Udyo Logo

Udyo

Get the Udyo Mobile App

Sign in to save your progress and access all features.

ధవళేశ్వరం నెల్సన్ గార్డెన్ సర్ ఆర్థర్ కాటన్ బ్యారేజ్ 117 గేట్ల ఆధునీకరణ ప్రాజెక్టు

ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబు నాయుడు డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లా పిచ్చుకలంక వద్ద గోదావరి నదిపై ఉన్న చారిత్రాత్మక సర్ ఆర్థర్ కాటన్ బ్యారేజ్ (ధవళేశ్వరం బ్యారేజ్) 117 క్రస్ట్ గేట్ల మార్పు పనులకు రూ. 152.95 కోట్లతో శంకుస్థాపన చేశారు. కేంద్ర జల సంఘం (CWC), డ్యామ్ సేఫ్టీ రివ్యూ ప్యానెల్ సిఫార్సుల మేరకు ఈ ఆధునీకరణ ప్రాజెక్టును చేపడుతున్నారు. గోదావరి డెల్టాలోని 10.13 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టుకు సురక్షితంగా సాగునీరు అందించడం మరియు దాదాపు 50 ఏళ్ల నాటి పాత గేట్లను కొత్త టెక్నాలజీతో భర్తీ చేయడం ఈ ప్రాజెక్ట్ యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం.

What Happened

డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లా ఆత్రేయపురం మండలం పిచ్చుకలంక వద్ద సర్ ఆర్థర్ కాటన్ బ్యారేజ్ మొదటి గేట్ వద్ద సీఎం నారా చంద్రబాబు నాయుడు భూమిపూజ నిర్వహించారు. రూ. 152.95 కోట్ల వ్యయంతో 117 పాత క్రస్ట్ గేట్ల స్థానంలో నూతన గేట్లను అమర్చే పనులను అధికారికంగా ప్రారంభించారు. దాదాపు అర్ధ శతాబ్ద కాలంగా వినియోగంలో ఉన్న ఈ గేట్లు తుప్పుపట్టి నిరుపయోగంగా మారడంతో భద్రతా దృష్ట్యా ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు.

When & Where

ఈ కార్యక్రమం జూలై 13, 2026న తూర్పు గోదావరి మరియు బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లాల సరిహద్దులోని పిచ్చుకలంక/రాజమహేంద్రవరం ప్రాంతంలో జరిగింది. రాజమండ్రి సమీపంలోని ధవళేశ్వరం వద్ద గోదావరి నది దిగువ భాగంలో ఈ బ్యారేజ్ విస్తరించి ఉంది.

Who Is Involved

  • ఆంధ్రప్రదేశ్ జలవనరుల శాఖ: ప్రాజెక్ట్ అమలు చేసే ముఖ్య శాఖ.
  • కేంద్ర జల సంఘం (CWC) & డ్యామ్ సేఫ్టీ రివ్యూ ప్యానెల్: సాంకేతిక పర్యవేక్షణ మరియు పునరుద్ధరణ సిఫార్సులు చేసిన వ్యవస్థలు.
  • M/s BEKEM Infra Projects Pvt. Ltd: కాంట్రాక్ట్ దక్కించుకున్న హైదరాబాద్ ఆధారిత నిర్మాణ సంస్థ.
  • బాధ్యత వహించిన వ్యక్తులు: ఏపీ ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబు నాయుడు, జలవనరుల శాఖ మంత్రి నిమ్మల రామానాయుడు.

How It Works

  • దశ 1: 117 పాత మరియు పగుళ్లు ఇచ్చిన ఉక్కు క్రస్ట్ గేట్లను జాగ్రత్తగా తొలగించడం.
  • దశ 2: బ్యారేజ్ పిల్లర్లు, సివిల్ నిర్మాణాల బలాన్ని పరిశీలించి పునర్నిర్మించడం.
  • దశ 3: నూతన స్టెయిన్‌లెస్/హై-స్ట్రెంగ్త్ అల్లాయ్ గేట్లను అమర్చడం, 175 గేట్లకు కొత్త రబ్బరు సీలింగ్ ఏర్పాటు చేయడం.
  • దశ 4: 734 రోలర్ బేరింగ్‌లను మార్చడం మరియు గేట్ల ఆపరేషన్ కోసం మోటార్లు, మోడర్న్ ఎలక్ట్రికల్ సిస్టమ్‌లను నవీకరించడం.

Why It Matters

  • ఆర్థిక ప్రభావం: గోదావరి డెల్టాను భారత దేశానికే 'అన్నపూర్ణ'గా పిలుస్తారు. 10.13 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టు సురక్షితంగా ఉండటం వలన వ్యవసాయ ఉత్పాదకత పెరుగుతుంది.
  • పర్యావరణం & వరద నిర్వహణ: 32.2 లక్షల క్యూసెక్కుల గరిష్ట వరదను సురక్షితంగా సముద్రంలోకి వదిలిపెట్టడానికి బలమైన గేట్లు అత్యవసరం.
  • పరీక్షల ప్రాముఖ్యత: UPSC GS Paper 2 (గవర్నెన్స్/పాలసీ) మరియు GS Paper 3 (సాగునీటి మౌలిక వసతులు & విపత్తు నిర్వహణ)లకు ఇది నేరుగా సంబంధించింది.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently]

  • 1852: బ్రిటిష్ నీటిపారుదల ఇంజనీర్ సర్ ఆర్థర్ కాటన్ రూపకల్పనలో ధవళేశ్వరం ఆనికట్ నిర్మాణం పూర్తయింది.
  • 1969: పాత ఆనికట్ దెబ్బతినడంతో కొత్త బ్యారేజ్ నిర్మాణానికి పునాది పడింది.
  • 2014-15: చంద్రబాబు నాయుడు నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం రూ. 31.77 కోట్లతో 58 ప్రాధాన్యత ఉన్న గేట్లను మార్చింది.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently]

  • 2022: బ్యారేజ్ చారిత్రక సేవలను గుర్తించి ICID సంస్థ దీనికి 'వరల్డ్ హెరిటేజ్ ఇరిగేషన్ స్ట్రక్చర్' హోదా ఇచ్చింది.
  • 2024: తుంగభద్ర డ్యామ్ 19వ గేటు కొట్టుకుపోయిన ఘటన తర్వాత దేశవ్యాప్తంగా డ్యామ్ గేట్ల భద్రత మరియు నిర్వహణపై జాతీయ స్థాయిలో విస్తృత చర్చ జరిగింది.

Static GK Connection

  • రాజ్యాంగ సంబంధం: ఏడవ షెడ్యూల్ ప్రకారం 'నీరు మరియు నీటిపారుదల' (Water) అనేది రాష్ట్ర జాబితా (State List - Entry 17) లో అంశం.
  • భౌగోళిక అంశం: గోదావరి నది నాసిక్ త్రయంబకేశ్వరం వద్ద జన్మించి, రాజమండ్రి సమీపంలో గౌతమి, వశిష్ట, వైశ్యతేజ వంటి పాయలుగా చీలుతుంది.

India & World Comparison

ప్రపంచంలోనే అతి పెద్ద మరియు ప్రాచీనమైన నీటిపారుదల వ్యవస్థలలో గోదావరి డెల్టా ఆనికట్ వ్యవస్థ ఒకటి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా 100 సంవత్సరాలకు పైబడిన చారిత్రక డ్యామ్‌లను భద్రపరిచే క్రమంలో ICID ఇస్తున్న గుర్తింపులలో భారతీయ ప్రాజెక్టులు ముందంజలో ఉన్నాయి.

Future Impact

  • 2027 జూన్: పనులన్నీ పూర్తి చేసి నూతన గేట్లను అందుబాటులోకి తేవడం.
  • గోదావరి పుష్కరాలు: రాబోయే పుష్కరాల నాటికి బ్యారేజ్ దృఢత్వాన్ని పూర్తి స్థాయిలో సిద్ధం చేయడం.
  • తాగునీటి భద్రత: ఉమ్మడి తూర్పు, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలలోని గ్రామాలకు మరియు నగరాలకు నిరంతర తాగునీటి సరఫరా సులభతరం కావడం.

🔑 Key Points for Revision

  • సర్ ఆర్థర్ కాటన్ బ్యారేజ్ ఆధునీకరణ ప్రాజెక్ట్ మొత్తం వ్యయం: రూ. 152.95 కోట్లు.
  • మార్చబడుతున్న క్రస్ట్ గేట్ల సంఖ్య: 117.
  • ఈ ప్రాజెక్ట్ నిర్వహణ సంస్థ: M/s BEKEM Infra Projects Pvt. Ltd.
  • లక్ష్యిత పూర్తి కాలం: జూన్ 2027 (గోదావరి పుష్కరాల కంటే ముందు).
  • బ్యారేజ్ లోని మొత్తం క్రస్ట్ గేట్ల సంఖ్య: 175.
  • 2014-15 లో మార్చిన గేట్లు: 58 (ఖర్చు రూ. 31.77 కోట్లు).
  • బ్యారేజ్ నీటి నిల్వ సామర్థ్యం: 2.9 TMC.
  • గరిష్ట వరద నీటి విడుదల సామర్థ్యం: 32.2 లక్షల క్యూసెక్కులు.
  • లబ్ధి పొందే సాగునీటి ఆయకట్టు: 10.13 లక్షల ఎకరాలు.
  • మూల ఆనికట్ నిర్మాణ పూర్తి సంవత్సరం: 1852 (బ్రిటిష్ ఇంజనీర్ సర్ ఆర్థర్ కాటన్).
  • ప్రస్తుత బ్యారేజ్ నిర్మాణ ప్రారంభ సంవత్సరం: 1969.
  • ICID వరల్డ్ హెరిటేజ్ ఇరిగేషన్ స్ట్రక్చర్ హోదా పొందిన సంవత్సరం: 2022.
  • రాజ్యాంగంలో నీటి పారుదల అంశం: ఏడవ షెడ్యూల్ - రాష్ట్ర జాబితా (State List).
  • సంబంధిత చట్టం: డ్యామ్ సేఫ్టీ చట్టం (Dam Safety Act), 2021.
  • బ్యారేజ్ నుండి నీటిని విడుదల చేసే ప్రధాన కాలువలు: తూర్పు, మధ్య, మరియు పశ్చిమ డెల్టా కాలువలు.

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: డ్యామ్ భద్రత మరియు బ్యారేజ్ ఇంజనీరింగ్ (Dam Safety & Barrage Engineering)

  • Definition: బ్యారేజ్ అనేది నది ప్రవాహ దిశను మళ్లించడానికి మరియు నీటి మట్టాన్ని పెంచడానికి నిర్మించే లోతు తక్కువ డ్యామ్ లాంటి నిర్మాణం.
  • Constitutional / Legal Basis: డ్యామ్ సేఫ్టీ యాక్ట్, 2021 (Dam Safety Act 2021) మరియు భారత రాజ్యాంగం షెడ్యూల్ 7 (రాష్ట్ర జాబితా).
  • Scientific / Economic Principle: హైడ్రోలిక్ ప్రెజర్ నిర్వహణ మరియు గ్రావిటీ ప్రవాహం ఆధారంగా కాలువలకు నీటి సరఫరా చేయడం.
  • How it connects to this event: 50 ఏళ్లు దాటిన కాటన్ బ్యారేజ్ గేట్లు తుప్పుపట్టడం వల్ల నీటి లీకేజీని అరికట్టడానికి ఈ పునరుద్ధరణ పనులు చేపడుతున్నారు.
  • Origin & History: భారతదేశంలో ఆధునిక బ్యారేజ్ నిర్మాణాలకు సర్ ఆర్థర్ కాటన్ 19వ శతాబ్దంలో పునాది వేశారు.
  • Key milestone 1: 1852 లో ధవళేశ్వరం ఆనికట్ నిర్మాణం పూర్తి కావడం.
  • Key milestone 2: 2021 లో కేంద్ర ప్రభుత్వం 'డ్యామ్ సేఫ్టీ యాక్ట్'ను పార్లమెంటులో ఆమోదించడం.
  • Related Acts / Schemes / Treaties: డ్యామ్ సేఫ్టీ యాక్ట్ 2021, నేషనల్ డ్యామ్ సేఫ్టీ అథారిటీ (NDSA).
  • Nodal Ministry / Body: కేంద్ర జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖ మరియు రాష్ట్ర జలవనరుల శాఖ.
  • India-specific relevance: భారతదేశంలో ప్రపంచంలోనే అత్యధిక సంఖ్యలో (దాదాపు 5,300 కంటే ఎక్కువ) పెద్ద డ్యామ్‌లు మరియు బ్యారేజీలు ఉన్నాయి.
  • Global comparison: ICID (ఇంటర్నేషనల్ కమీషన్ ఆన్ ఇరిగేషన్ అండ్ డ్రైనేజ్) ప్రపంచవ్యాప్తంగా చారిత్రక నీటి నిల్వ నిర్మాణాలను గుర్తిస్తుంది.
  • Data Point: ధవళేశ్వరం బ్యారేజ్ గరిష్టంగా 32.2 లక్షల క్యూసెక్కుల వరదను తట్టుకోగలదు.
  • Common exam angle: డ్యామ్‌లు - బ్యారేజీల మధ్య తేడా, సర్ ఆర్థర్ కాటన్ కాంట్రిబ్యూషన్, మరియు డ్యామ్ సేఫ్టీ యాక్ట్ ప్రొవిజన్లు.
  • Easy memory hook: SACB-117 (Sir Arthur Cotton Barrage - 117 Gates Replacement in 2026).

❓ Practice MCQs

Q1. సర్ ఆర్థర్ కాటన్ బ్యారేజ్ (ధవళేశ్వరం) ఏ నదిపై నిర్మించబడింది? [Easy]

A) కృష్ణా నది

B) గోదావరి నది

C) పెన్నా నది

D) వంశధార నది

Answer: B

Explanation: సర్ ఆర్థర్ కాటన్ బ్యారేజ్ ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని రాజమండ్రి సమీపంలో గోదావరి నదిపై నిర్మించబడింది.

Q2. ఇటీవలి పునరుద్ధరణ ప్రాజెక్టులో సర్ ఆర్థర్ కాటన్ బ్యారేజ్ యొక్క ఎన్ని క్రస్ట్ గేట్లను మార్చడానికి శ్రీకారం చుట్టారు? [Easy]

A) 58 గేట్లు

B) 100 గేట్లు

C) 117 గేట్లు

D) 175 గేట్లు

Answer: C

Explanation: ప్రభుత్వం రూ. 152.95 కోట్ల వ్యయంతో 117 పాత క్రస్ట్ గేట్లను భర్తీ చేసే పనులను ప్రారంభించింది.

Q3. ధవళేశ్వరం బ్యారేజ్‌కు సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: [Moderate]

1. ఈ బ్యారేజ్‌ను 2022లో ICID 'వరల్డ్ హెరిటేజ్ ఇరిగేషన్ స్ట్రక్చర్'గా గుర్తించింది.
2. ఈ బ్యారేజ్ నీటి నిల్వ సామర్థ్యం దాదాపు 10 TMC.

పైన పేర్కొన్న ప్రకటనలలో ఏది సరైనది?

A) 1 మాత్రమే

B) 2 మాత్రమే

C) 1 మరియు 2 రెండూ

D) ఏదీ కాదు

Answer: A

Explanation: ప్రకటన 1 సరైనది; అయితే ఈ బ్యారేజ్ నీటి నిల్వ సామర్థ్యం 2.9 TMC మాత్రమే (10 TMC కాదు).

Q4. డ్యామ్ సేఫ్టీ చట్టం (Dam Safety Act) ఏ సంవత్సరంలో భారత పార్లమెంటులో ఆమోదించబడింది? [Moderate]

A) 2014

B) 2018

C) 2021

D) 2023

Answer: C

Explanation: భారతదేశంలోని పెద్ద డ్యామ్‌ల పర్యవేక్షణ మరియు భద్రత కోసం డ్యామ్ సేఫ్టీ యాక్ట్‌ను 2021లో పార్లమెంట్ ఆమోదించింది.

Q5. సర్ ఆర్థర్ కాటన్ నిర్మించిన మూల ఆనికట్ ఏ సంవత్సరంలో పూర్తయింది? [Moderate]

A) 1838

B) 1852

C) 1885

D) 1905

Answer: B

Explanation: బ్రిటిష్ ఇంజనీర్ సర్ ఆర్థర్ కాటన్ రూపకల్పన చేసిన అసలు గోదావరి ఆనికట్ నిర్మాణం 1852లో పూర్తయింది.

Q6. బ్యారేజ్ (Barrage) మరియు డ్యామ్ (Dam) మధ్య గల నమూనా వ్యత్యాసానికి సంబంధించి సరైన ప్రకటనను ఎంచుకోండి: [Tricky]

A) డ్యామ్‌లు కేవలం నీటిని మళ్లిస్తాయి, బ్యారేజీలు నీటిని భారీగా నిల్వ చేస్తాయి.

B) బ్యారేజీలలో నీటి మట్టాన్ని నియంత్రించడానికి గేట్లు ఉంటాయి, ప్రాథమికంగా ప్రవాహ మళ్లింపుకు తోడ్పడతాయి.

C) బ్యారేజ్ కేవలం విద్యుత్ ఉత్పత్తికి మాత్రమే ఉపయోగపడుతుంది.

D) డ్యామ్‌లో ఎలాంటి గేట్లు ఉండవు.

Answer: B

Explanation: బ్యారేజీలు నది ప్రవాహాన్ని నీటిపారుదల కాలువల్లోకి మళ్లించడానికి నిలువు గేట్లను ఉపయోగిస్తాయి, అయితే డ్యామ్‌లు ప్రధానంగా భారీ జలాశయాలను ఏర్పరచి నీటిని నిల్వ చేస్తాయి.

Q7. సర్ ఆర్థర్ కాటన్ బ్యారేజ్ క్రింది ఏ జిల్లాల సరిహద్దుల్లో ప్రధానంగా విస్తరించి ఉంది? [Tricky]

A) కృష్ణా మరియు గుంటూరు

B) తూర్పు గోదావరి మరియు డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ

C) విశాఖపట్నం మరియు విజయనగరం

D) నెల్లూరు మరియు ప్రకాశం

Answer: B

Explanation: ఈ బ్యారేజ్ రాజమహేంద్రవరం (తూర్పు గోదావరి) మరియు పిచ్చుకలంక/ఆత్రేయపురం (డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ) ప్రాంతాలలో విస్తరించి ఉంది.

Q8. భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం 'నీరు మరియు నీటిపారుదల' ఏ జాబితా కిందకు వస్తాయి? [Tricky]

A) కేంద్ర జాబితా (Union List)

B) రాష్ట్ర జాబితా (State List)

C) ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List)

D) అవశిష్ట అధికారాలు (Residuary Powers)

Answer: B

Explanation: రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్‌ ప్రకారం నీరు, నీటిపారుదల మరియు కాలువలు రాష్ట్ర జాబితా (Entry 17) లో భాగంగా ఉంటాయి.

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

సర్ ఆర్థర్ కాటన్ క్రింది ఏ ప్రసిద్ధ సాగునీటి ప్రాజెక్ట్ నిర్మాణ రూపకల్పనకు ప్రసిద్ధి చెందారు?

A) నాగార్జున సాగర్ ప్రాజెక్ట్

B) గోదావరి డెల్టా ఆనికట్ (ధవళేశ్వరం)

C) నిజాం సాగర్ ప్రాజెక్ట్

D) శ్రీశైలం ప్రాజెక్ట్

Answer: B

Explanation: బ్రిటిష్ ఇంజనీర్ సర్ ఆర్థర్ కాటన్ గోదావరి డెల్టా ఆనికట్ (ధవళేశ్వరం) మరియు కృష్ణా ఆనికట్ నిర్మాణాలకు రూపకల్పన చేశారు.

PYQ 2:

ధవళేశ్వరం సర్ ఆర్థర్ కాటన్ బ్యారేజ్‌కు సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:

1. ఇది గోదావరి డెల్టాలోని తూర్పు, మధ్య, మరియు పశ్చిమ కాలువల ద్వారా దాదాపు 10 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు అందిస్తుంది.
2. ఈ బ్యారేజ్‌లోని అన్ని 175 గేట్లను 2015 సంవత్సరంలోనే ఒకేసారి పూర్తిగా భర్తీ చేశారు.
3. దీనికి ఇంటర్నేషనల్ కమీషన్ ఆన్ ఇరిగేషన్ అండ్ డ్రైనేజ్ (ICID) గుర్తింపు లభించింది.

ఈ పై ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

A) 1 మాత్రమే

B) 1 మరియు 3 మాత్రమే

C) 2 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: B

Explanation: ప్రకటన 1 మరియు 3 సరైనవి. ప్రకటన 2 తప్పు, ఎందుకంటే 2014-15 లో 58 గేట్లు మాత్రమే మార్చారు, మిగిలిన 117 గేట్లను ప్రస్తుతం మారుస్తున్నారు.

PYQ 3:

జతపరచండి (Match the Following):

| జాబితా-I (ప్రాజెక్ట్/వ్యవస్థ) | జాబితా-II (నది/ప్రాంతం) | | --- | --- | | A. సర్ ఆర్థర్ కాటన్ బ్యారేజ్ | 1. కృష్ణా నది | | B. ప్రకాశం బ్యారేజ్ | 2. గోదావరి నది | | C. సుంకేశుల బ్యారేజ్ | 3. తుంగభద్ర నది |

A) A-2, B-1, C-3

B) A-1, B-2, C-3

C) A-3, B-1, C-2

D) A-2, B-3, C-1

Answer: A

Explanation: కాటన్ బ్యారేజ్ గోదావరిపై, ప్రకాశం బ్యారేజ్ కృష్ణాపై, సుంకేశుల బ్యారేజ్ తుంగభద్ర నదిపై నిర్మించబడ్డాయి.

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశంలో చారిత్రక నీటిపారుదల నిర్మాణాల ఆధునీకరణ మరియు భద్రత యొక్క ప్రాముఖ్యతను ధవళేశ్వరం బ్యారేజ్ నూతన గేట్ల మార్పు సందర్భంలో చర్చించండి.

ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ధవళేశ్వరం వద్ద ఉన్న సర్ ఆర్థర్ కాటన్ బ్యారేజ్ 117 పాత క్రస్ట్ గేట్లను రూ. 152.95 కోట్లతో మార్చే ప్రాజెక్టును చేపట్టింది. అర్ధ శతాబ్దానికి పైగా సేవలు అందించిన ఈ నిర్మాణాలు తుప్పుపట్టడం వల్ల నీటి నిల్వ మరియు వరద నిర్వహణ సామర్థ్యం తగ్గే ప్రమాదం ఉంది.

ఈ రకమైన ఆధునీకరణల వల్ల గోదావరి డెల్టాలోని 10.13 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టుకు సురక్షితమైన సాగునీరు మరియు లక్షలాది మందికి తాగునీటి భద్రత లభిస్తుంది. అంతేకాక, 32.2 లక్షల క్యూసెక్కుల వరద ప్రవాహాన్ని తట్టుకునేలా బ్యారేజ్ దృఢత్వాన్ని పెంచడం వల్ల విపత్తు నివారణ సాధ్యమవుతుంది.

డ్యామ్ సేఫ్టీ చట్టం 2021 మార్గదర్శకాలకు అనుగుణంగా క్రమబద్ధమైన తనిఖీలు మరియు సమయానుకూల ఆధునీకరణలు చేపట్టడం దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న ప్రాచీన డ్యామ్‌ల భద్రతకు అత్యవసరం.

Question 2 (250 words): గోదావరి డెల్టా ఆర్థిక రంగానికి సర్ ఆర్థర్ కాటన్ బ్యారేజ్ ఏ విధంగా వెన్నుముకగా నిలిచింది? మౌలిక వసతుల నిర్వహణ లోపాలు సాగునీటి వ్యవస్థపై చూపే ప్రతికూల ప్రభావాలను విశ్లేషించండి.

1852 లో సర్ ఆర్థర్ కాటన్ నిర్మించిన ఆనికట్ మరియు 1969 లో నిర్మించిన ఆధునిక బ్యారేజ్ గోదావరి డెల్టాను భారతదేశపు 'అన్నపూర్ణ'గా తీర్చిదిద్దాయి. ఈ బ్యారేజ్ తూర్పు, మధ్య, మరియు పశ్చిమ డెల్టా కాలువల ద్వారా 10.13 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు అందిస్తూ, రబీ మరియు ఖరీఫ్ పంటల దిగుబడిని పెంచడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. దీని చారిత్రక సేవలకుగాను 2022 లో ICID దీనిని 'వరల్డ్ హెరిటేజ్ ఇరిగేషన్ స్ట్రక్చర్'గా గుర్తించింది.

అయితే, సాగునీటి మౌలిక వసతుల నిర్వహణలో నిర్లక్ష్యం వహిస్తే తీవ్ర పరిణామాలు ఎదురవుతాయి. బ్యారేజ్ గేట్లు తుప్పుపట్టడం, రబ్బరు సీళ్ళు దెబ్బతినడం వల్ల నీరు వృథాగా సముద్రంలోకి పోవడమే కాకుండా, ఊహించని వరదల సమయంలో గేట్లు ఎత్తకపోతే తీరప్రాంత గ్రామాలు ముంపునకు గురవుతాయి. ఇటీవల తుంగభద్ర డ్యామ్ 19వ గేటు దెబ్బతినడం వంటి సంఘటనలు గేట్ల రెగ్యులర్ గ్రీసింగ్, మెయింటెనెన్స్ ఎంత కీలకమో తెలియజేశాయి.

కాబట్టి, డ్యామ్ సేఫ్టీ ప్రాధికారిక సంస్థల నివేదికల ప్రకారం నిర్ణీత సమయానికి ఆధునీకరణ నిధులు కేటాయించడం, జూన్ 2027 నాటికి 117 గేట్ల మార్పు పూర్తి చేయడం ద్వారా మాత్రమే గోదావరి డెల్టా వ్యవసాయ భద్రతను శాశ్వతంగా కాపాడుకోగలము.

⚠️ Examiner Trap

  • Trap 1: అభ్యర్థులు తరచుగా సర్ ఆర్థర్ కాటన్ నిర్మించిన మూల ఆనికట్ (1852) ను మరియు ప్రస్తుత బ్యారేజ్ నిర్మాణాన్ని (1969) గందరగోళానికి గురిచేస్తారు. సరియైన事実 ఏంటంటే: ఆనికట్ 1852 నాటిది, బ్యారేజ్ 1969 నాటిది.
  • Trap 2: 175 గేట్లలో ఇప్పుడు మొత్తం 175 గేట్లను వారు కొత్తగా మారుస్తున్నారని భావిస్తుంటారు. వాస్తవం ఏమిటంటే: 58 గేట్లను గతంలోనే (2014-15) మార్చారు, ప్రస్తుతం మిగిలిన 117 గేట్లను మారుస్తున్నారు.
  • Trap 3: డ్యామ్ సేఫ్టీ లేదా నీటి అంశాలు ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent list) లో ఉంటాయని అభ్యర్థులు పొరబడతారు. రాజ్యాంగంలో నీరు మరియు నీటిపారుదల అనేది ప్రాథమికంగా రాష్ట్ర జాబితా (State List) కిందకు వస్తుంది.

🧭 Exam Tip

  • Prelims Angle: గేట్ల సంఖ్య (117), ప్రాజెక్టు వ్యయం (రూ. 152.95 కోట్లు), బ్యారేజ్ ఆయకట్టు (10.13 లక్షల ఎకరాలు), మరియు ICID హెరిటేజ్ గుర్తింపు పొందిన సంవత్సరం (2022) వంటి నేరుగా అడిగే వివరాలపై దృష్టి సారించండి.
  • Mains Angle: 'డ్యామ్ భద్రత చట్టం 2021', విపత్తు నిర్వహణ, మరియు వ్యవసాయ ఉత్పాదకతపై సాగునీటి మౌలిక వసతుల ప్రభావం కోణంలో విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు వచ్చే అవకాశం ఉంది.
  • Interview Angle: మీ ప్రాంతీయ నీటి పారుదల ప్రాజెక్టులు మరియు ప్రాచీన జల వనరుల సంరక్షణకు ప్రభుత్వం చేపడుతున్న చర్యల గురించి మీ వ్యక్తిగత అభిప్రాయాన్ని అడిగే అవకాశం ఉంటుంది.
  • High-Probability Prediction: రాబోయే APPSC మరియు ఇతర పోటీ పరీక్షలలో "సర్ ఆర్థర్ కాటన్ బ్యారేజ్ ఆధునీకరణ" లేదా "డ్యామ్ సేఫ్టీ యాక్ట్ ప్రొవిజన్స్" నుండి తప్పకుండా ఒక ప్రశ్న రావచ్చు.