Udyo Logo

Udyo

Get the Udyo Mobile App

Sign in to save your progress and access all features.

రాయలసీమ నీటి భద్రత కోసం ₹20,884 కోట్లతో నూతన సాగునీటి ప్రాజెక్టులు

రాయలసీమ ప్రాంతంలో తీవ్ర నీటి ఎద్దడిని నివారించి, వ్యవసాయ ఉత్పాదకతను పెంచేందుకు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ₹20,884 కోట్లతో బృహత్తర సాగునీటి ప్రాజెక్టుల విస్తరణ, ఆధునీకరణ పనులను ప్రారంభించింది. ఈ బహుముఖ వ్యూహంలో భాగంగా నీటి నిల్వ సామర్థ్యాన్ని పెంచడం, కాలువల నెట్‌వర్క్‌ను పునర్నిర్మించడం మరియు ఎత్తిపోతల పథకాల నవీకరణ చేపట్టనున్నారు. దీని ద్వారా 52 టీఎంసీల అదనపు నీటి లభ్యత కలగడమే కాకుండా, 4.37 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టు స్థిరీకరణ, మరియు మొత్తం 9.80 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీటి ప్రయోజనం చేకూరనుంది. అనంతపురం, వైఎస్సార్ కడప, కర్నూలు, నంద్యాల, అన్నమయ్య, చిత్తూరు మరియు తిరుపతి జిల్లాలలో నీటిభద్రతతో పాటు కరువు నివారణకు ఈ ప్రాజెక్టులు కీలకమైనవి.

What Happened

ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం రాయలసీమ ప్రాంతంలో దీర్ఘకాలిక కరువు సమస్యను నివారించడానికి ₹20,884 కోట్ల భారీ వ్యయంతో వివిధ నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులను వేగవంతం చేస్తున్నట్లు ప్రకటించింది. ఈ ప్రణాళికలో భాగంగా కాలువల విస్తరణ, జలాశయాల నీటి నిల్వ పెంపు మరియు ఎత్తిపోతల పథకాల ఆధునీకరణ పనులు పూర్తి చేయనున్నారు. దీనిద్వారా రాయలసీమ వ్యాప్తంగా నీటి ఎద్దడిని అధిగమించి కరువు పీడిత రైతులకు పూర్తిస్థాయి నీటి భద్రత కల్పించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.

When & Where

ఈ ప్రాజెక్టు పనులు ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని రాయలసీమ జిల్లాలైన అనంతపురం, వైఎస్సార్ కడప, కర్నూలు, నంద్యాల, శ్రీ సత్యసాయి, అన్నమయ్య, చిత్తూరు మరియు తిరుపతి జిల్లాలలో ప్రస్తుతం వేగంగా సాగుతున్నాయి. జూలై 2026 నాటికి సమగ్ర అమలు ప్రణాళికతో పనులు వివిధ దశల్లో ప్రగతి సాధించాయి.

Who Is Involved

  • ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ జలవనరుల శాఖ: ప్రాజెక్టు పర్యవేక్షణ మరియు నిర్మాణ బాధ్యతలు.
  • ప్రధాన మంత్రి కృషి సించాయి యోజన (PMKSY): కేంద్ర వాటా పనుల సమన్వయం.
  • ఆంధ్రప్రదేశ్ సాగునీటి అభివృద్ధి సంస్థ (APSIDC): ఎత్తిపోతల పథకాల ఆధునీకరణ.
  • లబ్ధిదారులు: రాయలసీమ జిల్లాలకు చెందిన దాదాపు 9.80 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టుదారులు మరియు 33 లక్షల మంది గ్రామీణ జనాభా.

How It Works

  • హంద్రీ-నీవా మరియు గలేరు-నగరి బలోపేతం: కృష్ణమ్మ వరద జలాలను రాయలసీమ చివరి పాంత్రాలకు (టెయిల్ ఎండ్) చేర్చేందుకు కాలువల సామర్థ్యాన్ని పెంచడం.
  • ఎత్తిపోతల పథకాల ఆధునీకరణ: 1,049 పథకాలలో అధిక అశ్వశక్తి కలిగిన పంపులు, ఆధునిక విద్యుత్ పరికరాలు అమర్చడం.
  • చెరువుల అనుసంధానం & పునరుద్ధరణ: 1,011 నీటి చెరువుల పూడికతీత, గట్ల నిర్మాణం ద్వారా భూగర్భ జలమట్టం పెంపు.
  • జలాశయాల మరమ్మతులు: శ్రీశైలం ప్లంచ్ పూల్, తుంగభద్ర డ్యామ్, అలిగనూరు, గోరకల్లు జలాశయాల నిల్వ సామర్థ్య స్థిరీకరణ.

Why It Matters

  • ఆర్థిక ప్రభావం: వ్యవసాయ దిగుబడి పెరిగి కరువు మండలాలు ఆర్థికంగా స్థిరపడతాయి; రైతుల వలసలు తగ్గుతాయి.
  • నీటి భద్రత & పర్యావరణం: వర్షాభావ ప్రాంతాల్లో భూగర్భ జలాలు రీఛార్జ్ అయి తాగునీటి సమస్య తీరుతుంది.
  • పరీక్షల ప్రాముఖ్యత: ఇది APPSC గ్రూప్-1, 2 (AP ఎకానమీ & జాగ్రఫీ) మరియు UPSC GS Paper 2 (గవర్నెన్స్), GS Paper 3 (సాగునీటి వనరులు & వ్యవసాయం) పాఠ్యాంశాలకు ప్రత్యక్షంగా సంబంధించింది.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently]

  • 1881-1900 కరువులు: బ్రిటీష్ పాలనలో రాయలసీమ "రాళ్ల సీమ" లేదా "కరువుల సీమ"గా గుర్తింపు పొందింది.
  • 1953 సిరూర్ కమిటీ: రాయలసీమకు తుంగభద్ర మరియు కృష్ణా జలాల కేటాయింపుపై ప్రాథమిక నివేదిక ఇచ్చింది.
  • 2004 జలయజ్ఞం: హంద్రీ-నీవా (HNSS), గలేరు-నగరి (GNSS), తెలుగుగంగ ప్రాజెక్టులకు భారీ వ్యయంతో నాంది పలికారు.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently]

  • 2019-2023: పోతిరెడ్డిపాడు హెడ్ రెగ్యులేటర్ కాలువల విస్తరణ పనులు ప్రతిపాదించబడ్డాయి.
  • 2021: కుప్పం బ్రాంచ్ కెనాల్‌ ద్వారా నీటి విడుదల ప్రక్రియ వేగవంతం.
  • 2024: పట్టిసీమ, పులిచింతల మరియు శ్రీశైలం పంపుహౌస్‌ల పనితీరు సమీక్ష నిర్వహణ.

Static GK Connection

  • ఆర్టికల్ 262: రాష్ట్రాల మధ్య నదీ జలాల వివాదాల పరిష్కారం (Inter-State River Water Disputes Act, 1956).
  • కృష్ణా నదీ యాజమాన్య బోర్డు (KRMB): కృష్ణా నది జలాల పంపిణీ మరియు ఆంధ్రప్రదేశ్-తెలంగాణ మధ్య ప్రాజెక్టుల నిర్వహణ సంస్థ.

India & World Comparison

భారతదేశంలో 51% నికర సాగు విస్తీర్ణం వర్షాధారంగా ఉంది. ఇజ్రాయెల్ వంటి పొడి వాతావరణం కలిగిన దేశాలు బిందు సేద్యం మరియు రీసైకిల్డ్ నీటి యాజమాన్యంతో 95% నీటి సమర్థత సాధించాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్ మైక్రో-ఇరిగేషన్ మోడల్ ద్వారా రాయలసీమలో ఈ తరహా సమర్థత సాధించేందుకు యత్నిస్తోంది.

Future Impact

  • 2026-2027 నాటికి పూర్తి: 52 టీఎంసీల పూర్తిస్థాయి నీటి నిల్వ వినియోగంలోకి రానుంది.
  • పంటల సరళి మార్పు: ఉద్యానవన పంటలు (Horticulture) పండించే విస్తీర్ణం భారీగా పెరగనుంది.
  • గ్రామీణ నిరుద్యోగ నివారణ: వ్యవసాయాధారిత పరిశ్రమల ఏర్పాటు మరియు భూగర్భజలాల పెంపుతో గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ పుంజుకోనుంది.

🔑 Key Points for Revision

  • మొత్తం కేటాయింపు: రాయలసీమ ప్రాజెక్టులకు ₹20,884 కోట్ల భారీ జలవనరుల బడ్జెట్.
  • అదనపు నీటి నిల్వ: 52 టీఎంసీల అదనపు జలాల లభ్యత ప్రాజెక్టుల ద్వారా సాధించబడుతుంది.
  • సాగునీటి పరిధి: 4.37 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టు స్థిరీకరణ, 9.80 లక్షల ఎకరాలకు విస్తరణ ప్రయోజనం.
  • HNSS ప్రాజెక్ట్: ఏడాదిలో ₹3,880 కోట్లు, కాలువల బలోపేతానికి ₹3,145 కోట్లు ఖర్చు చేశారు.
  • HNSS లక్ష్యం: 6 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టుకు సాగునీరు మరియు 33 లక్షల మందికి తాగునీరు అందించడం.
  • ఎత్తిపోతల పథకాలు: 1,049 పథకాల నవీకరణకు ₹4,500 కోట్లు కేటాయించడం జరిగింది.
  • ఎత్తిపోతల ప్రయోజనం: 7 జిల్లాల్లోని 8.2 లక్షల ఎకరాల భూములకు సాగునీరు సక్రమంగా అందుతుంది.
  • చెరువుల పునరుద్ధరణ: మొత్తం 1,011 నీటి చెరువుల బాగు చేసే కార్యక్రమం అమల్లో ఉంది.
  • పాల్గొనే జిల్లాలు: కర్నూలు, నంద్యాల, అనంతపురం, శ్రీ సత్యసాయి, కడప, అన్నమయ్య, చిత్తూరు, తిరుపతి.
  • రాజ్యాంగ అధికారం: ఆర్టికల్ 246 ప్రకారం నీటిపారుదల విషయాలు రాష్ట్ర జాబితా (State List - Entry 17) పరిధిలోకి వస్తాయి.
  • నదీ వివాదాల చట్టం: రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 262 అంతర్రాష్ట్ర నదీ జలాల వివాదాల పరిష్కారానికి నిర్దేశిస్తుంది.
  • పోతిరెడ్డిపాడు పాయింట్: శ్రీశైలం ప్రాజెక్ట్ నుండి రాయలసీమకు నీటిని మళ్లించే ప్రధాన హెడ్ రెగ్యులేటర్.
  • ప్రధాన నదులు: కృష్ణా మరియు పెన్నా నదుల జలాల వినియోగం రాయలసీమకు అత్యంత కీలకం.
  • లక్ష్య రహిత నిర్మూలన: రాయలసీమలో కరువు పీడిత రైతులకు స్థిరమైన ఉపాధి కల్పన.
  • SDG లక్ష్యం: సస్టెయినబుల్ డెవలప్‌మెంట్ గోల్ 6 (Clean Water and Sanitation) కింద ఈ చర్యలు వస్తాయి.

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: అంతర్రాష్ట్ర నదీ జలాల వివాదాలు మరియు నీటి యాజమాన్యం (Inter-State Water Disputes & Irrigation Management)

  • Definition: రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ రాష్ట్రాల గుండా ప్రవహించే నదీ జలాల పంపిణీ, వినియోగం మరియు నియంత్రణపై వచ్చే వివాదాల పరిష్కార వ్యవస్థ.
  • Constitutional / Legal Basis: భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 262 మరియు 'ఇంటర్-స్టేట్ రివర్ వాటర్ డిస్ప్యూట్స్ యాక్ట్, 1956'.
  • Scientific / Economic Principle: 'క్యాచ్‌మెంట్ ఏరియా మేనేజ్‌మెంట్' మరియు 'కమాండ్ ఏరియా డెవలప్‌మెంట్' ద్వారా ప్రతి చుక్క నీటిని సమర్థంగా సాగుకు ఉపయోగించడం.
  • How it connects to this event: రాయలసీమ ప్రాజెక్టులు కృష్ణా నది మిగులు మరియు వరద జలాల వినియోగంపై ఆధారపడి ఉన్నాయి, ఇది అంతర్రాష్ట్ర జల పంపిణీ పరిధిలోకి వస్తుంది.
  • Origin & History: 1956 లో కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇంటర్-స్టేట్ రివర్ వాటర్ డిస్ప్యూట్స్ యాక్ట్ మరియు రివర్ బోర్డ్స్ యాక్ట్‌లను ఆమోదించింది.
  • Key milestone 1: 1969 లో ప్రసిద్ధ బచ్చావత్ ట్రిబ్యునల్ (KWDT-I) కృష్ణా నదీ జలాల కేటాయింపులను మొదటిసారిగా క్రమబద్ధీకరించింది.
  • Key milestone 2: 2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం ప్రకారం కృష్ణా (KRMB), గోదావరి (GRMB) నదీ యాజమాన్య బోర్డుల ఏర్పాటు.
  • Related Acts / Schemes / Treaties: ప్రధాన్ మంత్రి కృషి సించాయి యోజన (PMKSY), నమామి గంగే, కృష్ణా జలాల ట్రిబ్యునల్ అవార్డులు.
  • Nodal Ministry / Body: కేంద్ర జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Jal Shakti) మరియు కేంద్ర జల సంఘం (CWC).
  • India-specific relevance: భారతదేశంలో 80% నీరు వ్యవసాయానికే ఉపయోగిస్తారు, కాబట్టి సమర్థవంతమైన సాగునీటి నిర్వహణ ఆహార భద్రతకు అత్యవసరం.
  • Global comparison: ప్రపంచ బ్యాంకు పర్యవేక్షణలో జరిగిన 'సింధు నదీ జలాల ఒప్పందం (1960)' భారత్-పాకిస్తాన్ మధ్య అంతర్జాతీయ జల నిర్వహణకు ఉదాహరణ.
  • Data Point: భారతదేశ సగటు వర్షపాతం 1,170 మిమీ అయినప్పటికీ, భౌగోళిక వ్యత్యాసాల వల్ల 60% సాగుభూమి నీటి ఎద్దడిని ఎదుర్కొంటోంది.
  • Common exam angle: ఆర్టికల్ 262 ప్రకారం సుప్రీం కోర్టు అధికార పరిధి మినహాయింపు మరియు ప్రముఖ నదీ ట్రిబ్యునళ్ల గురించిన ప్రశ్నలు రావచ్చు.
  • Easy memory hook: "ARTICLE 262" — Adjudication of River Tribunal Issues Created Legally for Every State.

❓ Practice MCQs

Q1. రాయలసీమలో సాగునీటి ప్రాజెక్టుల విస్తరణ కోసం ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం తాజాగా ప్రకటించిన మొత్తం ఆర్థిక కేటాయింపు ఎంత? [Easy]

A) ₹15,000 కోట్లు

B) ₹20,884 కోట్లు

C) ₹25,500 కోట్లు

D) ₹30,000 కోట్లు

Answer: B

Explanation: ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం రాయలసీమ ప్రాంతంలో సాగునీటి ప్రాజెక్టులు మరియు ఆధునీకరణ పనుల కోసం ₹20,884 కోట్లను అమలు చేస్తోంది.

Q2. రాయలసీమలో చేపడుతున్న సాగునీటి ప్రాజెక్టుల ద్వారా ఎంత అదనపు నీటి నిల్వ లభ్యత కానుంది? [Easy]

A) 25 టీఎంసీలు

B) 40 టీఎంసీలు

C) 52 టీఎంసీలు

D) 75 టీఎంసీలు

Answer: C

Explanation: ఈ అభివృద్ధి పనుల ద్వారా రాయలసీమకు అదనంగా 52 టీఎంసీల నీటి నిల్వ లభ్యత ఏర్పడుతుందని నివేదిక స్పష్టం చేసింది.

Q3. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం చేపట్టిన ₹4,500 కోట్ల సాగునీటి ఆధునీకరణ కార్యక్రమం క్రింద ఎన్ని ఎత్తిపోతల పథకాలను (Lift Irrigation Schemes) బాగు చేస్తున్నారు? [Moderate]

A) 500 పథకాలు

B) 850 పథకాలు

C) 1,049 పథకాలు

D) 1,500 పథకాలు

Answer: C

Explanation: రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ఉన్న 1,049 ఎత్తిపోతల పథకాల ఆధునీకరణ కోసం ప్రభుత్వం ₹4,500 కోట్లు కేటాయించి పనులు చేపడుతోంది.

Q4. భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం 'నీటి సరఫరా మరియు సాగునీరు' (Water supplies and Irrigation) ఏ జాబితా పరిధిలోకి వస్తాయి? [Moderate]

A) కేంద్ర జాబితా (Union List)

B) రాష్ట్ర జాబితా (State List)

C) ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List)

D) అవశిష్ట అధికారాలు (Residuary Powers)

Answer: B

Explanation: రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్‌లోని రాష్ట్ర జాబితా (State List) ఎంట్రీ 17 ప్రకారం నీటి సరఫరా, సాగునీరు, కాలువలు రాష్ట్ర అధికార పరిధిలోకి వస్తాయి.

Q5. హంద్రీ-నీవా సుజల స్రవంతి (HNSS) ప్రాజెక్ట్ ద్వారా ఎంత విస్తీర్ణంలో సాగునీరు మరియు ఎంత జనాభాకు తాగునీరు అందుతుంది? [Moderate]

A) 4 లక్షల ఎకరాలు & 20 లక్షల జనాభా

B) 6 లక్షల ఎకరాలు & 33 లక్షల జనాభా

C) 8 లక్షల ఎకరాలు & 45 లక్షల జనాభా

D) 10 లక్షల ఎకరాలు & 50 లక్షల జనాభా

Answer: B

Explanation: HNSS ప్రాజెక్ట్ రాయలసీమలోని 6 లక్షల కంటే ఎక్కువ ఎకరాలకు సాగునీటిని, 33 లక్షల మందికి తాగునీటిని అందిస్తోంది.

Q6. రాయలసీమ సాగునీటి వ్యూహానికి సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: [Tricky]

I. ఈ ప్రాజెక్టుల ద్వారా 4.37 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టు స్థిరీకరణ జరుగుతుంది.
II. మొత్తం 1,011 నీటి నిల్వ చెరువులను పునరుద్ధరించడానికి చర్యలు తీసుకుంటున్నారు.
III. ఈ పథకాలు కేవలం విశాఖపట్నం మరియు ఉత్తరాంధ్ర జిల్లాలకు మాత్రమే పరిమితం.

పైన పేర్కొన్న ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

A) I మరియు II మాత్రమే

B) II మరియు III మాత్రమే

C) I మరియు III మాత్రమే

D) I, II మరియు III

Answer: A

Explanation: I మరియు II సరైన ప్రకటనలు, అయితే ఈ పథకాలు ఉత్తరాంధ్రకు కాక రాయలసీమ జిల్లాలకు సంబంధించినవి కావున III తప్పు.

Q7. అంతర్రాష్ట్ర నదీ జలాల వివాదాల పరిష్కారం కోసం ప్రత్యేక ట్రిబ్యునళ్లను ఏర్పాటు చేసే అధికారాన్ని పార్లమెంటుకు కల్పించే రాజ్యాంగ నిబంధన ఏది? [Tricky]

A) ఆర్టికల్ 260

B) ఆర్టికల్ 262

C) ఆర్టికల్ 263

D) ఆర్టికల్ 280

Answer: B

Explanation: ఆర్టికల్ 262(1) ప్రకారం అంతర్రాష్ట్ర నదులు లేదా నదీ లోయల జలాల వినియోగం మరియు నియంత్రణపై వచ్చే వివాదాల పరిష్కారానికి పార్లమెంటు చట్టం ద్వారా నిబంధనలు చేయవచ్చు.

Q8. పోతిరెడ్డిపాడు హెడ్ రెగ్యులేటర్ ఏ ప్రధాన జలాశయం నుండి నీటిని రాయలసీమ కాలువలకు మళ్లిస్తుంది? [Tricky]

A) నాగార్జున సాగర్

B) శ్రీశైలం జలాశయం

C) పులిచింతల

D) ధవళేశ్వరం బ్యారేజి

Answer: B

Explanation: పోతిరెడ్డిపాడు హెడ్ రెగ్యులేటర్ కృష్ణా నదిపై ఉన్న శ్రీశైలం ప్రాజెక్ట్ మాతృ జలాశయం నుండి నీటిని రాయలసీమ కాలువల వ్యవస్థకు విడుదల చేస్తుంది.

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

హంద్రీ-నీవా సుజల స్రవంతి (HNSS) ప్రాజెక్ట్‌కు సంబంధించి ప్రధానంగా లబ్ధి పొందే నది మరియు ప్రాంతం ఏది?

A) గోదావరి నది — ఉత్తరాంధ్ర

B) కృష్ణా నది — రాయలసీమ

C) వంశధార నది — కోస్తా ఆంధ్ర

D) పెన్నా నది — నెల్లూరు

Answer: B

Explanation: HNSS ప్రాజెక్ట్ ద్వారా శ్రీశైలం వద్ద కృష్ణా నది మిగులు జలాలను రాయలసీమలోని కరువు జిల్లాలకు మళ్లిస్తారు.

PYQ 2:

ఆంధ్రప్రదేశ్ జలవనరుల నిర్వహణ మరియు రాజ్యాంగ నిబంధనలపై క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:

1. భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 262 ప్రకారం అంతర్రాష్ట్ర నదీ జలాల వివాదాల తీర్పులో సుప్రీంకోర్టు ప్రాథమిక అధికార పరిధికి మినహాయింపు ఇవ్వవచ్చు.
2. నీటిపారుదల మరియు కాలువల నిర్వహణ అంశాలు భారత రాజ్యాంగంలోని కేంద్ర జాబితాలో పొందుపరచబడ్డాయి.
3. కృష్ణా నదీ యాజమాన్య బోర్డు (KRMB) 2014 ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం కింద ఏర్పడింది.

పై ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 1 మరియు 3 మాత్రమే

C) 2 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: B

Explanation: ప్రకటన 1 మరియు 3 సరైనవి. ప్రకటన 2 తప్పు, ఎందుకంటే నీటిపారుదల అంశం కేంద్ర జాబితాలో కాక రాష్ట్ర జాబితాలో (State List Entry 17) ఉంది.

PYQ 3:

క్రింది ప్రాజెక్టులను వాటి ప్రయోజనం పొందే ప్రధాన జిల్లాలతో జతపరచండి:

(List I - ప్రాజెక్ట్)

a. హంద్రీ-నీవా (HNSS) b. గలేరు-నగరి (GNSS) c. వెలిగొండ ప్రాజెక్టు

(List II - జిల్లాలు)

1. వైఎస్సార్ కడప, అన్నమయ్య, చిత్తూరు
2. ప్రకాశం, నెల్లూరు, కడప భాగం
3. కర్నూలు, అనంతపురం, చిత్తూరు

క్రింది కోడ్‌లను ఉపయోగించి సరైన సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి:

A) a-3, b-1, c-2

B) a-1, b-2, c-3

C) a-2, b-3, c-1

D) a-3, b-2, c-1

Answer: A

Explanation: హంద్రీ-నీవా ప్రాజెక్ట్ కర్నూలు, అనంతపురం ప్రాంతాలకు, గలేరు-నగరి కడప, అన్నమయ్య, చిత్తూరులకు, మరియు వెలిగొండ ప్రాజెక్ట్ ప్రకాశం, నెల్లూరు, కడప సరిహద్దు ప్రాంతాలకు నీటిని అందిస్తాయి.

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): రాయలసీమ ప్రాంతంలో ₹20,884 కోట్ల వ్యయంతో చేపడుతున్న సాగునీటి ప్రాజెక్టులు ప్రాంతీయ నీటి అభద్రతను అధిగమించడంలో ఎలా సహాయపడతాయి? విశ్లేషించండి.

ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని రాయలసీమ ప్రాంతం భౌగోళికంగా తక్కువ వర్షపాతం కలిగిన తీవ్ర కరువు పీడిత మండలం. ఈ సమస్యకు పరిష్కారంగా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ₹20,884 కోట్ల అంచనా వ్యయంతో బృహత్తర సాగునీటి అభివృద్ధి కార్యక్రమాన్ని అమలు చేస్తోంది. ఈ ప్రాజెక్ట్ వ్యూహం రాయలసీమలో 52 టీఎంసీల అదనపు నీటి నిల్వను పెంచడమే కాకుండా, 4.37 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టును స్థిరీకరించి, మొత్తం 9.80 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీటి ప్రయోజనాన్ని విస్తరిస్తుంది.

హంద్రీ-నీవా సుజల స్రవంతి (HNSS) మరియు గలేరు-నగరి (GNSS) వంటి ప్రధాన కాలువల పునర్నిర్మాణం వల్ల కృష్ణా నది వరద జలాలు చివరి పొలాల వరకు సమర్థవంతంగా చేరుతాయి. దీనికి తోడు ₹4,500 కోట్లతో 1,049 ఎత్తిపోతల పథకాల ఆధునీకరణ మరియు 1,011 నీటి చెరువుల పునరుద్ధరణ చేపడుతున్నారు. ఇది భూగర్భ జలమట్టాన్ని పెంచి తాగునీటి ఎద్దడిని తగ్గిస్తుంది. ముగింపుగా, ఈ నీటిపారుదల మౌలిక వసతులు కేవలం వ్యవసాయ రంగాన్నే కాక, వ్యవసాయాధారిత ఆర్థిక వ్యవస్థను స్థిరీకరించి, రాయలసీమను కరువు రహిత ప్రాంతంగా మార్చడానికి తోడ్పడతాయి.

Question 2 (250 words): ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో సాగునీటి మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లను చర్చించండి. రాయలసీమ సమగ్ర జల నిర్వహణ కోసం తీసుకోవాల్సిన విధానపరమైన చర్యలను సూచించండి.

ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆర్థిక వ్యవస్థకు వ్యవసాయం వెన్నెముక వంటిది, అయితే రాష్ట్రంలోని రాయలసీమ వంటి భూపరివేష్టిత ప్రాంతాలు నిరంతరం వర్షాభావం మరియు నీటి కొరతను ఎదుర్కొంటున్నాయి. తాజాగా ప్రభుత్వం ప్రకటించిన ₹20,884 కోట్ల సాగునీటి ప్రాజెక్టుల అమలు రాయలసీమ జల భద్రత వైపు వేసిన కీలక అడుగు. అయినప్పటికీ, సాగునీటి రంగంలో మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి అనేక సవాళ్లతో ముడిపడి ఉంది.

మొదటిది, అంతర్రాష్ట్ర నదీ జల వివాదాలు (Inter-State Water Disputes) మరియు కృష్ణా నదీ యాజమాన్య బోర్డు (KRMB) పరిధిలోని అనుమతుల ఆలస్యం. రెండవది, భారీ ప్రాజెక్టులకు భూసేకరణ (Land Acquisition) మరియు పునరావాస (R&R) వ్యయం విపరీతంగా పెరగడం. మూడవది, సకాలంలో ప్రాజెక్ట్ పనులు పూర్తి కాకపోవడం వల్ల ప్రాజెక్ట్ వ్యయం పెరగడం (Cost Escalation). నాలుగవది, వాతావరణ మార్పుల వలన నదుల్లో సంభవించే అనిశ్చిత ప్రవాహాలు.

ఈ సవాళ్లను అధిగమించడానికి కింది విధానపరమైన చర్యలు అవసరం:

1. మైక్రో-ఇరిగేషన్ ప్రోత్సాహం: డ్రిప్ మరియు స్ప్రింక్లర్ సేద్యం ద్వారా రాయలసీమలో నీటి వినియోగ సమర్థతను పెంచడం.
2. చెరువుల పునరుద్ధరణ (Tank Rejuvenation): స్థానిక నీటి వనరుల బాగుకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం, ఉదాహరణకు ప్రస్తుతం చేపట్టిన 1,011 చెరువుల పునరుద్ధరణ వంటి పనులను వేగవంతం చేయడం.
3. డిజిటల్ వాటర్ మేనేజ్‌మెంట్: ప్రాజెక్టుల నీటి ప్రవాహం మరియు గేట్ల నిర్వహణలో ఐఓటీ (IoT) సాంకేతికతను వాడటం.

ముగింపుగా, కేవలం నూతన కాలువల నిర్మాణమే కాకుండా, ఇప్పటికే ఉన్న ఎత్తిపోతల పథకాల ఆధునీకరణ (₹4,500 కోట్లు) మరియు స్థానిక ప్రాజెక్టుల సమయపాలనతో కూడిన పూర్తి ప్రక్రియ రాయలసీమను దీర్ఘకాలికంగా కరువు రహితంగా మారుస్తుంది.

⚠️ Examiner Trap

  • Trap 1: అభ్యర్థులు తరచుగా హంద్రీ-నీవా (HNSS) మరియు గలేరు-నగరి (GNSS) ల తాగు/సాగునీటి మూలాన్ని గందరగోళానికి గురిచేసుకుంటారు. సరైన నిజం ఏమిటంటే, ఈ రెండూ శ్రీశైలం జలాశయం వద్ద నుండి కృష్ణా నది వరద జలాలను రాయలసీమకు మళ్లించే ప్రాజెక్టులు.
  • Trap 2: ఒక సాధారణ పొరపాటు ఊహ ఏంటంటే నీటిపారుదల (Irrigation) అంశం కేంద్ర జాబితా లేదా ఉమ్మడి జాబితాలో ఉందనుకోవడం. నిజానికి ఇది రాజ్యాంగంలోని రాష్ట్ర జాబితా (State List - Entry 17) परिधिలోని అంశం.
  • Trap 3: చాలా మంది విద్యార్థులు అంతర్రాష్ట్ర నదీ జల వివాదాలలో సుప్రీంకోర్టు దాఖలును మినహాయించే ఆర్టికల్ 262 ను సాధారణ నదీ బోర్డుల ఏర్పాటుతో పోల్చి పొరబడతారు. పార్లమెంటు ప్రత్యేక చట్టం ద్వారా మాత్రమే నదీ జల వివాద ట్రిబ్యునళ్లను ఏర్పాటు చేస్తుంది.

🧭 Exam Tip

  • Prelims Angle: ప్రిలిమ్స్‌లో ఎక్కువగా ప్రాజెక్ట్ బడ్జెట్ కేటాయింపులు (₹20,884 కోట్లు), లబ్ధి పొందే అదనపు నీటి నిల్వ (52 టీఎంసీలు), కవర్ అయ్యే ఆయకట్టు ఎకరాలు (4.37 లక్షలు స్థిరీకరణ & 9.80 లక్షల విస్తరణ), మరియు రాజ్యాంగ ఆర్టికల్స్ (ఆర్టికల్ 262, 246) పై ప్రశ్నలు అడిగే అవకాశం ఉంది.
  • Mains Angle: మెయిన్స్‌లో రాయలసీమ ప్రాంతీయ అసమానతలు, సాగునీటి ప్రాజెక్టుల ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత, అంతర్రాష్ట్ర నదీ జలాల వివాదాలు మరియు వ్యవసాయ నీటి యాజమాన్యంపై విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు ఇస్తారు.
  • Interview Angle: ఇంటర్వ్యూ రౌండ్‌లో "రాయలసీమ నీటి సమస్య శాశ్వత పరిష్కారానికి ఎత్తిపోతల పథకాలు (Lift Irrigation) ఎంతవరకు ఆచరణాత్మకం?" లేదా "పర్యావరణ వర్సెస్ అభివృద్ధి" అంశంపై అభ్యర్థి స్పష్టమైన, సమతుల్య దృక్పథాన్ని పరీక్షించవచ్చు.
  • High-Probability Prediction: రాబోయే APPSC Group 1 & 2 పరీక్షల్లో "ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ రాయలసీమ అభివృద్ధి పథకాలు మరియు జల వనరుల ఆధునీకరణ కార్యక్రమాలు" అంశంపై నేరుగా ప్రశ్నలు రావచ్చు.