పట్టణాభివృద్ధి కోసం యూఎన్-హ్యాబిటాట్ (UN-Habitat)తో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం చారిత్రాత్మక ఒప్పందం

What Happened (ఏం జరిగింది)

ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం రాష్ట్రంలో సమ్మిళిత, సుస్థిర పట్టణాభివృద్ధిని ప్రోత్సహించేందుకు ఐక్యరాజ్యసమితికి చెందిన యూఎన్-హ్యాబిటాట్ (UN-Habitat)తో ఒక అవగాహన ఒప్పందం (MoU) కుదుర్చుకుంది. ముఖ్యమంత్రి ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడు సమక్షంలో ఈ వ్యూహాత్మక ఒప్పందం అధికారికంగా సంతకం చేయబడింది. సింగపూర్ నుండి వర్చువల్‌గా పాల్గొన్న యూఎన్-హ్యాబిటాట్ ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్ అనాక్లాడియా రాస్‌బాచ్ సమక్షంలో ఈ ప్రక్రియ ముగిసింది. అమరావతిని అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలతో కూడిన గ్రీన్‌ఫీల్డ్ రాజధానిగా మార్చడమే దీని తక్షణ లక్ష్యం.

When & Where (ఎప్పుడు & ఎక్కడ)

ఈ చారిత్రాత్మక ఒప్పందం 15 జూలై 2026న ఆంధ్రప్రదేశ్ సచివాలయంలో జరిగింది. రాబోయే 2028 వరల్డ్ అర్బన్ ఫోరమ్ మరియు 2036 పునరుత్పాదక ఇంధన లక్ష్యాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని ఈ సుదీర్ఘ భాగస్వామ్య కాలక్రమాన్ని రూపొందించారు.

Who Is Involved (ఎవరు భాగస్వాములు)

• ఆంధ్రప్రదేశ్ మున్సిపల్ పరిపాలన మరియు పట్టణాభివృద్ధి శాఖ (MA&UD): రాష్ట్రం తరపున నోడల్ ఏజెన్సీ.
• నారా చంద్రబాబు నాయుడు (ముఖ్యమంత్రి, ఏపీ): ఈ కార్యక్రమానికి నేతృత్వం వహించి, సుస్థిర నగరాల అభివృద్ధికి గ్లోబల్ బ్రాండ్ అంబాసిడర్‌గా వ్యవహరిస్తామని ప్రకటించారు.
• యూఎన్-హ్యాబిటాట్ (UN-Habitat): ఐక్యరాజ్యసమితి మానవ ఆవాసాల కార్యక్రమం.
• అనాక్లాడియా రాస్‌బాచ్: యూఎన్-హ్యాబిటాట్ ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్.

How It Works (ఇది ఎలా పని చేస్తుంది)

1. సెంటర్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ ఏర్పాటు: అమరావతిలో అర్బన్ అఫైర్స్ కోసం ప్రత్యేక పరిశోధన మరియు శిక్షణా కేంద్రాన్ని నెలకొల్పుతారు.
2. వ్యూహాత్మక ప్రణాళిక: ప్రాంతీయ ఆర్థిక వృద్ధి కోసం వాతావరణ స్థితిస్థాపకత కలిగిన పట్టణ పర్యావరణ వ్యవస్థలను డిజైన్ చేస్తారు.
3. మున్సిపల్ సంస్కరణలు: డిజిటల్ గవర్నెన్స్, మున్సిపల్ ఫైనాన్స్ సంస్కరణల ద్వారా స్థానిక సంస్థల ఆదాయ వనరులను పెంచుతారు.
4. క్షేత్రస్థాయి ప్రాజెక్టులు: వ్యర్థాల నిర్వహణ, వాయు కాలుష్య నియంత్రణ మరియు పబ్లిక్ స్పేసెస్ అభివృద్ధి కోసం అంతర్జాతీయ ఉత్తమ పద్ధతులను (Best Practices) అమలు చేస్తారు.

Why It Matters (దీని ప్రాధాన్యత)

• ఆర్థిక ప్రాధాన్యత: అమరావతిని ప్రపంచ స్థాయి ఆర్థిక హబ్‌గా మార్చడానికి, తలసరి ఆదాయాన్ని అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు పెంచడానికి ఇది తోడ్పడుతుంది.
• సామాజిక మరియు విధానపరమైన ప్రభావం: పట్టణ పేదరిక నిర్మూలన, మురికివాడల ఆధునీకరణ ద్వారా సామాజిక సమానత్వం సాధించవచ్చు.
• సిలబస్ లింక్: ఇది UPSC GS పేపర్ 2 (గవర్నెన్స్, అంతర్జాతీయ సంస్థలు) మరియు GS పేపర్ 3 (పట్టణాభివృద్ధి, పర్యావరణం)తో పాటు APPSC గ్రూప్-1, గ్రూప్-2 పరీక్షల కరెంట్ అఫైర్స్ సెక్షన్‌కు అత్యంత కీలకమైన అంశం.

Historical Background (చారిత్రక నేపథ్యం)

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• 1978: మానవ ఆవాసాల సవాళ్లను పరిష్కరించడానికి ఐక్యరాజ్యసమితి 'UN-Habitat'ను స్థాపించింది. దీని ప్రధాన కార్యాలయం కెన్యాలోని నైరోబీలో ఉంది.
• 2015: ఐక్యరాజ్యసమితి సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలను (SDGs) ఆమోదించింది, ఇందులో భాగంగా నగరాల సుస్థిరత కోసం SDG 11ను కేటాయించారు.
• 2024-25: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కొత్త ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత అమరావతి 2.0 మాస్టర్ ప్లాన్ కోసం సింగపూర్ మరియు అంతర్జాతీయ సంస్థలతో చర్చలు పునఃప్రారంభమయ్యాయి.

Previous Related Events (గత సంబంధిత సంఘటనలు)

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• 2021: యూఎన్-హ్యాబిటాట్ భారతదేశంలోని జైపూర్ నగరంలో స్థిరమైన నగరాల ప్రాజెక్ట్ (Sustainable Cities Project) కింద పట్టణ పర్యావరణ అధ్యయనాన్ని ప్రారంభించింది.
• 2023: భారతదేశం గ్లోబల్ సౌత్ నగరాల కోసం మున్సిపల్ బాండ్ల సంస్కరణలను ప్రోత్సహించింది.
• 2025: అమరావతి నిర్మాణానికి ప్రపంచ బ్యాంకు మరియు ఆసియా అభివృద్ధి బ్యాంకు (ADB) సంయుక్తంగా నిధుల విడుదలకు సూత్రప్రాయ ఆమోదం తెలిపాయి.

Static GK Connection (స్టాటిక్ జీకే కనెక్షన్)

• UN-Habitat: ఇది ఐక్యరాజ్యసమితి జనరల్ అసెంబ్లీ ద్వారా ఆదేశించబడిన సంస్థ. సామాజికంగా మరియు పర్యావరణపరంగా స్థిరమైన నగరాలను ప్రోత్సహించడం దీని ముఖ్య ఉద్దేశం.
• 74వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం (1992): భారతదేశంలో పట్టణ స్థానిక సంస్థలకు (ULBs) రాజ్యాంగ హోదా కల్పించిన చట్టం. మున్సిపల్ ఫైనాన్స్ బలోపేతం అనే అంశం దీనికి నేరుగా కనెక్ట్ అవుతుంది.

India & World Comparison (భారతదేశం & ప్రపంచ పోలిక)

భారతదేశం ప్రస్తుతం 'స్మార్ట్ సిటీస్ మిషన్' ద్వారా వేగంగా పట్టణీకరణ చెందుతోంది. అయితే గ్లోబల్ లివబిలిటీ ఇండెక్స్ (Global Liveability Index)లో భారతీయ నగరాలు వెనుకబడి ఉన్నాయి. సింగపూర్, టోక్యో వంటి అంతర్జాతీయ నగరాల తరహాలో అమరావతిని అభివృద్ధి చేయడానికి యూఎన్-హ్యాబిటాట్ తోడ్పాటు ఒక బెంచ్‌మార్క్‌గా నిలుస్తుంది.

Future Impact (భవిష్యత్తు ప్రభావం)

• 2028 మైలురాయి: మెక్సికోలో జరిగే 14వ వరల్డ్ అర్బన్ ఫోరమ్‌లో ఏపీ సాధించిన మోడల్‌ను అంతర్జాతీయ వేదికపై ప్రదర్శిస్తారు.
• 2036 లక్ష్యం: పునరుత్పాదక ఇంధన వినియోగం మరియు వాతావరణ స్థితిస్థాపకతలో ఏపీ నగరాలు గ్లోబల్ స్టాండర్డ్స్ అందుకుంటాయి.
• ఆర్థిక వృద్ధి: వినూత్న ఫైనాన్సింగ్ ద్వారా స్థానిక సంస్థల ఆదాయం పెరిగి కేంద్ర గ్రాంట్లపై ఆధారపడటం తగ్గుతుంది.

---

🔑 Key Points for Revision (పునర్విమర్శ ముఖ్యాంశాలు)

• ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం మరియు యూఎన్-హ్యాబిటాట్ మధ్య 15 జూలై 2026న ఒప్పందం కుదిరింది.
• ప్రధాన లక్ష్యం: రాష్ట్రావ్యాప్తంగా సమ్మిళిత మరియు సుస్థిర పట్టణాభివృద్ధి.
• అమరావతిలో 'సెంటర్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ ఫర్ అర్బన్ అఫైర్స్' ఏర్పాటు కానుంది.
• ఈ ఒప్పందం SURGE AP, RISE AP, UPLIFT AP కార్యక్రమాలకు మద్దతు ఇస్తుంది.
• పేదరిక నిర్మూలన కోసం ముఖ్యమంత్రి ప్రకటించిన 'P4 ప్రోగ్రామ్'కు ఇది అనుసంధానించబడింది.
• తీరప్రాంత నగరాల క్లైమేట్ రెసిలియెన్స్ కోసం 'రైజ్ అప్' (Rise Up) చొరవ అమలు కానుంది.
• మురికివాడల అభివృద్ధికి పార్టిసిపేటరీ స్లమ్ అప్‌గ్రేడింగ్ ప్రోగ్రామ్ (PSUP) విధానాన్ని వాడుకుంటారు.
• వ్యర్థాల నిర్వహణ, వాయు కాలుష్య నియంత్రణపై ఈ సంస్థ సాంకేతిక సహాయం అందిస్తుంది.
• మున్సిపల్ ఫైనాన్స్ మరియు డిజిటల్ గవర్నెన్స్ బలోపేతానికి ప్రాధాన్యత ఇస్తారు.
• 2028లో మెక్సికోలో జరగబోయే 14వ వరల్డ్ అర్బన్ ఫోరమ్ (WUF14)లో ఏపీ భాగస్వామ్యం ఉంటుంది.
• ఈ ఒప్పందం ద్వారా 2036 నాటికి పునరుత్పాదక ఇంధన రంగంలో మార్పులు ఆశిస్తున్నారు.
• యూఎన్-హ్యాబిటాట్ ప్రధాన కార్యాలయం కెన్యాలోని నైరోబీలో ఉంది.
• ఇది ఐక్యరాజ్యసమితి సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యం 11 (SDG 11) సాధనకు దోహదపడుతుంది.
• ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు సుస్థిర పట్టణాభివృద్ధికి బ్రాండ్ అంబాసిడర్‌గా ఉంటానని ప్రకటించారు.
• యూఎన్-హ్యాబిటాట్ ప్రస్తుత ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్ అనాక్లాడియా రాస్‌బాచ్ సింగపూర్ నుండి పాల్గొన్నారు.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: ఐక్యరాజ్యసమితి మానవ ఆవాసాల కార్యక్రమం (UN-Habitat)

• Definition: మెరుగైన పట్టణ భవిష్యత్తును ప్రోత్సహించడానికి, సామాజికంగా మరియు పర్యావరణపరంగా సుస్థిరమైన మానవ ఆవాసాలను నిర్మించడానికి పనిచేసే ప్రత్యేక ఐక్యరాజ్యసమితి కార్యక్రమం.
• Constitutional / Legal Basis: ఇది ఐక్యరాజ్యసమితి జనరల్ అసెంబ్లీ (UNGA) తీర్మానం ద్వారా స్థాపించబడిన అంతర్జాతీయ అంతర-ప్రభుత్వ సంస్థ.
• Scientific / Economic Principle: 'సుస్థిర పట్టణీకరణ' (Sustainable Urbanisation) సూత్రంపై ఆధారపడి పనిచేస్తుంది, ఇది ఆర్థిక వృద్ధిని పర్యావరణ పరిరక్షణతో సమతోలనం చేస్తుంది.
• How it connects to this event: ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం అమరావతి రాజధానిని పర్యావరణ సమతుల్యతతో, ఆర్థికంగా బలోపేతం చేయడానికి ఈ సంస్థ సాంకేతిక నైపుణ్యాన్ని ఉపయోగించుకుంటోంది.
• Origin & History: 1976లో వాంకోవర్ (కెనడా)లో జరిగిన మొదటి హాబిటాట్ కాన్ఫరెన్స్ ఫలితంగా 1978లో ఇది అధికారికంగా ఏర్పాటయింది.
• Key milestone 1: 1996లో ఇస్తాంబుల్‌లో జరిగిన హాబిటాట్ II కాన్ఫరెన్స్, అందరికీ తగిన ఆశ్రయం కల్పించాలనే గ్లోబల్ అజెండాను ఆమోదించింది.
• Key milestone 2: 2016లో క్విటో (ఈక్వెడార్)లో జరిగిన హాబిటాట్ III కాన్ఫరెన్స్, 'న్యూ అర్బన్ అజెండా' (New Urban Agenda)ను స్వీకరించింది.
• Related Acts / Schemes / Treaties: భారతదేశపు 'స్మార్ట్ సిటీస్ మిషన్', 'అమృత్' (AMRUT) పథకం మరియు పారిస్ వాతావరణ ఒప్పందం దీని ఆశయాలకు అనుగుణంగా ఉన్నాయి.
• Nodal Ministry / Body: అంతర్జాతీయంగా యూఎన్ జనరల్ అసెంబ్లీ పరిధిలో ఉంటుంది; భారతదేశంలో కేంద్ర గృహనిర్మాణ, పట్టణ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MoHUA) దీనికి నోడల్ సంస్థగా వ్యవహరిస్తుంది.
• India-specific relevance: భారతదేశంలో వేగంగా పెరుగుతున్న పట్టణ జనాభా, మురికివాడల సమస్యలు మరియు పట్టణ వరదలను (Urban Floods) అరికట్టడానికి ఈ సంస్థ నమూనాలు అవసరం.
• Global comparison: ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా 90 కంటే ఎక్కువ దేశాలలో పట్టణ విధానాల రూపకల్పనలో కీలకపాత్ర పోషిస్తోంది.
• Data point: ఐక్యరాజ్యసమితి నివేదికల ప్రకారం 2050 నాటికి భారతదేశ జనాభాలో దాదాపు 50% మంది పట్టణాల్లోనే నివసిస్తారని అంచనా.
• Common exam angle: ప్రిలిమ్స్‌లో దీని ప్రధాన కార్యాలయం, నివేదికల గురించి; మెయిన్స్ లో సుస్థిర పట్టణీకరణ సవాళ్లపై ప్రశ్నలు అడుగుతారు.
• Easy memory hook: UN-Habitat = హ్యాబిటాట్ అంటే ఆవాసం; నగరాల ఆవాసాలను సుస్థిరంగా మార్చే ఐరాస విభాగం.

---

❓ Practice MCQs (ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు)

Q1. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం జూలై 2026లో ఏ అంతర్జాతీయ సంస్థతో సమ్మిళిత పట్టణాభివృద్ధి కొరకు అవగాహన ఒప్పందం (MoU) కుదుర్చుకుంది? [Easy]

A) ప్రపంచ బ్యాంకు (World Bank)

B) ఆసియా అభివృద్ధి బ్యాంకు (ADB)

C) ఐక్యరాజ్యసమితి మానవ ఆవాసాల కార్యక్రమం (UN-Habitat)

D) ప్రపంచ ఆర్థిక ఫోరమ్ (WEF)

Answer: C

Explanation: ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం రాష్ట్రంలో సుస్థిర నగరాల అభివృద్ధి కొరకు ఐక్యరాజ్యసమితికి చెందిన యూఎన్-హ్యాబిటాట్ (UN-Habitat) సంస్థతో ఒప్పందం చేసుకుంది.

---

Q2. ఈ అవగాహన ఒప్పందంలో భాగంగా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ఏ నగరంలో 'సెంటర్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ ఫర్ అర్బన్ అఫైర్స్'ను ఏర్పాటు చేయనున్నారు? [Easy]

A) విశాఖపట్నం

B) విజయవాడ

C) తిరుపతి

D) అమరావతి

Answer: D

Explanation: రాష్ట్ర రాజధాని అమరావతిలో అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలతో కూడిన 'సెంటర్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ ఫర్ అర్బన్ అఫైర్స్'ను ఏర్పాటు చేయాలని నిర్ణయించారు.

---

Q3. ఐక్యరాజ్యసమితి మానవ ఆవాసాల కార్యక్రమం (UN-Habitat) యొక్క ప్రధాన కార్యాలయం (Headquarters) ఎక్కడ ఉంది? [Moderate]

A) జెనీవా, స్విట్జర్లాండ్

B) నైరోబీ, కెన్యా

C) న్యూయార్క్, యూఎస్ఏ

D) సింగపూర్

Answer: B

Explanation: యూఎన్-హ్యాబిటాట్ (UN-Habitat) యొక్క గ్లోబల్ హెడ్‌క్వార్టర్స్ కెన్యా దేశ రాజధాని అయిన నైరోబీలో ఉంది.

---

Q4. ఏపీ ప్రభుత్వం మరియు యూఎన్-హ్యాబిటాట్ ఒప్పందంలో భాగంగా ప్రతిపాదించిన 'రైజ్ అప్' (Rise Up) చొరవ యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశం ఏమిటి? [Moderate]

A) మున్సిపల్ పాఠశాలల్లో డిజిటల్ విద్యను ప్రోత్సహించడం

B) తీరప్రాంత నగరాల్లో వాతావరణ స్థితిస్థాపకతను (Climate Resilience) పెంచడం

C) మహిళా స్వయం సహాయక సంఘాలకు రుణాలు అందించడం

D) గ్రామీణ ప్రాంతాల నుండి పట్టణాలకు వలసలను నిరోధించడం

Answer: B

Explanation: 'Rise Up' చొరవ అనేది ముఖ్యంగా తీరప్రాంత నగరాలను వాతావరణ మార్పుల తాలూకు దుష్ప్రభావాల నుండి రక్షించడానికి మరియు స్థితిస్థాపకతను పెంచడానికి ఉద్దేశించబడింది.

---

Q5. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ప్రకటించిన ఏ కార్యక్రమాలకు బలాన్ని చేకూర్చడానికి యూఎన్-హ్యాబిటాట్‌తో ఈ ఒప్పందం ఉపయోగపడుతుంది? [Moderate]

A) అమ్మ ఒడి మరియు వైఎస్ఆర్ ఆసరా

B) SURGE AP, RISE AP, మరియు UPLIFT AP

C) నవరత్నాలు మరియు జలయజ్ఞం

D) స్మార్ట్ విలేజ్ - స్మార్ట్ వార్డ్

Answer: B

Explanation: ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు పేర్కొన్నట్లుగా, ఈ చారిత్రాత్మక భాగస్వామ్యం రాష్ట్ర పట్టణ రూపాంతర అజెండా అయిన SURGE AP, RISE AP, మరియు UPLIFT AP లకు బలాన్ని ఇస్తుంది.

---

Q6. ఈ ఒప్పందం ప్రకారం, ఆంధ్రప్రదేశ్ తన పట్టణాభివృద్ధి విజయాలను ఏ సంవత్సరంలో, ఎక్కడ జరగబోయే 'వరల్డ్ అర్బన్ ఫోరమ్' (WUF14) లో ప్రదర్శించడానికి అంగీకరించింది? [Tricky]

A) 2026, సింగపూర్

B) 2027, జెనీవా

C) 2028, మెక్సికో

D) 2030, న్యూయార్క్

Answer: C

Explanation: ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు యూఎన్-హ్యాబిటాట్ సంస్థలు సంయుక్తంగా 2028లో మెక్సికోలో జరగనున్న 14వ వరల్డ్ అర్బన్ ఫోరమ్ (WUF14) వేదికగా ఏపీ పట్టణ అభివృద్ధి నమూనాలను ప్రదర్శించనున్నాయి.

---

Q7. ఐక్యరాజ్యసమితి యొక్క ఏ సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యం (SDG) నేరుగా సుస్థిర నగరాలు మరియు మానవ ఆవాసాల స్థాపన గురించి మాట్లాడుతుంది? [Tricky]

A) SDG 5

B) SDG 9

C) SDG 11

D) SDG 13

Answer: C

Explanation: SDG 11 అనేది నగరాలను మరియు మానవ ఆవాసాలను సమ్మిళితంగా, సురక్షితంగా, స్థితిస్థాపకంగా మరియు సుస్థిరంగా మార్చడం గురించి నిర్దేశిస్తుంది.

---

Q8. యూఎన్-హ్యాబిటాట్ ఒప్పందంలో పేర్కొన్న 'PSUP' విధానం క్రింది వాటిలో దేనికి సంబంధించినది? [Tricky]

A) ప్రభుత్వ పాఠశాలల ఆధునీకరణ (Public School Upgradation)

B) మురికివాడల భాగస్వామ్య పునరాభివృద్ధి (Participatory Slum Upgrading Programme)

C) పంచాయతీ రాజ్ నిధుల పంపిణీ (Panchayat Status Upgradation Policy)

D) ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల ప్రైవేటీకరణ (Public Sector Unit Privatisation)

Answer: B

Explanation: PSUP అనగా 'Participatory Slum Upgrading Programme'. ఇది మురికివాడల్లో నివసించే ప్రజల భాగస్వామ్యంతో ఆ ప్రాంతాలను ఆధునీకరించే ఒక అంతర్జాతీయ నమూనా.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

భారతదేశంలో పట్టణీకరణ మరియు నగరాల నిర్వహణకు సంబంధించి 74వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం ద్వారా రాజ్యాంగంలో చేర్చబడిన షెడ్యూల్ ఏది?

A) 9వ షెడ్యూల్

B) 10వ షెడ్యూల్

C) 11వ షెడ్యూల్

D) 12వ షెడ్యూల్

Answer: D

Explanation: 1992 నాటి 74వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం ద్వారా పట్టణ స్థానిక సంస్థల (మున్సిపాలిటీల) అధికారాలు మరియు బాధ్యతలను వివరిస్తూ రాజ్యాంగంలో 12వ షెడ్యూల్‌ను చేర్చారు.

---

PYQ 2:

ఇటీవల వార్తల్లో నిలిచిన 'యూఎన్-హ్యాబిటాట్' (UN-Habitat) మరియు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ఒప్పందానికి సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:

1. ఈ ఒప్పందం ప్రకారం విశాఖపట్నంలో అంతర్జాతీయ పట్టణ వ్యవహారాల పరిశోధన కేంద్రం ఏర్పాటు కానుంది.
2. తీరప్రాంత నగరాల వాతావరణ రక్షణ కోసం 'రైజ్ అప్' (Rise Up) చొరవను ఇందులో చేర్చారు.
3. వ్యర్థాల నిర్వహణ మరియు వాయు కాలుష్య నియంత్రణలో యూఎన్-హ్యాబిటాట్ సాంకేతిక సహకారాన్ని అందిస్తుంది.

పై వాటిలో ఏ ప్రకటన/ప్రకటనలు సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 2 మరియు 3 మాత్రమే

C) 1 మరియు 3 మాత్రమే

D) పైవన్నీ

Answer: B

Explanation: ప్రకటన 1 తప్పు, ఎందుకంటే 'సెంటర్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ ಫర్ అర్బన్ అఫైర్స్' అమరావతిలో ఏర్పాటు కానుంది, విశాఖపట్నంలో కాదు. ప్రకటన 2 మరియు 3 సరైనవి.

---

PYQ 3:

జతపరచండి (భారతదేశ పట్టణాభివృద్ధి పథకాలు - వాటి ముఖ్య ఉద్దేశాలు):

1. అమృత్ (AMRUT) - ఎ) చారిత్రక నగరాల సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం
2. హృదయ్ (HRIDAY) - బి) నగరాల్లో మౌలిక వసతులు, నీటి సరఫరా మెరుగుదల
3. స్మార్ట్ సిటీస్ మిషన్ - సి) డిజిటల్ గవర్నెన్స్ మరియు అత్యాధునిక నగరాల నిర్మాణం

సరైన కోడ్‌ను ఎంచుకోండి:

A) 1-బి, 2-ఎ, 3-సి

B) 1-ఎ, 2-బి, 3-సి

C) 1-సి, 2-ఎ, 3-బి

D) 1-బి, 2-సి, 3-ఎ

Answer: A

Explanation: AMRUT పథకం నీటి సరఫరా మరియు మౌలిక వసతుల కోసం, HRIDAY చారిత్రక నగరాల వారసత్వ పరిరక్షణ కోసం, మరియు స్మార్ట్ సిటీస్ మిషన్ కోర్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ మరియు స్మార్ట్ సొల్యూషన్స్ కోసం ఉద్దేశించబడ్డాయి.

---

✍️ Mains Answer Pointers (మెయిన్స్ సమాధానాలు)

Question 1 (150 words): ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం మరియు యూఎన్-హ్యాబిటాట్ (UN-Habitat) మధ్య కుదిరిన అవగాహన ఒప్పందంలోని ముఖ్యాంశాలను విశ్లేషిస్తూ, ఇది రాష్ట్ర ఆర్థిక వృద్ధికి ఎలా దోహదపడుతుందో వివరించండి.

జవాబు: ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం జూలై 2026లో ఐక్యరాజ్యసమితి మానవ ఆవాసాల కార్యక్రమం (UN-Habitat)తో కుదుర్చుకున్న ఒప్పందం రాష్ట్ర పట్టణ రూపాంతరంలో ఒక మైలురాయి. ఈ ఒప్పందం యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశం అమరావతిని అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలతో కూడిన సమ్మిళిత, సుస్థిర ఆర్థిక హబ్‌గా మార్చడం.

ఈ వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యం అమరావతిలో 'సెంటర్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ ఫర్ అర్బన్ అఫైర్స్' ఏర్పాటుకు మార్గం సుగమం చేస్తుంది. ఇది రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సుస్థిర కార్యక్రమాలైన SURGE AP, RISE AP, మరియు UPLIFT AP లకు అంతర్జాతీయ సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని అందిస్తుంది.

ఆర్థిక వృద్ధికి దోహదపడే అంశాలు:

1. పెట్టుబడుల ఆకర్షణ: అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలతో కూడిన గ్రీన్‌ఫీల్డ్ రాజధాని నిర్మాణం వల్ల విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులు (FDI) పెరుగుతాయి.
2. మున్సిపల్ ఫైనాన్స్ సంస్కరణలు: వినూత్న ఆర్థిక నమూనాల ద్వారా స్థానిక సంస్థల స్వయంప్రతిపత్తి మరియు ఆదాయ వనరులు పెరుగుతాయి.
3. ఉపాధి కల్పన: ప్రాంతీయ ఆర్థిక ప్రణాళికల ద్వారా పట్టణ పేదరికం తగ్గి, సేవా మరియు పారిశ్రామిక రంగాలలో ఉపాధి అవకాశాలు మెరుగవుతాయి.

ముగింపుగా, ఈ ఒప్పందం కేవలం భౌతిక మౌలిక సదుపాయాల నిర్మాణానికే పరిమితం కాకుండా, ఆర్థిక వృద్ధి మరియు పర్యావరణ సమతుల్యతను సాధించడానికి ఒక స్పష్టమైన రోడ్‌మ్యాప్‌ను అందిస్తుంది.

---

Question 2 (250 words): భారతదేశంలో వేగవంతమైన పట్టణీకరణ ఎదుర్కొంటున్న ప్రధాన సవాళ్లు ఏమిటి? ఈ సవాళ్లను అధిగమించడంలో అంతర్జాతీయ భాగస్వామ్యాలు (ఉదాహరణకు ఏపీ - యూఎన్ హ్యాబిటాట్ ఒప్పందం) ఎలాంటి పాత్ర పోషిస్తాయో విమర్శనాత్మకంగా చర్చించండి.

జవాబు: భారతదేశంలో పట్టణీకరణ అనేది వేగంగా సాగుతున్న ఒక అనివార్య ప్రక్రియ. అయితే, ఈ వృద్ధి ప్రణాళికాబద్ధంగా లేకపోవడం వల్ల నగరాలు తీవ్రమైన ఒత్తిడిని ఎదుర్కొంటున్నాయి.

భారతదేశ పట్టణీకరణ ఎదుర్కొంటున్న ప్రధాన సవాళ్లు:

1. మౌలిక వసతుల కొరత: జనాభాకు అనుగుణంగా తాగునీరు, మురుగునీటి పారుదల మరియు రవాణా సౌకర్యాలు లేకపోవడం.
2. పట్టణ పేదరికం & మురికివాడలు: గ్రామీణ ప్రాంతాల నుండి వలసల కారణంగా నగరాల్లో మురికివాడలు పెరిగి, జీవన ప్రమాణాలు పడిపోవడం.
3. పర్యావరణ సవాళ్లు: వాయు కాలుష్యం, ఘన వ్యర్థాల నిర్వహణ లోపం మరియు పట్టణ వరదలు (Urban Floods) వంటి సమస్యలు పెరగడం.
4. ఆర్థిక లోపాలు: మున్సిపాలిటీలకు స్వంత ఆదాయ వనరులు తక్కువగా ఉండటం వల్ల కేంద్ర, రాష్ట్ర నిధులపైనే ఆధారపడటం.

అంతర్జాతీయ భాగస్వామ్యాల పాత్ర (ఏపీ - యూఎన్ హ్యాబిటాట్ ఉదాహరణతో): ఇలాంటి అంతర్జాతీయ ఒప్పందాలు భారతీయ నగరాల సవాళ్లను అధిగమించడంలో ఉత్ప్రేరకంగా పనిచేస్తాయి:

• సాంకేతిక నైపుణ్యం మరియు బెస్ట్ ప్రాక్టీసెస్: యూఎన్-హ్యాబిటాట్ వంటి సంస్థలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా విజయవంతమైన వ్యర్థాల నిర్వహణ, వాయు కాలుష్య నియంత్రణ నమూనాలను అమరావతిలో అమలు చేయడానికి సాంకేతిక సహాయాన్ని అందిస్తాయి.
• వాతావరణ స్థితిస్థాపకత: ఏపీతో కుదిరిన ఒప్పందంలోని 'రైజ్ అప్' (Rise Up) చొరవ ద్వారా తీరప్రాంత నగరాలను తుఫానులు, సముద్ర మట్టాల పెరుగుదల నుండి రక్షించే క్లైమేట్-రెసిలియంట్ పర్యావరణ వ్యవస్థలను నిర్మించవచ్చు.
• భాగస్వామ్య మురికివాడల అభివృద్ధి: 'PSUP' (Participatory Slum Upgrading Programme) ద్వారా బలవంతపు తరలింపులు లేకుండా, మురికివాడల ప్రజల భాగస్వామ్యంతోనే వారి జీవనోపాధిని మెరుగుపరచవచ్చు.
• గ్లోబల్ బెంచ్‌మార్కింగ్: 2028 వరల్డ్ అర్బన్ ఫోరమ్‌లో ఏపీ ప్రదర్శన ద్వారా భారతీయ నగరాల ఖ్యాతి అంతర్జాతీయ వేదికపై పెరుగుతుంది.

విమర్శనాత్మక పరిశీలన & వే ఫార్వర్డ్: అంతర్జాతీయ ఒప్పందాలు కాగితాలపై అద్భుతంగా ఉన్నప్పటికీ, వాటి విజయం స్థానిక స్థాయిలో బ్యూరోక్రసీ సమర్థత, నిధుల సకాలంలో విడుదల మరియు ప్రజల భాగస్వామ్యంపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. విదేశీ నమూనాలను యథాతథంగా కాకుండా, భారతీయ సామాజిక-ఆర్థిక పరిస్థితులకు అనుగుణంగా స్థానికీకరించినప్పుడే నిజమైన సుస్థిర పట్టణాభివృద్ధి సాధ్యమవుతుంది.

---

⚠️ Examiner Trap (పరీక్షకుల ఉచ్చు)

• Trap 1: అభ్యర్థులు తరచుగా 'యూఎన్-హ్యాబిటాట్' ఒక బ్యాంకింగ్ లేదా నిధులు ఇచ్చే సంస్థ అని పొరపాటు పడతారు. వాస్తవానికి ఇది కేవలం సాంకేతిక సహకారం, విధాన రూపకల్పన మరియు ఉత్తమ పద్ధతులను అందించే ఐక్యరాజ్యసమితి కార్యక్రమం మాత్రమే, ఇది నేరుగా భారీ ప్రాజెక్ట్ నిధులను మంజూరు చేయదు.
• Trap 2: పరీక్షల్లో 'సెంటర్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ ఫర్ అర్బన్ అఫైర్స్' విశాఖపట్నంలో లేదా తిరుపతిలో ఏర్పాటు కానుందని తప్పుడు ఆప్షన్ ఇవ్వవచ్చు. సరైన వాస్తవం ఏంటంటే, దీనిని అమరావతి లో ఏర్పాటు చేస్తున్నారు.
• Trap 3: చాలా మంది విద్యార్థులు సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలలో (SDGs) కన్ఫ్యూజ్ అవుతారు. నగరాల అభివృద్ధి అనగానే SDG 9 (ఇండస్ట్రీ & ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్) అనుకుంటారు. కానీ గుర్తుంచుకోండి, సుస్థిర నగరాల ప్రత్యేక లక్ష్యం SDG 11.

---

🧭 Exam Tip (పరీక్ష చిట్కా)

• Prelims Angle: ప్రిలిమ్స్ పరీక్ష దృష్ట్యా యూఎన్-హ్యాబిటాట్ హెడ్‌క్వార్టర్స్ (నైరోబీ), ఒప్పందం జరిగిన తేదీ (15 జూలై 2026), మరియు ఇందులో ప్రతిపాదించిన 'రైజ్ అప్' (Rise Up) మరియు 'PSUP' టెర్మినాలజీలపై నేరుగా ప్రశ్నలు వచ్చే అవకాశం ఉంది.
• Mains Angle: మెయిన్స్ లో ఏపీపీఎస్సీ గ్రూప్-1 అభ్యర్థులు ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళిక-ఆర్థికాభివృద్ధి మరియు రాజధాని అమరావతి ప్రాధాన్యత గురించి రాసేటప్పుడు ఈ అంతర్జాతీయ ఒప్పందాన్ని ఒక కేస్ స్టడీగా (Case Study) కోట్ చేస్తే ఎక్కువ మార్కులు సాధించవచ్చు.
• High-Probability Prediction: రాబోయే పరీక్షల సైకిల్‌లో "ఇటీవల ఏపీ ప్రభుత్వం ఏ అంతర్జాతీయ సంస్థతో కలిసి అమరావతిని జీరో పావర్టీ మరియు క్లైమేట్ రెసిలియంట్ సిటీగా మార్చడానికి ఒప్పందం చేసుకుంది?" అనే ప్రశ్న అడిగే అవకాశం చాలా ఎక్కువగా ఉంది.