ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ అధ్యక్షతన జరిగిన ఆర్థిక వ్యవహారాల క్యాబినెట్ కమిటీ (CCEA) సమావేశంలో దేశీయ సెమీకండక్టర్ రంగాన్ని బలోపేతం చేయడానికి ₹1.27 లక్షల కోట్ల బడ్జెట్తో 'సెమికాన్ 2.0' (Semicon 2.0) పథకానికి ఆమోదం లభించింది. ఈ పథకం ద్వారా రాబోయే 12 సంవత్సరాల పాటు సెమీకండక్టర్ డిజైన్, తయారీ, మరియు ప్యాకేజింగ్ విభాగాలకు ఆర్థిక ప్రోత్సాహకాలు అందిస్తారు. మొబైల్స్, ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI), మరియు ఆటోమొబైల్ రంగాల్లో పెరుగుతున్న చిప్స్ డిమాండ్ను తీర్చడంతో పాటు, దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించి, గ్లోబల్ మ్యానుఫ్యాక్చరింగ్ హబ్గా భారత్ను మార్చడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం.
కేంద్ర క్యాబినెట్ ఇండియా సెమీకండక్టర్ మిషన్ (ISM) యొక్క రెండవ దశ 'సెమికాన్ 2.0' కు అధికారికంగా ఆమోదం తెలిపింది. దేశీయంగా సెమీకండక్టర్ చిప్ల తయారీని ప్రోత్సహించడానికి ₹1.27 లక్షల కోట్లను మంజూరు చేసింది. ఈ చర్యతో దేశంలో ఎలక్ట్రానిక్స్ తయారీ పరిశ్రమకు సుదీర్ఘకాలం పాటు (12 ఏళ్లు) నిరంతర విధానపరమైన మద్దతు లభిస్తుంది.
జూలై 15, 2026న న్యూఢిల్లీలో జరిగిన క్యాబినెట్ సమావేశంలో ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు. గ్లోబల్ సెమీకండక్టర్ సప్లై చైన్లో చైనా మరియు తైవాన్ దేశాలపై ప్రపంచ దేశాల ఆధారపడటం తగ్గుతున్న ప్రస్తుత భౌగోళిక రాజకీయ పరిస్థితులలో (Geopolitical context) ఈ ప్రకటన అత్యంత ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది.
📌 [BACKGROUND — verify independently]
📌 [BACKGROUND — verify independently]
ప్రపంచ సెమీకండక్టర్ తయారీలో తైవాన్ (TSMC), దక్షిణ కొరియా (Samsung), మరియు అమెరికా దేశాల ఆధిపత్యం కొనసాగుతోంది. చైనా కూడా భారీగా పెట్టుబడులు పెడుతోంది. ఇప్పటివరకు భారతదేశం కేవలం ఐటీ మరియు చిప్ డిజైన్కే పరిమితం కాగా, ఈ పథకంతో ఎండ్-టు-ఎండ్ (End-to-End) చిప్ తయారీ దేశంగా ప్రపంచ పటంలో నిలవనుంది.
Core Concept: ఇండియా సెమీకండక్టర్ మిషన్ (India Semiconductor Mission - ISM)
Q1. సెమికాన్ 2.0 (Semicon 2.0) పథకం కోసం కేంద్ర క్యాబినెట్ ఆమోదించిన మొత్తం బడ్జెట్ ఎంత? [Easy]
A) ₹76,000 కోట్లు
B) ₹1.27 లక్షల కోట్లు
C) ₹2.19 లక్షల కోట్లు
D) ₹62,500 కోట్లు
Answer: B
Explanation: రాబోయే 12 సంవత్సరాలకు దేశీయ సెమీకండక్టర్ ఎకోసిస్టమ్ను అభివృద్ధి చేయడానికి క్యాబినెట్ ₹1.27 లక్షల కోట్లను ఆమోదించింది.
Q2. సెమికాన్ 2.0 పథకాన్ని ఏ కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖ పర్యవేక్షిస్తుంది? [Easy]
A) వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ
B) సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ
C) ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY)
D) భారీ పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ
Answer: C
Explanation: ఇండియా సెమీకండక్టర్ మిషన్ అనేది ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తుంది.
Q3. సెమికాన్ 2.0 కింద సిలికాన్ ఫ్యాబ్స్ (Silicon fabs) ఏర్పాటు చేయడానికి మూలధన వ్యయంపై (Capex) ఎంత శాతం ఆర్థిక మద్దతు ప్రభుత్వం అందిస్తుంది? [Moderate]
A) 25%
B) 30%
C) 35%
D) 40%
Answer: D
Explanation: సిలికాన్ ఫ్యాబ్స్ ఏర్పాటు కోసం మూలధన వ్యయంలో 40% ఆర్థిక మద్దతును పారి-పాసు (pari-passu) విధానంలో ప్రభుత్వం అందిస్తుంది.
Q4. సెమికాన్ 2.0 పథకం మొత్తం ఎన్ని ప్రధాన స్తంభాలపై (Pillars) నిర్మితమైంది? [Moderate]
A) 4
B) 5
C) 6
D) 8
Answer: C
Explanation: డిజైన్, సప్లై చైన్, తయారీ, ఏటీఎంపీ/ఓసాట్, ఆర్&డీ, మరియు టాలెంట్ డెవలప్మెంట్ అనే ఆరు స్తంభాలపై ఈ పథకం నిర్మితమైంది.
Q5. భారతదేశం ఏ సంవత్సరం నాటికి తన దేశీయ సెమీకండక్టర్ అవసరాలలో 75% స్వయంసమృద్ధి సాధించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది? [Moderate]
A) 2028
B) 2030
C) 2032
D) 2047
Answer: B
Explanation: సెమికాన్ 2.0 పథకం యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం 2030 నాటికి దేశీయ సెమీకండక్టర్ డిమాండ్లో 75% స్వదేశీ ఉత్పత్తి ద్వారానే తీర్చడం.
Q6. క్రింది వాటిలో సెమికాన్ 2.0 మరియు దానితో పాటు ఆమోదించబడిన పథకాలకు సంబంధించి సరైన జత ఏది? [Tricky]
A) సిలికాన్ ఫ్యాబ్స్ సబ్సిడీ - 35%
B) అడ్వాన్స్డ్ ప్యాకేజింగ్ యూనిట్స్ సబ్సిడీ - 40%
C) మొబైల్ ఫోన్ మాన్యుఫాక్చరింగ్ స్కీమ్ (MPMS) బడ్జెట్ - ₹62,500 కోట్లు
D) మొదటి సెమీకండక్టర్ ఫ్యాబ్ ప్రారంభ లక్ష్యం - 2026
Answer: C
Explanation: క్యాబినెట్ సెమికాన్ 2.0 తో పాటు మొబైల్ తయారీని ప్రోత్సహించడానికి ₹62,500 కోట్లతో MPMS పథకాన్ని కూడా ఆమోదించింది. (సిలికాన్ ఫ్యాబ్స్ కు 40%, ప్యాకేజింగ్ కు 35% ఇస్తారు, తొలి ఫ్యాబ్ 2028లో ప్రారంభమవుతుంది).
Q7. ఈ పథకం కింద భారతీయ బ్రాండ్ల అభివృద్ధికి మరియు డిజైన్ & ఆర్&డీ కోసం ఎంత అదనపు ప్రోత్సాహకం అందించబడుతుంది? [Tricky]
A) 1.5%
B) 2.25%
C) 3%
D) 5%
Answer: C
Explanation: భారతీయ బ్రాండ్లను నిర్మించడానికి అర్హత కలిగిన అమ్మకాలపై డిజైన్ మరియు ఆర్&డీ కోసం 3% అదనపు ప్రోత్సాహకం అందిస్తారు. దేశీయ సోర్సింగ్ కు అయితే 1.5% ఇస్తారు.
Q8. సెమికాన్ 2.0 ద్వారా అందించబడే మూలధన మద్దతు "పారి-పాసు" (pari-passu) ప్రతిపాదికన ఇవ్వబడుతుంది. దీని అర్థం ఏమిటి? [Tricky]
A) ప్రాజెక్ట్ పూర్తయిన తర్వాత మాత్రమే మద్దతు ఇస్తారు
B) కంపెనీ పెట్టే పెట్టుబడికి అనులోమానుపాతంలో ఏకకాలంలో ప్రభుత్వం కూడా తన వాటాను విడుదల చేస్తుంది
C) పన్ను మినహాయింపుల రూపంలో మాత్రమే రాయితీ ఇస్తారు
D) విదేశీ కంపెనీలకు మాత్రమే ఈ విధానం వర్తిస్తుంది
Answer: B
Explanation: పారి-పాసు (pari-passu) అంటే సమాన అడుగులో నడవడం. ప్రాజెక్టుల నిర్మాణ సమయంలో కంపెనీ ఎంత పెట్టుబడి పెడుతుందో, అదే శాతంలో ప్రభుత్వం కూడా తన మూలధన మద్దతును సమాంతరంగా విడుదల చేస్తుంది.
PYQ 1:
భారతదేశంలో సెమీకండక్టర్ ఎకోసిస్టమ్ను పెంపొందించే 'ఇండియా సెమీకండక్టర్ మిషన్' (ISM) కు సంబంధించి నోడల్ ఏజెన్సీగా వ్యవహరించే సంస్థ ఏది?
A) నీతి ఆయోగ్
B) డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ
C) ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY)
D) వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ
Answer: C
Explanation: ఇండియా సెమీకండక్టర్ మిషన్ (ISM) అనేది కేంద్ర ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు ఐటీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) కింద ఒక స్వతంత్ర విభాగంగా పనిచేస్తుంది.
PYQ 2:
సెమికాన్ 2.0 (Semicon 2.0) పథకానికి సంబంధించి క్రింది వ్యాఖ్యలను పరిశీలించండి:
1. ఈ పథకానికి రాబోయే 12 సంవత్సరాల కాలానికి ₹1.27 లక్షల కోట్లు కేటాయించారు.
2. సిలికాన్ ఫ్యాబ్స్ ఏర్పాటు చేయడానికి కంపెనీలకు మూలధన వ్యయంలో 60% ఆర్థిక మద్దతు ఇవ్వబడుతుంది.
3. 2030 నాటికి దేశీయ సెమీకండక్టర్ డిమాండ్లో 75% స్వయంసమృద్ధి సాధించాలనేది ప్రధాన లక్ష్యం.
పై వ్యాఖ్యలలో ఏది/ఏవి సరైనది/సరైనవి?
A) 1 మరియు 2 మాత్రమే
B) 1 మరియు 3 మాత్రమే
C) 2 మరియు 3 మాత్రమే
D) పైవన్నీ
Answer: B
Explanation: సిలికాన్ ఫ్యాబ్స్ ఏర్పాటుకు ప్రభుత్వం అందించే మూలధన మద్దతు 60% కాదు, 40% మాత్రమే. కాబట్టి రెండవ వ్యాఖ్య తప్పు. 1 మరియు 3 వ్యాఖ్యలు సరైనవి.
PYQ 3:
Assertion (A): సెమికాన్ 2.0 పథకం భారతదేశంలో కేవలం చిప్ అసెంబ్లీని మాత్రమే కాకుండా డిజైన్ మరియు ముడి పదార్థాల తయారీని కూడా ప్రోత్సహిస్తుంది.
Reason (R): సెమికాన్ 1.0 తో పోలిస్తే, సెమికాన్ 2.0 పథకం మొత్తం వాల్యూ చైన్ను అభివృద్ధి చేయడానికి ఆరు స్తంభాల వ్యూహాన్ని (Six Pillars Strategy) అనుసరిస్తుంది.
A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కు సరైన వివరణ.
B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు సరైన వివరణ కాదు.
C) A సరైనది, కానీ R తప్పు.
D) A తప్పు, కానీ R సరైనది.
Answer: A
Explanation: సెమికాన్ 2.0 కేవలం అసెంబ్లీకి పరిమితం కాకుండా ముడిసరుకు, ఎక్విప్మెంట్, మరియు ఆర్&డీని కూడా కలుపుకుని ఆరు స్తంభాలతో మొత్తం వాల్యూ చైన్ను (Value Chain) లక్ష్యంగా చేసుకుంది. కాబట్టి R అనేది A కి సరైన వివరణ.
Question 1 (150 words): భారతదేశం ఒక గ్లోబల్ సెమీకండక్టర్ హబ్గా ఎదగడానికి క్యాబినెట్ ఆమోదించిన 'సెమికాన్ 2.0' పథకం ఎలా దోహదపడుతుంది? వివరించండి.
ఆధునిక ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు భవిష్యత్ సాంకేతికతలైన ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI), ఈవీలకు సెమీకండక్టర్లు అత్యంత కీలకం. ఈ నేపథ్యంలో, దేశీయంగా సెమీకండక్టర్ పర్యావరణ వ్యవస్థను నిర్మించడానికి భారత ప్రభుత్వం ₹1.27 లక్షల కోట్ల భారీ బడ్జెట్తో 12 సంవత్సరాల కాలపరిమితికి 'సెమికాన్ 2.0' పథకాన్ని ఆమోదించింది.
గతంలో సెమికాన్ 1.0 ఎక్కువగా ప్యాకేజింగ్ (ATMP) పై దృష్టి సారించగా, కొత్తగా ఆమోదించిన సెమికాన్ 2.0 ఆరు స్తంభాల వ్యూహంతో చిప్ డిజైన్, ముడిసరుకు సరఫరా, మరియు పూర్తి స్థాయి సిలికాన్ ఫ్యాబ్స్ తయారీపై దృష్టి పెడుతుంది. సిలికాన్ ఫ్యాబ్స్ ఏర్పాటుకు మూలధన వ్యయంలో 40% వరకు ప్రభుత్వ మద్దతు ఇవ్వడం ద్వారా గ్లోబల్ కంపెనీలను ఆకర్షించవచ్చు.
వ్యూహాత్మక రంగాలకు అవసరమైన చిప్ల దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం, మరియు 2030 నాటికి 75% దేశీయ డిమాండ్ను స్వంతంగా తీర్చుకోవాలన్న లక్ష్యం ద్వారా ఈ పథకం భారతదేశాన్ని గ్లోబల్ వాల్యూ చైన్లో ఒక బలమైన ప్రత్యామ్నాయ శక్తిగా (China plus one వ్యూహం) నిలబెడుతుంది. రాబోయే రోజుల్లో నైపుణ్యాభివృద్ధిపై మరింత దృష్టి సారిస్తే ఈ లక్ష్యాన్ని సులభంగా చేరుకోవచ్చు.
Question 2 (250 words): సెమీకండక్టర్ల తయారీలో స్వావలంబన (Self-reliance) సాధించడం భారతదేశ జాతీయ భద్రతకు మరియు ఆర్థికాభివృద్ధికి ఎందుకు అత్యవసరం? సెమికాన్ 2.0 పథకం నేపథ్యంలో విశ్లేషించండి.
ఆధునిక యుగంలో సెమీకండక్టర్లు కేవలం ఎలక్ట్రానిక్ వస్తువులకే పరిమితం కాకుండా, దేశ రక్షణ వ్యవస్థలు, కమ్యూనికేషన్ నెట్వర్క్లు, మరియు క్రిటికల్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్కు ప్రాణాధారంగా మారాయి. ప్రస్తుతం భారత్ తన సెమీకండక్టర్ అవసరాల కోసం దాదాపు పూర్తిగా దిగుమతులపైనే ఆధారపడుతోంది, ముఖ్యంగా తైవాన్ మరియు చైనా నుంచి. భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతల కారణంగా సరఫరా గొలుసుకు అంతరాయం కలిగితే, అది దేశ జాతీయ భద్రతకు తీవ్ర ముప్పుగా పరిణమిస్తుంది. ఈ పరిస్థితిని అధిగమించే దిశగా కేంద్ర ప్రభుత్వం ₹1.27 లక్షల కోట్లతో ఆమోదించిన 'సెమికాన్ 2.0' ఒక చారిత్రాత్మక అడుగు.
ఆర్థిక కోణంలో చూస్తే, స్మార్ట్ఫోన్లు, ఆటోమొబైల్స్, మరియు ఇండస్ట్రియల్ ఎలక్ట్రానిక్స్ మార్కెట్ విస్తరిస్తున్న కొద్దీ చిప్స్ డిమాండ్ అమాంతం పెరుగుతోంది. సెమికాన్ 2.0 ద్వారా 12 సంవత్సరాల పాటు స్థిరమైన విధాన మద్దతు ఇవ్వడం వల్ల విదేశీ పెట్టుబడులు (FDI) రావడం సులభం అవుతుంది. డిజైన్ మరియు ఆర్&డీ కి 3% ప్రోత్సాహకాలు ఇవ్వడం ద్వారా బ్రెయిన్ డ్రైన్ (Brain drain) ఆగిపోయి, మన మేధస్సు ఇక్కడే ఉపయోగపడుతుంది. సుమారు లక్షన్నర వరకు కొత్త హై-స్కిల్ ఉద్యోగాలు సృష్టించబడతాయి.
అంతర్జాతీయ కోణంలో, అమెరికా 'చిప్స్ చట్టం' తెచ్చిన తరహాలోనే భారత్ కూడా గ్లోబల్ టెక్నాలజీ లీడర్గా ఎదగడానికి ప్రయత్నిస్తోంది. మొదటి దశ (ISM 1.0) విజయవంతంగా మైక్రాన్, టాటా వంటి కంపెనీలను ఆకర్షించగా, సెమికాన్ 2.0 పూర్తి స్థాయి పర్యావరణ వ్యవస్థను నిర్మిస్తుంది. 2028 నాటికి తొలి దేశీయ ఫ్యాబ్ ఉత్పత్తిని ప్రారంభించడం మరియు 2030 నాటికి 75% స్వయంసమృద్ధి సాధించడం అనే లక్ష్యాలు ఈ పథకం యొక్క సామర్థ్యాన్ని తెలియజేస్తున్నాయి. అయితే, సెమీకండక్టర్ ఫ్యాబ్లకు అవసరమైన నిరంతర విద్యుత్, స్వచ్ఛమైన నీటి సరఫరా వంటి మౌలిక సదుపాయాల కల్పనను రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలతో సమన్వయం చేసుకోవడం అత్యంత కీలకం.