న్యూఢిల్లీలో జాతీయ ఆనకట్ట భద్రతా కమిటీ (National Committee on Dam Safety - NCDS) 12వ సమావేశం జరిగింది. ఆనకట్ట భద్రతా చట్టం, 2021 (Dam Safety Act, 2021) అమలు పురోగతిని సమీక్షించడానికి మరియు కొత్త నిబంధనలను రూపొందించడానికి ఈ సమావేశం నిర్వహించబడింది. అభివృద్ధి చెందుతున్న ముప్పులను ఎదుర్కొనేందుకు వీలుగా నిర్దేశిత ఆనకట్టల నిఘా మరియు భద్రతపై కొత్త నిబంధనలను రూపొందించడానికి కమిటీ అంగీకరించింది. అలాగే, డిసెంబర్ 2026 నాటికి నిర్దేశిత గడువులోగా సమగ్ర ఆనకట్ట భద్రతా మూల్యాంకనం, అత్యవసర కార్యాచరణ ప్రణాళిక (EAP) రూపకల్పన మరియు ప్రమాద అంచనా అధ్యయనాలను వేగవంతం చేయాలని అన్ని రాష్ట్రాలను NCDS ఛైర్మన్ కోరారు.
జాతీయ ఆనకట్ట భద్రతా కమిటీ (NCDS) యొక్క 12వ ఉన్నత స్థాయి సమావేశం దేశ రాజధాని న్యూఢిల్లీలో జరిగింది. ఈ సమావేశంలో ఆనకట్టల రక్షణ, భద్రతకు సంబంధించిన వ్యూహాత్మక నిర్ణయాలు తీసుకున్నారు. ఇటీవల దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో జరిగిన ఆనకట్టల వైఫల్యాల గురించిన సాంకేతిక నివేదికలను సమర్పించారు. ముఖ్యంగా ఉద్భవిస్తున్న ఆధునిక ముప్పుల నేపథ్యంలో, ఆనకట్టల భద్రతను పటిష్టం చేయడానికి కొత్త నిబంధనల ఆవశ్యకతను గుర్తించారు.
ఈ సమావేశం 17 జూలై 2026 నాడు న్యూఢిల్లీలో కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించబడింది. భారతదేశంలోని వేలాది పెద్ద ఆనకట్టల భద్రతను మెరుగుపరచడం మరియు వర్షాకాలంలో తలెత్తే విపత్తులను నివారించడం అనే విస్తృత దేశీయ ప్రాధాన్యతతో ఈ సమయం నిర్దేశించబడింది.
ఆనకట్టల భద్రత నిర్ధారణ ప్రక్రియ నాలుగు ప్రధాన దశలలో జరుగుతుంది:
1. సమగ్ర మూల్యాంకనం: ప్రతి నిర్దేశిత ఆనకట్ట యొక్క నిర్మాణాత్మక స్థిరత్వాన్ని నిపుణుల కమిటీ ద్వారా క్రమం తప్పకుండా తనిఖీ చేయడం.
2. అత్యవసర కార్యాచరణ ప్రణాళిక (EAP): ఒకవేళ ఆనకట్ట ప్రమాదానికి గురైతే, దిగువ ప్రాంతాల ప్రజలను రక్షించడానికి ముందస్తు ప్రణాళికను సిద్ధం చేయడం.
3. రిస్క్ అసెస్మెంట్ అధ్యయనం: ఆనకట్ట వైఫల్యం చెందితే ఎంత నష్టం వాటిల్లుతుందో ముందే అంచనా వేయడం.
4. ఆధునిక నిఘా మరియు భద్రత: సైబర్ దాడులు, డ్రోన్ దాడులు వంటి ఆధునిక ముప్పులను ఎదుర్కొనేందుకు వీలుగా కొత్త సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించి నిరంతర నిఘా ఉంచడం.
ఈ అంశం పోటీ పరీక్షల పరంగా అత్యంత ప్రాముఖ్యమైనది, ముఖ్యంగా UPSC GS పేపర్ 3 (విపత్తు నిర్వహణ మరియు అంతర్గత భద్రత) మరియు GS పేపర్ 2 (గవర్నెన్స్ మరియు చట్టబద్ధమైన సంస్థలు) విభాగాలకు సంబంధించింది. భారతదేశంలో 5,000 కంటే ఎక్కువ పెద్ద ఆనకట్టలు ఉన్నాయి, ఇవి దేశ ఆర్థిక మరియు వ్యవసాయ రంగానికి వెన్నెముక వంటివి. కాబట్టి వీటి రక్షణ దేశ భద్రతతో సమానం.
📌 [BACKGROUND — verify independently] భారతదేశంలో శతాబ్దాల నాటి పురాతన ఆనకట్టలు ఉన్నాయి. స్వాతంత్య్రానంతరం ఆనకట్టల నిర్మాణ వేగం పెరిగింది. కానీ వీటి నిర్వహణకు ప్రత్యేక చట్టం లేదు. సుదీర్ఘ చర్చల అనంతరం 2021 లో పార్లమెంట్ "ఆనకట్ట భద్రతా చట్టం, 2021" ని ఆమోదించింది. ఇది భారతదేశంలో ఆనకట్టల నిర్వహణ చరిత్రలో ఒక మైలురాయిగా నిలిచింది.
📌 [BACKGROUND — verify independently]
పెద్ద ఆనకట్టల సంఖ్య పరంగా చైనా మరియు అమెరికా మొదటి రెండు స్థానాల్లో ఉండగా, భారతదేశం ప్రపంచంలోనే మూడవ స్థానంలో ఉంది. అయితే, భారతదేశంలోని దాదాపు 80% ఆనకట్టలు 25 సంవత్సరాల కంటే పాతవి కావడంతో గ్లోబల్ ప్రమాణాల ప్రకారం భద్రతా చర్యలను పెంచాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.
డిసెంబర్ 2026 నాటికి అన్ని రాష్ట్రాలు తమ పరిధిలోని ఆనకట్టల భద్రతా నివేదికలను సమర్పించాల్సి ఉంటుంది. దీనివల్ల భవిష్యత్తులో ఆనకట్టల వైఫల్యాల రేటు గణనీయంగా తగ్గుతుంది. అంతేకాకుండా, రాబోయే రోజుల్లో కొత్త నిఘా నిబంధనలు అమలులోకి రావడం వల్ల ఆనకట్టల భద్రతకు అంతర్జాతీయ స్థాయి రక్షణ లభిస్తుంది.
Core Concept: ఆనకట్ట భద్రతా చట్టం, 2021 (Dam Safety Act, 2021)
Q1. ఇటీవల 12వ జాతీయ ఆనకట్ట భద్రతా కమిటీ (NCDS) సమావేశం ఎక్కడ జరిగింది? [Easy]
A) ముంబై
B) కొలకత్తా
C) న్యూఢిల్లీ
D) బెంగళూరు
Answer: C
Explanation: NCDS 12వ సమావేశం న్యూఢిల్లీలో విజయవంతంగా నిర్వహించబడింది.
Q2. ఆనకట్ట భద్రతా చట్టం, 2021 ప్రకారం రాష్ట్రాలు చట్టబద్ధమైన సమ్మతులను పూర్తి చేయడానికి విధించిన చివరి గడువు ఏది? [Easy]
A) డిసెంబర్ 2025
B) డిసెంబర్ 2026
C) మార్చి 2027
D) జూన్ 2028
Answer: B
Explanation: కమిటీ ఛైర్మన్ అన్ని రాష్ట్రాలను డిసెంబర్ 2026 నాటికి తప్పనిసరి సమ్మతులను పూర్తి చేయాలని కోరారు.
Q3. ఇటీవల వార్తల్లో నిలిచిన 'తీస్తా స్టేజ్-III ఆనకట్ట' ఏ రాష్ట్రం/కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో ఉంది? [Moderate]
A) హిమాచల్ ప్రదేశ్
B) జమ్మూ కాశ్మీర్
C) సిక్కిం
D) అరుణాచల్ ప్రదేశ్
Answer: C
Explanation: తీస్తా స్టేజ్-III ఆనకట్ట వైఫల్యం గురించి ఈ సమావేశంలో చర్చించారు, ఇది సిక్కింలో ఉంది.
Q4. జాతీయ ఆనకట్ట భద్రతా కమిటీ (NCDS) ఏ కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోకి వస్తుంది? [Moderate]
A) పర్యావరణ, అటవీ మరియు వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ
B) జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖ
C) హోమ్ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ
D) సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ
Answer: B
Explanation: భారతదేశంలో ఆనకట్టల భద్రత మరియు జలవనరుల నిర్వహణ అంతా కేంద్ర జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో ఉంటుంది.
Q5. సమావేశంలో చర్చించిన ఆనకట్టల వైఫల్యాలకు సంబంధించి కింది వాటిలో ఏది సరిగ్గా జత చేయబడింది? [Moderate]
A) మాధోపూర్ బ్యారేజ్ — హర్యానా
B) లుతి ట్యాంక్ — ఛత్తీస్గఢ్
C) రాజదేరా ఆనకట్ట — పంజాబ్
D) తీస్తా స్టేజ్-III — పశ్చిమ బెన్గాల్
Answer: B
Explanation: లుతి ట్యాంక్ మరియు రాజదేరా ఆనకట్ట వైఫల్యాలు ఛత్తీస్గఢ్ జలవనరుల శాఖ పరిధిలో జరిగాయి.
Q6. ఆనకట్ట భద్రతా చట్టం, 2021 కింద రాష్ట్రాలు పూర్తి చేయాల్సిన 'తప్పనిసరి సమ్మతి' లో భాగం కానిది ఏది? [Tricky]
A) సమగ్ర ఆనకట్ట భద్రతా మూల్యాంకనం
B) అత్యవసర కార్యాచరణ ప్రణాళిక (EAP) తయారీ
C) ప్రమాద అంచనా అధ్యయనం (Risk Assessment)
D) కొత్త ఆనకట్టల నిర్మాణానికి నిధుల కేటాయింపు
Answer: D
Explanation: చట్టం ప్రకారం పాత ఆనకట్టల భద్రతా మూల్యాంకనం, EAP మరియు ప్రమాద అంచనా మాత్రమే తప్పనిసరి సమ్మతులు, కొత్త నిధుల కేటాయింపు ఇందులో భాగం కాదు.
Q7. ప్రపంచవ్యాప్తంగా పెద్ద ఆనకట్టల సంఖ్య పరంగా భారతదేశం యొక్క స్థానం ఎంత? [Tricky]
A) మొదటి స్థానం
B) రెండవ స్థానం
C) మూడవ స్థానం
D) నాల్గవ స్థానం
Answer: C
Explanation: చైనా, అమెరికా తర్వాత ప్రపంచంలోనే అత్యధిక పెద్ద ఆనకట్టలు కలిగిన 3వ దేశం భారతదేశం.
Q8. NCDS 12వ సమావేశంలో అంగీకరించిన కొత్త నిబంధన దేనికి సంబంధించింది? [Tricky]
A) ఆనకట్టల ప్రైవేటీకరణ
B) నిర్దేశిత ఆనకట్టల నిఘా మరియు భద్రత (Surveillance and Security)
C) అంతర్రాష్ట్ర నదీ జలాల వివాదాల పరిష్కారం
D) ఆనకట్టల ఎత్తు పెంపుదల
Answer: B
Explanation: అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆధునిక ముప్పులను దృష్టిలో ఉంచుకుని ఆనకట్టల నిఘా మరియు భద్రతపై కొత్త నిబంధనను రూపొందించడానికి కమిటీ అంగీకరించింది.
PYQ 1:
భారతదేశంలో ఆనకట్టల భద్రతకు సంబంధించి 'డ్యామ్ పునరుద్ధరణ మరియు మెరుగుదల ప్రాజెక్ట్' (DRIP) కు ఏ అంతర్జాతీయ సంస్థ ఆర్థిక సహాయం అందిస్తోంది?
A) ఆసియా అభివృద్ధి బ్యాంకు (ADB)
B) ప్రపంచ బ్యాంకు (World Bank)
C) అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి (IMF)
D) న్యూ డెవలప్మెంట్ బ్యాంక్ (NDB)
Answer: B
Explanation: భారతదేశంలో ఆనకట్టల భద్రతను పటిష్టం చేయడానికి ప్రపంచ బ్యాంకు ఆర్థిక మరియు సాంకేతిక సహాయాన్ని అందిస్తోంది.
PYQ 2:
ఆనకట్ట భద్రతా చట్టం, 2021 కి సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
1. ఈ చట్టం జాతీయ స్థాయిలో 'నేషనల్ కమిటీ ఆన్ డ్యామ్ సేఫ్టీ' (NCDS) ఏర్పాటుకు వీలు కల్పిస్తుంది.
2. దేశంలోని అన్ని చిన్న, మధ్యస్థ మరియు పెద్ద ఆనకట్టల యజమానులందరికీ ఈ చట్టం సమానంగా వర్తిస్తుంది.
పై ప్రకటనలలో ఏది/వి సరైనది?
A) 1 మాత్రమే
B) 2 మాత్రమే
C) 1 మరియు 2 రెండూ
D) ఏదీ కాదు
Answer: A
Explanation: ప్రకటన 1 సరైనది. అయితే ఈ చట్టం ప్రధానంగా నిర్దేశిత పెద్ద ఆనకట్టలకు (Specified Dams) మాత్రమే వర్తిస్తుంది, అన్ని చిన్న ఆనకట్టలకు కాదు.
PYQ 3:
ప్రకటన (A): భారతదేశంలో పాత ఆనకట్టల భద్రతను సమీక్షించడం ప్రస్తుత కాలంలో చాలా అవసరం.
కారణం (R): భారతదేశంలోని 80% కంటే ఎక్కువ పెద్ద ఆనకట్టలు 25 సంవత్సరాల కంటే ఎక్కువ పురాతనమైనవి.
కింది కోడ్లను ఉపయోగించి సరైన సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి:
A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కి సరైన వివరణ.
B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు.
C) A సరైనది, కానీ R తప్పు.
D) A తప్పు, కానీ R సరైనది.
Answer: A
Explanation: భారతదేశంలో ఆనకట్టలు పాతబడటం వల్ల వాటి నిర్మాణ స్థిరత్వం తగ్గుతుంది, అందువల్లనే ఆనకట్ట భద్రతా చట్టం ద్వారా సమీక్షలు నిర్వహిస్తున్నారు.
Question 1 (150 words): భారతదేశంలో ఆనకట్టల భద్రత ఎదుర్కొంటున్న ప్రధాన సవాళ్లను పేర్కొంటూ, ఆనకట్ట భద్రతా చట్టం, 2021 యొక్క ప్రాముఖ్యతను వివరించండి.
Answer: భారతదేశం ప్రపంచంలోనే అత్యధిక ఆనకట్టలు కలిగిన మూడవ దేశం అయినప్పటికీ, ఇక్కడి ఆనకట్టల భద్రత ప్రస్తుతం అనేక సవాళ్లను ఎదుర్కొంటోంది. దేశంలోని దాదాపు 80 శాతం ఆనకట్టలు పాతికేళ్లకు పైగా పాతవి కావడంతో వాటి నిర్మాణాత్మక సామర్థ్యం తగ్గుతోంది. వాతావరణ మార్పుల వల్ల సంభవిస్తున్న అకస్మాత్తు వరదలు, సరైన నిర్వహణ లోపం మరియు ఆధునిక రక్షణ నిఘా లేకపోవడం ప్రధాన సమస్యలుగా మారాయి. ఇటీవల సిక్కింలో జరిగిన తీస్తా స్టేజ్-III ఆనకట్ట వైఫల్యం ఇందుకు స్పష్టమైన ఉదాహరణ.
ఈ నేపథ్యంలో 2021 లో తెచ్చిన ఆనకట్ట భద్రతా చట్టం అత్యంత ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది. ఇది దేశవ్యాప్తంగా ఆనకట్టల పర్యవేక్షణకు జాతీయ కమిటీ (NCDS) మరియు జాతీయ అథారిటీ (NDSA) వంటి చట్టబద్ధమైన సంస్థలను ఏర్పాటు చేసింది. ఈ చట్టం ద్వారా రాష్ట్రాలు తమ పరిధిలోని ఆనకట్టలకు డిసెంబర్ 2026 నాటికి సమగ్ర భద్రతా మూల్యాంకనం మరియు అత్యవసర కార్యాచరణ ప్రణాళికలను సిద్ధం చేయడం తప్పనిసరి అయింది. ఇది విపత్తుల నివారణలో మైలురాయిగా నిలుస్తుంది.
Question 2 (250 words): ఆనకట్టల వైఫల్యాలు కేవలం పర్యావరణ విపత్తులే కాకుండా తీవ్రమైన ఆర్థిక, సామాజిక ప్రభావాలను చూపుతాయి. జాతీయ ఆనకట్ట భద్రతా కమిటీ (NCDS) యొక్క ఇటీవలి నిర్ణయాల వెలుగులో ఈ ప్రకటనను విశ్లేషించండి.
Answer: ఆనకట్టలు ఒక దేశ ప్రగతికి సూచికలు అయినప్పటికీ, వాటి వైఫల్యాలు ఊహించని రీతిలో వినాశనాన్ని తెస్తాయి. ఇటీవల న్యూఢిల్లీలో జరిగిన 12వ జాతీయ ఆనకట్ట భద్రతా కమిటీ (NCDS) సమావేశంలో ఛత్తీస్గఢ్, పంజాబ్ మరియు సిక్కిం రాష్ట్రాల్లోని ఆనకట్టల వైఫల్యాలపై లోతుగా చర్చించారు. ఈ సంఘటనలు ఆనకట్టల భద్రత యొక్క బహుమితీయ ప్రభావాలను స్పష్టం చేస్తున్నాయి.
ఆర్థిక ప్రభావం: ఆనకట్టలు విఫలమైనప్పుడు భారీ మొత్తంలో ప్రజాధనం నష్టపోతుంది. జలవిద్యుత్ కేంద్రాలు (ఉదాహరణకు తీస్తా స్టేజ్-III) దెబ్బతినడం వల్ల విద్యుత్ కొరత ఏర్పడి పరిశ్రమలు నష్టపోతాయి. అలాగే వ్యవసాయానికి నీరందించే బ్యారేజీలు (మాధోపూర్ బ్యారేజ్ వంటివి) దెబ్బతింటే వేలాది ఎకరాల పంట నష్టపోయి ఆహార భద్రత ప్రమాదంలో పడుతుంది.
సామాజిక మరియు పర్యావరణ ప్రభావం: ఆనకట్టల దిగువ ప్రాంతాలలో ఉండే వేలాది గ్రామాలు వరద ముంపునకు గురవుతాయి. దీనివల్ల పెద్ద ఎత్తున ప్రాణనష్టం, ప్రజల వలసలు సంభవిస్తాయి. నదీ పరివాహక ప్రాంతాల పర్యావరణ సమతుల్యత దెబ్బతింటుంది.
NCDS నిర్ణయాల ప్రాధాన్యత: ఈ విపత్తులను అరికట్టడానికి NCDS రెండు కీలక నిర్ణయాలు తీసుకుంది. మొదటిది, డిసెంబర్ 2026 లోపు అన్ని రాష్ట్రాలు అత్యవసర కార్యాచరణ ప్రణాళికలు (EAP) మరియు రిస్క్ అసెస్మెంట్ పూర్తి చేయాలి. రెండవది, ఆధునిక సైబర్ మరియు డ్రోన్ ముప్పులను ఎదుర్కొనేందుకు వీలుగా 'నిఘా మరియు భద్రత' పై కొత్త నిబంధనలను తీసుకురావడం. ఈ చర్యలు సమగ్రమైన విపత్తు నిర్వహణ విధానానికి మరియు దేశ సుస్థిర అభివృద్ధికి ఎంతో తోడ్పడతాయి.