వల్ల పిల్లలు త్వరగా ఈ ఇన్ఫెక్షన్ల బారిన పడే ప్రమాదం ఉంది.
  • ప్రపంచ దృక్పథం: డబ్ల్యూహెచ్ఓ (WHO) ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఎండెమిక్ ఏరియాల్లో ఏటా ఒకటి లేదా రెండుసార్లు పీరియాడిక్ డీవార్మింగ్‌ను సిఫార్సు చేస్తుంది.
  • డేటా పాయింట్: క్రమం తప్పకుండా డీవార్మింగ్ చేయడం వల్ల పిల్లల్లో ఉత్పాదకత పెరిగి, పెద్దయ్యాక వారి సంపాదన సామర్థ్యం 20% పెరుగుతుందని అధ్యయనాలు చెబుతున్నాయి.
  • పరీక్షల కోణం: UPSC/TSPSC పరీక్షల్లో సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ (బయాలజీ) లేదా హెల్త్ కేర్ స్కీమ్స్ కింద అల్బెండజోల్ పనితీరు లేదా STH రకాల గురించి అడుగుతారు.
  • జ్ఞాపక చిహ్నం (Memory Hook): Albendazole - Against Anaemia (అల్బెండజోల్ రక్తహీనతకు వ్యతిరేకంగా పనిచేస్తుంది).

❓ Practice MCQs

Q1. తెలంగాణలో 2026 జూలై 13న నిర్వహించిన జాతీయ నులిపురుగుల నిర్మూలన దినోత్సవం ఏ వయస్సు పిల్లలను లక్ష్యంగా చేసుకుంది? [Easy]

A) 1 నుండి 5 సంవత్సరాలు

B) 1 నుండి 19 సంవత్సరాలు

C) 5 నుండి 15 సంవత్సరాలు

D) 0 నుండి 6 సంవత్సరాలు

Answer: B

Explanation: ఈ డ్రైవ్ ద్వారా రాష్ట్రంలోని 1 నుండి 19 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలు మరియు యువత అందరికీ అల్బెండజోల్ మాత్రలు అందించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.

Q2. సామూహిక నులిపురుగుల నిర్మూలన కార్యక్రమంలో పిల్లలకు పంపిణీ చేసే ఔషధం ఏది? [Easy]

A) పారాసిటమాల్

B) అల్బెండజోల్

C) అమోక్సిసిలిన్

D) క్లోరోక్విన్

Answer: B

Explanation: నులిపురుగుల నిర్మూలనకు అంతర్జాతీయంగా ఆమోదించబడిన యాంటీహెల్మింతిక్ ఔషధమైన అల్బెండజోల్ (400 mg) మాత్రలను ఈ డ్రైవ్‌లో ఉపయోగిస్తారు.

Q3. జాతీయ నులిపురుగుల నిర్మూలన దినోత్సవానికి (NDD) సంబంధించి క్రింది వాటిలో సరైన ప్రక్రియ ఏది? [Moderate]

A) 1-2 సంవత్సరాల పిల్లలకు మాత్రను నేరుగా మింగిస్తారు.

B) 3-19 సంవత్సరాల పిల్లలకు మాత్రను నీటిలో కరిగించి మాత్రమే ఇవ్వాలి.

C) 3 ఏళ్ల పైబడిన పిల్లలు మాత్రను నమిలి మింగవలసి ఉంటుంది.

D) అన్ని వయస్సుల వారికి ఒకే రకమైన మోతాదు (డోసేజ్) ఇస్తారు.

Answer: C

Explanation: నిబంధనల ప్రకారం 1-2 ఏళ్ల వారికి సగం మాత్రను పొడి చేసి ఇస్తారు, అయితే 3-19 ఏళ్ల వారు మాత్రను నమిలి మింగవలసి ఉంటుంది.

Q4. నులిపురుగుల ఇన్ఫెక్షన్ల వల్ల పిల్లల్లో ప్రధానంగా కనిపించే ఆరోగ్య సమస్య ఏది? [Moderate]

A) మలేరియా

B) రక్తహీనత (Anaemia)

C) చర్మ వ్యాధులు

D) డయాబెటిస్

Answer: B

Explanation: పేగుల్లోని పరాన్నజీవులు పోషకాలను మరియు రక్తాన్ని గ్రహించడం వల్ల పిల్లలు తీవ్రమైన రక్తహీనత (Anaemia) మరియు పౌష్టికాహార లోపానికి గురవుతారు.

Q5. జాతీయ నులిపురుగుల నిర్మూలన కార్యక్రమాన్ని క్షేత్రస్థాయిలో విజయవంతం చేయడానికి ఆరోగ్య శాఖతో కలిసి పనిచేస్తున్న మరో ప్రధాన విభాగం ఏది? [Moderate]

A) హోం వ్యవహారాల శాఖ

B) మహిళా అభివృద్ధి మరియు శిశు సంక్షేమ శాఖ

C) ఐటి మరియు పరిశ్రమల శాఖ

D) పర్యావరణ శాఖ

Answer: B

Explanation: అంగన్‌వాడీ కేంద్రాల ద్వారా చిన్న పిల్లలకు మరియు బడి బయట ఉన్న పిల్లలకు మాత్రలు చేరవేయడంలో మహిళా అభివృద్ధి మరియు శిశు సంక్షేమ శాఖ కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.

Q6. నేల ద్వారా సంక్రమించే హెల్మిన్త్స్ (Soil-Transmitted Helminths - STH) కిందకు రాని పరాన్నజీవి ఏది? [Tricky]

A) రౌండ్ వార్మ్ (Roundworm)

B) హుక్ వార్మ్ (Hookworm)

C) ప్లాస్మోడియం (Plasmodium)

D) విప్ వార్మ్ (Whipworm)

Answer: C

Explanation: ప్లాస్మోడియం అనేది మలేరియాను కలిగించే ప్రోటోజోవా పరాన్నజీవి, ఇది దోమల ద్వారా వ్యాపిస్తుంది; ఇది STH రకానికి చెందినది కాదు.

Q7. జాతీయ నులిపురుగుల నిర్మూలన దినోత్సవంలో ఉపయోగించే 'మోప్-అప్ డే' (Mop-Up Day) యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? [Tricky]

A) కేవలం ప్రైవేట్ పాఠశాలల విద్యార్థులకు మాత్రమే మాత్రలు వేయడం

B) ప్రధాన రోజున మాత్రలు తీసుకోలేకపోయిన లేదా గైర్హాజరైన పిల్లలను కవర్ చేయడం

C) కేవలం పెద్ద వయస్సు వారికి అవగాహన కల్పించడం

D) పాత మాత్రల స్టాక్‌ను నాశనం చేయడం

Answer: B

Explanation: ప్రధాన డ్రైవ్ రోజున (జూలై 13) లేని వారు లేదా అనారోగ్యంతో ఉన్న పిల్లలను వదలకుండా కవర్ చేయడం కోసం ఒక వారం తర్వాత (జూలై 20) మోప్-అప్ డే నిర్వహిస్తారు.

Q8. భారతదేశంలో 'అనీమియా ముక్త్ భారత్' వ్యూహానికి మరియు నులిపురుగుల నిర్మూలనకు గల సంబంధాన్ని గుర్తించండి: [Tricky]

A) ఈ రెండింటికీ ఎటువంటి సంబంధం లేదు.

B) నులిపురుగుల నిర్మూలన అనేది అనీమియా ముక్త్ భారత్ వ్యూహంలో ఒక ప్రధాన అంతర్భాగం (6x6x6 వ్యూహంలో ఒకటి).

C) అనీమియా ముక్త్ భారత్ కేవలం గర్భిణీ స్త్రీలకు మాత్రమే పరిమితం.

D) డీవార్మింగ్ మాత్రలు రక్తహీనతను పెంచుతాయి.

Answer: B

Explanation: పిల్లల్లో రక్తహీనతను తగ్గించడానికి డీవార్మింగ్ అత్యంత అవసరం కాబట్టి, ఇది అనీమియా ముక్త్ భారత్ జాతీయ వ్యూహంలో ఒక కీలకమైన భాగంగా చేర్చబడింది.

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

భారతదేశంలో పిల్లల ఆరోగ్యం మరియు పోషణను మెరుగుపరచడానికి ఉద్దేశించిన 'జాతీయ నులిపురుగుల నిర్మూలన దినోత్సవం' (National Deworming Day) ఏ కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించబడుతుంది?

A) మహిళా మరియు శిశు అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ

B) ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ

C) సామాజిక న్యాయం మరియు సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ

D) విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ

Answer: B

Explanation: ఈ కార్యక్రమానికి కేంద్ర ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రధాన నోడల్ ఏజెన్సీగా వ్యవహరిస్తుంది.

PYQ 2:

నేల ద్వారా సంక్రమించే హెల్మిన్త్ (STH) ఇన్ఫెక్షన్లకు సంబంధించి క్రింది వ్యాఖ్యలను పరిశీలించండి:

1. బహిరంగ మలవిసర్జన మరియు పారిశుధ్య లోపం వల్ల ఇవి మానవులకు వేగంగా వ్యాపిస్తాయి.
2. ఇవి పిల్లల్లో ఐరన్ లోపం మరియు రక్తహీనతకు దారితీస్తాయి.
3. అల్బెండజోల్ అనేది దీని చికిత్సకు ఉపయోగించే ఒక ముఖ్యమైన యాంటీబయాటిక్.

పై వాటిలో ఏవి సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 2 sky 3 మాత్రమే

C) 1 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: A

Explanation: మొదటి రెండు వ్యాఖ్యలు సరైనవి. అయితే, 3వ వ్యాఖ్యలో అల్బెండజోల్ అనేది 'యాంటీహెల్మింతిక్' (Antihelminthic/Anti-parasitic) ఔషధం, అది 'యాంటీబయాటిక్' (Antibiotic - బ్యాక్టీరియాను చంపేది) కాదు. కాబట్టి 3 తప్పు.

PYQ 3:

ప్రకటన (A): భారతదేశంలో పాఠశాలలు మరియు అంగన్‌వాడీ కేంద్రాల ద్వారా సామూహిక నులిపురుగుల నిర్మూలన (Mass Deworming) కార్యక్రమాలను ప్రభుత్వం ప్రాధాన్యతగా నిర్వహిస్తోంది.

కారణం (R): పరాన్నజీవుల ఇన్ఫెక్షన్ల వల్ల పిల్లల్లో పోషకాహార లోపం ఏర్పడి, అది వారి విద్యా సామర్థ్యాన్ని మరియు పాఠశాల హాజరును దెబ్బతీస్తుంది.

క్రింది కోడ్‌లను ఉపయోగించి సరైన సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి:

A) (A) మరియు (R) రెండూ సరైనవి, మరియు (R) అనేది (A) కి సరైన వివరణ.

B) (A) మరియు (R) రెండూ సరైనవి, కానీ (R) అనేది (A) కి సరైన వివరణ కాదు.

C) (A) సరైనది, కానీ (R) తప్పు.

D) (A) తప్పు, కానీ (R) సరైనది.

Answer: A

Explanation: పిల్లల ఆరోగ్యం మెరుగుపడితేనే వారి విద్యా సామర్థ్యం పెరుగుతుంది, అందుకే పాఠశాలలను ఒక వేదికగా చేసుకుని ఈ సామూహిక కార్యక్రమాన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. కాబట్టి కారణం సరిగ్గా సరిపోతుంది.

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశంలో నేల ద్వారా సంక్రమించే హెల్మిన్త్ (STH) ఇన్ఫెక్షన్లు పిల్లల అభివృద్ధిపై చూపే ప్రభావాలను చర్చించండి మరియు దీని నివారణలో 'జాతీయ నులిపురుగుల నిర్మూలన దినోత్సవం' పాత్రను వివరించండి.

Answer: భారతదేశంలో నేల ద్వారా సంక్రమించే హెల్మిన్త్ (STH) ఇన్ఫెక్షన్లు పిల్లల శారీరక మరియు మానసిక ఎదుగుదలకు పెద్ద ఆటంకంగా మారాయి. ఈ పరాన్నజీవులు పిల్లల పేగుల్లో చేరి, వారు తీసుకునే ఆహారంలోని ఐరన్, విటమిన్లు మరియు ఇతర ముఖ్య పోషకాలను గ్రహిస్తాయి. దీనివల్ల పిల్లలు తీవ్రమైన రక్తహీనత (Anaemia) మరియు పౌష్టికాహార లోపానికి గురవుతారు, ఇది వారి రోగనిరోధక శక్తిని తగ్గించి తరచూ అనారోగ్యాల పాలు చేస్తుంది. ఫలితంగా పాఠశాలల్లో విద్యార్థుల హాజరు శాతం తగ్గడమే కాకుండా వారి అభ్యసన మరియు సంజ్ఞానాత్మక (cognitive) సామర్థ్యాలు దెబ్బతింటున్నాయి.

ఈ సవాలును అధిగమించడానికి 'జాతీయ నులిపురుగుల నిర్మూలన దినోత్సవం' (NDD) ఒక వ్యూహాత్మక సాధనంగా పనిచేస్తోంది. పాఠశాలలు మరియు అంగన్‌వాడీ కేంద్రాల వంటి సామూహిక వేదికల ద్వారా దేశవ్యాప్తంగా ఒకే రోజున అల్బెండజోల్ మాత్రలను పంపిణీ చేయడం వల్ల ఇన్ఫెక్షన్ల చక్రాన్ని (transmission cycle) సమర్థవంతంగా విచ్ఛిన్నం చేయవచ్చు. ఇది పిల్లల ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపరచడమే కాకుండా దేశంలో మానవ వనరుల నాణ్యతను పెంచడానికి తోడ్పడుతుంది. కేవలం మందులు ఇవ్వడమే కాకుండా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్ ద్వారా పారిశుధ్యాన్ని పెంపొందించడం దీనికి శాశ్వత పరిష్కారంగా మారుతుంది.

Question 2 (250 words): భారతదేశంలో ప్రజారోగ్య సంరక్షణ మరియు పౌష్టికాహార లోప నిర్మూలనకు ప్రభుత్వం చేపడుతున్న సామూహిక ఔషధ పరిపాలన (Mass Drug Administration) వ్యూహాలను విశ్లేషించండి. ఈ సందర్భంలో తెలంగాణ ప్రభుత్వ డీవార్మింగ్ డ్రైవ్ సాధించిన పురోగతిని, ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లను చర్చించండి.

Answer: భారతదేశంలో పౌష్టికాహార లోపం మరియు ప్రజారోగ్య సమస్యలు పరస్పర సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి. వీటిని ఒంటరిగా పరిష్కరించడం సాధ్యం కాదనే ఉద్దేశంతో ప్రభుత్వం సామూహిక ఔషధ పరిపాలన (MDA) వ్యూహాన్ని అవలంబిస్తోంది. జాతీయ నులిపురుగుల నిర్మూలన కార్యక్రమం (NDD) మరియు అనీమియా ముక్త్ భారత్ వంటి కార్యక్రమాలు ఈ వ్యూహానికి నిదర్శనాలు. క్షేత్రస్థాయిలో ఆసుపత్రుల వరకు రాలేని వర్గాలను చేరుకోవడానికి పాఠశాలలు, అంగన్‌వాడీ కేంద్రాలను వేదికలుగా మార్చుకుని ఏకకాలంలో మందులను పంపిణీ చేయడం దీని ప్రత్యేకత. ఇది తక్కువ ఖర్చుతో ఎక్కువ మందికి రక్షణ కల్పించే పబ్లిక్ హెల్త్ మోడల్.

తెలంగాణ ప్రభుత్వం 2026 జూలై 13న రాష్ట్రవ్యాప్తంగా సుమారు 96.81 లక్షల మంది పిల్లలను లక్ష్యంగా చేసుకుని చేపట్టిన డీవార్మింగ్ డ్రైవ్ ఈ దిశగా ఒక సానుకూల అడుగు. 33 జిల్లాల్లోని విద్యా, శిశు సంక్షేమ శాఖల సమన్వయంతో బడి బయట ఉన్న పిల్లలను సైతం ఆశా వర్కర్ల ద్వారా గుర్తించడం ఈ కార్యక్రమం యొక్క సాధనగా చెప్పవచ్చు. నిర్ణీత రోజున మిగిలిపోయిన వారి కోసం 'మోప్-అప్ డే' నిర్వహించడం ద్వారా వంద శాతం కవరేజీని సాధించడానికి ప్రయత్నిస్తోంది.

అయినప్పటికీ, ఈ కార్యక్రమం కొన్ని సవాళ్లను ఎదుర్కొంటోంది. మొదటిది, గ్రామీణ మరియు గిరిజన ప్రాంతాల్లో మందుల నాణ్యతపై మరియు వాటి దుష్ప్రభావాల (side effects) పై తల్లిదండ్రులలో ఉన్న అపోహలు మరియు అవగాహన లోపం. రెండూ, సుదూర ప్రాంతాలకు నాణ్యమైన ఔషధాల సరఫరా గొలుసును (supply chain) నిరంతరం పర్యవేక్షించడం. మూడు, కేవలం మాత్రలు ఇవ్వడం ద్వారా తాత్కాలిక ఉపశమనం లభించినప్పటికీ, బహిరంగ మలవిసర్జన మరియు కలుషిత నీటి సరఫరా వంటి ప్రాథమిక పారిశుధ్య సమస్యలను పరిష్కరించనంత కాలం పిల్లలు మళ్లీ మళ్లీ ఇన్ఫెక్షన్ల బారిన పడే ప్రమాదం ఉంది. కాబట్టి, డీవార్మింగ్ డ్రైవ్‌లను స్వచ్ఛ జల జీవన్ మిషన్ మరియు పారిశుధ్య అవగాహన కార్యక్రమాలతో అనుసంధానించినప్పుడే దేశంలో శాశ్వత ప్రజారోగ్య సుస్థిరత సాధ్యమవుతుంది.

⚠️ Examiner Trap

  • Trap 1: అల్బెండజోల్ మాత్రలను బ్యాక్టీరియా ఇన్ఫెక్షన్లను తగ్గించే 'యాంటీబయాటిక్' అని విద్యార్థులు పొరబడుతుంటారు. నిజం: ఇది ఒక 'యాంటీహెల్మింతిక్' (Antihelminthic) ఔషధం, ఇది కేవలం పరాన్నజీవులైన పురుగులను మాత్రమే నిర్మూలిస్తుంది.
  • Trap 2: జాతీయ నులిపురుగుల నిర్మూలన దినోత్సవం కేవలం ప్రభుత్వ పాఠశాలల విద్యార్థులకు మాత్రమే వర్తిస్తుందని భావిస్తారు. నిజం: ఇది ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ పాఠశాలలు, అంగన్‌వాడీ కేంద్రాలు మరియు బడి బయట ఉన్న పిల్లలందరికీ వర్తిస్తుంది.
  • Trap 3: మోప్-అప్ డే (Mop-Up Day) అనేది పాఠశాలల శుభ్రతకు సంబంధించిన కార్యక్రమం అని అనుకునే ప్రమాదం ఉంది. నిజం: ఇది ప్రధాన రోజున డీవార్మింగ్ మాత్రలు తీసుకోలేకపోయిన మిగిలిన పిల్లల కోసం నిర్వహించే ఫాలో-అప్ డ్రైవ్.

🧭 Exam Tip

  • Prelims Angle: ప్రిలిమ్స్ పరీక్షల్లో అల్బెండజోల్ మాత్రల డోసేజ్ నిబంధనలు (వయస్సు వారీగా నమలడం/పొడి చేయడం), నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ (ఆరోగ్య శాఖ), మరియు STH ఇన్ఫెక్షన్ల రకాలపై నేరుగా ఫ్యాక్ట్-బేస్డ్ ప్రశ్నలు అడిగే అవకాశం ఉంది.
  • Mains Angle: మెయిన్స్ పరీక్షల్లో భారతదేశంలో పౌష్టికాహార లోపం/రక్తహీనతకు గల కారణాలు మరియు వాటిని అరికట్టడంలో ఇటువంటి 'సామూహిక ఆరోగ్య కార్యక్రమాల' (Mass Health Drives) పాత్ర మరియు వాటి సవాళ్లపై విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు అడుగుతారు.
  • Interview Perspective: ఇంటర్వ్యూలో గ్రౌండ్ లెవెల్ ఇంప్లిమెంటేషన్‌లో వచ్చే ఇబ్బందులు (మందుల నాణ్యత లోపాలు లేదా ప్రజల్లో అపోహలు) ఒక అడ్మినిస్ట్రేటర్‌గా మీరు ఎలా అధిగమిస్తారనే కేస్ స్టడీ తరహా ప్రశ్నలు అడగవచ్చు.
  • High-Probability Prediction: రాబోయే గ్రూప్స్ లేదా ఎస్ఎస్‌సి పరీక్షల్లో తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఇటీవల జూలై 13న నిర్వహించిన డ్రైవ్ యొక్క లబ్ధిదారుల వయస్సు పరిమితి (1-19 ఏళ్లు) లేదా నిర్దేశిత లక్ష్యం (96.81 లక్షలు) గురించి ప్రశ్న వచ్చే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంది.

Telangana Deworming Day Awareness Video తెలంగాణలో జాతీయ నులిపురుగుల నిర్మూలన దినోత్సవం సందర్భంగా పాఠశాలల్లో మాత్రల పంపిణీ కార్యక్రమం క్షేత్రస్థాయిలో ఎలా జరుగుతుందో ఈ వీడియో స్పష్టంగా చూపిస్తుంది.