DRDO AEW&C MK-II ప్రోగ్రామ్: డిఫెన్స్ రక్షణ రంగంలో ఆత్మనిర్భరత వైపు మరో కీలక అడుగు

What Happened

భారత రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ కింద పనిచేసే DRDO నోడల్ లాబొరేటరీ అయిన సెంటర్ ఫర్ ఎయిర్ బోర్న్ సిస్టమ్స్ (CABS), స్వదేశీ AEW&C Mk-II ప్రోగ్రామ్‌ను వేగవంతం చేయడానికి పరిశ్రమల భాగస్వాములతో రెండు పెద్ద ఒప్పందాలను కుదుర్చుకుంది. అందులో మొదటిది, ఏఐ ఇంజనీరింగ్ సర్వీసెస్ లిమిటెడ్ (AIESL) తో కాగా, ఇది ఆరు ఎయిర్‌బస్ A321 ప్రయాణీకుల విమానాలను మిలిటరీ అవసరాలకు అనుగుణంగా గ్రీన్ కాన్ఫిగరేషన్‌లోకి మారుస్తుంది. రెండవ ఒప్పందం అదానీ డిఫెన్స్ సిస్టమ్స్ అండ్ టెక్నాలజీస్ (ADSTL) తో కుదిరింది, ఇది మిషన్ సిస్టమ్‌ల డెవలప్‌మెంట్-కమ్-ప్రొడక్షన్ పార్ట్‌నర్‌గా వ్యవహరిస్తుంది.

When & Where

ఈ ఒప్పందాలు న్యూఢిల్లీలోని రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రాంగణంలో జులై 22, 2026న కుదిరాయి. CABS డైరెక్టర్, AIESL సీఈఓ మరియు ADSTL ఎయిర్‌బోర్న్ ప్లాట్‌ఫారమ్ హెడ్‌లు DRDO ఛైర్మన్ రాజేష్ కుమార్ సింగ్ మరియు ఇతర ఉన్నతాధికారుల సమక్షంలో ఈ పత్రాలపై సంతకాలు చేశారు.

Who Is Involved

• CABS (Centre for Airborne Systems): DRDO కింద పనిచేసే నోడల్ పరిశోధనా సంస్థ.
• AIESL (AI Engineering Services Limited): భారత ప్రభుత్వం అనుబంధ విమాన నిర్వహణ మరియు ఇంజనీరింగ్ సంస్థ.
• ADSTL (Adani Defence Systems and Technologies Limited): ప్రైవేట్ రక్షణ తయారీ సంస్థ.
• IAF (Indian Air Force): తుది వినియోగదారు మరియు పరీక్షల భాగస్వామి.
• CEMILAC & DGAQA: విమానాల నిబంధనలు మరియు నాణ్యతా ప్రమాణాల ధృవీకరణ సంస్థలు.

How It Works

1. మొదట విమానయాన సంస్థల నుండి సేకరించిన ఆరు ఎయిర్‌బస్ A321 వాణిజ్య విమానాలను AIESL ద్వారా మిలిటరీ నిర్మాణానికి మార్పులు (Structural Modification) చేస్తారు.
2. ADSTL భాగస్వామ్యంతో CABS రూపొందించిన అధునాతన యాంటీనా లేయర్, ప్రాసెస్డ్ రాడార్ (Active Electronically Scanned Array - AESA) మరియు కమ్యూనికేషన్ మిషన్ సిస్టమ్‌లను ఈ విమానాలలో అమర్చుతారు.
3. సాంకేతిక అనుసంధానం పూర్తయిన తర్వాత IAF తో కలిసి భూమిపైన మరియు గగనతలంలో కఠినమైన పరీక్షలు నిర్వహిస్తారు.
4. CEMILAC మరియు DGAQA సంస్థల నుండి 'ఎయిర్‌వర్తీనెస్' సర్టిఫికేషన్ పొందిన తర్వాత పూర్తి స్థాయిలో ఐఏఎఫ్ పోరాట విభాగంలో చేర్చుతారు.

Why It Matters

• రక్షణ వ్యూహం: శత్రువుల విమానాలు, క్షిపణులు మరియు డ్రోన్‌లను వందల కిలోమీటర్ల దూరంలోనే గుర్తించి వైమానిక దళానికి ముందస్తు హెచ్చరికలు అందిస్తుంది.
• సిలబస్ అనుసంధానం: UPSC GS Paper 3 (సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ, అంతర్గత భద్రత, స్వదేశీ రక్షణ పరిజ్ఞానం) కి అత్యంత ముఖ్యం.
• ఆర్ధిక & పారిశ్రామిక ప్రాముఖ్యత: ప్రైవేట్ మరియు ప్రభుత్వ రక్షణ తయారీ రంగానికి (Defense Industrial Base) భారీ ఊతాన్ని ఇస్తుంది.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• 1985: భారతదేశం ప్రయోగాత్మకంగా ఎయిర్‌బోర్న్ సర్వైలన్స్ ప్రొజెక్ట్ (ASP) ను ప్రారంభించింది.
• 2004: CABS బెంగళూరు కేంద్రంగా 'నేత్ర' (Netra) AEW&C ప్రాజెక్టును ఆమోదించారు (ఎంబ్రేయర్ ERJ-145 ప్లాట్‌ఫారమ్‌ ఆధారంగా).
• 2017: 'నేత్ర' AEW&C వ్యవస్థ అధికారికంగా భారత వైమానిక దళంలో చేరింది మరియు 2019 బాలాకోట్ ఎయిర్‌స్ట్రైక్ సమయంలో కీలక పాత్ర పోషించింది.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• 2021: కేబినెట్ కమిటీ ఆన్ సెక్యూరిటీ (CCS) ఆరు A321 ఆధారిత AEW&C Mk-II విమానాల అభివృద్ధికి రూ. 11,000 కోట్ల ప్రాజెక్ట్‌కు ఆమోదం తెలిపింది.
• 2023: ఎయిర్ ఇండియా నుండి ఆరు ప్రయాణీకుల విమానాలను DRDO కి బదిలీ చేసే ప్రక్రియ పూర్తయింది.
• 2025: CABS లాబొరేటరీ Mk-II కోసం స్థానిక AESA రాడార్ల గ్రౌండ్ ఆధారిత పరీక్షలను విజయవంతంగా పూర్తి చేసింది.

Static GK Connection

• AESA రాడార్ (Active Electronically Scanned Array): ఒకే సమయంలో వందలాది లక్ష్యాలను ట్రాక్ చేయగల ఎలక్ట్రానిక్ రాడార్ పరిజ్ఞానం.
• గగనతల హద్దులు & ఎయిర్ స్పేస్ మేనేజ్‌మెంట్: రాజ్యాంగం ప్రకారం రక్షణ వ్యవస్థ కేంద్ర జాబితా (Union List - Entry 2) కిందకు వస్తుంది.

India & World Comparison

ప్రస్తుతం చైనా వద్ద 30 కంటే ఎక్కువ AWACS విమానాలు, పాకిస్తాన్ వద్ద 9 (సాబ్-2000 మరియు ZDK-03) AWACS విమానాలు ఉన్నాయి. భారతదేశం వద్ద కేవలం 5 వ్యవస్థలు (3 ఇస్రేలీ ఫాల్కన్ + 2 స్వదేశీ నేత్ర) మాత్రమే ఉన్నాయి. Mk-II రాకతో భారత్ ఈ వ్యూహాత్మక అసమతుల్యతను అధిగమిస్తుంది.

Future Impact

1. మరింత రక్షణ: భారతదేశ సరిహద్దులలో 360-డిగ్రీల గగనతల నిఘా సుసాధ్యమవుతుంది.
2. ఎగుమతి అవకాశాలు: భవిష్యత్తులో మిత్రదేశాలకు తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన AEW&C వేదికలను ఎగుమతి చేసే అవకాశం లభిస్తుంది.
3. ఆత్మనిర్భరత: భవిష్యత్తు వైమానిక పోరాటాల్లో విదేశీ సరఫరాలపై ఆధారపడటం తగ్గుతుంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• CABS (DRDO) మరియు AIESL, ADSTL మధ్య ఆరు A321 విమానాల మార్పిడి ఒప్పందం కుదిరింది.
• ఒప్పందం జరిగిన ప్రదేశం: న్యూఢిల్లీ; తేది: 22 జులై 2026.
• ప్రాజెక్ట్ పేరు: AEW&C Mk-II (Airborne Early Warning and Control Mark-2).
• ప్రయాణీకుల విమానాలను 'గ్రీన్ కాన్ఫిగరేషన్' మిలిటరీ విమానాలుగా మార్చే సంస్థ: AIESL.
• మిషన్ సిస్టమ్స్ అభివృద్ధికై డెవలప్‌మెంట్ కమ్ ప్రొడక్షన్ పార్ట్‌నర్ (DcPP): ADSTL.
• DRDO ప్రస్తుత ఛైర్మన్ మరియు పరిశోధనా కార్యదర్శి: రాజేష్ కుమార్ സിంగ్.
• విమానాల రకం: ఎయిర్‌బస్ A321 (ఆరు విమానాలు).
• ధృవీకరణ సంస్థలు: CEMILAC (కర్ణాటక) మరియు DGAQA.
• భారతదేశంలో ప్రస్తుతం వాడుకలో ఉన్న స్వదేశీ వ్యవస్థ: నేత్ర (ఎంబ్రేయర్ ERJ-145 విమానంపై నిర్మించబడింది).
• భారతదేశం వద్ద ఉన్న విదేశీ సిస్టమ్: ఇస్రేల్-రష్యా సంయుక్త 'ఫాల్కన్' AWACS (IL-76 ప్లాట్‌ఫారమ్).
• విమాన పరీక్షలు (Flight testing): CABS, ADSTL మరియు IAF సంయుక్తంగా నిర్వహిస్తాయి.
• ఈ ప్రోగ్రామ్ ముఖ్య ఉద్దేశం: గగనతలంలో నిఘా, కమాండ్ అండ్ కంట్రోల్ సామర్థ్యాలను పెంచడం.
• సంబంధిత మంత్రిత్వ శాఖ: రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Defence).
• రక్షణ ఉత్పత్తిలో ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యం ప్రోత్సహించే విధానం: DcPP (Development cum Production Partner).
• ప్రధాన లక్ష్యం: 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' మరియు రక్షణ స్వయం సమృద్ధి.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: ఎయిర్‌బోర్న్ ఎర్లీ వార్నింగ్ అండ్ కంట్రోల్ (AEW&C) వ్యవస్థలు

• Definition: నేల ఆధారిత రాడార్ల పరిధికి అందని శత్రు విమానాలు, క్షిపణులు మరియు డ్రోన్‌లను గగనతలం నుండే ముందస్తుగా గుర్తించి, సొంత పోరాట విమానాలను నియంత్రించే ఎగిరే రాడార్ వ్యవస్థ.
• Constitutional / Legal Basis: భారత రాజ్యాంగం - షెడ్యూల్ 7 లోని 'యూనియన్ లిస్ట్' (కేంద్ర జాబితా) లోని అంశం 1 (రక్షణ మరియు సైనిక దళాలు).
• Scientific / Economic Principle: విద్యుదయస్కాంత తరంగాల పరావర్తన సూత్రం (Electromagnetic Radar Reflection) మరియు AESA (Active Electronically Scanned Array) పరిజ్ఞానం.
• How it connects to this event: CABS రూపొందించిన పవర్ ఫుల్ మిషన్ రాడార్లను A321 విమానాలపై అమర్చడం ద్వారా AEW&C Mk-II ఏర్పడుతుంది.
• Origin & History: భారతదేశం 1985లో 'ఆవ్రో' (Avro HS-748) విమానంతో ఈ పరిశోధన ప్రారంభించింది.
• Key milestone 1: 2004 లో CABS నేతృత్వంలో ఎంబ్రేయర్ ఆధారిత 'నేత్ర' AEW&C ప్రాజెక్టుకు ప్రభుత్వం అనుమతి ఇచ్చింది.
• Key milestone 2: 2017 లో మొదటి 'నేత్ర' విమానాన్ని IAF లోకి అధికారికంగా చేర్చడం జరిగింది.
• Related Acts / Schemes / Treaties: డిఫెన్స్ అక్విజిషన్ ప్రొసీజర్ (DAP 2020), మేక్ ఇన్ ఇండియా ఇన్ డిఫెన్స్.
• Nodal Ministry / Body: రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ / DRDO (డెవలప్‌మెంట్ కోసం) మరియు ఐఏఎఫ్ (ఆపరేషన్స్ కోసం).
• India-specific relevance: సరిహద్దుల్లో వ్యూహాత్మక నిఘాను మెరుగుపరిచి రెండు వైపులా (పాకిస్తాన్, చైనా) ఎదురయ్యే ముప్పులను నిరోధించడం.
• Global comparison: అమెరికా వద్ద ఉన్న E-3 సేంట్రీ, చైనా వద్ద ఉన్న KJ-2000 వ్యవస్థలకు పోటీగా భారత స్వదేశీ పరిజ్ఞానం నిలుస్తుంది.
• Data point: AEW&C Mk-II వ్యవస్థ మునుపటి 'నేత్ర' కంటే 240 నుండి 360 డిగ్రీల విస్తృత పరిధితో ఎక్కువ సేపు గాలిలో ఉండగలదు.
• Common exam angle: 'నేత్ర' మరియు 'ఫాల్కన్' మధ్య తేడాలు, CABS ప్రధాన కేంద్రం, AESA రాడార్ పరిజ్ఞానంపై ప్రశ్నిస్తారు.
• Easy memory hook: "AEW&C = ఆకాశంలో కన్ను (Eye in the Sky)" అని గుర్తుంచుకోండి.

---

❓ Practice MCQs

Q1. ఇటీవల DRDO పరిధిలోని CABS సంస్థ ఆరు A321 విమానాలను గ్రీన్ కాన్ఫిగరేషన్‌లోకి మార్చడానికి ఏ సంస్థతో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది? [Easy]

A) హిందూస్థాన్ ఏరోనాటిక్స్ లిమిటెడ్ (HAL)

B) ఏఐ ఇంజనీరింగ్ సర్వీసెస్ లిమిటెడ్ (AIESL)

C) టాటా అడ్వాన్స్‌డ్ సిస్టమ్స్ (TASL)

D) భారత్ ఫోర్జ్

Answer: B

Explanation: ప్రయాణీకుల విమానాలను మిలిటరీ గ్రీన్ కాన్ఫిగరేషన్‌లోకి మార్చే బాధ్యతను సమిష్టిగా AIESL కు అప్పగించారు.

---

Q2. DRDO డెవలప్ చేస్తున్న 'AEW&C Mk-II' ప్రోగ్రామ్‌లో మిషన్ సిస్టమ్స్ డెవలప్‌మెంట్ కమ్ ప్రొడక్షన్ పార్ట్‌నర్ (DcPP) గా ఏ ప్రైవేట్ సంస్థ ఎంపికైంది? [Easy]

A) రిలయన్స్ డిఫెన్స్

B) ఎల్ అండ్ టీ (L&T)

C) అదానీ డిఫెన్స్ సిస్టమ్స్ అండ్ టెక్నాలజీస్ (ADSTL)

D) భారత్ ఎలక్ట్రానిక్స్ లిమిటెడ్ (BEL)

Answer: C

Explanation: మిషన్ సిస్టమ్స్ తయారీ మరియు అభివృద్ధి కోసం అదానీ డిఫెన్స్ సిస్టమ్స్ (ADSTL) ఒప్పందం చేసుకుంది.

---

Q3. సెంటర్ ఫర్ ఎయిర్ బోర్న్ సిస్టమ్స్ (CABS) కి సంబంధించి క్రింది వ్యాఖ్యలలో ఏది సరియైనది? [Moderate]

A) ఇది హైదరాబాద్‌లోని ఇస్రో ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తుంది

B) ఇది బెంగళూరు కేంద్రంగా పనిచేసే DRDO నోడల్ లాబొరేటరీ

C) ఇది కేవలం నావికా దళానికి మాత్రమే హెలికాప్టర్లను తయారు చేస్తుంది

D) ఇది క్షపణుల తయారీలో ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తుంది

Answer: B

Explanation: CABS అనేది బెంగళూరులో ఉన్న DRDO యొక్క ప్రధాన పరిశోధనా కేంద్రం, ఇది AEW&C వ్యవస్థల రూపకల్పన చేస్తుంది.

---

Q4. ప్రస్తుతం భారత వైమానిక దళంలో వాడుకలో ఉన్న స్వదేశీ ఎయిర్‌బోర్న్ ఎర్లీ వార్నింగ్ వ్యవస్థ పేరేమిటి? [Moderate]

A) రుద్రమ్

B) ఆస్ట్రా

C) నేత్ర (Netra)

D) అభ్యాస్

Answer: C

Explanation: ఎంబ్రేయర్ విమానాల ఆధారంగా రూపొందించిన స్వదేశీ వ్యవస్థ 'నేత్ర' (Netra AEW&C).

---

Q5. AEW&C Mk-II ప్రాజెక్టులో ఎయిర్‌వర్తీనెస్ మరియు నాణ్యత ధృవీకరణలను అందించే సంస్థలు ఏవి? [Moderate]

A) ISRO మరియు HAL

B) CEMILAC మరియు DGAQA

C) DGCA మరియు AAI

D) NITI ఆయోగ్ మరియు DRDO

Answer: B

Explanation: రక్షణ విమానాల ఎయిర్‌వర్తీనెస్ మరియు నాణ్యత నిర్ధారణ బాధ్యతలను CEMILAC మరియు DGAQA ఏజెన్సీలు చూసుకుంటాయి.

---

Q6. AEW&C Mk-II వ్యవస్థలకు సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: [Tricky]

1. ఇది ఎయిర్‌బస్ A321 వాణిజ్య విమానాల ప్లాట్‌ఫారమ్‌పై ఆధారపడి ఉంటుంది.
2. ఇవి కేవలం శత్రు రాడార్లను జామ్ చేయడానికి మాత్రమే ఉపయోగపడతాయి, హెచ్చరికలు పంపలేవు.
3. ఈ ప్రాజెక్ట్ ద్వారా భారత వైమానిక దళ గగనతల నిఘా పరిధి మరియు సమయం పెరుగుతుంది.

పై ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 2 మరియు 3 మాత్రమే

C) 1 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: C

Explanation: ఇవి శత్రువుల కదలికలను గుర్తించి ముందస్తు హెచ్చరికలు (Early Warning) కూడా ఇస్తాయి, కాబట్టి ప్రకటన 2 తప్పు.

---

Q7. భారతదేశం రష్యా మరియు ఇస్రేల్‌లతో కలిసి నిర్వహిస్తున్న 'ఫాల్కన్' AWACS సిస్టమ్ ఏ విమాన ప్లాట్‌ఫారమ్‌పై పనిచేస్తుంది? [Tricky]

A) బోయింగ్ 737

B) ఇల్యూషిన్ IL-76

C) సి-130జె సూపర్ హెర్క్యులస్

D) ఆంటోనోవ్ An-32

Answer: B

Explanation: ఇస్రేలీ ఫాల్కన్ రాడార్ సిస్టమ్‌ను రష్యా తయారీ ఇల్యూషిన్ IL-76 విమానంలో అమర్చారు.

---

Q8. రక్షణ ఉత్పత్తి విధానాలలో 'DcPP' అనగా ఏమిటి? [Tricky]

A) Direct Commercial Purchase Policy

B) Development Cum Production Partner

C) Defence Procurement and Processing Protocol

D) Dual Control Production Partner

Answer: B

Explanation: DRDO సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ప్రైవేట్ పరిశ్రమలకు ఇచ్చి వారితో కలిసి తయారు చేయడాన్ని 'Development Cum Production Partner' (DcPP) అంటారు.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

AEW&C (ఎయిర్‌బోర్న్ ఎర్లీ వార్నింగ్ అండ్ కంట్రోల్) వ్యవస్థల ప్రాథమిక విధి క్రింది వాటిలో ఏది?

A) సముద్ర ఉపరితలంపై ఉన్న మైన్‌లను తొలగించడం

B) గగనతలంలో శత్రు లక్ష్యాలను ముందస్తుగా గుర్తించి పోరాట విమానాలకు దిశానిర్దేశం చేయడం

C) ఉపగ్రహాల కక్ష్యలను మార్చడం

D) సైనికుల మధ్య గుప్త సమాచారాన్ని భూమి ద్వారా ప్రసారం చేయడం

Answer: B

Explanation: AEW&C ని "ఆకాశంలో కన్ను" అంటారు, ఇది గగనతలంలో ఉన్న విమానాలు, క్షిపణులను గుర్తించి కమాండ్ అండ్ కంట్రోల్ విధులను నిర్వహిస్తుంది.

---

PYQ 2:

భారతదేశ రక్షణ వ్యవస్థలకు సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:

1. 'నేత్ర' (Netra) అనేది DRDO తయారు చేసిన స్వదేశీ ఎయిర్‌బోర్న్ ఎర్లీ వార్నింగ్ అండ్ కంట్రోల్ సిస్టమ్.
2. ప్రస్తుతం అమల్లోకి రాబోతున్న AEW&C Mk-II వ్యవస్థను ఎయిర్‌బస్ A321 విమానాల ఆధారంగా అభివృద్ధి చేస్తున్నారు.
3. భారతదేశంలో ఆర్మ్‌డ్ ఫోర్సెస్ సర్టిఫికేషన్‌కు DGCA ఏకైక నోడల్ అధికార సంస్థ.

ఈ క్రింది వాటిలో ఏ ప్రకటనలు సరైనవి?

A) 1 మాత్రమే

B) 1 మరియు 2 మాత్రమే

C) 2 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: B

Explanation: మిలిటరీ విమానాల సర్టిఫికేషన్ CEMILAC చూస్తుంది, సివిల్ ఏవియేషన్‌ను DGCA చూస్తుంది. కాబట్టి 3వ ప్రకటన తప్పు.

---

PYQ 3:

జాబితా-I ను జాబితా-II తో జతపరచండి:

జాబితా-I (రక్షణ సంస్థ/వ్యవస్థ) a) CABS b) CEMILAC c) AIESL d) ADSTL

జాబితా-II (పాత్ర/కేంద్రం)

1. విమాన ఇంజనీరింగ్ మరియు ప్రయాణీకుల విమానాల మార్పిడి
2. AEW&C వ్యవస్థల రూపకల్పన (బెంగళూరు)
3. మిషన్ సిస్టమ్స్ DcPP భాగస్వామి
4. సైనిక విమానాల ఎయిర్‌వర్తీనెస్ సర్టిఫికేషన్

సరియైన సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి:

A) a-2, b-4, c-1, d-3

B) a-1, b-2, c-3, d-4

C) a-2, b-1, c-4, d-3

D) a-4, b-3, c-2, d-1

Answer: A

Explanation: CABS రాడార్ రూపకల్పన (2), CEMILAC సర్టిఫికేషన్ (4), AIESL ఇంజనీరింగ్ మార్పిడి (1), ADSTL డెవలప్‌మెంట్ భాగస్వామి (3).

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' చొరవలో భాగంగా రక్షణ తయారీలో ప్రైవేట్ పరిశ్రమల (DcPP) భాగస్వామ్యం యొక్క ప్రాముఖ్యతను AEW&C Mk-II ప్రోగ్రామ్ ఆధారంగా చర్చించండి.

రక్షణ రంగాన్ని స్వయం సమృద్ధిగా మార్చే దిశగా భారత్ వేస్తున్న అడుగులలో డెవలప్‌మెంట్-కమ్-ప్రొడక్షన్ పార్ట్‌నర్ (DcPP) మోడల్ అత్యంత కీలకమైనది. ఇటీవల CABS (DRDO) మరియు అదానీ డిఫెన్స్ (ADSTL) మధ్య కుదిరిన ఒప్పందం ఈ దిశగా గొప్ప మైలురాయి. సాంప్రదాయకంగా రక్షణ పరిశోధనలకే పరిమితమైన ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు, తయారీ సామర్థ్యం ఉన్న ప్రైవేట్ భాగస్వాములతో జతకట్టడం ద్వారా వ్యూహాత్మక ప్రాజెక్టుల కాలయాపనను గణనీయంగా తగ్గించవచ్చు.

AEW&C Mk-II ప్రాజెక్ట్‌లో AIESL మరియు ADSTL వంటి ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ భాగస్వాముల ప్రవేశం పరిశ్రమల మౌలిక వసతులను, నిపుణులను సద్వినియోగం చేసుకునేందుకు వీలు కల్పిస్తుంది. ఇది రక్షణ రంగంలో కొత్త ఉపాధి అవకాశాలను కల్పించడమే కాకుండా ఆర్ అండ్ డి (R&D) లో ప్రైవేటు మూలధనాన్ని ఆకర్షిస్తుంది. ముగింపుగా, ఇటువంటి పిపిపి (PPP) పద్ధతి రక్షణ దిగుమతుల భారాన్ని తగ్గించి, రాబోయే రోజుల్లో భారత్‌ను గ్లోబల్ డిఫెన్స్ తయారీ హబ్‌గా మారుస్తుంది.

---

Question 2 (250 words): భారతదేశ గగనతల భద్రతలో ఎయిర్‌బోర్న్ ఎర్లీ వార్నింగ్ అండ్ కంట్రోల్ (AEW&C) వ్యవస్థల వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యతను విశ్లేషించండి. ప్రస్తుత సరిహద్దు సవాళ్లను ఎదుర్కోవడంలో AEW&C Mk-II ఏ విధంగా సహాయపడుతుంది?

నవంబర్ లేదా సరిహద్దుల్లో ఉద్రిక్తతలు పెరిగే సమయంలో గగనతల ఆధిపత్యం సాధించడానికి ఎయిర్‌బోర్న్ ఎర్లీ వార్నింగ్ అండ్ కంట్రోల్ (AEW&C) వ్యవస్థలు అత్యంత అవసరం. భౌగోళికంగా కొండలు, పర్వత ప్రాంతాలలో నేల ఆధారిత రాడార్లు రేడార్ హోరిజోన్ పరిమితుల వల్ల శత్రు విమానాలను ముందస్తుగా గుర్తించలేవు. ఈ పరిమితిని అధిగమించడానికి "ఆకాశంలో కన్ను"గా పనిచేసే AEW&C వ్యవస్థలు ఎంతో కీలకమైనవి.

ప్రస్తుతం భారతదేశం వద్ద 3 ఫాల్కన్ మరియు 2 నేత్ర వ్యవస్థలతో కలిపి కేవలం 5 AWACS మాత్రమే ఉన్నాయి. మన పొరుగున ఉన్న చైనా మరియు పాకిస్తాన్‌లతో పోలిస్తే ఇది తక్కువ. ఈ వ్యూహాత్మక లోటును పూరించడానికి ఆరు A321 విమాన ఆధారిత AEW&C Mk-II ప్రాజెక్ట్ అత్యంత కీలకం. ఈ నూతన వ్యవస్థలు అత్యంత వేగవంతమైన AESA రాడార్ సాంకేతికతతో 360 డిగ్రీల కోణంలో వందలాది కిలోమీటర్ల పరిధిలోని శత్రు డ్రోన్లు, క్షిపణులను గుర్తించి, మన సుఖోయ్-30MKI, రాఫెల్ యుద్ధ విమానాలకు వెంటనే మార్గనిర్దేశం చేయగలవు.

ముగింపుగా, రెండు వైపులా సరిహద్దు బెదిరింపులు (Two-front threat) ఎదుర్కొంటున్న భారతదేశానికి AEW&C Mk-II రాక నెట్‌వర్క్-కేంద్రీకృత యుద్ధ తంత్రాన్ని (Network-centric warfare) బలోపేతం చేస్తుంది. భవిష్యత్తులో ఈ ప్రాజెక్టును వేగవంతంగా పూర్తిచేసి వైమానిక దళానికి అందించడం ద్వారా భారత్ తన గగనతల సార్వభౌమత్వాన్ని మరింత సమర్థవంతంగా రక్షించుకోగలదు.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: అభ్యర్థులు తరచుగా 'నేత్ర' (Netra) మరియు 'ఫాల్కన్' (Phalcon) లను అయోమయం చేసుకుంటారు. సరియైన సమాచారం ఏంటంటే: 'నేత్ర' అనేది పూర్తిగా DRDO అభివృద్ధి చేసిన స్వదేశీ వ్యవస్థ; 'ఫాల్కన్' అనేది ఇస్రేల్ నుండి కొనుగోలు చేసిన వ్యవస్థ.
• Trap 2: A321 విమానాలు కొత్తగా బోయింగ్ నుండి కొనుగోలు చేశారని విద్యార్థులు భావిస్తుంటారు. కానీ వాస్తవానికి ఇవి ఎయిర్‌బస్ (Airbus) కు చెందిన వాణిజ్య విమానాలు, వీటిని మిలిటరీ అవసరాలకనుగుణంగా మారుస్తున్నారు.
• Trap 3: రక్షణ విమానాల సర్టిఫికేషన్‌ను సాధారణ పౌర విమానయాన సంస్థ అయిన DGCA ఇస్తుందని అభ్యర్థులు పొరబడతారు. కానీ సైనిక విమానాలకు సర్టిఫికేషన్ ఇచ్చేది CEMILAC మరియు DGAQA మాత్రమే.

---

🧭 Exam Tip

• Prelims Angle: ప్రైమరీ రాడార్ పరిజ్ఞానం (AESA), డెవలప్‌మెంట్ భాగస్వాములు (AIESL, ADSTL), మరియు CABS ప్రధాన కార్యాలయం ఎక్కడ ఉందనే ప్రత్యక్ష ప్రశ్నలు ప్రిలిమ్స్‌లో వచ్చే అవకాశం ఉంది.
• Mains Angle: 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' లో డిఫెన్స్ సెెక్టర్ ప్రైవేటీకరణ, మరియు నెట్‌వర్క్-కేంద్రీకృత పోరాటాలలో స్వదేశీ పరిజ్ఞానం పాత్రపై Mains GS-3 లో ప్రశ్నలు అడగవచ్చు.
• Interview Angle: మన దేశ భద్రతలో AWACS విమానాల కొరత గురించి మరియు ప్రైవేట్ కంపెనీలకు రక్షణ రంగంలో భాగస్వామ్యం ఇవ్వడం సురక్షితమేనా అనే విశ్లేషణాత్మక కోణంలో ప్రశ్నలు అడగవచ్చు.
• High-Probability Prediction: రాబోయే పరీక్షలలో "AEW&C Mk-II ప్రోగ్రామ్‌లో భాగమైన ప్లాట్‌ఫారమ్ ఏది?" (ఎయిర్‌బస్ A321) అని అడిగే అవకాశం అత్యధికంగా ఉంది.