మొబైల్ ఫోన్ మాన్యుఫాక్చరింగ్ స్కీమ్ (MPMS) కు కేంద్ర క్యాబినెట్ ఆమోదం

What Happened

ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ నేతృత్వంలోని కేంద్ర క్యాబినెట్ దేశీయ ఎలక్ట్రానిక్స్ రంగాన్ని ప్రపంచ స్థాయికి తీసుకెళ్లాలనే లక్ష్యంతో మొబైల్ ఫోన్ మాన్యుఫాక్చరింగ్ స్కీమ్ (MPMS) ను ఆమోదించింది. ఈ నిర్ణయం ద్వారా దేశీయంగా మొబైల్ బ్రాండ్‌ల అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించడంతో పాటు సాంకేతిక సార్వభౌమత్వాన్ని సాధించడం సాధ్యమవుతుంది. 31 మార్చి 2026తో ముగిసిన పాత ఉత్పత్తి ఆధారిత ప్రోత్సాహక (PLI) పథకం స్థానంలో దీనిని మరింత సమగ్రమైన నిబంధనలతో ప్రవేశపెట్టారు.

When & Where

ఈ చారిత్రాత్మక నిర్ణయం 15 జూలై 2026న న్యూఢిల్లీలో జరిగిన కేంద్ర క్యాబినెట్ సమావేశంలో తీసుకోబడింది. ప్రపంచ సరఫరా గొలుసులో (Global Supply Chain) భారతదేశాన్ని ఒక ప్రధాన హబ్‌గా మార్చే వ్యూహాత్మక సమయంలో ఈ పథకాన్ని ప్రారంభించడం జరిగింది.

Who Is Involved

• కేంద్ర ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు సమాచార సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY): ఈ పథకం అమలు మరియు పర్యవేక్షణకు నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖగా వ్యవహరిస్తుంది.
• కేంద్ర క్యాబినెట్: ప్రధానమంత్రి అధ్యక్షతన ఈ విధానపరమైన వ్యయాన్ని ఆమోదించింది.
• భారతీయ మరియు అంతర్జాతీయ మొబైల్ తయారీ సంస్థలు: దేశీయంగా అసెంబ్లీ, డిజైన్ మరియు ఆర్‌అండ్‌డీ విభాగాలలో పెట్టుబడులు పెట్టే అర్హత గల లబ్ధిదారులు.

How It Works

1. విక్రయాల ఆధారిత ప్రోత్సాహకాలు: కంపెనీలు సాధించే అర్హత గల అదనపు విక్రయాలపై 2.25% నుండి 5% వరకు నగదు ప్రోత్సాహకాలు నేరుగా బదిలీ చేయబడతాయి.
2. దేశీయ కొనుగోళ్ల అనుసంధానం: మొబైల్ తయారీకి అవసరమైన కీలక విడిభాగాలు లేదా సబ్-అసెంబ్లీలను భారతదేశం నుండే కొనుగోలు చేస్తే అదనంగా 1.5% వరకు ప్రోత్సాహకం లభిస్తుంది.
3. భారతీయ బ్రాండ్‌ల బలోపేతం: మేధో సంపత్తి (IP) మరియు పేటెంట్ల సృష్టి కోసం, భారతీయ బ్రాండ్‌ల డిజైన్ మరియు R&D వ్యయాలపై 3% ప్రత్యేక ప్రోత్సాహకం ఇస్తారు.
4. ఆడిట్ మరియు పర్యవేక్షణ: MeitY ద్వారా ఏర్పాటు చేయబడిన ప్రాజెక్ట్ మేనేజ్మెంట్ ఏజెన్సీ (PMA) ప్రతి ఏటా కంపెనీల పనితీరును మరియు నిబంధనల అమలును సమీక్షిస్తుంది.

Why It Matters

ఈ పథకం ఆర్థిక మరియు వ్యూహాత్మక పరంగా అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగినది. ఇది UPSC GS పేపర్ 3 (ఎకానమీ మరియు సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ) సిలబస్‌కు నేరుగా సంబంధించింది. దేశీయంగా పేటెంట్లు మరియు భారతీయ బ్రాండ్లను సృష్టించడం ద్వారా విదేశీ సాంకేతికతలపై ఆధారపడటం తగ్గుతుంది. ఇది దేశ ఆర్థిక వృద్ధికి మరియు రూపాయి బలోపేతానికి దోహదం చేస్తుంది.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently] భారతదేశంలో ఎలక్ట్రానిక్స్ ఉత్పాదక రంగం 2014లో ప్రారంభమైన 'మేక్ ఇన్ ఇండియా' కార్యక్రమంతో వేగం పుంజుకుంది. దీనిని బలోపేతం చేయడానికి 2020లో నేషనల్ పాలసీ ఆన్ ఎలక్ట్రానిక్స్ (NPE) కింద లార్జ్ స్కేల్ ఎలక్ట్రానిక్స్ మాన్యుఫాక్చరింగ్ కోసం మొదటి PLI పథకాన్ని ప్రారంభించారు. ఆ పథకం 31 మార్చి 2026 నాటికి విజయవంతంగా ముగిసింది. దాని కొనసాగింపుగానే మరింత ఎక్కువ నిధులు మరియు స్పష్టమైన బ్రాండింగ్ లక్ష్యాలతో ఈ నూతన MPMS పథకాన్ని 2026లో తీసుకువచ్చారు.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• 2020: బ్లూప్రింట్ రూపంలో మొదటి ఎలక్ట్రానిక్స్ PLI పథకం రూ. 41,000 కోట్ల వ్యయంతో ప్రారంభమైంది.
• 2021: సెమీకండక్టర్ పర్యావరణ వ్యవస్థ కోసం రూ. 76,000 కోట్లతో 'ఇండియా సెమీకండక్టర్ మిషన్' (ISM) ప్రారంభించబడింది.
• 2026 ఫిబ్రవరి: కేంద్ర బడ్జెట్ 2026-27లో సెమీకండక్టర్ మిషన్ 2.0 (ISM 2.0) ను మరింత విస్తరిస్తూ బడ్జెట్ కేటాయింపులు చేశారు.

Static GK Connection

• మేక్ ఇన్ ఇండియా (Make in India): భారతదేశాన్ని గ్లోబల్ మాన్యుఫాక్చరింగ్ హబ్‌గా మార్చడానికి 25 సెప్టెంబర్ 2014న ప్రారంభించిన ప్రతిష్టాత్మక కార్యక్రమం.
• ఉత్పత్తి ఆధారిత ప్రోత్సాహకాలు (PLI): దేశీయంగా తయారీని పెంచడానికి, దిగుమతులను తగ్గించడానికి అదనపు విక్రయాలపై ప్రభుత్వమే కంపెనీలకు నగదు సబ్సిడీలు ఇచ్చే ఆర్థిక విధానం.

India & World Comparison

2014-15 నాటికి భారతదేశం మొబైల్ ఫోన్ల దిగుమతులపై ఎక్కువగా ఆధారపడేది. కానీ మేక్ ఇన్ ఇండియా విజన్ ఫలితంగా ప్రస్తుతం భారతదేశం ప్రపంచంలోనే రెండవ అతిపెద్ద మొబైల్ ఫోన్ తయారీ దేశంగా అవతరించింది. చైనాకు గట్టి పోటీనిస్తూ గ్లోబల్ సప్లై చైన్‌లో భారత్ తన వాటాను వేగంగా పెంచుకుంటోంది.

Future Impact

ఈ పథకం ద్వారా ఐదేళ్ల కాలంలో ఎగుమతులు భారీగా పెరుగుతాయని అంచనా. దేశీయంగా 60,000 మంది యువతకు ఉపాధి లభించనుంది. అంతేకాకుండా, రాబోయే రోజుల్లో 5G మరియు రాబోయే 6G సాంకేతికతలలో భారతదేశం స్వంత పేటెంట్లను కలిగి ఉండేలా ఇది మార్గం సుగమం చేస్తుంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• కేంద్ర బడ్జెట్ తరహాలోనే వ్యూహాత్మక రంగానికి రూ. 62,500 కోట్లు కేటాయించారు.
• పథకం అమలు కాలం: FY 2026-27 నుండి FY 2030-31 వరకు (5 ఏళ్లు).
• ప్రధాన లక్ష్యం: సాంకేతిక సార్వభౌమత్వం మరియు దేశీయ విలువ జోడింపు.
• ప్రోత్సాహక రేట్లు: అమ్మకాలపై 2.25% నుండి 5% వరకు బేస్ ఇన్సెంటివ్.
• దేశీయ విడిభాగాల కొనుగోలుకు అదనంగా 1.5% వరకు ప్రోత్సాహకం లభిస్తుంది.
• డిజైన్ మరియు R&D కోసం భారతీయ బ్రాండ్‌లకు 3% అదనపు ప్రయోజనం ఉంటుంది.
• మొత్తం ఉత్పత్తి లక్ష్యం: ఐదేళ్లలో రూ. 39,00,000 కోట్లు.
• సృష్టించబడే ప్రత్యక్ష ఉపాధి: దాదాపు 60,000 ఉద్యోగాలు.
• పర్యవేక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ: మినిస్ట్రీ ఆఫ్ ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ ఐటీ (MeitY).
• పూర్వ పథకం: లార్జ్ స్కేల్ ఎలక్ట్రానిక్స్ మాన్యుఫాక్చరింగ్ PLI (ముగింపు: 31 మార్చి 2026).
• క్యాబినెట్ సమావేశం జరిగిన తేదీ: 15 జూలై 2026.
• 2014 నుండి ఎలక్ట్రానిక్స్ తయారీ 7 రెట్లు మరియు ఎగుమతులు 11 రెట్లు పెరిగాయి.
• ఈ పథకం భారతీయ బ్రాండ్ల పేటెంట్ల సృష్టిపై ప్రత్యేక దృష్టి పెడుతుంది.
• ఇది సరఫరా గొలుసులో చైనాపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడానికి సహాయపడుతుంది.
• మేక్ ఇన్ ఇండియా విజన్ సాధనలో ఇదొక మైలురాయిగా నిలుస్తుంది.

---

🔑 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: ప్రొడక్షన్ లింక్డ్ ఇన్సెంటివ్ (PLI) మరియు మొబైల్ ఎకానమీ

• నిర్వచనం: దేశీయంగా వస్తువుల ఉత్పత్తిని పెంచడానికి, కంపెనీలు సాధించే అదనపు విక్రయాల (incremental sales) ఆధారంగా ప్రభుత్వం ఇచ్చే నగదు ప్రోత్సాహక విధానమే PLI.
• చట్టపరమైన / పరిపాలనా ప్రాతిపదిక: కేంద్ర ప్రభుత్వ క్యాబినెట్ ఆమోదం మరియు ఆర్టికల్ 77 కింద నోటిఫై చేయబడిన నిబంధనల ప్రకారం నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖల ద్వారా అమలు చేయబడుతుంది.
• ఆర్థిక సూత్రం: ఇది సప్లై-సైడ్ ఎకనామిక్స్ (Supply-side economics) సూత్రంపై పనిచేస్తుంది, ఇక్కడ ఉత్పత్తి వ్యయాన్ని తగ్గించడం ద్వారా మార్కెట్‌లో పోటీతత్వాన్ని పెంచుతారు.
• ప్రస్తుత పరిణామంతో అనుసంధానం: నూతన MPMS పథకం పాత PLI నమూనాను మెరుగుపరిచి R&D మరియు దేశీయ విడిభాగాల కొనుగోలుకు ప్రాధాన్యతనిస్తోంది.
• భారతదేశంలో ప్రారంభం: మొదటిసారిగా 2020లో కోవిడ్ మహమ్మారి సమయంలో ఆత్మనిర్భర్ భారత్ ప్యాకేజీలో భాగంగా దీనిని ప్రవేశపెట్టారు.
• కీలక మైలురాయి 1: 2020లో మొబైల్ ఫోన్లు మరియు అనుబంధ విడిభాగాల తయారీ కోసం మొదటి PLI స్కీమ్ నోటిఫై అయింది.
• కీలక మైలురాయి 2: 31 మార్చి 2026 నాటితో మొదటి విడత ఎలక్ట్రానిక్స్ PLI ముగిసింది.
• సంబంధిత ఇతర పథకాలు: ఇండియా సెమీకండక్టర్ మిషన్ (ISM), మోడిఫైడ్ ఎలక్ట్రానిక్స్ మాన్యుఫాక్చరింగ్ క్లస్టర్స్ (EMC 2.0) పథకం.
• నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ: మినిస్ట్రీ ఆఫ్ ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ (MeitY).
• భారతదేశానికి ప్రాముఖ్యత: ఎలక్ట్రానిక్స్ రంగంలో చైనా మరియు విదేశీ దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించి, వాణిజ్య లోటును (Trade Deficit) నియంత్రించడం.
• ప్రపంచ దేశాలతో పోలిక: అమెరికా (CHIPS Act) మరియు వియత్నాం వంటి దేశాలు కూడా తమ దేశీయ తయారీ రంగాన్ని బలోపేతం చేయడానికి ఇలాంటి సబ్సిడీలను ఇస్తున్నాయి.
• గణాంక డేటా: 2014 నుండి భారతదేశంలో ఎలక్ట్రానిక్స్ రంగం 7 రెట్లు వృద్ధి చెందింది.
• పరీక్షల కోణం: UPSC/APPSC/SSC పరీక్షల్లో పథకం బడ్జెట్, కాలపరిమితి, ప్రోత్సాహక శాతం మరియు దీని ద్వారా కలిగే ఆర్థిక ప్రభావాలపై ప్రశ్నలు అడుగుతారు.
• గుర్తుంచుకునే ట్రిక్: MPMS = Mobile Production Makes Self-reliance (మొబైల్ ప్రొడక్షన్ మేక్స్ సెల్ఫ్-రిలయన్స్).

---

❓ Practice MCQs

Q1. కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇటీవల ఆమోదించిన మొబైల్ ఫోన్ మాన్యుఫాక్చరింగ్ స్キーమ్ (MPMS) మొత్తం బడ్జెట్ వ్యయం ఎంత? [Easy]

A) రూ. 41,000 కోట్లు

B) రూ. 62,500 కోట్లు

C) రూ. 76,000 కోట్లు

D) రూ. 1,27,500 కోట్లు

Answer: B

Explanation: కేంద్ర క్యాబినెట్ ఆమోదించిన నివేదిక ప్రకారం MPMS పథకం యొక్క మొత్తం బడ్జెట్ కేటాయింపు రూ. 62,500 కోట్లు.

---

Q2. మొబైల్ ఫోన్ మాన్యుఫాక్చరింగ్ స్కీమ్ (MPMS) ఏ ఆర్థిక సంవత్సరం నుండి ఏ ఆర్థిక సంవత్సరం వరకు అమలులో ఉంటుంది? [Easy]

A) FY 2025-26 నుండి FY 2029-30 వరకు

B) FY 2026-27 నుండి FY 2030-31 వరకు

C) FY 2024-25 నుండి FY 2028-29 వరకు

D) FY 2027-28 నుండి FY 2031-32 వరకు

Answer: B

Explanation: ఈ పథకం యొక్క మొత్తం కాలపరిమితి ఐదు సంవత్సరాలు, ఇది ఆర్థిక సంవత్సరం 2026-27 నుండి 2030-31 వరకు వర్తిస్తుంది.

---

Q3. MPMS పథకం కింద భారతీయ బ్రాండ్‌ల రూపకల్పన (Design) మరియు పరిశోధన-అభివృద్ధి (R&D) కోసం ఎంత శాతం అదనపు ప్రోత్సాహకం కేటాయించారు? [Moderate]

A) 1.5%

B) 2.25%

C) 3%

D) 5%

Answer: C

Explanation: దేశీయంగా సాంకేతిక సార్వభౌమత్వం మరియు భారతీయ బ్రాండ్‌లను నిర్మించడానికి డిజైన్ మరియు R&D పై 3% అదనపు ప్రోత్సాహకాన్ని ప్రకటించారు.

---

Q4. లార్జ్ స్కేల్ ఎలక్ట్రానిక్స్ మాన్యుఫాక్చరింగ్ PLI పథకం ఏ తేదీన ముగిసింది, దాని స్థానంలో నూతన MPMS వచ్చింది? [Moderate]

A) 31 డిసెంబర్ 2025

B) 31 మార్చి 2026

C) 15 జూలై 2026

D) 30 జూన్ 2026

Answer: B

Explanation: గతంలో అమలులో ఉన్న లార్జ్ స్కేల్ ఎలక్ట్రానిక్స్ తయారీ PLI పథకం 31 మార్చి 2026తో ముగియడంతో ఈ కొత్త పథకాన్ని ప్రవేశపెట్టారు.

---

Q5. MPMS పథకానికి సంబంధించి కింది వాటిలో సరైన ప్రకటన ఏది? [Moderate]

A) ఇది కేవలం విదేశీ కంపెనీలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది.

B) విక్రయాలపై కనీస ప్రోత్సాహకం 5% నుండి ప్రారంభమవుతుంది.

C) విడిభాగాల దేశీయ కొనుగోళ్లకు (domestic sourcing) ఎటువంటి అదనపు ప్రోత్సాహకం లేదు.

D) అర్హత గల విక్రయాలపై విభిన్న రేట్లలో 2.25% నుండి 5% వరకు ప్రోత్సాహకం ఇస్తారు.

Answer: D

Explanation: పథకం నిబంధనల ప్రకారం అర్హత గల మొబైల్ ఫోన్ల విక్రయాలపై విభిన్న శ్రేణిలో 2.25% నుండి 5% వరకు ఇన్సెంటివ్స్ లభిస్తాయి.

---

Q6. మొబైల్ ఫోన్ మాన్యుఫాక్చరింగ్ స్కీమ్ (MPMS) ఆశించే ఫలితాల ఆధారంగా కింది వాటిని పరిశీలించండి: [Tricky]

1. పథకం కాలంలో దేశంలో మొత్తం మొబైల్ ఉత్పత్తి సుమారు రూ. 39,00,000 కోట్లకు చేరుకుంటుంది.
2. దీని ద్వారా కనీసం 2,00,000 ప్రత్యక్ష ఉద్యోగాలు సృష్టించబడతాయి.

పై వాటిలో ఏది/వి సరైనది/వి?

A) 1 మాత్రమే

B) 2 మాత్రమే

C) 1 మరియు 2 రెండు కూడా

D) పైవేవీ కావు

Answer: A

Explanation: ప్రకటన 1 సరైనది, అయితే పథకం ద్వారా సుమారు 60,000 ప్రత్యక్ష ఉద్యోగాలు మాత్రమే సృష్టించబడతాయని అంచనా వేయబడింది, కాబట్టి రెండవ ప్రకటన తప్పు.

---

Q7. ఒక మొబైల్ తయారీ సంస్థ భారతదేశంలో కీలక విడిభాగాలను దేశీయంగా కొనుగోలు చేస్తూ, సొంతంగా డిజైన్ R&D నిర్వహిస్తే, బేస్ ఇన్సెంటివ్‌తో పాటు గరిష్టంగా ఎంత శాతం అదనపు ప్రోత్సాహకాలను పొందవచ్చు? [Tricky]

A) 1.5%

B) 3%

C) 4.5%

D) 5%

Answer: C

Explanation: దేశీయ కొనుగోళ్లకు 1.5% వరకు మరియు డిజైన్/R&D కి 3% అదనపు ప్రోత్సాహకం ఉంటుంది. కాబట్టి మొత్తం అదనపు ప్రోత్సాహకం 1.5% + 3% = 4.5% అవుతుంది.

---

Q8. కేంద్ర క్యాబినెట్ ఆమోదించిన విధానపరమైన వ్యయాలు మరియు నిర్ణయాల ప్రక్రియకు సంబంధించి కింది వాటిలో ఏ రాజ్యాంగ అధికారం సరైనది? [Tricky]

A) ఆర్టికల్ 74 ప్రకారం రాష్ట్రపతికి సహాయపడటానికి మాత్రమే క్యాబినెట్ ఉంటుంది.

B) ఆర్టికల్ 77 కింద భారత ప్రభుత్వ వ్యవహారాల నిర్వహణ నిబంధనల ప్రకారం క్యాబినెట్ కమిటీలు మరియు నిర్ణయాలు నడుస్తాయి.

C) ఆర్టికల్ 78 ప్రకారం ప్రధానమంత్రి క్యాబినెట్ నిర్ణయాలను పార్లమెంటుకు నివేదించాల్సిన అవసరం లేదు.

D) క్యాబినెట్ తీసుకునే ఆర్థిక నిర్ణయాలకు సుప్రీంకోర్టు పూర్వ అనుమతి తప్పనిసరి.

Answer: B

Explanation: రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 77(3) కింద రాష్ట్రపతి భారత ప్రభుత్వ వ్యవహారాల సులువుగా నిర్వహించడానికి మరియు మంత్రుల మధ్య వాటి కేటాయింపుల కొరకు నిబంధనలు మారుస్తారు, దీని ఆధారంగానే క్యాబినెట్ అధికారాలు చలాయిస్తుంది.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

భారతదేశంలో ప్రొడక్షన్ లింక్డ్ ఇన్సెంటివ్ (PLI) పథకాల ముఖ్య ఉద్దేశం కింది వాటిలో ఏది?

A) ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల (PSUs) నష్టాలను పూడ్చడం

B) దేశీయ ఉత్పాదక సామర్థ్యాన్ని పెంచడం మరియు దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం

C) విదేశీ పర్యాటకులను ఆకర్షించడానికి రాయితీలు ఇవ్వడం

D) వ్యవసాయ ఉత్పత్తులపై కనీస మద్దతు ధరను పెంచడం

Answer: B

Explanation: PLI పథకాల ప్రధాన లక్ష్యం భారతదేశాన్ని గ్లోబల్ మాన్యుఫాక్చరింగ్ హబ్‌గా మార్చడం, దేశీయంగా తయారీని ప్రోత్సహించడం మరియు దిగుమతులను తగ్గించడం.

---

PYQ 2:

ఇటీవల వార్తల్లో నిలిచిన మొబైల్ ఫోన్ మాన్యుఫాక్చరింగ్ స్కీమ్ (MPMS) కు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:

1. ఈ పథకం 5 సంవత్సరాల కాలపరిమితితో అమలు చేయబడుతుంది.
2. ఈ పథకానికి కేంద్ర వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ నోడల్ సంస్థగా వ్యవహరిస్తుంది.
3. భారతీయ బ్రాండ్‌ల డిజైన్ మరియు పరిశోధన కోసం ప్రత్యేక ప్రోత్సాహకాలు ఇందులో ఉన్నాయి.

పై ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 2 Chain 3 మాత్రమే

C) 1 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 Chain 3

Answer: C

Explanation: ప్రకటన 1 మరియు 3 సరైనవి. అయితే, ప్రకటన 2 తప్పు ఎందుకంటే ఈ పథకాన్ని కేంద్ర ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు సమాచార సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) అమలు చేస్తుంది, వాణిజ్య మంత్రిత్వ శాఖ కాదు.

---

PYQ 3:

కింది వాటిని జతపరచండి:

| పథకం/విజన్ | ప్రారంభించిన సంవత్సరం/లక్ష్యం | | --- | --- | | 1. మేక్ ఇన్ ఇండియా | A. 2014-15 ఆర్థిక సంవత్సరం | | 2. MPMS పథకం | B. ఆర్థిక సంవత్సరం 2026-27 నుండి 2030-31 | | 3. మొదటి ఎలక్ట్రానిక్స్ PLI | C. 2020 వ సంవత్సరం |

సరైన కోడ్‌ను ఎంచుకోండి:

A) 1-A, 2-B, 3-C

B) 1-B, 2-A, 3-C

C) 1-C, 2-B, 3-A

D) 1-A, 2-C, 3-B

Answer: A

Explanation: మేక్ ఇన్ ఇండియా 2014-15లో ప్రారంభమైంది, MPMS కాలపరిమితి 2026-27 నుండి 2030-31 వరకు ఉంది, మరియు మొదటి ఎలక్ట్రానిక్స్ PLI 2020లో తీసుకువచ్చారు. కాబట్టి ఆప్షన్ A సరైనది.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశంలో సాంకేతిక సార్వభౌమత్వాన్ని (Technological Sovereignty) సాధించడంలో మొబైల్ ఫోన్ మాన్యుఫాక్చరింగ్ స్కీమ్ (MPMS) పాత్రను విశ్లేషించండి.

Answer: కేంద్ర ప్రభుత్వంచే రూ. 62,500 కోట్ల వ్యయంతో ఆమోదించబడిన మొబైల్ ఫోన్ మాన్యుఫాక్చరింగ్ స్కీమ్ (MPMS), కేవలం మొబైల్ అసెంబ్లింగ్‌కే పరిమితం కాకుండా భారతదేశంలో నిజమైన సాంకేతిక సార్వభౌమత్వాన్ని సాధించడానికి ఉద్దేశించబడింది. గతంలో అమలైన PLI పథకాలు విదేశీ కంపెనీల అసెంబ్లింగ్ యూనిట్లపై ఎక్కువగా దృష్టి పెట్టగా, ఈ నూతన పథకం భారతీయ బ్రాండ్‌ల అభివృద్ధికి ప్రాధాన్యతనిస్తోంది.

ఈ పథకం కింద భారతీయ కంపెనీల డిజైన్ మరియు ఆర్‌అండ్‌డీ (R&D) వ్యయాలపై 3% అదనపు ప్రోత్సాహకం కల్పించడం ద్వారా దేశీయంగా మేధో సంపత్తి (IP) మరియు పేటెంట్ల సృష్టికి మార్గం సుగమం అవుతుంది. అలాగే, కీలక భాగాల దేశీయ కొనుగోళ్లకు 1.5% అదనపు ప్రయోజనం ఇవ్వడం వల్ల స్థానిక విడిభాగాల పర్యావరణ వ్యవస్థ బలోపేతం అవుతుంది మరియు సరఫరా గొలుసులో చైనా వంటి ఇతర దేశాలపై ఆధారపడటం తగ్గుతుంది.

ముగింపుగా, ఆర్థిక సంవత్సరం 2026-27 నుండి 2030-31 వరకు సాగే ఈ ఐదేళ్ల వ్యూహాత్మక పథకం భారతదేశాన్ని గ్లోబల్ ఎలక్ట్రానిక్స్ రంగంలో కేవలం ఒక వినియోగదారు దేశంగా కాకుండా హార్డ్‌వేర్ ఆవిష్కరణల కేంద్రంగా మార్చడానికి ఒక బలమైన పునాది వేస్తుంది.

---

Question 2 (250 words): ఉత్పత్తి ఆధారిత ప్రోత్సాహక (PLI) నమూనా నుండి నూతన 'మొబైల్ ఫోన్ మాన్యుఫాక్చరింగ్ స్కీమ్' (MPMS) ఏ విధంగా రూపాంతరం చెందింది? భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ మరియు ఉపాధి రంగాలపై దీని అంచనా ప్రభావాలను చర్చించండి.

Answer: భారతదేశంలో తయారీ రంగాన్ని బలోపేతం చేయడానికి ప్రవేశపెట్టిన ప్రొడక్షన్ లింక్డ్ ఇన్సెంటివ్ (PLI) నమూనా యొక్క తదుపరి పరిణామమే 15 జూలై 2026న ఆమోదించబడిన మొబైల్ ఫోన్ మాన్యుఫాక్చరింగ్ స్కీమ్ (MPMS). పాత లార్జ్ స్కేల్ ఎలక్ట్రానిక్స్ PLI పథకం 31 మార్చి 2026తో ముగిసిన తర్వాత, ప్రభుత్వం కేవలం ఉత్పాదక పరిమాణాన్నే కాకుండా విలువ జోడింపును కూడా పెంచే లక్ష్యంతో MPMS ను డిజైన్ చేసింది.

గత వ్యూహాలతో పోలిస్తే MPMS లో స్పష్టమైన మార్పులు కనిపిస్తున్నాయి. పాత పథకంలో విక్రయాల వృద్ధి మాత్రమే ప్రామాణికం కాగా, ఈ నూతన పథకంలో దేశీయ విడిభాగాల కొనుగోలుకు 1.5% మరియు స్వదేశీ డిజైనింగ్/ఆర్‌అండ్‌డీ కి 3% చొప్పున అదనపు ప్రోత్సాహకాలను అనుసంధానించారు. దీనివల్ల కేవలం విదేశీ భాగాలను తెచ్చి ఇక్కడ అసెంబ్లింగ్ చేసే విధానం మారి, లోతైన దేశీయ విలువ జోడింపు (Value Addition) సాధ్యమవుతుంది.

భారత ఆర్థిక వ్యవస్థపై దీని ప్రభావం అపారం. ఈ పథకం కాలపరిమితి అయిన ఐదేళ్లలో దేశీయంగా మొత్తం మొబైల్ ఉత్పత్తి విలువ రూ. 39,00,000 కోట్లకు చేరుకుంటుందని మరియు ఎగుమతులు భారీగా పెరుగుతాయని అంచనా వేయబడింది. ఇది దేశ వాణిజ్య లోటును తగ్గించి, విదేశీ మారక నిల్వలను పెంచుతుంది.

ఉపాధి రంగం విషయానికి వస్తే, ఈ పథకం ద్వారా ఎలక్ట్రానిక్స్ తయారీ పరిశ్రమలో సుమారు 60,000 ప్రత్యక్ష నైపుణ్యంతో కూడిన ఉద్యోగాలు సృష్టించబడతాయి. పరోక్షంగా లాజిస్టిక్స్, ప్యాకేజింగ్ మరియు సప్లై చైన్ విభాగాలలో లక్షలాది మందికి ఉపాధి లభిస్తుంది. ముగింపుగా, MPMS అనేది భారతదేశాన్ని గ్లోబల్ ఎలక్ట్రానిక్స్ తయారీ హబ్‌గా మార్చే మేక్ ఇన్ ఇండియా విజన్‌ను తదుపరి స్థాయికి తీసుకెళ్లే ఒక సమగ్రమైన ఆర్థిక ఉత్ప్రేరకం.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: అభ్యర్థులు తరచుగా ఈ పథకాన్ని పాత PLI స్కీమ్‌గా భావించి దీని బడ్జెట్‌ను తప్పుగా గుర్తించవచ్చు. గుర్తుంచుకోండి, పాత ఎలక్ట్రానిక్స్ PLI 31 మార్చి 2026తో ముగిసింది మరియు ఈ కొత్త MPMS బడ్జెట్ ఖచ్చితంగా రూ. 62,500 కోట్లు.
• Trap 2: ఈ పథకాన్ని వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ అమలు చేస్తుందని అభ్యర్థులు తప్పుగా భావిస్తుంటారు. వాస్తవానికి దీనిని కేంద్ర ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు సమాచార సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) పర్యవేక్షిస్తుంది.
• Trap 3: 3% అదనపు ప్రోత్సాహకం అన్ని రకాల మొబైల్ కంపెనీలకు లభిస్తుందని అనుకోవడం తప్పు. ఇది కేవలం భారతీయ బ్రాండ్‌ల (Indian Brands) డిజైన్ మరియు R&D కి మాత్రమే వర్తిస్తుంది.

---

🧭 Exam Tip

• Prelims Angle: ప్రిలిమ్స్ పరీక్షలలో పథకం ప్రారంభ తేదీ (15 జూలై 2026), మొత్తం బడ్జెట్ వ్యయం (రూ. 62,500 కోట్లు), కాలపరిమితి (5 ఏళ్లు), మరియు విభిన్న ప్రోత్సాహక శాతం రేట్లపై (2.25% - 5%) నేరుగా ప్రశ్నలు అడిగే అవకాశం ఉంది.
• Mains Angle: మెయిన్స్ పరీక్షలో "మేక్ ఇన్ ఇండియా 2.0 మరియు గ్లోబల్ సప్లై చైన్ లో భారతదేశ స్థానం" అనే కోణంలో విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు అడగవచ్చు. ఇక్కడ దేశీయ విలువ జోడింపు మరియు పేటెంట్ల సృష్టి అంశాలను ప్రముఖంగా ప్రస్తావించాలి.
• Interview Round: ఇంటర్వ్యూలలో "భారతదేశం మొబైల్ తయారీలో చైనాను అధిగమించగలదా? దానికి ఈ నూతన విధానాలు ఎలా తోడ్పడతాయి?" అనే వ్యూహాత్మక ప్రశ్నలపై అభ్యర్థికి స్పష్టమైన అవగాహన ఉండాలి.
• High-Probability Prediction: రాబోయే పరీక్షలలో పాత PLI పథకానికి మరియు ఈ నూతన MPMS పథకానికి మధ్య గల ప్రధాన తేడాలు (డిజైన్ మరియు డొమెస్టిక్ సోర్సింగ్ ఇన్సెంటివ్స్) పై మల్టిపుల్ స్టేట్‌మెంట్ ఆధారిత ప్రశ్న అడిగే అవకాశం చాలా ఎక్కువగా ఉంది.