ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబు నాయుడు కృష్ణా జిల్లా గుడివాడలో నిర్వహించిన 18వ 'స్వర్ణాంధ్ర-స్వచ్ఛాంధ్ర' కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు. పరిశుభ్రమైన, స్వచ్ఛమైన మరియు సుస్థిరమైన ఆంధ్రప్రదేశ్ను నిర్మించడమే ఈ కార్యక్రమ ముఖ్య ఉద్దేశమని ఆయన స్పష్టం చేశారు. రాష్ట్రవ్యాప్తంగా 120 పట్టణ స్థానిక సంస్థల్లో (ULBs) ₹15,274 కోట్ల విలువైన ప్రజారోగ్యం, మున్సిపల్ ఇంజనీరింగ్ పనులను ఆయన వర్చువల్గా ప్రారంభించారు. చెత్త నిర్వహణ, వ్యర్థాల నుండి విద్యుత్ ఉత్పత్తి (Waste-to-Energy), నెట్-జీరో జీవనశైలి మరియు వర్షపు నీటి నిల్వ విధానాలను ప్రోత్సహించడం ద్వారా పర్యావరణ పరిరక్షణకు పౌరులందరూ భాగస్వాములు కావాలని సీఎం పిలుపునిచ్చారు.
ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబు నాయుడు కృష్ణా జిల్లా గుడివాడలో 18వ 'స్వర్ణాంధ్ర-స్వచ్ఛాంధ్ర' కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు. ఈ సందర్భంగా రాష్ట్రంలోని 120 పట్టణ స్థానిక సంస్థల్లో ప్రజారోగ్యం, మున్సిపల్ ఇంజనీరింగ్ రంగానికి చెందిన ₹15,274 కోట్ల విలువైన అభివృద్ధి పనులను వర్చువల్ విధానంలో ప్రారంభించారు. పారిశుధ్య కార్మికులకు గుర్తింపునిస్తూ 'ఆపరేషన్ క్లీన్ స్వీప్ అవార్డుల'ను అందజేశారు. అంతేకాకుండా వివిధ పురపాలక సంఘాల్లో వ్యర్థాల నుండి విద్యుత్ ఉత్పత్తి (Waste-to-Energy) చేసే ప్లాంట్లను జాతికి అంకితం చేశారు.
ఈ కార్యక్రమం 2026 జూలై 18న ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని కృష్ణా జిల్లా గుడివాడ పట్టణంలో జరిగింది. రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ఉన్న 120 పట్టణ స్థానిక సంస్థలను ఆన్లైన్ ద్వారా అనుసంధానిస్తూ అంతర్జాతీయ, జాతీయ పర్యావరణ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఈ బృహత్ పారిశుధ్య కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించారు.
పట్టణ పారిశుధ్య నిర్వహణ సమర్థవంతంగా అమలు చేయడానికి ప్రభుత్వం బహుళ అంచెల విధానాన్ని అవలంబిస్తోంది:
1. ఇంటింటి చెత్త సేకరణ: చెత్తను ఉచితంగా సేకరించేందుకు 126 విద్యుత్ ఆటోలను ఇప్పటికే అందుబాటులోకి తెచ్చారు, త్వరలోనే మరో 1,104 ఇ-ఆటోలను ప్రవేశపెడతారు.
2. వ్యర్థాల ప్రాసెసింగ్: ₹528 కోట్ల అంచనా వ్యయంతో నూతన సైంటిఫిక్ వేస్ట్ మేనేజ్మెంట్ ప్లాంట్లను నిర్మిస్తున్నారు.
3. వ్యర్థాల నుండి విద్యుత్ (Waste-to-Energy): నెల్లూరు, కొండపల్లి, బెతంచెర్ల, కమలాపురం, బద్వేల్, ఏలేశ్వరం, నర్సీపట్నం, పెద్దాపురంలలో వ్యర్థాల నుండి విద్యుత్ తయారుచేసే ప్లాంట్లను అందుబాటులోకి తెచ్చారు.
4. డిజిటల్ పర్యవేక్షణ: ఆన్లైన్ వర్క్స్ మానిటరింగ్ సిస్టమ్ ద్వారా పారిశుధ్యం, ప్రాజెక్టుల పురోగతిని నిజసమయంలో (Real-time) పర్యవేక్షిస్తున్నారు.
📌 [BACKGROUND — verify independently]
📌 [BACKGROUND — verify independently]
1. ఆర్టికల్ 48A: పర్యావరణాన్ని పరిరక్షించడం మరియు మెరుగుపరచడం ప్రభుత్వ ప్రాథమిక విధి (ఆదేశిక సూత్రాలు).
2. ఆర్టికల్ 21: స్వచ్ఛమైన పర్యావరణం మరియు రక్షిత మంచినీరు పొందే హక్కు ప్రాథమిక జీవించే హక్కులో భాగం (సుప్రీంకోర్టు తీర్పులు).
3. ఘనవ్యర్థాల నిర్వహణ నిబంధనలు (SWM Rules, 2016): చెత్తను ఉత్పత్తయ్యే ప్రదేశంలోనే వేరు చేయడం (Source Segregation) చట్టబద్ధమైన నిబంధన.
భారతదేశంలో స్వచ్ఛ సర్వేక్షన్ ద్వారా నగరాలకు ర్యాంకింగ్లు ఇస్తున్నారు. గ్లోబల్ వేస్ట్ మేనేజ్మెంట్ నివేదికల ప్రకారం, అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు (ఉదా: స్వీడన్, జర్మనీ) 90% పైగా వ్యర్థాలను రీసైక్లింగ్ లేదా వేస్ట్-టు-ఎనర్జీకి ఉపయోగిస్తున్నాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రస్తుతం 8 ప్రాంతాల్లో వేస్ట్-టు-ఎనర్జీ ప్లాంట్లతో సర్క్యులర్ ఎకానమీ దిశగా అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలను అందుకుంటోంది.
1. పరిశుభ్ర నగరాలు: రాష్ట్రంలోని అన్ని ULBలలో 100% శాస్త్రీయ చెత్త సేకరణ సాధించడం.
2. కార్బన్ న్యూట్రాలిటీ: 1,104 ఇ-ఆటోల రాకతో రవాణా ఆధారిత ఉద్గారాలు తగ్గుతాయి.
3. సుస్థిర పట్టణాభివృద్ధి: పునర్వినియోగ ఇంధనం మరియు హోమ్ కంపోస్టింగ్ విధానాల ద్వారా వ్యర్థ నిర్వహణ వ్యయం తగ్గుతుంది.
Core Concept: Solid Waste Management & Circular Economy (ఘనవ్యర్థాల నిర్వహణ మరియు చక్రీయ ఆర్థిక వ్యవస్థ)
Q1. ఆంధ్రప్రదేశ్లో 'స్వర్ణాంధ్ర-స్వచ్ఛాంధ్ర' కార్యక్రమం సాధారణంగా ఏ రోజున నిర్వహించబడుతుంది? [Easy]
A) ప్రతి నెల మొదటి సోమవారం
B) ప్రతి నెల మూడో శనివారం
C) ప్రతి నెల చివరి ఆదివారం
D) ప్రతి నెల రెండవ శుక్రవారం
Answer: B
Explanation: స్వర్ణాంధ్ర-స్వచ్ఛాంధ్ర పారిశుధ్య అవగాహన కార్యక్రమాన్ని రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ప్రతి నెల మూడో శనివారం నిర్వహిస్తారు.
Q2. ఇటీవలి 18వ స్వర్ణాంధ్ర-స్వచ్ఛాంధ్ర కార్యక్రమంలో ప్రారంభించిన ఇ-ఆటోలు ఏ ముఖ్య విధి కోసం ఉద్దేశించబడ్డాయి? [Easy]
A) గ్రామీణ ప్రజల ఉచిత రవాణా
B) ఇంటింటి చెత్త సేకరణ (Door-to-door waste collection)
C) పాఠశాల విద్యార్థుల రవాణా
D) వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల రవాణా
Answer: B
Explanation: పట్టణ ప్రాంతాల్లో ఇంటింటికీ వెళ్లి చెత్తను సేకరించేందుకు ప్రభుత్వం విద్యుత్ ఆటోలను అందుబాటులోకి తెచ్చింది.
Q3. ఘనవ్యర్థాల నిర్వహణ నిబంధనలు (SWM Rules), 2016 ప్రకారం క్రింది వాటిలో సరైన ప్రకటన ఏది? [Moderate]
A) చెత్తను సేకరించిన తర్వాత మాత్రమే వర్గీకరించాలి.
B) వ్యర్థాలను ఉత్పత్తయ్యే మూలం వద్దే (Source Segregation) వర్గీకరించడం బాధ్యత కావు.
C) చెత్త ఉత్పత్తిదారులే తడి, పొడి మరియు ప్రమాదకర వ్యర్థాలను వేరు చేయాలి.
D) ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలపై ఎలాంటి నిషేధాలు వర్తించవు.
Answer: C
Explanation: 2016 ఎస్డబ్ల్యూఎమ్ నిబంధనల ప్రకారం వ్యర్థాల ఉత్పత్తిదారుడే తడి, పొడి, గృహ ప్రమాదకర వ్యర్థాలను వేరు చేయడం చట్టబద్ధంగా తప్పనిసరి.
Q4. రాజ్యాంగంలోని ఏ షెడ్యూల్ పట్టణ స్థానిక సంస్థలు (మున్సిపాలిటీలు) నిర్వహించాల్సిన పారిశుధ్యం, ఘనవ్యర్థాల నిర్వహణ బాధ్యతలను పేర్కొంటుంది? [Moderate]
A) 10వ షెడ్యూల్
B) 11వ షెడ్యూల్
C) 12వ షెడ్యూల్
D) 9వ షెడ్యూల్
Answer: C
Explanation: 74వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా చేర్చబడిన 12వ షెడ్యూల్లో మున్సిపాలిటీల 18 విధులు ఉన్నాయి, అందులో ప్రజారోగ్యం, పారిశుధ్యం ప్రధానమైనవి.
Q5. 'వేస్ట్-టు-ఎనర్జీ' (Waste-to-Energy) ప్లాంట్ల ప్రధాన సాంకేతిక ప్రయోజనం ఏమిటి? [Moderate]
A) బొగ్గు వినియోగాన్ని మాత్రమే పెంచడం
B) డెంపింగ్ యార్డులపై భారాన్ని తగ్గించి వ్యర్థాల నుండి విద్యుత్ను ఉత్పత్తి చేయడం
C) భూగర్భ జలాల వినియోగాన్ని పెంచడం
D) కేవలం ప్లాస్టిక్ నిల్వ చేయడం
Answer: B
Explanation: వేస్ట్-టు-ఎనర్జీ ప్లాంట్లు వ్యర్థాలను ల్యాండ్ఫిల్లలో వేయకుండా వాటి ద్వారా ఇంధనం మరియు విద్యుత్ను ఉత్పత్తి చేస్తాయి.
Q6. 'నెట్-జీరో' (Net-Zero) జీవనశైలికి సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: [Tricky]
1. నెట్-జీరో అంటే ఉద్గారాలను పూర్తిగా సున్నా చేయడం మాత్రమే, ఎలాంటి శోషణ (Absorption) ఉండదు.
2. మానవ కార్యకలాపాల వల్ల విడుదలయ్యే గ్రీన్హౌస్ వాయువులను పర్యావరణ వ్యవస్థ ద్వారా అంతే పరిమాణంలో శోషించుకునేలా చేయడం.
పై ప్రకటనలలో ఏది సరైనది?
A) 1 మాత్రమే
B) 2 మాత్రమే
C) 1 మరియు 2 రెండూ
D) ఏదీ కాదు
Answer: B
Explanation: నెట్-జీరో అంటే కార్బన్ ఉద్గారాలు మరియు కార్బన్ శోషణ (Carbon Sinks/Sequestration) మధ్య సమతుల్యత సాధించడం, ఉద్గారాలు పూర్తిగా సున్నా చేయడం కావు.
Q7. పట్టణ స్థానిక సంస్థలలో పారిశుధ్య పర్యవేక్షణ కోసం ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం చేపట్టిన ఇ-గవర్నెన్స్ చొరవ ఏది? [Tricky]
A) ఈ-సాధన ప్లాట్ఫామ్
B) ఆన్లైన్ వర్క్స్ మానిటరింగ్ సిస్టమ్ (Online Works Monitoring System)
C) స్వచ్ఛ భారత్ డ్యాష్బోర్డ్ మాత్రమే
D) డిజిటల్ ల్యాండ్ రికార్డ్స్ ప్లాట్ఫామ్
Answer: B
Explanation: మున్సిపల్ ఇంజనీరింగ్ మరియు పారిశుధ్య పనుల నిజసమయ పురోగతిని పర్యవేక్షించడానికి 'ఆన్లైన్ వర్క్స్ మానిటరింగ్ సిస్టమ్'ను ఉపయోగించారు.
Q8. సర్క్యులర్ ఎకానమీ (Circular Economy) నమూనా గురించి సరైన ప్రతిపాదనను గుర్తించండి: [Tricky]
A) "తీసుకో-తయారుచేయి-పారవేయి" (Take-Make-Dispose) అనే లీనియర్ విధానంపై ఆధారపడుతుంది.
B) వనరుల వినియోగాన్ని తగ్గించి, ఉత్పత్తుల ఆయుర్దాయాన్ని పెంచి, వ్యర్థాలను పునర్వినియోగించడంపై దృష్టి పెడుతుంది.
C) పర్యావరణ పరిరక్షణతో సంబంధం లేని కేవలం పారిశ్రామిక నమూనా.
D) వ్యర్థాల పునరుత్పత్తిని పూర్తిగా నిషేధించే విధానం.
Answer: B
Explanation: సర్క్యులర్ ఎకానమీ వ్యర్థాలను వనరులుగా మార్చి పునర్వినియోగాన్ని (Closed-loop system) ప్రోత్సహిస్తుంది.
PYQ 1:
స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్-అర్బన్ (SBM-U) 2.0 యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం ఏమిటి?
A) అన్ని నగరాలను 100% డిజిటలైజ్ చేయడం
B) అన్ని నగరాలను 'చెత్త రహితం' (Garbage-Free Status)గా మార్చడం
C) కేవలం గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మరుగుదొడ్లు నిర్మించడం
D) ఉచిత రవాణా సౌకర్యం కల్పించడం
Answer: B
Explanation: SBM-U 2.0 ప్రధాన ఉద్దేశ్యం పట్టణాల్లో ఘన వ్యర్థాల శాస్త్రీయ నిర్వహణ ద్వారా అన్ని నగరాలను చెత్త రహిత నగరాలుగా (Garbage Free Cities) తీర్చిదిద్దడం.
PYQ 2:
'స్వర్ణాంధ్ర-స్వచ్ఛాంధ్ర' మరియు పారిశుధ్య నిర్వహణకు సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
1. రాష్ట్రంలోని పట్టణ స్థానిక సంస్థల్లో డోర్-టు-డోర్ చెత్త సేకరణకు ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలను ఉపయోగిస్తున్నారు.
2. పారిశుధ్య నిర్వహణను పర్యవేక్షించే రాజ్యాంగ బాధ్యత కేవలం కేంద్ర ప్రభుత్వానిదే.
3. సర్క్యులర్ ఎకానమీ మరియు వేస్ట్-టు-ఎనర్జీ ప్లాెంట్ల ఏర్పాటు పారిశుధ్య వ్యూహంలో భాగం.
పై ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?
A) 1 మరియు 2 మాత్రమే
B) 1 మరియు 3 మాత్రమే
C) 2 మరియు 3 మాత్రమే
D) 1, 2 మరియు 3
Answer: B
Explanation: స్థానిక స్వపరిపాలన మరియు పారిశుధ్యం అనేది రాష్ట్ర జాబితా (State List) అంశం మరియు 74వ రాజ్యాంగ సవరణ కింద స్థానిక సంస్థల బాధ్యత, కావున 2వ ప్రకటన తప్పు. 1 మరియు 3 సరైనవి.
PYQ 3:
క్రింది వాటిని జతపరచండి:
(జాబితా I - భావన) (a) సర్క్యులర్ ఎకానమీ (b) ఆర్టికల్ 243W (c) వేస్ట్-టు-ఎనర్జీ (WtE) (d) నెట్-జీరో ఉద్గారాలు
(జాబితా II - వివరణ) (1) మున్సిపాలిటీల అధికారాలు మరియు బాధ్యతలు (2) వ్యర్థాలను పునర్వినియోగించి సంపదగా మార్చడం (3) ఉద్గారాలు మరియు శోషణల సమతుల్యత (4) ఘనవ్యర్థాల నుండి విద్యుత్ ఉత్పత్తి
సరియైన ఎంపికను ఎంచుకోండి:
A) (a)-2, (b)-1, (c)-4, (d)-3
B) (a)-1, (b)-2, (c)-3, (d)-4
C) (a)-3, (b)-4, (c)-1, (d)-2
D) (a)-4, (b)-3, (c)-2, (d)-1
Answer: A
Explanation: సర్క్యులర్ ఎకానమీ వ్యర్థాల పునర్వినియోగాన్ని (2), ఆర్టికల్ 243W మున్సిపల్ బాధ్యతలను (1), WtE ప్లాంట్లు విద్యుత్ ఉత్పత్తిని (4), నెట్-జీరో ఉద్గారాల సమతుల్యతను (3) సూచిస్తాయి.
Question 1 (150 words): "సుస్థిర పట్టణాభివృద్ధి సాధనలో స్థానిక సంస్థల పాత్ర మరియు ప్రజా భాగస్వామ్య ప్రాముఖ్యతను విశ్లేషించండి."
సుస్థిర పట్టణాభివృద్ధి సాధనకు సమర్థవంతమైన స్థానిక స్వపరిపాలన మరియు చురుకైన ప్రజా భాగస్వామ్యం అత్యంత ప్రాథమిక అంశాలు. రాజ్యాంగంలోని 74వ సవరణ చట్టం (ఆర్టికల్ 243W) ప్రకారం పారిశుధ్యం, ప్రజారోగ్యం మరియు ఘనవ్యర్థాల నిర్వహణ బాధ్యతలు మున్సిపాలిటీలకు అప్పగించబడ్డాయి. ప్రభుత్వం మౌలిక సదుపాయాలు మరియు ఇ-ఆటోలు, వేస్ట్-టు-ఎనర్జీ ప్లాంట్ల వంటి సాంకేతికతను సమకూర్చినప్పటికీ, వ్యర్థాలు ఉత్పత్తయ్యే మూలంలోనే వర్గీకరించడం (Source Segregation) పౌరుల బాధ్యతపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది.
ఇటీవల ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం రూ.15,274 కోట్ల వ్యయంతో 120 పట్టణ స్థానిక సంస్థల్లో మౌలిక వసతులు కల్పించడమే కాకుండా, పౌరులు నెట్-జీరో జీవనశైలి మరియు హోమ్ కంపోస్టింగ్ అలవాటు చేసుకోవాలని పిలుపునిచ్చింది. పారిశుధ్య కార్యక్రమాల్లో స్వచ్ఛంద సంస్థలు, మహిళా స్వయం సహాయక బృందాలు (MEPMA) మరియు పౌర సమాజాన్ని భాగస్వాములను చేయడం వల్ల పర్యావరణ పరిరక్షణ సాధించవచ్చు. ముగింపుగా, ప్రభుత్వ సమర్థవంతమైన పాలన మరియు ప్రజల భాగస్వామ్య సమన్వయమే స్వచ్ఛమైన, ఆరోగ్యకరమైన సుస్థిర నగరాల నిర్మాణానికి ఏకైక మార్గం.
Question 2 (250 words): "ఘనవ్యర్థాల నిర్వహణ సవాళ్లను అధిగమించడానికి 'రైట్ టూ వేస్ట్ మేనేజ్మెంట్' మరియు 'చక్రీయ ఆర్థిక వ్యవస్థ' (Circular Economy) నమూనాలు ఎలా ఉపయోగపడతాయి? ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం చేపట్టిన చొరవల ఆధారంగా చర్చించండి."
భారతదేశంలో వేగవంతమైన పట్టణీకరణ వల్ల రోజువారీ ఘనవ్యర్థాల ఉత్పత్తి విపరీతంగా పెరుగుతోంది. సాంప్రదాయక ల్యాండ్ఫిల్ విధానాలు భూగర్భ జలాల కాలుష్యానికి మరియు గాలి కాలుష్యానికి కారణమవుతున్నాయి. ఈ సవాళ్లను అధిగమించడానికి "తీసుకో-తయారుచేయి-పారవేయి" అనే లీనియర్ నమూనా నుండి పర్యావరణహిత 'చక్రీయ ఆర్థిక వ్యవస్థ' (Circular Economy) వైపు మారడం అత్యవసరం.
చక్రీయ ఆర్థిక వ్యవస్థ ఉత్పాదకత ఆయుర్దాయాన్ని పెంచడం, వ్యర్థాలను పునర్వినియోగించడం మరియు సంపదగా మార్చడంపై దృష్టి పెడుతుంది. ఇటీవల ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం 18వ 'స్వర్ణాంధ్ర-స్వచ్ఛాంధ్ర' కార్యక్రమంలో భాగంగా ఈ విధానాన్ని విస్తృతంగా అమలు చేస్తోంది. నెల్లూరు, కొండపల్లి, బెతంచెర్ల వంటి 8 ప్రాంతాల్లో ఏర్పాటు చేసిన వేస్ట్-టు-ఎనర్జీ ప్లాెంట్లు పాత చెత్తను విద్యుత్తుగా మారుస్తూ ల్యాండ్ఫిల్ ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తున్నాయి. అలాగే రూ.528 కోట్ల అంచనాతో సైంటిఫిక్ వేస్ట్ మేనేజ్మెంట్ సెంటర్లను నెలకొల్పుతున్నారు.
అయితే, రవాణా ఆధారిత ఉద్గారాలను తగ్గించేందుకు 1,126 ఇ-ఆటోలను ప్రవేశపెట్టడం మరియు ఆన్లైన్ వర్క్స్ మానిటరింగ్ సిస్టమ్ ద్వారా ఆడిటింగ్ జరపడం మంచి ఫలితాలను ఇస్తోంది. ప్లాస్టిక్ నివారణ, హోమ్ కంపోస్టింగ్, వర్షపు నీటి నిల్వ విధానాలను ప్రభుత్వం ప్రోత్సహిస్తోంది.
ముగింపుగా, వ్యర్థాల నిర్వహణ అనేది కేవలం చెత్తను ఊడ్చడం మాత్రమే కాదు, పర్యావరణ పరిరక్షణ మరియు ఆర్థిక వృద్ధి సమ్మేళనం. కేంద్ర-రాష్ట్ర పథకాల నిధుల సమర్థవంతమైన వినియోగం, చట్టాల కఠిన అమలు మరియు ప్రజల్లో ప్రవర్తనా మార్పు (Behavioral Change) ద్వారా మాత్రమే సంపూర్ణ చక్రీయ ఆర్థిక వ్యవస్థ సాధ్యమవుతుంది.