కేంద్ర జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖకు చెందిన మానిటరింగ్ అండ్ అప్రైజల్ డైరెక్టరేట్, ప్రధానమంత్రి కృషి సించాయి యోజన (PMKSY) కింద విడుదల చేసిన ₹36.34 కోట్ల కేంద్రీయ సహాయాన్ని 7% వార్షిక వడ్డీతో సహా వెంటనే తిరిగి చెల్లించాలని తెలంగాణ ప్రభుత్వ నీటిపారుదల శాఖను ఆదేశించింది. 2017-18, 2018-19 ఆర్థిక సంవత్సరాల్లో 11 సాగునీటి ప్రాజెక్టుల కమాండ్ ఏరియా అభివృద్ధి కోసం ఈ నిధులను విడుదల చేశారు. ఫీల్డ్ ఛానళ్ల నిర్మాణానికి రైతులు భూములు ఇచ్చేందుకు నిరాకరించడంతో ఈ ప్రాజెక్టులలో ఎటువంటి భౌతిక పురోగతి సాధించలేదు. జనవరి 2026 నాటికి జమ అయిన ₹17.88 కోట్ల వడ్డీతో కలిపి మొత్తం ₹54.22 కోట్లను ప్రాజెక్ట్ ఒప్పంద నిబంధనల ప్రకారం కేంద్ర ఖజానాకు రికవరీ చేయాలని చెన్నై ఆడిట్ జనరల్ హెచ్చరించడంతో కేంద్రం ఈ చర్య చేపట్టింది.
కేంద్ర జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని మానిటరింగ్ అండ్ అప్రైజల్ డైరెక్టరేట్, తెలంగాణ ప్రభుత్వానికి రూ. 36.34 కోట్ల కేంద్ర సహాయాన్ని 7% వార్షిక వడ్డీతో తిరిగి చెల్లించాలని ఆదేశిస్తూ లేఖ రాసింది. ప్రధానమంత్రి కృషి సించాయి యోజన (PMKSY) కింద Command Area Development and Water Management (CADWM) కొరకు ఈ నిధులు మంజూరయ్యాయి. జనవరి 2026 నాటికి లెక్కించిన వడ్డీ రూ. 17.88 కోట్లతో కలిపి మొత్తం రూ. 54.22 కోట్లను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం కేంద్రానికి జమ చేయాల్సి ఉంది.
ఈ రికవరీ ఆదేశాలను కేంద్ర జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖ జూలై 2026లో తెలంగాణ నీటిపారుదల శాఖ ఇంజనీర్-ఇన్-చీఫ్కు పంపిన అధికారిక లేఖ ద్వారా స్పష్టం చేసింది. అంతకుముందు డిసెంబర్ 2023లో కూడా కేంద్రం నిధుల వినియోగంపై హెచ్చరించింది. 2017-18లో రూ. 10.22 కోట్లు, 2018-19లో రూ. 26.12 కోట్లు తెలంగాణలోని 11 నీటిపారుదల ప్రాజెక్టుల కమాండ్ ఏరియా అభివృద్ధి కొరకు విడుదల చేయబడ్డాయి.
1. నిధుల మంజూరు: PMKSY-CADWM పథకం కింద కేంద్రం 60:40 లేదా 50:50 దామాషాలో రాష్ట్రాలకు ఆర్థిక సాయం అందిస్తుంది.
2. క్షేత్రస్థాయి అమలు: భూసేకరణ జరిపి, పొలాల్లో నీటి కాలువలు (Field Channels) నిర్మించి చివరి పాగా (Tail-end) వరకు నీరు అందించడం రాష్ట్ర బాధ్యత.
3. భౌతిక పురోగతి పరిశీలన: స్థానిక రైతుల వ్యతిరేకత మరియు భూసేకరణ వైఫల్యం వల్ల 11 ప్రాజెక్టులలో ఎటువంటి భౌతిక పనులు జరగలేదు.
4. ఆడిట్ & రికవరీ నోటీస్: MoU పేరా-7 నిబంధన ప్రకారం కేటాయించిన కాలపరిమితిలో ప్రాజెక్టు పూర్తి కాకపోతే, ఆ మొత్తాన్ని 7% వడ్డీతో సహా రుణంగా పరిగణించి వెనక్కి రికవరీ చేస్తారు.
📌 [BACKGROUND — verify independently]
📌 [BACKGROUND — verify independently]
భారతదేశంలో ప్రధాన నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులలో సగటున 45% ప్రాజెక్టులు భూసేకరణ సమస్యలు మరియు ఆయకట్టు అభివృద్ధి లేకపోవడం వల్ల ఆలస్యమవుతున్నాయి. చైనా మరియు ఇజ్రాయెల్ వంటి దేశాలలో మైక్రో-ఇరిగేషన్ మరియు పైప్లైన్ ఆధారిత వ్యవస్థల వల్ల నీటి సామర్థ్యం 85-90% ఉండగా, భారతదేశంలో సాంప్రదాయ కాలువల వల్ల నీటి సామర్థ్యం 38-40% గానే ఉంది.
Core Concept: Pradhan Mantri Krishi Sinchayee Yojana (PMKSY) & Public Finance Accountability
Q1. ప్రధానమంత్రి కృషి సించాయి యోజన (PMKSY) పథకం ఏ సంవత్సరంలో ప్రారంభించబడింది? [Easy]
A) 2014
B) 2015
C) 2017
D) 2019
Answer: B
Explanation: భారతదేశంలో సాగునీటి సౌకర్యాలను మెరుగుపరచడానికి PMKSY పథకాన్ని 2015లో ప్రారంభించారు.
Q2. ఇటీవల కేంద్ర జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖ తెలంగాణ ప్రభుత్వాన్ని ఏ పథకం కింద మంజూరైన ₹36.34 కోట్ల సహాయాన్ని తిప్పి పంపాలని ఆదేశించింది? [Easy]
A) PM-KISAN
B) PMKSY-CADWM
C) MGNREGA
D) Jal Jeevan Mission
Answer: B
Explanation: PMKSY కమాండ్ ఏరియా డెవలప్మెంట్ అండ్ వాటర్ మేనేజ్మెంట్ (CADWM) కింద విడుదలైన నిధులను వడ్డీతో సహా చెల్లించాలని ఆదేశించింది.
Q3. PMKSY నిధుల వినియోగంలో వైఫల్యం చెందినందుకు తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఎంత శాతంతో వార్షిక వడ్డీని చెల్లించాల్సి ఉంది? [Moderate]
A) 5%
B) 6%
C) 7%
D) 8%
Answer: C
Explanation: ఒప్పంద నిబంధనల ప్రకారం వినియోగించని నిధులపై ఏడాదికి 7% వడ్డీ చొప్పున జరిమానా వడ్డీ విధించబడింది.
Q4. నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులకు సంబంధించి PMKSY కింద CADWM విభాగం యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశం ఏమిటి? [Moderate]
A) ఆకస్మిక వరదల నివారణ
B) పొలాల్లో కాలువల నిర్మాణం మరియు కమాండ్ ఏరియా సమగ్ర అభివృద్ధి
C) సముద్ర నీటి శుద్ధి
D) ఆనకట్టల ఎత్తు పెంపుదల
Answer: B
Explanation: CADWM విభాగం ప్రధానంగా ఆయకట్టు చివరి భూములకు నీరు అందించడానికి కాలువలు మరియు క్షేత్రస్థాయి నీటి నిర్వహణను చూస్తుంది.
Q5. తెలంగాణలో PMKSY నిధుల వినియోగం ఆగిపోవడానికి మూల కారణం ఏమిటి? [Moderate]
A) పర్యావరణ అనుమతులు రాకపోవడం
B) ఫీల్డ్ ఛానళ్ల నిర్మాణానికి రైతులు భూములు ఇవ్వడానికి నిరాకరించడం
C) కేంద్రం పూర్తి నిధులు విడుదల చేయకపోవడం
D) జాతీయ హరిత ట్రిబ్యునల్ (NGT) స్టే విధించడం
Answer: B
Explanation: ఫీల్డ్ ఛానళ్ల నిర్మాణానికి రైతులు భూములు ఇవ్వడానికి ఇష్టపడకపోవడం వల్ల భౌతిక పురోగతి సున్నాగా మిగిలింది.
Q6. కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాల (CSS) అమలు మరియు నిధుల పునరుద్ధరణకు సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: [Tricky]
A) కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాల నిధులను రాష్ట్రాలు తమ ఇష్టానుసారం ఇతర ప్రాజెక్టులకు బదిలీ చేయవచ్చు.
B) ఒప్పంద నిబంధనల ప్రకారం ఉద్దేశించిన సమయానికి పనులు జరగకపోతే మంజూరైన నిధులను రుణంగా మార్చవచ్చు లేదా వడ్డీతో రికవరీ చేయవచ్చు.
C) ఆడిట్ జనరల్ హెచ్చరికలను రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు తిరస్కరించే రాజ్యాంగ హక్కు కలిగి ఉన్నాయి.
D) PMKSY పథకం యొక్క ఆర్థిక భారాన్ని 100% కేంద్ర ప్రభుత్వమే భరిస్తుంది.
Answer: B
Explanation: MoU లోని పేరా-7 ప్రకారం సమయానికి పనులు పూర్తి చేయకుంటే విడుదలైన సహాయం రుణంగా మారి, వడ్డీతో రికవరీకి దారితీస్తుంది.
Q7. PMKSY కింద ఉన్న వివిధ విభాగాలు మరియు వాటిని అమలు చేసే మంత్రిత్వ శాఖలకు సంబంధించి ఏ జత సరిగ్గా సరిపోలుతుంది? [Tricky]
A) AIBP — గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ
B) Har Khet Ko Pani (HKKP) — జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖ
C) Watershed Development — సమాచార ప్రాసెస్ మంత్రిత్వ శాఖ
D) Per Drop More Crop — హోం మంత్రిత్వ శాఖ
Answer: B
Explanation: AIBP మరియు HKKP విభాగాలు జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో అమలు చేయబడతాయి.
Q8. తెలంగాణలో PMKSY-CADWM కింద నిధులు పొంది, పురోగతి లేక రికవరీ ఎదుర్కొంటున్న ప్రాజెక్టుల సంఖ్య ఎంత? [Tricky]
A) 5
B) 7
C) 9
D) 11
Answer: D
Explanation: ప్రారంభంలో నిధులు పొందిన 11 ప్రాజెక్టులలో ఎటువంటి భౌతిక పురోగతి సాధించకపోవడంతో ఈ ఆడిట్ రికవరీ చర్యలు చేపట్టబడ్డాయి.
PYQ 1:
భారతదేశంలో 'ప్రధానమంత్రి కృషి సించాయి యోజన' (PMKSY) యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం ఏమిటి?
A) వ్యవసాయ రంగానికి ఉచిత విద్యుత్ అందించడం
B) సాగునీటి సౌకర్యాల విస్తరణ మరియు నీటి వినియోగ సమర్థత పెంపుదల
C) రైతులకు నేరుగా నగదు బదిలీ చేయడం
D) ఆర్గానిక్ ఎరువుల వాడకాన్ని మాత్రమే ప్రోత్సహించడం
Answer: B
Explanation: 'హర్ ఖేత్ కో పానీ' మరియు 'మోర్ క్రాప్ పెర్ డ్రాప్' నినాదాలతో నీటి సామర్థ్యాన్ని పెంపొందించడం PMKSY యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం.
PYQ 2:
ప్రధానమంత్రి కృషి సించాయి యోజన (PMKSY) కి సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
1. ఇది 2015లో వివిధ మంత్రిత్వ శాఖల నీటిపారుదల పథకాలను సమగ్రపరుస్తూ ప్రారంభించబడింది.
2. కమాండ్ ఏరియా డెవలప్మెంట్ అండ్ వాటర్ మేనేజ్మెంట్ (CADWM) విభాగం జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో పనిచేస్తుంది.
3. పథకం కింద విడుదల చేసిన నిధులను ఉద్దేశించిన ప్రాజెక్టు కాకుండా ఇతర ప్రాజెక్టులకు మార్చడానికి కేంద్రం మినహాయింపు ఇస్తుంది.
ఏ ప్రకటనలు సరియైనవి?
A) 1 మాత్రమే
B) 1 మరియు 2 మాత్రమే
C) 2 మరియు 3 మాత్రమే
D) 1, 2 మరియు 3
Answer: B
Explanation: 1 మరియు 2 సరైనవి. ప్రకటన 3 తప్పు, ఎందుకంటే నిధుల మళ్లింపు చెల్లదని కేంద్రం స్పష్టం చేసి రికవరీ ఆదేశించింది.
PYQ 3:
జాబితా-I ను జాబితా-II తో జతపరచండి:
| జాబితా-I (PMKSY విభాగం) | జాబితా-II (ప్రధాన లక్ష్యం) | | --- | --- | | A. AIBP | 1. సూక్ష్మ సేద్యం (Drip/Sprinkler) | | B. HKKP | 2. ప్లాన్ చేసిన ప్రధాన సాగునీటి ప్రాజెక్టుల పూర్తి | | C. Per Drop More Crop | 3. సాంప్రదాయ నీటి వనరుల పునరుద్ధరణ |
సరియైన సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి:
A) A-2, B-3, C-1
B) A-1, B-2, C-3
C) A-3, B-1, C-2
D) A-2, B-1, C-3
Answer: A
Explanation: AIBP ప్రధాన ప్రాజెక్టులను త్వరగా పూర్తి చేయడానికి, HKKP కొత్త నీటి వనరుల సృష్టికి, Per Drop More Crop సూక్ష్మ సేద్యానికి ఉపయోగపడతాయి.
Question 1 (150 words): కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాల (CSS) అమలులో ఆర్థిక క్రమశిక్షణ యొక్క ప్రాముఖ్యతను తెలంగాణలో ఇటీవల జరిగిన PMKSY నిధుల రికవరీ సంఘటన ఆధారంగా వివరించండి.
కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాలు (CSS) సమాఖ్య వ్యవస్థలో సామాజిక-ఆర్థిక పురోగతికి ప్రధాన సాధనాలు. అయితే, ఈ నిధుల వినియోగంలో ఆర్థిక క్రమశిక్షణ లోపిస్తే అనుకున్న లక్ష్యాలు దెబ్బతింటాయి. తెలంగాణలోని 11 నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులకు PMKSY-CADWM కింద విడుదల చేసిన ₹36.34 కోట్ల నిధులను సరిగ్గా ఉపయోగించకపోవడంతో, కేంద్ర జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖ 7% వడ్డీతో కలిపి మొత్తం ₹54.22 కోట్లను రికవరీ చేయాలని ఆదేశించింది.
స్థానిక స్థాయిలో భూసేకరణ సమస్యలు మరియు పర్యవేక్షణ లోపం వల్ల భౌతిక పురోగతి సున్నాగా మిగిలింది. నిధులను అనుమతి లేని ఇతర ప్రాజెక్టులకు మళ్లించే ప్రయత్నం కూడా విఫలమైంది. ఇది రాష్ట్ర బడ్జెట్పై అనవసర ఆర్థిక భారాన్ని మోపడమే కాక, 13.07 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టు రైతులకు సాగునీటి ప్రాప్తిని దూరం చేసింది.
కాబట్టి, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు సంస్కరించిన PFMS విధానాలను పాటిస్తూ, ప్రాజెక్టుల సమయపాలన మరియు జవాబుదారీతనాన్ని పెంచడం తక్షణ అవసరం.
Question 2 (250 words): భారతదేశంలో సాగునీటి ప్రాజెక్టుల అమలులో ఎదురవుతున్న నిర్మాణాత్మక సవాళ్లను విశ్లేషించండి. ప్రాజెక్టుల కాలయాపన ఆర్థిక సమర్థతపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతుందో PMKSY కేస్ స్టడీ ద్వారా చర్చించండి.
భారతదేశ వ్యవసాయ రంగం అభివృద్ధికి సమర్థవంతమైన నీటిపారుదల వ్యవస్థ అత్యంత కీలకమైనది. అయినప్పటికీ, ప్రధాన మరియు మధ్యతరహా నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు అనేక నిర్మాణాత్మక సవాళ్లను ఎదుర్కొంటున్నాయి.
ప్రధాన నిర్మాణాత్మక సవాళ్లు:
1. భూసేకరణ మరియు సామాజిక అడ్డంకులు: పొలాల్లో ఫీల్డ్ ఛానళ్లు మరియు కాలువల నిర్మాణానికి రైతులు భూములు ఇవ్వకపోవడం ప్రాజెక్టుల నిలిచిపోవడానికి ప్రధాన కారణం.
2. అంతర్-శాఖల సమన్వయ లోపం: రెవెన్యూ, నీటిపారుదల మరియు అటవీ శాఖల మధ్య సమన్వయం లేకపోవడం వల్ల ప్రాజెక్టు అనుమతులు ఆలస్యమవుతున్నాయి.
3. ఆర్థిక నిర్వహణ లోపాలు: కేంద్ర ప్రాయోజిత నిధులను సరైన సమయానికి నిర్దేశిత పనులకు వాడకపోవడం లేదా మళ్లించడం జవాబుదారీతనాన్ని దెబ్బతీస్తోంది.
ఆర్థిక సమర్థతపై ప్రభావం (PMKSY కేస్ స్టడీ): తెలంగాణలో 2017-18 మరియు 2018-19 ఆర్థిక సంవత్సరాల్లో 11 ప్రాజెక్టులకు గాను ₹36.34 కోట్ల కేంద్ర సహాయం విడుదలైంది. భూసేకరణ నిరాకరణ వల్ల ప్రాజెక్టులలో ఎటువంటి భౌతిక పురోగతి నమోదు కాలేదు. ఒప్పంద నిబంధనల ప్రకారం (MoU పేరా-7), నిర్ణీత సమయంలో పూర్తికాని నిధులు రుణంగా మారి 7% వార్షిక వడ్డీతో రికవరీకి దారితీశాయి. జూలై 2026 నాటికి వడ్డీ రూ. 17.88 కోట్లతో కలిపి మొత్తం రూ. 54.22 కోట్లు చెల్లించాల్సి రావడం రాష్ట్ర ఖజానాపై తీవ్ర ప్రభావం చూపింది.
ముగింపు / మార్గం: ప్రాజెక్టు ప్రారంభానికి ముందే భూసేకరణ మరియు ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ పూర్తి చేయడం, డిజిటల్ పర్యవేక్షణ మరియు జియో-ట్యాగింగ్ విధానాలను బలోపేతం చేయడం ద్వారా నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులలో కాలయాపనను అరికట్టవచ్చు.