వికసిత్ భారత్ - జి-రామ్-జి (VB-GRAM-G) పథకం అమలు ప్రారంభం

కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ వికసిత్ భారత్ - గ్యారెంటీ ఫర్ రోజ్‌గార్ ఎలమ్ ఆజీవికా మిషన్ (గ్రామీణ్) (VB-G RAM-G) చట్టం, 2025 ప్రకారం రూపొందించిన పథకం అమలును దేశవ్యాప్తంగా జూలై 1, 2026 నుండి ప్రారంభించింది. 2026 జూలై 21న విడుదల చేసిన అధికారిక ప్రకటన ప్రకారం, అన్ని రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు ఈ పథకానికి సంబంధించి సంబంధిత రాష్ట్ర నిబంధనలను నోటిఫై చేశాయి. ఈ నూతన పథకం గతంలో అమలులో ఉన్న మహాత్మా గాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం (MGNREGA), 2005 స్థానంలో అమలులోకి వచ్చింది. దీని కింద గ్రామీణ నిరుద్యోగ కుటుంబాలకు కల్పించే వార్షిక వేతన ఉపాధి హామీ పనిదినాలను 100 రోజుల నుండి 125 రోజులకు పెంచారు.

What Happened

కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ 2026 జూలై 21న వికసిత్ భారత్ - జి-రామ్-జి (VB-GRAM-G) పథకం అమలు స్థితిపై ఒక ప్రకటన విడుదల చేసింది. 2026 జూలై 1 నాటికి దేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు ఈ చట్టానికి అనుగుణంగా తమ రాష్ట్ర పథకాలను నోటిఫై చేసి అమలును ప్రారంభించాయి. దీనికి సంబంధించిన నిధుల కేటాయింపు మరియు విడుదల ప్రక్రియను కూడా కేంద్ర ప్రభుత్వం పూర్తి చేసింది.

When & Where

ఈ చట్టం మరియు దాని అనుబంధ పథకం జూలై 1, 2026 నుండి భారత్ వ్యాప్తంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో అమలులోకి వచ్చాయి. జూలై 21, 2026న న్యూఢిల్లీలోని ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో (PIB) ద్వారా మంత్రిత్వ శాఖ ఈ సమీక్షా నివేదికను అధికారికంగా పొందుపరిచింది.

Who Is Involved

కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ: ఈ పథకాన్ని రూపొందించి అమలు పర్యవేక్షణ చేస్తున్న ముఖ్య నోడల్ ఏజెన్సీ.
కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి: శ్రీ శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ ఈ చట్ట రూపకల్పన, సమీక్షలలో ప్రధాన పాత్ర పోషించారు.
రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు మరియు పంచాయతీ రాజ్ సంస్థలు: క్షేత్రస్థాయిలో ఉపాధి కల్పన, మస్టర్ రోల్స్ నిర్వహణ, ఫండ్ ట్రాన్స్‌ఫర్ ఆర్డర్ల (FTO) దాఖలు బాధ్యత వహిస్తాయి.

How It Works

దరఖాస్తు నమోదు: అన్-స్కిల్డ్ (నైపుణ్యం లేని) శారీరక శ్రమ చేయాలనుకునే గ్రామీణ వయోజనులు గ్రామ పంచాయతీలో ఉపాధి కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవాలి.
పని కేటాయింపు: దరఖాస్తు చేసిన 15 రోజులలోపు పంచాయతీ నిరుద్యోగులకు పని కేటాయించాల్సి ఉంటుంది.
భత్యం చెల్లింపు: ఒకవేళ 15 రోజుల్లో పని ఇవ్వలేకపోతే చట్టప్రకారం నిరుద్యోగ భత్యం లభిస్తుంది.
వేతన చెల్లింపు: పని పూర్తి చేసిన తర్వాత నిర్ణీత కాలపరిమితిలోగా వేతనం నేరుగా లబ్ధిదారుని బ్యాంక్ ఖాతాలో జమ అవుతుంది.

Why It Matters

పాలనాపరమైన ప్రాముఖ్యత: ఇది ఉపాధి హక్కును మరింత బలపరిచి గ్రామీణ పేదరిక నిర్మూలనకు దోహదపడుతుంది (UPSC GS Paper 2 - Governance & Social Justice).
ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత: గ్రామాల్లో మౌలిక వసతుల నిర్మాణం మరియు డిమాండ్ పెరుగుదలకు తోడ్పడుతుంది (UPSC GS Paper 3 - Economy).
సామాజిక భద్రత: మహిళలు, వ్యవసాయ కూలీలు మరియు వెనుకబడిన వర్గాలకు స్థిరమైన ఆదాయం లభిస్తుంది.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently]

2005: జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం (NREGA) ఆమోదించబడింది, ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద వేతన ఉపాధి కార్యక్రమం.
2009: NREGA పేరును మహాత్మా గాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం (MGNREGA) గా మార్చారు.
2025: వికసిత్ భారత్ లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా MGNREGA ని భర్తీ చేస్తూ VB-GRAM-G చట్టం, 2025 పార్లమెంట్‌లో ఆమోదించబడింది.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently]

డిసెంబర్ 2025: పార్లమెంట్‌లో VB-GRAM-G బిల్లు ప్రవేశపెట్టడం మరియు ఆమోదం పొందడం.
మే 2026: కేంద్ర ప్రభుత్వం పథకానికి సంబంధించిన ముసాయిదా నిబంధనలను ఇ-గెజెట్‌లో ప్రచురించి ప్రజాభిప్రాయాలను స్వీకరించింది.
జూన్ 2026: నేషనల్ రూరల్ డెవలప్‌మెంట్ కాన్ఫరెన్స్ నిర్వహించి జూలై 1 నాటికి వ్యవస్థల బదిలీకి ఆదేశాలు ఇచ్చారు.

Static GK Connection

ఆర్టికల్ 41 (DPSPs): పని చేసే హక్కు, విద్య మరియు ప్రభుత్వ సహాయం పొందే హక్కును రాజ్య విధాన నిర్దేశక సూత్రాలు పేర్కొంటాయి.
వికేంద్రీకరణ (73వ రాజ్యాంగ సవరణ): ప్రణాళికా రచన, లబ్ధిదారుల ఎంపిక మరియు సోషల్ ఆడిట్ బాధ్యతలను గ్రామసభలకు అప్పగించడం.

India & World Comparison

ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద చట్టబద్ధ వేతన ఉపాధి కార్యక్రమంగా భారతదేశపు ఉపాధి హామీ పథకాలు నిలిచాయి. ILO (అంతర్జాతీయ కార్మిక సంస్థ) సోషల్ సెక్యూరిటీ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఇది పనిచేస్తుంది.

Future Impact

ఆస్తుల నిర్మాణం: గ్రామాల్లో నీటి సంరక్షణ, రహదారులు, డిజిటల్ నెట్‌వర్క్ వంటి శాశ్వత మౌలిక వసతులు అభివృద్ధి చెందుతాయి.
డిజిటలైజేషన్: ఆధార్ ఆధారిత చెల్లింపులు మరియు జియో-ట్యాగింగ్ ద్వారా సుపరిపాలన సాధించవచ్చు.
గ్రామీణ వలసల నిరోధం: స్థానికంగానే 125 రోజుల పని లభించడం వల్ల నగరాలకు వలసలు తగ్గుతాయి.

🔑 Key Points for Revision

VB-GRAM-G పథకం జూలై 1, 2026 నుండి దేశవ్యాప్తంగా అమలులోకి వచ్చింది.
ఇది 2005 నాటి MGNREGA చట్టాన్ని పునరుద్ధరించి స్థానభ్రంశం చేసింది.
గ్రామీణ కుటుంబాలకు కేటాయించే కనీస పనిదినాలు 100 నుండి 125 రోజులకు పెరిగాయి.
అమలు చేసే ప్రధాన నోడల్ శాఖ: కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ.
పథకం మొత్తం అంచనా వ్యయం రూ. 1.25 లక్షల కోట్లకు పైగా ఉంది.
కనీస రోజువారీ వేతనం రూ. 300 గా సవరించబడింది.
దరఖాస్తు చేసిన 15 రోజుల్లోపు పని ఇవ్వకపోతే నిరుద్యోగ భత్యం ఇవ్వడం చట్టబద్ధం.
సాధారణ రాష్ట్రాలలో నిధుల భారం కేంద్రం-రాష్ట్రం మధ్య 60:40 నిష్పత్తిలో ఉంటుంది.
ఈశాన్య మరియు హిమాలయ రాష్ట్రాలకు నిధుల నిష్పత్తి 90:10 గా నిర్ణయించారు.
రాజ్యాంగంలోని ఆదేశిక సూత్రాలలోని ఆర్టికల్ 41 దీనికి ప్రధాన ఆధారంగా ఉంది.
ప్రణాళిక మరియు పనుల గుర్తింపు గ్రామసభ పర్యవేక్షణలోనే జరుగుతుంది.
ఈ పథకం అమలుతో పారదర్శకత కోసం డిజిటల్ ఫండ్ ట్రాన్స్‌ఫర్ (FTO) తప్పనిసరి చేశారు.
సోషల్ ఆడిట్ (సామాజిక తనిఖీ) ద్వారా అవినీతి రహిత అమలును నిర్ధారిస్తారు.
స్థిరమైన గ్రామీణ మౌలిక వసతుల నిర్మాణం ఈ చట్టం యొక్క ముఖ్య ప్రాధాన్యత.
వికసిత్ భారత్ @2047 లక్ష్య సాధనలో ఇది కీలక భూమిక పోషిస్తుంది.

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: Rights-Based Employment Guarantee Schemes in India

Definition: పౌరులకు చట్టబద్ధమైన హక్కుగా వేతన ఉపాధిని కల్పించి, పని ఇవ్వని పక్షంలో భత్యం చెల్లించే విధానమే ఉపాధి హామీ చట్టం.
Constitutional / Legal Basis: రాజ్యాంగంలోని పార్ట్ IV (DPSP) లోని ఆర్టికల్ 41 మరియు ఆర్టికల్ 39(a).
Scientific / Economic Principle: కేన్స్ ఆర్థిక సిద్ధాంతం ప్రకారం "ఫిస్కల్ ఉద్దీపన" ద్వారా గ్రామీణ డిమాండ్‌ను పెంచడం.
How it connects to this event: MGNREGA స్థానంలో వచ్చిన VB-GRAM-G కొత్త ఉపాధి హామీ ప్రమాణాలను నిర్దేశించింది.
Origin & History: ఉపాధి హామీ పథకాన్ని మొదట 1972లో మహారాష్ట్రలో ప్రయోగాత్మకంగా ప్రారంభించారు.
Key milestone 1: 2005లో పార్లమెంట్ ద్వారా NREGA చట్టం ఆమోదం పొందింది.
Key milestone 2: 2025లో VB-GRAM-G చట్టం ద్వారా పనిదినాలను 125 రోజులకు విస్తరించారు.
Related Acts / Schemes / Treaties: 73వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం, నేషనల్ సోషల్ అసిస్టెన్స్ ప్రోగ్రామ్ (NSAP).
Nodal Ministry / Body: కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ మరియు రాష్ట్ర గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖలు.
India-specific relevance: గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో వలసల నివారణ, పేదరిక నిర్మూలన మరియు మహిళా సాధికారతకు ప్రధాన ఆధారం.
Global comparison: ఐక్యరాజ్యసమితి SDG-1 (నో పావర్టీ) మరియు SDG-8 (సభ్యకరమైన పని) సాధనకు భారత్ మోడల్ ఉదాహరణ.
Data point: భారతదేశంలో గ్రామీణ ఉపాధి పొందుతున్న లబ్ధిదారులలో 50% పైగా మహిళలే ఉన్నారు.
Common exam angle: ఉపాధి హామీ చట్టాల రాజ్యాంగ ప్రాతిపదిక, నిధుల భాగస్వామ్య నిష్పత్తి మరియు పారదర్శకత చర్యలు.
Easy memory hook: "125 రోజులు - రూ. 300 వేతనం - 15 రోజుల్లో పని" (125-300-15 సూత్రం).

❓ Practice MCQs

Q1. వికసిత్ భారత్ - జి-రామ్-జి (VB-GRAM-G) పథకం కింద ఒక గ్రామీణ కుటుంబానికి సంవత్సరానికి ఎన్ని రోజుల వేతన ఉపాధి హామీ ఇవ్వబడుతుంది? [Easy]

A) 100 రోజులు

B) 120 రోజులు

C) 125 రోజులు

D) 150 రోజులు

Answer: C

Explanation: VB-GRAM-G చట్టం, 2025 ప్రకారం గ్రామీణ కుటుంబాలకు ఉపాధి హామీ పనిదినాలను 100 రోజుల నుండి 125 రోజులకు పెంచారు.

Q2. VB-GRAM-G పథకాన్ని అమలు చేస్తున్న కేంద్ర నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ ఏది? [Easy]

A) కేంద్ర శ్రామిక మరియు ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ

B) కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ

C) కేంద్ర వ్యవసాయ మరియు రైతు సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ

D) కేంద్ర పంచాయతీ రాజ్ మంత్రిత్వ శాఖ

Answer: B

Explanation: ఈ పథకాన్ని కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Rural Development) అమలు మరియు పర్యవేక్షణ చేస్తోంది.

Q3. VB-GRAM-G పథకం అమలుకు సంబంధించి సాధారణ రాష్ట్రాలలో కేంద్రం మరియు రాష్ట్రాల నిధుల భాగస్వామ్య నిష్పత్తి ఎంత? [Moderate]

A) 50:50

B) 75:25

C) 60:40

D) 90:10

Answer: C

Explanation: ఈ పథకానికి సాధారణ రాష్ట్రాలలో కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల నిధుల నిష్పత్తి 60:40 గా నిర్ణయించబడింది.

Q4. VB-GRAM-G చట్టం క్రింద గ్రామీణ ఉపాధి కోసం దరఖాస్తు చేసిన ఎన్ని రోజులలోపు పని కల్పించడంలో విఫలమైతే నిరుద్యోగ భత్యం చెల్లించాలి? [Moderate]

A) 7 రోజులు

B) 10 రోజులు

C) 15 రోజులు

D) 30 రోజులు

Answer: C

Explanation: ఉపాధి కోరి దరఖాస్తు చేసిన 15 రోజులలోపు ఉపాధి కల్పించకపోతే దరఖాస్తుదారునికి నిరుద్యోగ భత్యం చెల్లించాల్సి ఉంటుంది.

Q5. రాజ్యాంగంలోని ఏ భాగానికి లేదా ఆర్టికల్‌కు ఉపాధి హామీ చట్టాలు నేరుగా అనుసంధానించబడి ఉంటాయి? [Moderate]

A) ఆర్టికల్ 19 - ప్రాథమిక హక్కులు

B) ఆర్టికల్ 41 - ఆదేశిక సూత్రాలు (DPSP)

C) ఆర్టికల్ 300A - ఆస్తి హక్కు

D) ఆర్టికల్ 356 - అత్యవసర అధికారాలు

Answer: B

Explanation: ఆర్టికల్ 41 పని చేసే హక్కు, విద్య మరియు ప్రభుత్వ సాయం పొందే హక్కును సూచిస్తుంది, ఇది ఉపాధి హామీ చట్టాలకు ప్రాతిపదిక.

Q6. VB-GRAM-G పథకం మరియు MGNREGA ల మధ్య గల వ్యత్యాసాలకు సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: [Tricky]

A) VB-GRAM-G కింద 100 రోజుల పని లభిస్తుంది, MGNREGA లో 125 రోజులు ఉండేది.

B) VB-GRAM-G పథకం జూలై 1, 2026 నుండి అమలులోకి వచ్చి MGNREGA ని భర్తీ చేసింది.

C) VB-GRAM-G పథకానికి 100% నిధులు కేంద్ర ప్రభుత్వమే భరిస్తుంది.

D) ఈ పథకంలో గ్రామసభలకు ఎటువంటి ప్రాధాన్యత లేదు.

Answer: B

Explanation: VB-GRAM-G పథకం జూలై 1, 2026 నుండి అమలులోకి వచ్చి MGNREGA స్థానంలో చేరింది మరియు 125 రోజుల పనిని అందిస్తుంది.

Q7. ఈశాన్య రాష్ట్రాలు మరియు హిమాలయ రాష్ట్రాలకు VB-GRAM-G పథకం కింద కేంద్ర-రాష్ట్ర నిధుల నిష్పత్తి ఎంత? [Tricky]

A) 60:40

B) 80:20

C) 90:10

D) 100:0

Answer: C

Explanation: ఈశాన్య రాష్ట్రాలు, హిమాలయ ప్రాంతాలు మరియు శాసనసభ లేని కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు నిధుల భాగస్వామ్యం 90:10 గా ఉంటుంది.

Q8. VB-GRAM-G పథకం యొక్క ప్రధాన లక్ష్యాలలో క్రింది వాటిలో లేనిది ఏది? [Tricky]

A) పారదర్శకత కోసం సోషల్ ఆడిట్ నిర్వహించడం.

B) స్థిరమైన గ్రామీణ మౌలిక సదుపాయాలను నిర్మించడం.

C) నగరాల్లో ఉన్న కార్మికులకు మాత్రమే ప్రత్యేక ఉపాధి కల్పించడం.

D) రోజువారీ కనీస వేతనాలను సవరించడం.

Answer: C

Explanation: VB-GRAM-G పథకం పూర్తిగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని అన్-స్కిల్డ్ కార్మికుల కోసం ఉద్దేశించబడినది, పట్టణ ప్రాంతాలకు కాదు.

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

వికసిత్ భారత్ - జి-రామ్-జి (VB-GRAM-G) చట్టం, 2025 కు సంబంధించి క్రింది వాటిలో సరైన ప్రకటన ఏది?

A) ఇది ప్రతి గ్రామీణ కుటుంబానికి 100 రోజుల ఉపాధి హామీ ఇస్తుంది.

B) దీనికి సంబంధించి కేంద్ర-రాష్ట్రాల నిధుల నిష్పత్తి అన్ని రాష్ట్రాలకు 50:50 గా ఉంటుంది.

C) ఇది గతంలో ఉన్న MGNREGA చట్టం స్థానంలో వచ్చి 125 రోజుల ఉపాధిని కల్పిస్తుంది.

D) ఈ పథకం అమలు బాధ్యత పట్టణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖది.

Answer: C

Explanation: VB-GRAM-G చట్టం 2005 నాటి MGNREGA ని స్థానభ్రంశం చేస్తూ వార్షిక ఉపాధి పనిదినాలను 125 రోజులకు పెంచింది.

PYQ 2:

వికసిత్ భారత్ - జి-రామ్-జి (VB-GRAM-G) పథకానికి సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:

1. ఈ పథకం కింద వేతన ఉపాధి పనిదినాలు 125 రోజులకు పెంచబడ్డాయి.
2. దరఖాస్తు చేసిన 15 రోజుల్లోపు పని ఇవ్వకపోతే నిరుద్యోగ భత్యం ఇవ్వాలి.
3. సాధారణ రాష్ట్రాలలో నిధుల భారం 60:40 నిష్పత్తిలో కేంద్ర, రాష్ట్రాల మధ్య విభజించబడుతుంది.

పైన పేర్కొన్న ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

A) 1 మాత్రమే

B) 1 మరియు 2 మాత్రమే

C) 2 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: D

Explanation: ఇవ్వబడిన మూడు ప్రకటనలు కూడా VB-GRAM-G పథకం యొక్క అధికారిక నిబంధనల ప్రకారం సరియైనవే.

PYQ 3:

క్రింది వాటిని జతపరచండి:

(A) VB-GRAM-G అమలు ప్రారంభ తేదీ — 1. 125 రోజులు (B) వార్షిక ఉపాధి పనిదినాలు — 2. జూలై 1, 2026 (C) సాధారణ రాష్ట్రాల నిధుల నిష్పత్తి — 3. ఆర్టికల్ 41 (D) రాజ్యాంగ ఆధారం — 4. 60:40

A) A-2, B-1, C-4, D-3

B) A-1, B-2, C-3, D-4

C) A-2, B-4, C-1, D-3

D) A-3, B-1, C-4, D-2

Answer: A

Explanation: అమలు తేదీ జూలై 1, 2026; పనిదినాలు 125 రోజులు; నిధుల నిష్పత్తి 60:40; రాజ్యాంగ ఆధారం ఆర్టికల్ 41.

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): వికసిత్ భారత్ - జి-రామ్-జి (VB-GRAM-G) చట్టం గ్రామీణ ఉపాధి మరియు మౌలిక సదుపాయాల కల్పనలో తీసుకువచ్చిన ప్రధాన మార్పులను విశ్లేషించండి.

వికసిత్ భారత్ - జి-రామ్-జి (VB-GRAM-G) చట్టం, 2025 భారతదేశ గ్రామీణ ఉపాధి రంగంలో ఒక విప్లవాత్మకమైన అడుగు. జూలై 1, 2026 నుండి అమలులోకి వచ్చిన ఈ చట్టం, దశాబ్దాల కాలం పాటు అమలులో ఉన్న MGNREGA స్థానాన్ని భర్తీ చేసింది.

ఈ చట్టం గ్రామీణ పేద కుటుంబాలకు కల్పించే ఉపాధి పనిదినాలను 100 రోజుల నుండి 125 రోజులకు పెంచడం ద్వారా సామాజిక భద్రతను మరింత పటిష్టం చేసింది. దీనితో పాటు రోజువారీ కనీస వేతనాన్ని రూ. 300 గా సవరించి, రూ. 1.25 లక్షల కోట్లకు పైగా బడ్జెట్ కేటాయించడం గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు పెద్ద ఊతాన్నిస్తుంది. మౌలిక వసతుల కోణంలో పరిశీలిస్తే, కేవలం వేతన చెల్లింపులకే పరిమితం కాకుండా నీటి పారుదల, రహదారులు, డిజిటల్ నెట్‌వర్క్ వంటి శాశ్వత సమాజ ఆస్తుల (Durable Assets) నిర్మాణానికి ఈ చట్టం పెద్దపీట వేసింది.

సమయానికి వేతనాల చెల్లింపు, నిరుద్యోగ భత్యం మరియు డిజిటల్ పారదర్శకత ప్రాధాన్యతగా ఈ పథకం రూపుదిద్దుకుంది. ముగింపుగా, వికసిత్ భారత్ @2047 లక్ష సాధనలో భాగంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పేదరిక నిర్మూలనకు, ఆర్థిక స్థిరత్వానికి VB-GRAM-G ఒక బలమైన సాధనంగా ఉపయోగపడుతుంది.

Question 2 (250 words): MGNREGA నుండి VB-GRAM-G పథకానికి జరిగిన మార్పును వివరిస్తూ, గ్రామీణ భారతదేశంలో సుస్థిరాభివృద్ధి మరియు వికేంద్రీకృత పాలనపై దాని ప్రభావాన్ని చర్చించండి.

భారతదేశంలో గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను పటిష్టం చేయడానికి మరియు ఉపాధి అవకాశాలను మెరుగుపరచడానికి ప్రభుత్వం జూలై 1, 2026 నుండి VB-GRAM-G పథకాన్ని అమలులోకి తెచ్చింది. 2005 నాటి MGNREGA చట్టం ప్రధానంగా పేదరిక నిర్మూలన మరియు ప్రాథమిక ఉపాధిపై దృష్టి పెట్టగా, నూతన VB-GRAM-G చట్టం ఆర్థిక సాధికారత, మౌలిక వసతుల అభివృద్ధి మరియు సుస్థిరాభివృద్ధి లక్ష్యాలను మిళితం చేసింది.

చారిత్రకంగా MGNREGA 100 రోజుల పనిని గ్యారెంటీగా ఇచ్చింది. అయితే ప్రస్తుత VB-GRAM-G దీనిని 125 రోజులకు పొడిగించడమే కాకుండా, సాధారణ రాష్ట్రాలలో 60:40 మరియు ఈశాన్య రాష్ట్రాల్లో 90:10 నిధుల భాగస్వామ్య విధానాన్ని తెచ్చింది. రోజువారీ రూ. 300 కనీస వేతనం ఇవ్వడం వల్ల గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నిరుద్యోగం తగ్గడమే కాకుండా కొనుగోలు శక్తి పెరుగుతుంది.

సుస్థిరాభివృద్ధి మరియు వికేంద్రీకరణ కోణంలో ఈ పథకం చాలా ముఖ్యమైనది. 73వ రాజ్యాంగ సవరణకు అనుగుణంగా గ్రామసభల ద్వారా పనుల ఎంపిక మరియు ప్రాధాన్యతలను నిర్ణయించే అధికారం పంచాయతీలకు ఇవ్వబడింది. దీనికి తోడు, సామాజిక తనిఖీ (Social Audit), జియో-ట్యాగింగ్, మరియు డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్‌ఫర్ (DBT) ల వాడకం వల్ల అవినీతికి అడ్డుకట్ట పడుతుంది. ఆస్తుల నిర్మాణం ద్వారా పర్యావరణ పరిరక్షణ మరియు జల వనరుల పునరుద్ధరణ సాధ్యమవుతుంది.

అయినప్పటికీ, రాష్ట్రాల నిధుల వాటా బదిలీలో ఆలస్యం మరియు క్షేత్రస్థాయి సిబ్బంది కొరత వంటి సవాళ్లు ఉన్నాయి. సమర్థవంతమైన డిజిటల్ మానిటరింగ్ మరియు గ్రామపంచాయతీల సామర్థ్య పెంపు ద్వారా మాత్రమే వికసిత్ భారత్ స్ఫూర్తితో గ్రామీణ భారతాన్ని ప్రగతిపథంలో నడిపించవచ్చు.

⚠️ Examiner Trap

Trap 1: Students often confuse MGNREGA పనిదినాలు (100 రోజులు) with VB-GRAM-G పనిదినాలు (125 రోజులు). The correct fact is VB-GRAM-G కింద ఉపాధి హామీ పనిదినాలు 125 రోజులకు పెంచబడ్డాయి.
Trap 2: A common wrong assumption is VB-GRAM-G పథకానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం 100% నిధులు ఇస్తుందని భావించడం. The reality is సాధారణ రాష్ట్రాలలో ఇది 60:40 కేంద్ర-రాష్ట్ర భాగస్వామ్య పథకం.
Trap 3: Many students miss ఉపాధి హామీ చట్టాల రాజ్యాంగ ప్రాతిపదికను గుర్తించడం. Always remember ఇది ప్రాథమిక హక్కు కాదు, రాజ్యాంగంలోని ఆదేశిక సూత్రాల (DPSP) ఆర్టికల్ 41 కిందకు వస్తుంది.

🧭 Exam Tip

Prelims Angle: ప్రిలిమ్స్‌లో ఈ పథకం అమలు ప్రారంభ తేదీ (జూలై 1, 2026), పెంచిన పనిదినాలు (125 రోజులు), కనీస వేతనం (రూ. 300) మరియు కేంద్ర-రాష్ట్ర నిధుల భాగస్వామ్య నిష్పత్తుల (60:40 / 90:10) పై నేరుగా ప్రశ్నలు అడిగే అవకాశం ఉంది.
Mains Angle: మెయిన్స్‌లో "MGNREGA నుండి VB-GRAM-G కి మారిన పరిణామం", "గ్రామీణ పేదరికంపై దీని ప్రభావం" మరియు "గ్రామీణ మౌలిక వసతుల కల్పన" పై విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు అడుగుతారు.
Interview Angle: ఇంటర్వ్యూలలో గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నిరుద్యోగ భత్యం అమలులోని సవాళ్లు మరియు పంచాయతీ రాజ్ సంస్థల వికేంద్రీకరణపై అభ్యర్థి అభిప్రాయాన్ని కోరవచ్చు.
High-Probability Prediction: రాబోయే APPSC, UPSC, మరియు SSC పరీక్షలలో MGNREGA కు మరియు VB-GRAM-G పథకానికి మధ్య ఉన్న తేడాలపై కచ్చితంగా ఒక ప్రశ్న వచ్చే అవకాశం ఉంది.

వికసిత్ భారత్ - జి-రామ్-జి (VB-GRAM-G) పథకం అమలు ప్రారంభం

What Happened

When & Where

Who Is Involved

కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ: ఈ పథకాన్ని రూపొందించి అమలు పర్యవేక్షణ చేస్తున్న ముఖ్య నోడల్ ఏజెన్సీ.
కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి: శ్రీ శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ ఈ చట్ట రూపకల్పన, సమీక్షలలో ప్రధాన పాత్ర పోషించారు.
రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు మరియు పంచాయతీ రాజ్ సంస్థలు: క్షేత్రస్థాయిలో ఉపాధి కల్పన, మస్టర్ రోల్స్ నిర్వహణ, ఫండ్ ట్రాన్స్‌ఫర్ ఆర్డర్ల (FTO) దాఖలు బాధ్యత వహిస్తాయి.

How It Works

దరఖాస్తు నమోదు: అన్-స్కిల్డ్ (నైపుణ్యం లేని) శారీరక శ్రమ చేయాలనుకునే గ్రామీణ వయోజనులు గ్రామ పంచాయతీలో ఉపాధి కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవాలి.
పని కేటాయింపు: దరఖాస్తు చేసిన 15 రోజులలోపు పంచాయతీ నిరుద్యోగులకు పని కేటాయించాల్సి ఉంటుంది.
భత్యం చెల్లింపు: ఒకవేళ 15 రోజుల్లో పని ఇవ్వలేకపోతే చట్టప్రకారం నిరుద్యోగ భత్యం లభిస్తుంది.
వేతన చెల్లింపు: పని పూర్తి చేసిన తర్వాత నిర్ణీత కాలపరిమితిలోగా వేతనం నేరుగా లబ్ధిదారుని బ్యాంక్ ఖాతాలో జమ అవుతుంది.

Why It Matters

పాలనాపరమైన ప్రాముఖ్యత: ఇది ఉపాధి హక్కును మరింత బలపరిచి గ్రామీణ పేదరిక నిర్మూలనకు దోహదపడుతుంది (UPSC GS Paper 2 - Governance & Social Justice).
ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత: గ్రామాల్లో మౌలిక వసతుల నిర్మాణం మరియు డిమాండ్ పెరుగుదలకు తోడ్పడుతుంది (UPSC GS Paper 3 - Economy).
సామాజిక భద్రత: మహిళలు, వ్యవసాయ కూలీలు మరియు వెనుకబడిన వర్గాలకు స్థిరమైన ఆదాయం లభిస్తుంది.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently]

2005: జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం (NREGA) ఆమోదించబడింది, ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద వేతన ఉపాధి కార్యక్రమం.
2009: NREGA పేరును మహాత్మా గాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం (MGNREGA) గా మార్చారు.
2025: వికసిత్ భారత్ లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా MGNREGA ని భర్తీ చేస్తూ VB-GRAM-G చట్టం, 2025 పార్లమెంట్‌లో ఆమోదించబడింది.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently]

డిసెంబర్ 2025: పార్లమెంట్‌లో VB-GRAM-G బిల్లు ప్రవేశపెట్టడం మరియు ఆమోదం పొందడం.
మే 2026: కేంద్ర ప్రభుత్వం పథకానికి సంబంధించిన ముసాయిదా నిబంధనలను ఇ-గెజెట్‌లో ప్రచురించి ప్రజాభిప్రాయాలను స్వీకరించింది.
జూన్ 2026: నేషనల్ రూరల్ డెవలప్‌మెంట్ కాన్ఫరెన్స్ నిర్వహించి జూలై 1 నాటికి వ్యవస్థల బదిలీకి ఆదేశాలు ఇచ్చారు.

Static GK Connection

ఆర్టికల్ 41 (DPSPs): పని చేసే హక్కు, విద్య మరియు ప్రభుత్వ సహాయం పొందే హక్కును రాజ్య విధాన నిర్దేశక సూత్రాలు పేర్కొంటాయి.
వికేంద్రీకరణ (73వ రాజ్యాంగ సవరణ): ప్రణాళికా రచన, లబ్ధిదారుల ఎంపిక మరియు సోషల్ ఆడిట్ బాధ్యతలను గ్రామసభలకు అప్పగించడం.

India & World Comparison

Future Impact

ఆస్తుల నిర్మాణం: గ్రామాల్లో నీటి సంరక్షణ, రహదారులు, డిజిటల్ నెట్‌వర్క్ వంటి శాశ్వత మౌలిక వసతులు అభివృద్ధి చెందుతాయి.
డిజిటలైజేషన్: ఆధార్ ఆధారిత చెల్లింపులు మరియు జియో-ట్యాగింగ్ ద్వారా సుపరిపాలన సాధించవచ్చు.
గ్రామీణ వలసల నిరోధం: స్థానికంగానే 125 రోజుల పని లభించడం వల్ల నగరాలకు వలసలు తగ్గుతాయి.

🔑 Key Points for Revision

VB-GRAM-G పథకం జూలై 1, 2026 నుండి దేశవ్యాప్తంగా అమలులోకి వచ్చింది.
ఇది 2005 నాటి MGNREGA చట్టాన్ని పునరుద్ధరించి స్థానభ్రంశం చేసింది.
గ్రామీణ కుటుంబాలకు కేటాయించే కనీస పనిదినాలు 100 నుండి 125 రోజులకు పెరిగాయి.
అమలు చేసే ప్రధాన నోడల్ శాఖ: కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ.
పథకం మొత్తం అంచనా వ్యయం రూ. 1.25 లక్షల కోట్లకు పైగా ఉంది.
కనీస రోజువారీ వేతనం రూ. 300 గా సవరించబడింది.
దరఖాస్తు చేసిన 15 రోజుల్లోపు పని ఇవ్వకపోతే నిరుద్యోగ భత్యం ఇవ్వడం చట్టబద్ధం.
సాధారణ రాష్ట్రాలలో నిధుల భారం కేంద్రం-రాష్ట్రం మధ్య 60:40 నిష్పత్తిలో ఉంటుంది.
ఈశాన్య మరియు హిమాలయ రాష్ట్రాలకు నిధుల నిష్పత్తి 90:10 గా నిర్ణయించారు.
రాజ్యాంగంలోని ఆదేశిక సూత్రాలలోని ఆర్టికల్ 41 దీనికి ప్రధాన ఆధారంగా ఉంది.
ప్రణాళిక మరియు పనుల గుర్తింపు గ్రామసభ పర్యవేక్షణలోనే జరుగుతుంది.
ఈ పథకం అమలుతో పారదర్శకత కోసం డిజిటల్ ఫండ్ ట్రాన్స్‌ఫర్ (FTO) తప్పనిసరి చేశారు.
సోషల్ ఆడిట్ (సామాజిక తనిఖీ) ద్వారా అవినీతి రహిత అమలును నిర్ధారిస్తారు.
స్థిరమైన గ్రామీణ మౌలిక వసతుల నిర్మాణం ఈ చట్టం యొక్క ముఖ్య ప్రాధాన్యత.
వికసిత్ భారత్ @2047 లక్ష్య సాధనలో ఇది కీలక భూమిక పోషిస్తుంది.

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: Rights-Based Employment Guarantee Schemes in India

Definition: పౌరులకు చట్టబద్ధమైన హక్కుగా వేతన ఉపాధిని కల్పించి, పని ఇవ్వని పక్షంలో భత్యం చెల్లించే విధానమే ఉపాధి హామీ చట్టం.
Constitutional / Legal Basis: రాజ్యాంగంలోని పార్ట్ IV (DPSP) లోని ఆర్టికల్ 41 మరియు ఆర్టికల్ 39(a).
Scientific / Economic Principle: కేన్స్ ఆర్థిక సిద్ధాంతం ప్రకారం "ఫిస్కల్ ఉద్దీపన" ద్వారా గ్రామీణ డిమాండ్‌ను పెంచడం.
How it connects to this event: MGNREGA స్థానంలో వచ్చిన VB-GRAM-G కొత్త ఉపాధి హామీ ప్రమాణాలను నిర్దేశించింది.
Origin & History: ఉపాధి హామీ పథకాన్ని మొదట 1972లో మహారాష్ట్రలో ప్రయోగాత్మకంగా ప్రారంభించారు.
Key milestone 1: 2005లో పార్లమెంట్ ద్వారా NREGA చట్టం ఆమోదం పొందింది.
Key milestone 2: 2025లో VB-GRAM-G చట్టం ద్వారా పనిదినాలను 125 రోజులకు విస్తరించారు.
Related Acts / Schemes / Treaties: 73వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం, నేషనల్ సోషల్ అసిస్టెన్స్ ప్రోగ్రామ్ (NSAP).
Nodal Ministry / Body: కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ మరియు రాష్ట్ర గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖలు.
India-specific relevance: గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో వలసల నివారణ, పేదరిక నిర్మూలన మరియు మహిళా సాధికారతకు ప్రధాన ఆధారం.
Global comparison: ఐక్యరాజ్యసమితి SDG-1 (నో పావర్టీ) మరియు SDG-8 (సభ్యకరమైన పని) సాధనకు భారత్ మోడల్ ఉదాహరణ.
Data point: భారతదేశంలో గ్రామీణ ఉపాధి పొందుతున్న లబ్ధిదారులలో 50% పైగా మహిళలే ఉన్నారు.
Common exam angle: ఉపాధి హామీ చట్టాల రాజ్యాంగ ప్రాతిపదిక, నిధుల భాగస్వామ్య నిష్పత్తి మరియు పారదర్శకత చర్యలు.
Easy memory hook: "125 రోజులు - రూ. 300 వేతనం - 15 రోజుల్లో పని" (125-300-15 సూత్రం).

❓ Practice MCQs

A) 100 రోజులు

B) 120 రోజులు

C) 125 రోజులు

D) 150 రోజులు

Answer: C

Q2. VB-GRAM-G పథకాన్ని అమలు చేస్తున్న కేంద్ర నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ ఏది? [Easy]

A) కేంద్ర శ్రామిక మరియు ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ

B) కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ

C) కేంద్ర వ్యవసాయ మరియు రైతు సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ

D) కేంద్ర పంచాయతీ రాజ్ మంత్రిత్వ శాఖ

Answer: B

A) 50:50

B) 75:25

C) 60:40

D) 90:10

Answer: C

A) 7 రోజులు

B) 10 రోజులు

C) 15 రోజులు

D) 30 రోజులు

Answer: C

A) ఆర్టికల్ 19 - ప్రాథమిక హక్కులు

B) ఆర్టికల్ 41 - ఆదేశిక సూత్రాలు (DPSP)

C) ఆర్టికల్ 300A - ఆస్తి హక్కు

D) ఆర్టికల్ 356 - అత్యవసర అధికారాలు

Answer: B

A) VB-GRAM-G కింద 100 రోజుల పని లభిస్తుంది, MGNREGA లో 125 రోజులు ఉండేది.

B) VB-GRAM-G పథకం జూలై 1, 2026 నుండి అమలులోకి వచ్చి MGNREGA ని భర్తీ చేసింది.

C) VB-GRAM-G పథకానికి 100% నిధులు కేంద్ర ప్రభుత్వమే భరిస్తుంది.

D) ఈ పథకంలో గ్రామసభలకు ఎటువంటి ప్రాధాన్యత లేదు.

Answer: B

A) 60:40

B) 80:20

C) 90:10

D) 100:0

Answer: C

Q8. VB-GRAM-G పథకం యొక్క ప్రధాన లక్ష్యాలలో క్రింది వాటిలో లేనిది ఏది? [Tricky]

A) పారదర్శకత కోసం సోషల్ ఆడిట్ నిర్వహించడం.

B) స్థిరమైన గ్రామీణ మౌలిక సదుపాయాలను నిర్మించడం.

C) నగరాల్లో ఉన్న కార్మికులకు మాత్రమే ప్రత్యేక ఉపాధి కల్పించడం.

D) రోజువారీ కనీస వేతనాలను సవరించడం.

Answer: C

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

A) ఇది ప్రతి గ్రామీణ కుటుంబానికి 100 రోజుల ఉపాధి హామీ ఇస్తుంది.

C) ఇది గతంలో ఉన్న MGNREGA చట్టం స్థానంలో వచ్చి 125 రోజుల ఉపాధిని కల్పిస్తుంది.

D) ఈ పథకం అమలు బాధ్యత పట్టణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖది.

Answer: C

PYQ 2:

పైన పేర్కొన్న ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

A) 1 మాత్రమే

B) 1 మరియు 2 మాత్రమే

C) 2 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: D

PYQ 3:

క్రింది వాటిని జతపరచండి:

A) A-2, B-1, C-4, D-3

B) A-1, B-2, C-3, D-4

C) A-2, B-4, C-1, D-3

D) A-3, B-1, C-4, D-2

Answer: A

✍️ Mains Answer Pointers

⚠️ Examiner Trap

Trap 1: Students often confuse MGNREGA పనిదినాలు (100 రోజులు) with VB-GRAM-G పనిదినాలు (125 రోజులు). The correct fact is VB-GRAM-G కింద ఉపాధి హామీ పనిదినాలు 125 రోజులకు పెంచబడ్డాయి.
Trap 2: A common wrong assumption is VB-GRAM-G పథకానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం 100% నిధులు ఇస్తుందని భావించడం. The reality is సాధారణ రాష్ట్రాలలో ఇది 60:40 కేంద్ర-రాష్ట్ర భాగస్వామ్య పథకం.
Trap 3: Many students miss ఉపాధి హామీ చట్టాల రాజ్యాంగ ప్రాతిపదికను గుర్తించడం. Always remember ఇది ప్రాథమిక హక్కు కాదు, రాజ్యాంగంలోని ఆదేశిక సూత్రాల (DPSP) ఆర్టికల్ 41 కిందకు వస్తుంది.

🧭 Exam Tip

Prelims Angle: ప్రిలిమ్స్‌లో ఈ పథకం అమలు ప్రారంభ తేదీ (జూలై 1, 2026), పెంచిన పనిదినాలు (125 రోజులు), కనీస వేతనం (రూ. 300) మరియు కేంద్ర-రాష్ట్ర నిధుల భాగస్వామ్య నిష్పత్తుల (60:40 / 90:10) పై నేరుగా ప్రశ్నలు అడిగే అవకాశం ఉంది.
Mains Angle: మెయిన్స్‌లో "MGNREGA నుండి VB-GRAM-G కి మారిన పరిణామం", "గ్రామీణ పేదరికంపై దీని ప్రభావం" మరియు "గ్రామీణ మౌలిక వసతుల కల్పన" పై విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు అడుగుతారు.
Interview Angle: ఇంటర్వ్యూలలో గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నిరుద్యోగ భత్యం అమలులోని సవాళ్లు మరియు పంచాయతీ రాజ్ సంస్థల వికేంద్రీకరణపై అభ్యర్థి అభిప్రాయాన్ని కోరవచ్చు.
High-Probability Prediction: రాబోయే APPSC, UPSC, మరియు SSC పరీక్షలలో MGNREGA కు మరియు VB-GRAM-G పథకానికి మధ్య ఉన్న తేడాలపై కచ్చితంగా ఒక ప్రశ్న వచ్చే అవకాశం ఉంది.