Udyo Logo

Udyo

Get the Udyo Mobile App

Sign in to save your progress and access all features.

జాతీయ జ్యూట్ రంగాన్ని బలోపేతం చేసేందుకు సమగ్ర రోడ్‌మ్యాప్: కేంద్ర మంత్రి ప్రకటన

కేంద్ర వ్యవసాయ, రైతు సంక్షేమ మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి శ్రీ శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ భారతదేశంలో జ్యూట్ (జనపనార) రంగాన్ని బలోపేతం చేయడానికి ఒక సమగ్రమైన దీర్ఘకాలిక రోడ్‌మ్యాప్‌ను రూపొందించాలని పిలుపునిచ్చారు. శాస్త్రవేత్తలు, రైతులు, స్వయం సహాయక బృందాలు (SHGs) మరియు పరిశ్రమల ప్రతినిధులతో జరిగిన సమావేశంలో ఆయన ఈ వ్యాఖ్యలు చేశారు. ఉత్పాదకతను పెంచడం, యాంత్రీకరణను ప్రోత్సహించడం, నాణ్యతను మెరుగుపరచడం, విలువ జోడింపు (Value Addition) మరియు రైతులకు మెరుగైన మార్కెట్ సదుపాయాలను కల్పించడం ఈ రోడ్‌మ్యాప్ యొక్క ప్రధాన లక్ష్యాలు. తూర్పు భారతదేశంలో పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రాన్ని నాణ్యమైన జనపనార విత్తనోత్పత్తికి ప్రధాన కేంద్రంగా (Seed Hub) అభివృద్ధి చేయనున్నట్లు మంత్రి ప్రకటించారు.

What Happened

భారత కేంద్ర వ్యవసాయ మరియు రైతు సంక్షేమ శాఖ మంత్రి శ్రీ శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ జ్యూట్ పరిశ్రమను ఆధునీకరించడానికి మరియు బలోపేతం చేయడానికి ఒక నిర్దిష్టమైన ప్రణాళికను సిద్ధం చేయాలని పిలుపునిచ్చారు. శాస్త్రవేత్తలు, పరిశ్రమల అధినేతలు మరియు రైతులతో జరిగిన ఉన్నత స్థాయి సమావేశంలో ఆయన మాట్లాడుతూ, నాణ్యమైన పీచు (Fiber) ఉత్పత్తి ద్వారా మాత్రమే రైతులకు అంతర్జాతీయ మార్కెట్‌లో మెరుగైన ధరలు లభిస్తాయని స్పష్టం చేశారు. ఇందుకోసం త్వరలోనే అన్ని వర్గాలతో ఒక మేధోమథన సదస్సు (Brainstorming Session) నిర్వహించనున్నారు.

When & Where

ఈ అధికారిక ప్రకటన న్యూఢిల్లీలో జరిగిన ఒక పర్యావలోకన సమావేశంలో వెలువడింది. దేశంలోనే అత్యధికంగా జనపనార పండించే తూర్పు ప్రాంత రాష్ట్రాలైన పశ్చిమ బెంగాల్, బీహార్ మరియు అస్సాం పరిధిలోని వ్యవసాయ ప్రణాళికలను దృష్టిలో ఉంచుకుని ఈ వ్యూహాన్ని ప్రకటించారు.

Who Is Involved

ఈ భారీ వ్యూహాత్మక ప్రణాళికలో పలు కీలక సంస్థలు భాగస్వాములుగా ఉన్నాయి:

  • కేంద్ర వ్యవసాయ మరియు రైతు సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ: విధానపరమైన నిర్ణయాలు మరియు బడ్జెట్ కేటాయింపులు చేస్తుంది.
  • పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం: విత్తన హబ్ ఏర్పాటుకు క్షేత్రస్థాయి మౌలిక వసతులు కల్పిస్తుంది.
  • ICAR-CRIJAF: అధిక దిగుబడినిచ్చే విత్తనాలు, ఆధునిక రెట్టింగ్ (Retting) సాంకేతికతను అందిస్తుంది.
  • జ్యూట్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (JCI): కనీస మద్దతు ధర వద్ద మార్కెట్ కొనుగోళ్లను నిర్వహిస్తుంది.

How It Works

జ్యూట్ రంగ పునరుద్ధరణ ప్రక్రియ కింది నాలుగు ప్రధాన దశల ఆధారంగా పనిచేస్తుంది:

1. నాణ్యమైన విత్తనాల పంపిణీ: పశ్చిమ బెంగాల్‌ను విత్తన కేంద్రంగా మార్చి, రైతులకు నేరుగా ధృవీకరించిన (Certified) విత్తనాలను సకాలంలో సరఫరా చేయడం.
2. ఆధునిక సాగు మరియు యాంత్రీకరణ: సాంప్రదాయ పద్ధతులకు స్వస్తి చెప్పి సీడ్ డ్రిల్స్ మరియు వీడర్ మెషీన్లను ఉపయోగించడం ద్వారా పెట్టుబడి ఖర్చును తగ్గించడం.
3. క్రియాశీల రెట్టింగ్ ప్రక్రియ: పీచును వేరుచేసే రెట్టింగ్ ప్రక్రియలో 'క్రిజాఫ్ సోనా' (CRIJAF SONA) వంటి మైక్రోబియల్ పౌడర్‌ను ఉపయోగించి సమయాన్ని తగ్గించడం మరియు నాణ్యతను పెంచడం.
4. మార్కెట్ లింకేజ్: జ్యూట్ డైవర్సిఫైడ్ ప్రొడక్ట్స్ (JDP) తయారీని ప్రోత్సహిస్తూ రైతులను నేరుగా గ్లోబల్ సప్లై చైన్‌తో అనుసంధానించడం.

Why It Matters

ఈ అంశం పోటీ పరీక్షల పరంగా అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగినది (Relevant to UPSC GS Paper 3 — Economic Development and Agriculture). భారతదేశ గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడంలో జనపనార కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. పర్యావరణ పరంగా ప్లాస్టిక్ కాలుష్యాన్ని తగ్గించడానికి బయో-డిగ్రేడబుల్ ప్రత్యామ్నాయంగా ఇది ఉపయోగపడుతుంది. అలాగే లక్షలాది మంది కార్మికులకు ఉపాధి కల్పించే సామాజిక భద్రతా కోణం కూడా ఇందులో ఉంది.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently] భారతదేశంలో జనపనార పరిశ్రమకు సుదీర్ఘ చరిత్ర ఉంది. 1855 లో పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని రిష్రాలో మొదటి జ్యూట్ మిల్లు స్థాపించబడింది. 1947 విభజన సమయంలో, మెరుగైన జనపనార పండించే భూములు తూర్పు పాకిస్తాన్ (ప్రస్తుత బంగ్లాదేశ్) కు వెళ్లగా, మిల్లులు భారతదేశంలోనే ఉండిపోయాయి. దీనిని అధిగమించేందుకు భారత ప్రభుత్వం 1950 మరియు 60 లలో తీవ్రమైన దేశీయ సాగు చర్యలను చేపట్టింది.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently] గత కొన్నేళ్లుగా ఈ రంగంలో అనేక పరిణామాలు జరిగాయి. 2015 లో జ్యూట్-ఐకేర్ ప్రాజెక్టును పైలట్ ప్రాజెక్టుగా ప్రారంభించి, ఆ తర్వాత 6 ప్రధాన రాష్ట్రాలకు విస్తరించారు. 2020 లో కేంద్ర ప్రభుత్వం 100% ఆహార ధాన్యాలను తప్పనిసరిగా జ్యూట్ సంచులలోనే ప్యాక్ చేయాలని ఆదేశాలు జారీ చేసింది. 2023-24 బడ్జెట్‌లో కూడా సాంప్రదాయ హస్తకళలు మరియు జ్యూట్ ఉత్పత్తుల ఎగుమతికి రాయితీలను ప్రకటించారు.

Static GK Connection

  • భౌగోళిక పరిస్థితులు: జనపనార సాగుకు అధిక ఉష్ణోగ్రత (25°C-35°C), వార్షిక వర్షపాతం 150 సెం.మీ కంటే ఎక్కువ, మరియు లోమ్ లేదా అల్బువియల్ (ఒండ్రు) నేలలు అవసరం.
  • చట్టపరమైన ఆధారం: జ్యూట్ ప్యాకేజింగ్ మెటీరియల్స్ యాక్ట్, 1987 లోని సెక్షన్ 3 ప్రకారం, కేంద్ర ప్రభుత్వం కొన్ని రకాల వస్తువుల ప్యాకేజింగ్ కోసం జ్యూట్‌ను తప్పనిసరి చేసే అధికారాన్ని కలిగి ఉంటుంది.

India & World Comparison

ప్రస్తుతం ప్రపంచంలో ముడి జనపనార ఉత్పత్తిలో భారతదేశం మొదటి స్థానంలో ఉండగా, నాణ్యమైన పీచు ఎగుమతులలో మరియు జ్యూట్ వైవిధ్యభరిత ఉత్పత్తులలో బంగ్లాదేశ్ గట్టి పోటీనిస్తోంది. ప్రపంచ మార్కెట్‌లో భారతదేశం తన ఆధిపత్యాన్ని నిలబెట్టుకోవడానికి నాణ్యతా ప్రమాణాలను పెంచడం అనివార్యంగా మారింది.

Future Impact

ఈ కొత్త రోడ్‌మ్యాప్ వల్ల రాబోయే కాలంలో పర్యావరణ అనుకూల ఉత్పత్తుల ఎగుమతులు 20% పెరుగుతాయని అంచనా. పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఏర్పాటు కానున్న కొత్త సీడ్ హబ్ ద్వారా విత్తనాల దిగుమతి భారం తగ్గుతుంది. 2030 నాటికి సింగిల్ యూజ్ ప్లాస్టిక్‌ను పూర్తిగా నిర్మూలించాలనే భారత లక్ష్య సాధనకు ఈ వ్యూహం వెన్నుదన్నుగా నిలుస్తుంది.

🔑 Key Points for Revision

  • కేంద్ర మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ జ్యూట్ రంగానికి నూతన రోడ్‌మ్యాప్ ప్రకటించారు.
  • పశ్చిమ బెంగాల్‌ను ఈస్టర్న్ ఇండియాలో మేజర్ విత్తన హబ్‌గా మార్చనున్నారు.
  • యాంత్రీకరణ మరియు నాణ్యత పెంపుదలపై ప్రధానంగా దృష్టి సారించారు.
  • జ్యూట్ అనేది కేవలం పంట కాదు, గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు కీలక ఆధారం.
  • 1987 నాటి జ్యూట్ ప్యాకేజింగ్ చట్టం పరిశ్రమకు డిమాండ్‌ను నిలబెడుతోంది.
  • జ్యూట్-ఐకేర్ (Jute-ICARE) ద్వారా శాస్త్రీయ పద్ధతులను ప్రోత్సహిస్తున్నారు.
  • ఈ పంటకు లోమ్ మరియు కొత్త ఒండ్రు నేలలు అత్యంత అనుకూలం.
  • ముడి జనపనార ఉత్పత్తిలో భారత్ ప్రపంచంలోనే అగ్రస్థానంలో ఉంది.
  • పీచు నాణ్యతను పెంచేందుకు 'క్రిజాఫ్ సోనా' మైక్రోబియల్ పౌడర్ వాడుతున్నారు.
  • కనీస మద్దతు ధర (MSP) ద్వారా రైతులకు రాబడికి భరోసా లభిస్తుంది.
  • జ్యూట్ సాగుకు 25°C నుండి 35°C వరకు ఉష్ణోగ్రత అవసరం.
  • భారతదేశంలో మొదటి జ్యూట్ మిల్లు 1855 లో రిష్రాలో ఏర్పాటయింది.
  • ఆహార ధాన్యాల ప్యాకేజింగ్‌లో జ్యూట్ వాడకం చట్టబద్ధంగా తప్పనిసరి.
  • సింథటిక్ ప్లాస్టిక్ సంచులను తగ్గించి పర్యావరణాన్ని రక్షించడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం.
  • వాటాదారులందరితో త్వరలోనే జాతీయ స్థాయి మేధోమథన సదస్సు జరగనుంది.

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: జ్యూట్ ప్యాకేజింగ్ మెటీరియల్స్ యాక్ట్, 1987 (JPMA)

  • Definition: కొన్ని రకాల వస్తువుల సరఫరా మరియు పంపిణీలో జనపనార ప్యాకేజింగ్ మెటీరియల్‌ను తప్పనిసరిగా ఉపయోగించేలా నిర్దేశించే కేంద్ర చట్టం ఇది.
  • Constitutional / Legal Basis: ఈ చట్టం పార్లమెంట్ ద్వారా 1987 లో (యాక్ట్ నెం. 10 ఆఫ్ 1987) ఆమోదించబడింది.
  • Scientific / Economic Principle: ఇది డిమాండ్ సృష్టి (Demand Creation) సూత్రంపై పనిచేస్తుంది; ప్రభుత్వ నిబంధనల ద్వారా జ్యూట్ మిల్లులకు స్థిరమైన మార్కెట్‌ను కల్పిస్తుంది.
  • How it connects to this event: నూతన రోడ్‌మ్యాప్ విజయవంతం కావాలంటే, ఈ చట్టం కింద కల్పించే ప్యాకేజింగ్ కోటాలు సరుకుల రవాణాకు రక్షణగా నిలవాలి.
  • Origin & History: 1980 లలో ప్లాస్టిక్ సంచుల పోటీ వల్ల జ్యూట్ పరిశ్రమ సంక్షోభంలో పడినప్పుడు 1987 లో ఈ చట్టాన్ని తెచ్చారు.
  • Key milestone 1: 2020 లో కేంద్ర ప్రభుత్వం 100% ఆహార ధాన్యాలు మరియు 20% చక్కెర ప్యాకేజింగ్‌ను జ్యూట్ సంచుల్లోనే చేయాలని చట్ట సవరణల ద్వారా స్పష్టం చేసింది.
  • Key milestone 2: జ్యూట్ సెక్టార్ ఆధునీకరణ కోసం నేషనల్ జ్యూట్ డెవలప్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్ (NJDP) ను ఈ చట్ట పరిధిలోని లక్ష్యాలతో అనుసంధానించారు.
  • Related Acts / Schemes / Treaties: జ్యూట్-ఐకేర్ పథకం, ఇన్సెంటివ్ స్కీమ్ ఫర్ అక్విజిషన్ ఆఫ్ ప్లాంట్స్ అండ్ మెషినరీ (ISAPM).
  • Nodal Ministry / Body: కేంద్ర జౌళి మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Textiles) మరియు నేషనల్ జ్యూట్ బోర్డ్.
  • India-specific relevance: పశ్చిమ బెంగాల్, బీహార్ వంటి రాష్ట్రాలలో దాదాపు 3.7 లక్షల మంది మిల్లు కార్మికుల జీవనోపాధిని ఈ చట్టం కాపాడుతోంది.
  • Global comparison: డబ్ల్యూటీఓ (WTO) నిబంధనలకు అనుగుణంగా పర్యావరణ అనుకూల రాయితీలను భారత్ ఈ చట్టం ద్వారా సమర్థిస్తోంది.
  • Data point: జ్యూట్ మిల్లుల మొత్తం ఉత్పత్తిలో దాదాపు 70% కొనుగోళ్లు ఈ చట్టబద్ధమైన ఆదేశాల ద్వారానే జరుగుతాయి.
  • Common exam angle: ప్రిలిమ్స్‌లో ఈ చట్టం కింద ఏయే వస్తువులకు మినహాయింపులు ఉన్నాయి లేదా ఎంత శాతం ప్యాకేజింగ్ తప్పనిసరి అనే కోణంలో ప్రశ్నలు అడుగుతారు.
  • Easy memory hook: JPMA 1987 — "జ్యూట్ ప్రొటెక్షన్ మేడ్ అష్యూర్డ్ ఇన్ 1987".

❓ Practice MCQs

Q1. భారతదేశంలో నాణ్యమైన జనపనార విత్తనోత్పత్తిని పెంచడానికి తూర్పు భారతదేశంలో ఏ రాష్ట్రాన్ని ప్రధాన విత్తన హబ్‌గా (Seed Hub) అభివృద్ధి చేయనున్నట్లు కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇటీవల ప్రకటించింది? [Easy]

A) బీహార్

B) పశ్చిమ బెంగాల్

C) ఒడిశా

D) అస్సాం

Answer: B

Explanation: కేంద్ర వ్యవసాయ మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రాన్ని తూర్పు భారతదేశంలోనే ప్రధాన జ్యూట్ విత్తన హబ్‌గా మారుస్తామని ప్రకటించారు.

Q2. జ్యూట్-ఐకేర్ (Jute-ICARE) పథకం ఏ సంవత్సరంలో ప్రారంభించబడింది? [Easy]

A) 2012

B) 2015

C) 2018

D) 2020

Answer: B

Explanation: జనపనార రైతులకు అత్యాధునిక రెట్టింగ్ ప్రక్రియ మరియు నాణ్యమైన విత్తనాలు అందించే లక్ష్యంతో జ్యూట్-ఐకేర్ పథకాన్ని 2015 లో ప్రారంభించారు.

Q3. జనపనార సాగుకు సంబంధించి కింది ఏ భౌగోళిక పరిస్థితులు సరైనవి? [Moderate]

A) తక్కువ ఉష్ణోగ్రత (10°C-15°C) మరియు పొడి వాతావరణం

B) అధిక ఉష్ణోగ్రత (25°C-35°C) మరియు నల్లరేగడి నేలలు

C) అధిక ఉష్ణోగ్రత (25°C-35°C) మరియు లోమ్/ఒండ్రు నేలలు

D) తక్కువ వర్షపాతం మరియు ఇసుక నేలలు

Answer: C

Explanation: జ్యూట్ పంట ఉష్ణమండల పంట కాబట్టి దీనికి 25°C-35°C ఉష్ణోగ్రత మరియు సారవంతమైన ఒండ్రు నేలలు (Alluvial/Loam soils) అవసరం.

Q4. జ్యూట్ ప్యాకేజింగ్ మెటీరియల్స్ (కంపల్సరీ యూజ్ ఇన్ ప్యాకింగ్ కమోడిటీస్) చట్టం, 1987 కింద ప్రస్తుతం ఏ వస్తువును 100% జ్యూట్ సంచులలోనే ప్యాక్ చేయడం తప్పనిసరి? [Moderate]

A) చక్కెర

B) సిమెంట్

C) ఆహార ధాన్యాలు (Foodgrains)

D) రసాయన ఎరువులు

Answer: C

Explanation: ప్రస్తుత ప్రభుత్వ నిబంధనల ప్రకారం 100% ఆహార ధాన్యాలను మరియు 20% చక్కెరను జ్యూట్ బ్యాగుల్లో ప్యాక్ చేయడం చట్టబద్ధంగా తప్పనిసరి.

Q5. జనపనార నారను వేరుచేసే 'రెట్టింగ్' (Retting) ప్రక్రియ కాలపరిమితిని తగ్గించడానికి మరియు పీచు నాణ్యతను పెంచడానికి ICAR-CRIJAF అభివృద్ధి చేసిన మైక్రోబియల్ పౌడర్ పేరు ఏమిటి? [Moderate]

A) క్రిజాఫ్ సోనా (CRIJAF SONA)

B) జ్యూట్ రక్షక్

C) బయో-పీచు

D) అగ్రి-మైక్రోబ్

Answer: A

Explanation: క్రిజాఫ్ సోనా (CRIJAF SONA) అనే మైక్రోబియల్ కన్సార్టియం పౌడర్ రెట్టింగ్ సమయాన్ని గణనీయంగా తగ్గించి పీచు రంగును, నాణ్యతను మెరుగుపరుస్తుంది.

Q6. భారతదేశంలో జ్యూట్ పరిశ్రమ భౌగోళిక విస్తరణకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: [Tricky]

1. భారతదేశంలో మొట్టమొదటి జ్యూట్ మిల్లు మహారాష్ట్రలోని ముంబైలో స్థాపించబడింది.
2. దేశంలోని మెజారిటీ జ్యూట్ మిల్లులు పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హుగ్లీ నదీ తీరంలో కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. పై వాటిలో సరైన ప్రకటన ఏది/వి?

A) 1 మాత్రమే

B) 2 మాత్రమే

C) 1 మరియు 2 రెండూ

D) ఏదీ కాదు

Answer: B

Explanation: భారతదేశంలో మొదటి జ్యూట్ మిల్లు 1855 లో పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని రిష్రాలో స్థాపించబడింది, కాబట్టి ఒకటో ప్రకటన తప్పు; రెండో ప్రకటన సరైనది.

Q7. జ్యూట్ రంగానికి సంబంధించి కింది వాటిలో ఏది భారతదేశం యొక్క వాస్తవ స్థితిని ప్రతిబింబిస్తుంది? [Tricky]

A) ప్రపంచంలో ముడి జ్యూట్ ఉత్పత్తిలో భారత్ ప్రథమ స్థానంలో ఉంది, కానీ ఎగుమతులలో బంగ్లాదేశ్ అగ్రగామిగా ఉంది.

B) ప్రపంచంలో జ్యూట్ వైవిధ్యభరిత ఉత్పత్తుల (JDP) ఎగుమతిలో భారత్ మాత్రమే ఏకైక దేశం.

C) చైనా తర్వాత భారత్ ప్రపంచంలోనే రెండో అతిపెద్ద జ్యూట్ ఉత్పాదక దేశం.

D) భారతదేశం తన అంతర్గత అవసరాల కోసం ముడి జ్యూట్‌ను పూర్తిగా బంగ్లాదేశ్ నుండే దిగుమతి చేసుకుంటుంది.

Answer: A

Explanation: ముడి జనపనార ఉత్పత్తిలో భారతదేశం ప్రపంచంలోనే నంబర్ వన్ స్థానంలో ఉన్నప్పటికీ, గ్లోబల్ ఎగుమతుల మార్కెట్ వాటాలో బంగ్లాదేశ్ ముందుంది.

Q8. కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రకటించిన జ్యూట్ రంగ నూతన రోడ్‌మ్యాప్ యొక్క తక్షణ ప్రాధాన్యత కానిది ఏది? [Tricky]

A) యాంత్రీకరణ ద్వారా సాగు ఖర్చులను తగ్గించడం

B) పశ్చిమ బెంగాల్‌లో నాణ్యమైన విత్తన హబ్ ఏర్పాటు చేయడం

C) సింథటిక్ ప్లాస్టిక్ సంచుల ఉత్పత్తిని పూర్తిగా 100% నిషేధించడం

D) పీచు నాణ్యతను పెంచి రైతులకు మెరుగైన రాబడి అందించడం

Answer: C

Explanation: ఈ రోడ్‌మ్యాప్ జ్యూట్ రంగాన్ని బలోపేతం చేయడం మరియు ప్లాస్టిక్‌కు ప్రత్యామ్నాయంగా మార్చడంపై దృష్టి పెడుతుంది, కానీ సింథటిక్ ప్లాస్టిక్‌ను తక్షణమే 100% పూర్తిగా నిషేధించే అధికారం ఈ వ్యవసాయ రోడ్‌మ్యాప్ పరిధిలోకి రాదు.

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

భారతదేశంలో జ్యూట్ (జనపనార) సాగు ప్రధానంగా ఏ నదీ పరివాహక ప్రాంతంలో కేంద్రీకృతమై ఉంది?

A) సింధు నదీ లోయ

B) గంగా-బ్రహ్మపుత్ర డెల్టా ప్రాంతం

C) కృష్ణా-గోదావరి డెల్టా ప్రాంతం

D) నర్మదా నదీ లోయ

Answer: B

Explanation: జనపనార సాగుకు అవసరమైన సారవంతమైన ఒండ్రు మట్టి, సమృద్ధిగా నీరు గంగా-బ్రహ్మపుత్ర డెల్టా (ముఖ్యంగా పశ్చిమ బెంగాల్, అస్సాం) ప్రాంతంలో లభిస్తాయి.

PYQ 2:

జనపనార రంగానికి సంబంధించి కింది వ్యాఖ్యలను పరిశీలించండి:

1. జ్యూట్ ప్యాకేజింగ్ మెటీరియల్స్ యాక్ట్, 1987 కేంద్ర జౌళి మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో అమలు చేయబడుతుంది.
2. జ్యూట్-ఐకేర్ (Jute-ICARE) పథకం కేవలం దక్షిణ భారత రాష్ట్రాలలోనే అమలు చేయబడుతోంది.
3. కనీస మద్దతు ధర (MSP) పరిధిలోకి వచ్చే వాణిజ్య పంటలలో ముడి జ్యూట్ కూడా ఒకటి.

పై వాటిలో ఏవి సరైన ప్రకటనలు?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 2 మరియు 3 మాత్రమే

C) 1 Oriయు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: C

Explanation: జ్యూట్-ఐకేర్ అనేది ప్రధానంగా తూర్పు మరియు ఈశాన్య భారత రాష్ట్రాలైన పశ్చిమ బెంగాల్, అస్సాం, బీహార్ వంటి ప్రాంతాల్లో అమలవుతోంది, కాబట్టి రెండో ప్రకటన తప్పు. 1 మరియు 3 సరైనవి.

PYQ 3:

ప్రకటన (A): భారతదేశం ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ముడి జనపనార ఉత్పాదక దేశం అయినప్పటికీ, అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో జ్యూట్ వస్తువుల ఎగుమతిలో తీవ్రమైన పోటీని ఎదుర్కొంటోంది.

కారణం (R): భారతీయ జ్యూట్ మిల్లులలో సాంకేతికత పాతబడిపోవడం మరియు బంగ్లాదేశ్ వంటి దేశాలతో పోలిస్తే ఉత్పత్తి వ్యయం ఎక్కువగా ఉండటం దీనికి ప్రధాన కారణం.

సంకేతాలు:

A) (A) మరియు (R) రెండూ నిజం, మరియు (R) అనేది (A) కి సరైన వివరణ.

B) (A) మరియు (R) రెండూ నిజం, కానీ (R) అనేది (A) కి సరైన వివరణ కాదు.

C) (A) నిజం, కానీ (R) తప్పు.

D) (A) తప్పు, కానీ (R) నిజం.

Answer: A

Explanation: భారత జ్యూట్ రంగానికి పాత యంత్రాలు మరియు అధిక ఉత్పత్తి వ్యయం పెద్ద సవాళ్లుగా మారాయి, అందుకే ప్రభుత్వం ఆధునీకరణ కోసం నూతన రోడ్‌మ్యాప్‌ను ప్రతిపాదించింది.

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశంలో జ్యూట్ రంగాన్ని బలోపేతం చేయడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇటీవల ప్రతిపాదించిన సమగ్ర రోడ్‌మ్యాప్ యొక్క ప్రధాన లక్ష్యాలను మరియు దాని ప్రాధాన్యతను చర్చించండి.

Answer: కేంద్ర వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రకటించిన నూతన రోడ్‌మ్యాప్ జ్యూట్ రంగంలో ఉత్పాదకతను పెంచడం, యాంత్రీకరణను విస్తరించడం మరియు నాణ్యతను మెరుగుపరచడం వంటి ప్రధాన లక్ష్యాలతో రూపొందించబడింది. ఈ వ్యూహంలో భాగంగా పశ్చిమ బెంగాల్‌ను తూర్పు భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద విత్తన హబ్‌గా మార్చనున్నారు, ఇది రైతులకు నాణ్యమైన ధృవీకరించిన విత్తనాలను నేరుగా అందిస్తుంది. ఆర్థిక కోణంలో, ఈ రోడ్‌మ్యాప్ పెట్టుబడి వ్యయాన్ని తగ్గించి రైతులకు లాభదాయకమైన రాబడిని నిర్ధారిస్తుంది. పర్యావరణ కోణంలో, సింగిల్ యూజ్ ప్లాస్టిక్‌కు బయో-డిగ్రేడబుల్ ప్రత్యామ్నాయంగా జ్యూట్ ఉత్పత్తులను మార్చడం ద్వారా 2030 నాటి పర్యావరణ లక్ష్యాల సాధనకు ఇది దోహదపడుతుంది. గ్రామీణ ఉపాధిని రక్షించడంలో మరియు హస్తకళల ఎగుమతులను పెంచడంలో ఈ వ్యూహం అత్యంత కీలకమైనదిగా చెప్పవచ్చు.

Question 2 (250 words): భారతీయ జ్యూట్ పరిశ్రమ ఎదుర్కొంటున్న ప్రధాన సవాళ్లను విశ్లేషించండి. ఈ సవాళ్లను అధిగమించడంలో 'జ్యూట్ ప్యాకేజింగ్ మెటీరియల్స్ యాక్ట్, 1987' మరియు 'జ్యూట్-ఐకేర్' (Jute-ICARE) పథకం ఎంతవరకు విజయవంతమయ్యాయో విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించండి.

Answer: భారతీయ జ్యూట్ పరిశ్రమ దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలో, ముఖ్యంగా తూర్పు భారతదేశంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నప్పటికీ, ఇది పలు దీర్ఘకాలిక సవాళ్లను ఎదుర్కొంటోంది. సాంప్రదాయ మరియు పాతబడిన యంత్రాల వాడకం, సింథటిక్ ప్లాస్టిక్ సంచుల నుండి ఎదురవుతున్న తీవ్రమైన పోటీ, నాణ్యమైన విత్తనాల కొరత మరియు అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో బంగ్లాదేశ్ నుండి వస్తున్న తక్కువ ధరల పోటీ ప్రధాన సవాళ్లుగా ఉన్నాయి.

ఈ సవాళ్లను అధిగమించడంలో ప్రభుత్వ చర్యలు మిశ్రమ ఫలితాలను ఇచ్చాయి:

జ్యూట్ ప్యాకేజింగ్ మెటీరియల్స్ యాక్ట్, 1987 (JPMA): ఈ చట్టం జ్యూట్ పరిశ్రమకు ఒక రక్షణ కవచంలా పనిచేసింది. ఆహార ధాన్యాల ప్యాకేజింగ్‌లో 100% జ్యూట్ వాడకాన్ని తప్పనిసరి చేయడం ద్వారా మిల్లులకు స్థిరమైన దేశీయ డిమాండ్‌ను సృష్టించింది. దీనివల్ల దాదాపు 3.7 లక్షల మంది మిల్లు కార్మికుల జీవనోపాధికి భరోసా లభించింది. అయితే, ఇది పరిశ్రమను ప్రభుత్వ కొనుగోళ్లపైనే ఎక్కువగా ఆధారపడేలా చేసి, అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో పోటీపడే స్వతంత్ర శక్తిని తగ్గించిందనే విమర్శ కూడా ఉంది.

జ్యూట్-ఐకేర్ (Jute-ICARE) పథకం: 2015 లో ప్రారంభమైన ఈ పథకం క్షేత్రస్థాయిలో విప్లవాత్మక మార్పులు తెచ్చింది. రైతులకు 50% రాయితీపై సర్టిఫైడ్ విత్తనాలను అందించడం, సీడ్ డ్రిల్స్ ద్వారా లైన్-సోయింగ్ (వరస సాగు) పద్ధతులను ప్రోత్సహించడం ద్వారా సాగు ఖర్చును తగ్గించింది. 'క్రిజాఫ్ సోనా' మైక్రోబియల్ పౌడర్ ద్వారా రెట్టింగ్ సమయాన్ని 20 రోజుల నుండి 13 రోజులకు తగ్గించి పీచు నాణ్యతను పెంచడంలో ఇది విజయవంతమైంది.

ముగింపు: ఈ పథకాలు నాణ్యతను, తక్షణ డిమాండ్‌ను పెంచినప్పటికీ, ప్రపంచ మార్కెట్లో భారతదేశం అగ్రగామిగా నిలవాలంటే ప్రస్తుత నూతన రోడ్‌మ్యాప్ ప్రకారం పరిశ్రమలో ఆధునిక విలువ జోడింపు (Value Addition) మరియు విత్తన స్వయంసమృద్ధి సాధించడం అత్యంత ఆవశ్యకం.

⚠️ Examiner Trap

  • Trap 1: అభ్యర్థులు తరచుగా భారతదేశంలో మొదటి జ్యూట్ మిల్లు ముంబై లేదా సూరత్‌లో ఏర్పాటయిందని భావిస్తారు. కానీ సరైన సమాధానం: 1855 లో పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని 'రిష్రా' లో మొదటి మిల్లు ఏర్పాటయింది.
  • Trap 2: జ్యూట్ ప్యాకేజింగ్ చట్టం కింద అన్ని రకాల సరుకులకు 100% జ్యూట్ ప్యాకేజింగ్ తప్పనిసరి అని అభ్యర్థులు పొరపాటు పడతారు. వాస్తవానికి కేవలం ఆహార ధాన్యాలకు 100%, చక్కెరలకు 20% మాత్రమే ప్రస్తుతం నిబంధన ఉంది; సిమెంట్ లేదా ఎరువులకు కాదు.
  • Trap 3: జ్యూట్ సాగుకు నల్లరేగడి నేలలు అనుకూలమని అనుకుంటారు. కానీ జ్యూట్ పంటకు నదీ పరివాహక ప్రాంతాల్లోని కొత్త ఒండ్రు నేలలు (New Alluvial/Loam soils) మాత్రమే అత్యంత అనుకూలం.

🧭 Exam Tip

  • Prelims Angle: ప్రిలిమ్స్ పరీక్షలో జ్యూట్-ఐకేర్ పథకం యొక్క లక్షణాలు, నోడల్ ఏజెన్సీలు (ICAR-CRIJAF, JCI), మరియు జ్యూట్ పంటకు కావలసిన భౌగోళిక పరిస్థితుల (వర్షపాతం, ఉష్ణోగ్రత) పై నేరుగా ప్రశ్నలు అడిగే అవకాశం ఉంది.
  • Mains Angle: మెయిన్స్ పరీక్షలో జ్యూట్ పరిశ్రమ ఎదుర్కొంటున్న నిర్మాణాత్మక సవాళ్లు, ప్లాస్టిక్ నివారణలో దాని పాత్ర మరియు నూతన రోడ్‌మ్యాప్ యొక్క ప్రాముఖ్యతను విశ్లేషించమని అడుగుతారు.
  • Interview Round: ఇంటర్వ్యూలో పశ్చిమ బెంగాల్ లేదా ఈస్టర్న్ ఇండియా ఆర్థికాభివృద్ధిలో జ్యూట్ రంగానికి ఉన్న ప్రాధాన్యత మరియు బంగ్లాదేశ్‌తో పోటీని ఎలా తట్టుకోవాలో వ్యూహాత్మక దృక్పథాన్ని అడిగే అవకాశం ఉంది.
  • High-Probability Prediction: రాబోయే పరీక్షల్లో "పశ్చిమ బెంగాల్‌ను ఈస్టర్న్ ఇండియా జ్యూట్ సీడ్ హబ్‌గా మార్చడం" మరియు రెట్టింగ్ ప్రక్రియలో ఉపయోగించే "క్రిజాఫ్ సోనా (CRIJAF SONA)" సాంకేతికతపై ప్రశ్న వచ్చే అవకాశం చాలా ఎక్కువగా ఉంది.