భారత్ 8వ WTO వాణిజ్య విధాన సమీక్ష జూలై 2026లో

What Happened

WTOలో భారత్ 8వ వాణిజ్య విధాన సమీక్ష (TPR) 2026 జూలై 21, 23 తేదీలలో జరగనుంది. వాణిజ్య కార్యదర్శి శ్రీ రాజేష్ అగర్వాల్ భారత ప్రతినిధి బృందానికి నేతృత్వం వహిస్తున్నారు. ఈ సమీక్ష భారత్ సమర్పించిన ప్రభుత్వ నివేదిక మరియు WTO సెక్రటేరియట్ స్వతంత్రంగా రూపొందించిన నివేదిక ఆధారంగా జరుగుతుంది.

When & Where

ఈ TPR సమావేశం 2026 జూలై 21, 23 తేదీలలో జెనీవాలోని WTO ప్రధాన కార్యాలయంలో జరుగుతుంది. సమీక్షలో పరిగణించే కాలం 2021 జనవరి 1 నుండి 2025 డిసెంబర్ 31 వరకు.

Who Is Involved

• వాణిజ్య, పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ, భారత ప్రభుత్వం — ఈ ప్రకటనను విడుదల చేసి, భారత సమర్పణలను సమన్వయం చేస్తుంది
• వాణిజ్య కార్యదర్శి శ్రీ రాజేష్ అగర్వాల్ — TPR కోసం భారత ప్రతినిధి బృంద అధిపతి
• వాణిజ్య శాఖ — 100కి పైగా మంత్రిత్వ శాఖలు, విభాగాలతో సంప్రదింపులకు నేతృత్వం వహించింది
• WTO సెక్రటేరియట్ — భారత వాణిజ్య విధానాలపై స్వతంత్ర నివేదికను రూపొందించింది
• వాణిజ్య విధాన సమీక్ష సంస్థ (TPRB) — అన్ని సభ్య దేశాలతో కూడిన WTO విభాగం, సమీక్షను నిర్వహిస్తుంది
• 40కి పైగా WTO సభ్య దేశాలు — సమీక్షలో ప్రకటనలు చేయనున్నాయి

How It Works

• ఈ సమీక్ష రెండు ప్రధాన పత్రాలపై ఆధారపడుతుంది: సమీక్షలో ఉన్న దేశం సమర్పించే విధాన ప్రకటన (ప్రభుత్వ నివేదిక), మరియు WTO సెక్రటేరియట్ నివేదిక.
• ప్రపంచ వాణిజ్యంలో వాటా ఆధారంగా అన్ని WTO సభ్య దేశాలు నిర్ణీత వ్యవధుల్లో సమీక్షకు లోనవుతాయి; పెద్ద వాణిజ్య దేశాలను తరచుగా సమీక్షిస్తారు.
• భారత్ వాణిజ్య వాటాను బట్టి ప్రతి ఐదేళ్లకోసారి సమీక్షకు లోనవుతుంది.
• సమీక్ష తయారీలో ప్రభుత్వ శాఖల మధ్య విస్తృత సంప్రదింపులు జరుగుతాయి — భారత్ 8వ TPR ప్రక్రియ 2025 జూన్‌లో ప్రారంభమై, 14 నెలల్లో 100కి పైగా మంత్రిత్వ శాఖలు, విభాగాలను భాగస్వాములను చేసింది.
• సమావేశానికి ముందు, సభ్య దేశాలు రాతపూర్వక ప్రశ్నలు సమర్పిస్తాయి; భారత్ వాటికి రాతపూర్వక సమాధానాలు ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది — ఈసారి 900కి పైగా ప్రశ్నలు వచ్చాయి.
• సమీక్ష సమావేశాల్లో సభ్య దేశాలు ప్రకటనలు చేస్తాయి, భారత ప్రతినిధి బృందం తన వైఖరిని, భవిష్యత్ దృక్పథాన్ని వెల్లడిస్తుంది.

Why It Matters

• ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత: 2025-26లో వస్తు, సేవల ఎగుమతులు రికార్డు స్థాయిలో 863.1 బిలియన్ డాలర్లకు చేరడం ద్వారా భారత ఎగుమతుల పనితీరు ప్రస్ఫుటమవుతుంది — ఇది UPSC GS పేపర్ 3లో భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ, విదేశీ వాణిజ్యానికి సంబంధించినది.
• విధాన ప్రాముఖ్యత: GST హేతుబద్ధీకరణ, సరళీకరణ, డిజిటల్ వాణిజ్య సదుపాయాల వంటి సంస్కరణలను ఇది హైలైట్ చేస్తుంది — GS పేపర్ 3లో ప్రభుత్వ విధానాలు, జోక్యాలకు సంబంధించినది.
• అంతర్జాతీయ సంబంధాల ప్రాముఖ్యత: TPR ఒక బహుపాక్షిక పారదర్శకత సాధనం — GS పేపర్ 2లో అంతర్జాతీయ సంస్థలు, భారత్-WTO సంబంధాలకు లింక్ అవుతుంది.
• పాలనా కోణం: వివిధ మంత్రిత్వ శాఖల మధ్య భారత్ సమన్వయ సామర్థ్యాన్ని ఇది ప్రతిబింబిస్తుంది, భారత ఆర్థిక దౌత్యంపై ప్రశ్నలకు ఉపయోగపడుతుంది.

Historical Background

1995లో స్థాపించబడిన WTOలో భారత్ వ్యవస్థాపక సభ్యదేశంగా ఉంది, గ్యాట్ (GATT) నుండి పరివర్తన చెందింది. WTO యొక్క మారకేష్ ఒప్పందం (1994) ద్వారా ఏర్పాటైన TPR యంత్రాంగం కింద భారత్ కాలానుగుణంగా వాణిజ్య విధాన సమీక్షలకు లోనవుతూ వస్తోంది. ప్రస్తుతం జరగనున్నది భారత్ 8వ TPR అని పేర్కొనడం, గత ఐదేళ్ల చక్రాలలో అనేక సమీక్షలు జరిగాయని సూచిస్తుంది.

Previous Related Events

భారత్ గత TPRలు ఈ 8వ సమీక్షకు ముందు ఐదేళ్ల చక్రాలలో నిర్వహించారు. ప్రభుత్వ నివేదికలో ప్రస్తావించిన GST నిర్మాణ హేతుబద్ధీకరణ, సరళీకరణ సంస్కరణలు 2021-2025 సమీక్షా కాలంలోనే జరిగాయి. అదే కాలంలో వాణిజ్య భాగస్వాములతో స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందాల (FTA) విస్తరణ కూడా కొనసాగింది.

Static GK Connection

• WTO (ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ): 1947 నాటి గ్యాట్ (GATT) వారసురాలిగా 1995లో స్థాపించబడింది; ప్రపంచ వాణిజ్య నియమాలను పర్యవేక్షిస్తుంది.
• వాణిజ్య విధాన సమీక్ష యంత్రాంగం (TPRM): WTO యొక్క పారదర్శకత సాధనం, దీని కింద సభ్య దేశాల వాణిజ్య విధానాలను వాణిజ్య విధాన సమీక్ష సంస్థ ఆవర్తనంగా పరిశీలిస్తుంది.

India & World Comparison

మహమ్మారి వల్ల కుంచించుకుపోయిన తర్వాత భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ బలంగా పుంజుకుని, ప్రధాన ఆర్థిక వ్యవస్థలలో అత్యంత వేగంగా వృద్ధి చెందుతున్న దేశంగా నిలిచిందని ఈ ప్రకటన పేర్కొంది — 2021-22లో 676.5 బిలియన్ డాలర్లుగా ఉన్న ఎగుమతులు 2025-26 నాటికి 6.3 శాతం వృద్ధితో 863.1 బిలియన్ డాలర్లకు చేరాయి. ఈ సమీక్షలో 40కి పైగా WTO సభ్య దేశాలు పాల్గొననున్నాయి, 900కి పైగా ప్రశ్నలు సమర్పించబడ్డాయి — ఇది భారత్ పెరుగుతున్న వాణిజ్య ప్రొఫైల్‌పై గణనీయమైన అంతర్జాతీయ ఆసక్తిని ప్రతిబింబిస్తుంది.

Future Impact

• 2026 జూలై 21, 23 తేదీలలో జరిగే సమావేశాల్లో, సభ్య దేశాలు లేవనెత్తిన అంశాలపై భారత ప్రతినిధి బృందం తన వైఖరిని వెల్లడించి, భవిష్యత్ దృక్పథాన్ని పంచుకుంటుంది.
• సమర్పించిన 900కి పైగా ప్రశ్నలకు రాతపూర్వక సమాధానాలను తుది రూపంలో సమర్పించాల్సి ఉంటుంది.
• ఐదేళ్ల చక్రాన్ని అనుసరించి, భారత్ తదుపరి TPR 2030ల ఆరంభంలో జరగవచ్చు.

---

🔑 Key Points for Revision

• WTOలో భారత్ 8వ TPR 2026 జూలై 21, 23 తేదీలలో
• ప్రతినిధి బృందానికి వాణిజ్య కార్యదర్శి శ్రీ రాజేష్ అగర్వాల్ నేతృత్వం
• ప్రభుత్వ నివేదిక + WTO సెక్రటేరియట్ నివేదిక ఆధారంగా సమీక్ష
• భారత్ TPR ఫ్రీక్వెన్సీ: ప్రతి 5 ఏళ్లకోసారి
• సమీక్షా కాలం: 2021 జనవరి 1 – 2025 డిసెంబర్ 31
• TPR తయారీ ప్రక్రియ 2025 జూన్‌లో ప్రారంభం (14 నెలల ప్రక్రియ)
• 100కి పైగా మంత్రిత్వ శాఖలు/విభాగాలతో సంప్రదింపులు
• 2025-26 ఎగుమతులు (వస్తువులు + సేవలు): 863.1 బిలియన్ డాలర్లు (రికార్డు స్థాయి)
• ఎగుమతుల వృద్ధి: 676.5 బిలియన్ డాలర్ల (2021-22) కంటే 6.3%
• 900కి పైగా ప్రశ్నలు WTO సభ్య దేశాల నుండి (2026 జూలై 20 నాటికి)
• ప్రశ్నాంశాలు: డిజిటలైజేషన్, MSMEలు, మహిళా భాగస్వామ్యం, వికసిత్ భారత్, ఆత్మనిర్భర్ భారత్ అభియాన్
• 40కి పైగా WTO సభ్య దేశాలు ప్రకటనలు చేయనున్నాయి
• వాణిజ్య విధాన సమీక్ష సంస్థ (TPRB) — అన్ని WTO సభ్య దేశాలతో కూడినది — సమీక్ష నిర్వహిస్తుంది
• ప్రధాన సంస్కరణలు: GST హేతుబద్ధీకరణ, సరళీకరణ, UPI ఆధారిత డిజిటల్ వాణిజ్య సదుపాయాలు
• TPR అనేది సరిహద్దు మరియు సరిహద్దు వెనుక చర్యలను కవర్ చేసే కీలక WTO పారదర్శకత యంత్రాంగం

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: WTO వాణిజ్య విధాన సమీక్ష యంత్రాంగం (TPRM)

• Definition: సభ్య దేశాల వాణిజ్య విధానాలను ఇతర సభ్య దేశాలు ఆవర్తనంగా, సమిష్టిగా పరిశీలించే WTO యంత్రాంగం.
• Legal Basis: WTOను ఏర్పాటు చేసిన మారకేష్ ఒప్పందం (1994) కింద స్థాపించబడింది.
• Underlying Principle: సభ్య దేశాలు తమ వాణిజ్య విధానాలను ఇతర సభ్యులకు వివరించడం, సమర్థించడం ద్వారా ప్రపంచ వాణిజ్యంలో పారదర్శకత, అంచనావేయగలిగే స్వభావాన్ని పెంచడం లక్ష్యం.
• How it connects to this event: 2026 జూలై 21-23 తేదీలలో జరగనున్న భారత్ 8వ TPR, ఈ యంత్రాంగం ఆచరణలో ఉన్న ఒక తాజా ఉదాహరణ.
• Origin & History: WTO 1995లో స్థాపించబడినప్పుడు TPRM పనిచేయడం ప్రారంభమైంది, గ్యాట్ కాలం నాటి సమీక్షా పద్ధతుల వారసురాలిగా.
• Key milestone 1: భారత్ TPRలు ఐదేళ్ల వ్యవధుల్లో నిర్వహించారు; ప్రస్తుత సమీక్ష భారత్ 8వ చక్రం.
• Key milestone 2: 8వ TPR సమీక్షా కాలం (2021-2025) భారత్ కోవిడ్ అనంతర ఆర్థిక పునరుద్ధరణ దశను కవర్ చేస్తుంది.
• Related Policies: GST హేతుబద్ధీకరణ, సరళీకరణ; భారత్ స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందాలు; UPI ఆధారిత డిజిటల్ వాణిజ్య సదుపాయాలు.
• Nodal Ministry/Body: వాణిజ్య, పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ (వాణిజ్య శాఖ) భారత సమర్పణలను సమన్వయం చేస్తుంది; WTO వాణిజ్య విధాన సమీక్ష సంస్థ సమీక్షను నిర్వహిస్తుంది.
• India-specific relevance: ఈ సమీక్షా కాలం, భారత్ అత్యంత వేగంగా వృద్ధి చెందుతున్న ప్రధాన ఆర్థిక వ్యవస్థగా మారాలన్న లక్ష్యంతో పాటు "వికసిత్ భారత్", "ఆత్మనిర్భర్ భారత్" లక్ష్యాలతో సరిపోలుతుంది.
• Global comparison: పెద్ద వాణిజ్య దేశాలను (WTOలోని ప్రధాన వాణిజ్య ఆర్థిక వ్యవస్థలు) చిన్న దేశాల కంటే తరచుగా సమీక్షిస్తారు, ప్రపంచ వాణిజ్యంలో వాటా ఆధారంగా.
• Data Point: 2021-22లో 676.5 బిలియన్ డాలర్లుగా ఉన్న భారత్ వస్తు, సేవల ఎగుమతులు 2025-26 నాటికి 6.3% వృద్ధితో 863.1 బిలియన్ డాలర్లకు చేరాయి.
• Common exam angle: WTO సంస్థాగత నిర్మాణం, సమీక్షా ఫ్రీక్వెన్సీ లాజిక్, భారత్ వాణిజ్య పనితీరు గణాంకాలపై పరీక్షకులు తరచుగా ప్రశ్నలు అడుగుతారు.
• Easy memory hook: "TPR = వాణిజ్య పీర్ సమీక్ష — భారత్‌కు ప్రతి 5 ఏళ్లకోసారి, WTO యొక్క TPRB పరిశీలిస్తుంది."

---

❓ Practice MCQs

---

Q1. WTOలో భారత్ 8వ వాణిజ్య విధాన సమీక్ష ఏ తేదీలలో జరగనుంది? [Easy]

A) 2026 జూన్ 21, 23

B) 2026 జూలై 21, 23

C) 2026 జూలై 1, 3

D) 2026 జూలై 15, 17

Answer: B

Explanation: భారత్ 8వ TPR సమావేశం 2026 జూలై 21, 23 తేదీలలో జరగనుంది.

---

Q2. WTO 8వ వాణిజ్య విధాన సమీక్ష కోసం భారత ప్రతినిధి బృందానికి ఎవరు నేతృత్వం వహిస్తున్నారు? [Easy]

A) కేంద్ర వాణిజ్య మంత్రి

B) కేబినెట్ కార్యదర్శి

C) వాణిజ్య కార్యదర్శి శ్రీ రాజేష్ అగర్వాల్

D) ముఖ్య ఆర్థిక సలహాదారు

Answer: C

Explanation: వాణిజ్య కార్యదర్శి శ్రీ రాజేష్ అగర్వాల్ భారత ప్రతినిధి బృందానికి నేతృత్వం వహిస్తున్నారని ప్రకటనలో పేర్కొన్నారు.

---

Q3. WTOలో భారత్ వాణిజ్య విధాన సమీక్షలు ఎంత తరచుగా నిర్వహిస్తారు? [Moderate]

A) ప్రతి 2 ఏళ్లకోసారి

B) ప్రతి 5 ఏళ్లకోసారి

C) ప్రతి 10 ఏళ్లకోసారి

D) భారత్ కోరినప్పుడు మాత్రమే

Answer: B

Explanation: ప్రపంచ వాణిజ్యంలో వాటా ఆధారంగా భారత్ TPRలు ప్రతి ఐదేళ్లకోసారి నిర్వహిస్తారని పేర్కొన్నారు.

---

Q4. భారత్ 8వ వాణిజ్య విధాన సమీక్ష ఏ కాలాన్ని కవర్ చేస్తుంది? [Moderate]

A) 2020 జనవరి 1 నుండి 2024 డిసెంబర్ 31

B) 2021 జనవరి 1 నుండి 2025 డిసెంబర్ 31

C) 2019 జనవరి 1 నుండి 2023 డిసెంబర్ 31

D) 2021 ఏప్రిల్ 1 నుండి 2026 మార్చి 31

Answer: B

Explanation: 8వ TPR స్పష్టంగా 2021 జనవరి 1 నుండి 2025 డిసెంబర్ 31 వరకు కాలాన్ని కవర్ చేస్తుంది.

---

Q5. 2025-26లో భారత్ మొత్తం వస్తు, సేవల ఎగుమతులు ఏ స్థాయికి చేరాయి? [Moderate]

A) 676.5 బిలియన్ డాలర్లు

B) 763.1 బిలియన్ డాలర్లు

C) 863.1 బిలియన్ డాలర్లు

D) 900 బిలియన్ డాలర్లు

Answer: C

Explanation: 2025-26లో ఎగుమతులు రికార్డు స్థాయిలో 863.1 బిలియన్ డాలర్లకు చేరాయని, 2021-22తో పోలిస్తే 6.3% వృద్ధి నమోదైందని ప్రకటనలో పేర్కొన్నారు.

---

Q6. WTO వాణిజ్య విధాన సమీక్షలను ఏ సంస్థ నిర్వహిస్తుంది? [Tricky]

A) వివాద పరిష్కార సంస్థ (DSB)

B) సాధారణ మండలి

C) వాణిజ్య విధాన సమీక్ష సంస్థ (TPRB)

D) మంత్రుల సదస్సు

Answer: C

Explanation: అన్ని WTO సభ్య దేశాలతో కూడిన వాణిజ్య విధాన సమీక్ష సంస్థ ఈ సమీక్షలను నిర్వహిస్తుందని ప్రకటనలో స్పష్టంగా పేర్కొన్నారు — ఇది వివాద పరిష్కార సంస్థ లేదా సాధారణ మండలికి భిన్నమైనది.

---

Q7. 2026 జూలై 20 నాటికి, భారత్ రాతపూర్వక సమాధానాల కోసం WTO సభ్య దేశాలు ఎన్ని ప్రశ్నలు సమర్పించాయి? [Tricky]

A) 400కి పైగా

B) 900కి పైగా

C) సరిగ్గా 1000

D) 40కి పైగా

Answer: B

Explanation: WTO సభ్య దేశాలు 900కి పైగా ప్రశ్నలు సమర్పించాయని ప్రకటనలో పేర్కొన్నారు, "40కి పైగా" అనేది ప్రకటనలు చేయనున్న సభ్య దేశాల సంఖ్యను సూచిస్తుంది — ఇది తరచుగా గందరగోళానికి దారితీసే అంశం.

---

Q8. WTO వాణిజ్య విధాన సమీక్ష ప్రధానంగా ఏ రెండు పత్రాల ఆధారంగా జరుగుతుంది? [Tricky]

A) బడ్జెట్ ప్రసంగం మరియు ఆర్థిక సర్వే

B) ప్రభుత్వ నివేదిక మరియు WTO సెక్రటేరియట్ నివేదిక

C) పార్లమెంటరీ నివేదిక మరియు RBI బులిటెన్

D) FTA పత్రం మరియు GST కౌన్సిల్ మినిట్స్

Answer: B

Explanation: సభ్య దేశం సమర్పించే విధాన ప్రకటన (ప్రభుత్వ నివేదిక) మరియు WTO సెక్రటేరియట్ స్వతంత్ర నివేదిక ఆధారంగా ఈ సమీక్ష జరుగుతుంది.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

---

PYQ 1:

WTOలో భారత్ వాణిజ్య విధాన సమీక్ష, బహుపాక్షిక వాణిజ్య వ్యవస్థలోని ఏ ప్రాథమిక సూత్రానికి సంబంధించినది?

A) సభ్య దేశాల మధ్య టారిఫ్ సమానీకరణ

B) వాణిజ్య విధానాల పారదర్శకత మరియు పీర్ సమీక్ష

C) కరెన్సీ మారకపు రేటు స్థిరీకరణ

D) సభ్య దేశాల మధ్య వివాద పరిష్కారం

Answer: B

Explanation: TPR అనేది సభ్య దేశ వాణిజ్య విధానాల సమగ్ర పీర్ సమీక్షను కలిగి ఉన్న ఒక ముఖ్యమైన పారదర్శకత యంత్రాంగంగా వర్ణించారు.

---

PYQ 2:

భారత్ 8వ WTO వాణిజ్య విధాన సమీక్షకు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:

1. సమీక్షా కాలం 2021 జనవరి 1 నుండి 2025 డిసెంబర్ 31 వరకు.

2. భారత్ TPR తయారీ ప్రక్రియ 2025 జూన్‌లో ప్రారంభమైంది.

3. 40కి పైగా WTO సభ్య దేశాలు భారత్‌కు రాతపూర్వక ప్రశ్నలు సమర్పించాయి.

పైన పేర్కొన్న ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

A) 1 మాత్రమే

B) 1 మరియు 2 మాత్రమే

C) 2 మరియు 3 మాత్రమే

D) పైవన్నీ

Answer: B

Explanation: ప్రకటనలు 1, 2 ప్రకటన ప్రకారం సరైనవి; ప్రకటన 3 తప్పు ఎందుకంటే 900కి పైగా ప్రశ్నలు (కేవలం 40 కాదు) సమర్పించారు — "40కి పైగా" అనేది ప్రకటనలు చేయనున్న సభ్య దేశాల సంఖ్యను సూచిస్తుంది, ప్రశ్నలు సమర్పించిన దేశాలను కాదు.

---

PYQ 3:

Assertion (A): భారత్ 8వ వాణిజ్య విధాన సమీక్ష, భారత ఆర్థిక వ్యవస్థపై బలమైన ప్రపంచ ఆసక్తిని ప్రతిబింబిస్తుంది.

Reason (R): భారత్ రాతపూర్వక సమాధానాల కోసం WTO సభ్య దేశాలు 900కి పైగా ప్రశ్నలు సమర్పించాయి.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు

C) A సరైనది, కానీ R తప్పు

D) A తప్పు, కానీ R సరైనది

Answer: A

Explanation: అధిక సంఖ్యలో సభ్య దేశాల ప్రశ్నలు (900+) రావడం, భారత ఆర్థిక, వాణిజ్య ప్రొఫైల్‌పై గణనీయమైన ఆసక్తి ఉందన్న వాదనకు నేరుగా మద్దతునిచ్చి, వివరిస్తుంది.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారత్ వంటి వృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థకు WTO వాణిజ్య విధాన సమీక్ష యంత్రాంగం ప్రాముఖ్యతను చర్చించండి.

వాణిజ్య విధాన సమీక్ష యంత్రాంగం (TPRM) బహుపాక్షిక వాణిజ్య వ్యవస్థలో పారదర్శకతను నిర్ధారించే కీలక సాధనంగా పనిచేస్తుంది, వాణిజ్య సంబంధాలలో అంచనావేయగలిగే స్వభావాన్ని పెంచుతుంది. 2026 జూలైలో తన 8వ TPRకి లోనవుతున్న భారత్‌కు, ఈ ప్రక్రియ ఆర్థిక స్థితిస్థాపకతను ప్రదర్శించే వేదికను అందిస్తుంది — 2025-26లో వస్తు, సేవల ఎగుమతులు రికార్డు స్థాయిలో 863.1 బిలియన్ డాలర్లకు చేరాయి. 2021-2025 కాలాన్ని కవర్ చేసే ఈ సమీక్ష, GST హేతుబద్ధీకరణ, UPI ఆధారిత డిజిటల్ వాణిజ్య సదుపాయాల వంటి సంస్కరణలను 40కి పైగా పాల్గొనే WTO సభ్య దేశాలకు ప్రదర్శించే అవకాశాన్ని కల్పిస్తుంది. ఇది MSMEలు, మహిళా ఆర్థిక భాగస్వామ్యం వంటి అంశాలపై సభ్య దేశాల నుండి 900కి పైగా ప్రశ్నలతో పరిశీలనను కూడా ఆహ్వానిస్తుంది. ఈ పీర్-సమీక్ష ప్రక్రియ, పారదర్శక, సంస్కరణాభిలాషి ఆర్థిక వ్యవస్థగా భారత్ విశ్వసనీయతను బలపరుస్తూనే, భవిష్యత్ వాణిజ్య విధానానికి ఉపయోగపడే నిర్మాణాత్మక అభిప్రాయాన్ని అందిస్తుంది. భవిష్యత్తులో, భారత్ తన అభివృద్ధి ప్రాధాన్యతలను కాపాడుకుంటూనే, దేశీయ సంస్కరణలను ప్రపంచ ఉత్తమ పద్ధతులతో సమన్వయం చేసుకోవాలి.

---

Question 2 (250 words): 2021-2025 కాలంలో భారత్ వాణిజ్య పనితీరు మరియు విధాన సంస్కరణలు, 8వ WTO వాణిజ్య విధాన సమీక్షలో ప్రతిబింబించినట్లుగా, దాని బాహ్య రంగ స్థితిస్థాపకతను ఎలా ప్రదర్శిస్తాయో విశ్లేషించండి.

2026 జూలై 21, 23 తేదీలలో జరగనున్న భారత్ 8వ WTO వాణిజ్య విధాన సమీక్ష, 2021 జనవరి 1 నుండి 2025 డిసెంబర్ 31 వరకు — కోవిడ్ అనంతర పునరుద్ధరణ, ప్రపంచ ఆర్థిక అనిశ్చితి కాలంలో — దేశ వాణిజ్య విధానాలపై సమగ్ర మదింపును అందిస్తుంది. చారిత్రకంగా, ప్రపంచ వాణిజ్యంలో వాటా ఆధారంగా WTO సభ్య దేశాలు ఆవర్తనంగా ఇలాంటి సమీక్షలకు లోనవుతాయి; భారత్ ప్రతి ఐదేళ్లకోసారి సమీక్షకు లోనవుతుంది, ఇది బహుపాక్షిక వాణిజ్య వ్యవస్థలో చేరిన నాటి నుండి భారత్ 8వ చక్రం.

ఈ సమీక్షా కాలంలో, మహమ్మారి వల్ల కుంచించుకుపోయిన తర్వాత భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ బలంగా పుంజుకుని, ప్రధాన ఆర్థిక వ్యవస్థలలో అత్యంత వేగంగా వృద్ధి చెందుతున్న దేశంగా అవతరించింది. ఈ స్థితిస్థాపకత వాణిజ్య గణాంకాల్లో ప్రతిబింబిస్తుంది: వస్తు, సేవల ఎగుమతులు 2021-22లో 676.5 బిలియన్ డాలర్ల నుండి 2025-26 నాటికి 6.3% వృద్ధితో రికార్డు స్థాయిలో 863.1 బిలియన్ డాలర్లకు చేరాయి. రాజకీయంగా, ఆర్థికంగా, భారత్ స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందాల ద్వారా వాణిజ్య భాగస్వాములతో సంబంధాలను బలోపేతం చేసుకుంటూ, దేశీయంగా GST హేతుబద్ధీకరణ, సరళీకరణ, UPI వంటి డిజిటల్ కార్యక్రమాల ద్వారా వాణిజ్య సదుపాయాలను మెరుగుపరిచింది.

అంతర్జాతీయంగా, ఈ సమీక్ష విస్తృత భాగస్వామ్యాన్ని ఆకర్షించింది — WTO సభ్య దేశాల నుండి 900కి పైగా ప్రశ్నలు, 40కి పైగా దేశాలు ప్రకటనలు చేయనుండటం — వికసిత్ భారత్, ఆత్మనిర్భర్ భారత్ అభియాన్ లక్ష్యాలతో సహా భారత్ వృద్ధి పథంపై గాఢమైన ఆసక్తిని ప్రతిబింబిస్తుంది. ప్రపంచ వాణిజ్య అనిశ్చితుల మధ్య ఎగుమతుల వేగాన్ని కొనసాగించడం, సభ్య దేశాల ఆందోళనలను పారదర్శకంగా పరిష్కరించడం భవిష్యత్తులో ప్రధాన సవాలుగా ఉంటుంది. నియమ-ఆధారిత బహుపాక్షిక వ్యవస్థలో విశ్వసనీయమైన, సంస్కరణాభిలాషి వాణిజ్య భాగస్వామిగా తన స్థానాన్ని బలోపేతం చేసుకోవడానికి భారత్ ఈ సమీక్షను వినియోగించుకోవాలి.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: విద్యార్థులు తరచుగా **వాణిజ్య విధాన సమీక్ష సంస్థ (TPRB)**ను **వివాద పరిష్కార సంస్థ (DSB)**తో గందరగోళపరుస్తారు. వాస్తవం ఏమిటంటే TPRB ఆవర్తన విధాన సమీక్షలను నిర్వహిస్తుంది, DSB సభ్య దేశాల మధ్య వాణిజ్య వివాదాలను పరిష్కరిస్తుంది — ఇవి రెండు వేర్వేరు WTO సంస్థలు.

• Trap 2: "40కి పైగా" అనేది సమర్పించిన ప్రశ్నల సంఖ్యను సూచిస్తుందని సాధారణంగా తప్పుగా భావిస్తారు. వాస్తవం ఏమిటంటే 40కి పైగా WTO సభ్య దేశాలు ప్రకటనలు చేయనున్నాయి, 900కి పైగా ప్రశ్నలు సమర్పించారు — ఇవి రెండు వేర్వేరు గణాంకాలు.

• Trap 3: ఈ అంశంపై ప్రశ్నలకు సమాధానమిస్తున్నప్పుడు, ఖచ్చితమైన సమీక్షా కాల తేదీలను చాలామంది విద్యార్థులు మిస్ అవుతారు. 8వ TPR ఖచ్చితంగా 2021 జనవరి 1 నుండి 2025 డిసెంబర్ 31 వరకు కవర్ చేస్తుందని గుర్తుంచుకోండి, ప్రకటన వచ్చిన సంవత్సరం (2026) కాదు.

---

🧭 Exam Tip

ప్రిలిమ్స్ పరీక్షకులు ఖచ్చితమైన తేదీలు (2026 జూలై 21-23), సమీక్షా కాలం (2021-2025), ఐదేళ్ల సమీక్షా చక్రం, నిర్దిష్ట ఎగుమతుల గణాంకాలు (863.1 బిలియన్ డాలర్లు) వంటి అంశాలను పరీక్షించే అవకాశం ఉంది. మెయిన్స్ పరీక్షకులు భారత్ వాణిజ్య స్థితిస్థాపకత, సంస్కరణ చర్యలు (GST, UPI, FTAలు), మరియు WTO వంటి బహుపాక్షిక సంస్థలతో దాని భాగస్వామ్యం మధ్య విశ్లేషణాత్మక సంబంధంపై దృష్టి పెడతారు. కోవిడ్ అనంతర భారత వాణిజ్య దౌత్యం, ఆర్థిక సంస్కరణలపై ప్రశ్నల కింద ఈ అంశం ఇంటర్వ్యూ రౌండ్లలో బలమైన అవకాశాన్ని కలిగి ఉంది. అధిక అవకాశం ఉన్న అంచనా: TPRBను ఇతర WTO సంస్థల నుండి వేరుచేసే ప్రిలిమ్స్ ప్రశ్న, లేదా భారత్ TPR పనితీరును వికసిత్ భారత్ దృక్పథంతో అనుసంధానించే మెయిన్స్ ప్రశ్న ఆశించవచ్చు.