DRDO రూపొందించిన 'కుశ' లాంగ్-రేంజ్ సర్ఫేస్-టు-ఎయిర్ మిస్సైల్ తొలి ప్రయోగం సక్సెస్

What Happened

డిఫెన్స్ రీసెర్చ్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ ఆర్గనైజేషన్ (DRDO) స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో రూపొందించిన 'కుశ' (Kusha) లాంగ్-రేంజ్ సర్ఫేస్-టు-ఎయిర్ మిస్సైల్ (LRSAM) తొలి ప్రయోగ పరీక్షను విజయవంతంగా పూర్తి చేసింది. ఈ ప్రయోగంలో భాగంగా తీవ్రమైన వేగంతో, గరిష్ఠ ఎత్తులో ప్రయాణించే శత్రు వైమానిక ముప్పును అనుకరిస్తూ తయారు చేసిన ఎలక్ట్రానిక్ టార్గెట్‌ను 'కుశ' క్షిపణి గాల్లోనే ఖచ్చితత్వంతో ధ్వంసం చేసింది. ఈ విజయంతో భారత రక్షణ రంగ పరిశోధనల్లో మరొక మైలురాయి నమోదైంది.

When & Where

ఈ ప్రయోగం 2026 జులై 23న ఒడిశా తీరంలోని ప్రసిద్ధ ఏపీజె అబ్దుల్ కలాం దీవి (అగ్రేట వీలర్ ఐలాండ్) లో గల ఇంటిగ్రేటెడ్ టెస్ట్ రేంజ్ (ITR) నుండి జరిగింది. బంగాళాఖాతం పరిధిలోని ఈ పరీక్షా వేదిక భారతీయ మిస్సైల్ ప్రోగ్రామ్‌కు ప్రధాన కేంద్రంగా పనిచేస్తోంది.

Who Is Involved

• DRDO (భారత రక్షణ పరిశోధన సంస్థ): క్షిపణి డిజైన్, రాడార్ అభివృద్ధి మరియు వ్యూహాత్మక వ్యవస్థల నిర్మాణానికి నేతృత్వం వహించింది.
• భారతీయ పరిశ్రమ భాగస్వాములు: భారత్ ఎలక్ట్రానిక్స్ లిమిటెడ్ (BEL), భారత్ డైనమిక్స్ లిమిటెడ్ (BDL) మరియు అనేక ఎంఎస్‌ఎంఈలు (MSME) తయారీలో భాగస్వామ్యం వహించాయి.
• ముఖ్య అధికారులు: ఈ మైలురాయిని ప్రశంసిస్తూ రక్షణ మంత్రి రాజ్‌నాథ్ సింగ్ అభినందనలు తెలపగా, డీఆర్‌డీఓ ఛైర్మన్ మరియు రక్షణ కార్యదర్శి రాజేష్ కుమార్ సింగ్ ప్రయోగాన్ని ప్రత్యక్షంగా పర్యవేక్షించారు.

How It Works

1. లక్ష్య గుర్తింపు (Target Detection): స్వదేశీ లాంగ్-రేంజ్ సూర్యా/ఆకాశ్ తరహా మల్టీ-ఫంక్షన్ రాడార్ శత్రు వైమానిక ముప్పును ముందుగానే గుర్తిస్తుంది.
2. కమాండ్ డిసిషన్ (Command & Control): కేంద్ర కమాండ్ అండ్ కంట్రోల్ సెంటర్ ముప్పు స్థాయిని విశ్లేషించి లాంచ్ ఆర్డర్‌ను ఇస్తుంది.
3. మిస్సైల్ లాంచ్ (Missile Launch): 'కుశ' క్షిపణి ప్రయోగించబడి సాలిడ్ ప్రొపెల్లెంట్ బూస్టర్ సహాయంతో గాల్లోకి లేచి వేగాన్ని పుంజుకుంటుంది.
4. మిడ్-కోర్స్ గైడెన్స్ & ఇంటర్సెప్షన్ (Mid-course Guidance & Interception): రాడార్ డేటా లింక్ సహాయంతో ప్రయాణిస్తూ, తుది దశలో యాక్టివ్ రాడార్ సీకర్ ద్వారా శత్రు విమానం లేదా మిస్సైల్‌ను ఖచ్చితంగా ఢీకొని నాశనం చేస్తుంది.

Why It Matters

• UPSC GS Paper 3 (సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ & సెక్యూరిటీ): స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో వైమానిక రక్షణ వ్యవస్థల తయారీ పద్ధతులు మరియు ఆత్మనిర్భరతకు ఉదాహరణ.
• వ్యూహాత్మక రక్షణ (Strategic Advantage): సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో శత్రుదేశాల స్టెల్త్ విమానాలు, బాలిస్టిక్ మిస్సైళ్ల నుండి రక్షణ కల్పిస్తుంది.
• ఆర్థిక ప్రభావం (Economic Impact): విదేశాల నుండి రూ. వేల కోట్ల విలువైన S-400 లేదా ప్యాట్రియాట్ వంటి వ్యవస్థలను దిగుమతి చేసుకోవాల్సిన అవసరం తగ్గుతుంది.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• 1983: Integrated Guided Missile Development Programme (IGMDP) డాక్టర్ ఏపీజె అబ్దుల్ కలాం నాయకత్వంలో ప్రారంభమైంది.
• 1990లు - 2000లు: త్రిశూల్, ఆకాశ్ (షార్ట్/మీడియం రేంజ్ SAM) క్షిపణుల అభివృద్ధి విజయవంతంగా సాగింది.
• 2006: ఇజ్రాయెల్‌తో ఉమ్మడిగా 'బరాక్-8' (MRSAM/LRSAM) అభివృద్ధికి ఒప్పందం కుదిరింది.
• 2020లు: భారతదేశం పూర్తిగా స్వదేశీ సాంకేతికతతో సుదూర లాంగ్-రేంజ్ ఎయిర్ డిఫెన్స్ సిస్టమ్ 'ప్రోజెక్ట్ కుశ'ను అధికారికంగా ప్రారంభించింది.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• 2018: రష్యాతో భారతదేశం 5 యూనిట్ల S-400 త్రియంఫ్ ఎయిర్ డిఫెన్స్ సిస్టమ్స్ కొనుగోలుకు ఒప్పందం చేసుకుంది.
• 2023: రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ స్వదేశీ LRSAM ప్రాజెక్టుకు (ప్రోజెక్ట్ కుశ) రూ. 21,700 కోట్ల వ్యయంతో అనుమతి మంజూరు చేసింది.
• 2024: ఆకాశ్-ఎన్‌జీ (Akash-NG) మరియు విఎస్‌హోరాడ్స్ (VSHORADS) ప్రయోగాలు విజయవంతంగా పూర్తయ్యాయి.

Static GK Connection

• లాంగ్-రేంజ్ సర్ఫేస్-టు-ఎయిర్ మిస్సైల్ (LRSAM): నేల నుండి ప్రయోగించి గాల్లోని లక్ష్యాలను ధ్వంసం చేసే క్షిపణి సాంకేతికత.
• న్యూటన్ మూడో నియమం & రాకెట్ ప్రొపల్షన్: క్షిపణి ఇంజిన్ చర్య-ప్రతిచర్య సూత్రంపై ఆధారపడి పనిచేస్తుంది.

India & World Comparison

ప్రస్తుతం ప్రపంచంలో సుమారు 350+ కిలోమీటర్ల పరిధి కలిగిన ఎయిర్ డిఫెన్స్ సిస్టమ్స్‌ను కేవలం అమెరికా (Patriot PAC-3/THAAD), రష్యా (S-400/S-500), మరియు ఇజ్రాయెల్ (Arrow-3) మాత్రమే స్వదేశీయంగా తయారు చేయగలవు. భారతదేశం 'కుశ' ద్వారా ఈ దిగ్గజ దేశాల సరసన చేరింది.

Future Impact

1. మల్టీ-లేయర్డ్ ఎయిర్ డిఫెన్స్: VSHORADS (అతిస్వల్ప పరిధి), ఆకాశ్ (మధ్యమ పరిధి), S-400 మరియు కుశ (సుదూర పరిధి) లతో బలమైన త్రిదళ వైమానిక కవచం ఏర్పడుతుంది.
2. ఎగుమతి అవకాశాలు: భవిష్యత్తులో మిత్రదేశాలకు స్వదేశీ ఎయిర్ డిఫెన్స్ సిస్టమ్‌లను ఎగుమతి చేసే అవకాశం లభిస్తుంది.
3. రక్షణ రంగంలో మేక్ ఇన్ ఇండియా: దేశీయంగా ప్రైవేట్ మరియు పబ్లిక్ రక్షణ ఉత్పత్తి సంస్థలకు పెద్ద ఎత్తున ఆర్డర్లు లభిస్తాయి.

---

🔑 Key Points for Revision

• ఈవెంట్: DRDO 'కుశ' LRSAM తొలి ఫ్లైట్-టెస్ట్‌ను విజయవంతంగా నిర్వహించింది.
• తేదీ & వేదిక: 2026 జులై 23న ఒడిశాలోని ఏపీజె అబ్దుల్ కలాం దీవి నుండి జరిగింది.
• క్షిపణి రకం: సర్ఫేస్-టు-ఎయిర్ మిస్సైల్ (LRSAM).
• పరిధి (Range): గరిష్ఠంగా 350 కిలోమీటర్ల పరిధిలోని లక్ష్యాలను ధ్వంసం చేయగలదు.
• లక్ష్యాలు: విమానాలు, డ్రోన్లు, క్రూయిజ్ మిస్సైళ్లు, బాలిస్టిక్ క్షిపణులు.
• నోడల్ సంస్థ: రక్షణ పరిశోధన మరియు అభివృద్ధి సంస్థ (DRDO).
• అభివృద్ధి చేసిన సంస్థలు: DRDO ల్యాబ్‌లు, BEL, BDL మరియు పారిశ్రామిక భాగస్వాములు.
• కీలక అధికారులు: రక్షణ మంత్రి రాజ్‌నాథ్ సింగ్, డీఆర్‌డీఓ ఛైర్మన్ రాజేష్ కుమార్ సింగ్.
• ప్రాజెక్టు పూర్వనామం: ప్రోజెక్ట్ కుశ (Project Kusha).
• సమానమైన అంతర్జాతీయ వ్యవస్థలు: రష్యా S-400, అమెరికా Patriot PAC-3.
• చారిత్రక ప్రాధాన్యత: ఐజీఎమ్‌డీపీ (IGMDP) కింద ప్రారంభమైన భారత్ మిస్సైల్ ప్రయాణంలో ఇది కీలక దశ.
• భద్రతా పరమైన ప్రాముఖ్యత: సరిహద్దుల్లో వ్యూహాత్మక ప్రాంతాలకు వైమానిక కవచం ఇస్తుంది.
• ఆత్మనిర్భరత: రక్షణ దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తుంది.
• టెక్నాలజీ భాగం: మల్టీ-ఫంక్షన్ రాడార్లు, వ్యూహాత్మక కమాండ్ సెంటర్ మరియు సీకర్ టెక్నాలజీ.
• భవిష్యత్ ప్రణాళిక: త్వరలోనే భారత వైమానిక దళంలోనికి (IAF) ప్రవేశపెట్టడం.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: Surface-to-Air Missile (SAM) Systems & Air Defence

• Definition: నేల లేదా నౌకలపై ఉన్న ప్రయోగ వేదికల నుండి గాల్లోకి ప్రయోగించి శత్రు విమానాలు లేదా క్షిపణులను ధ్వంసం చేసే రక్షణ వ్యవస్థ.
• Constitutional / Legal Basis: కేంద్ర జాబితా (Union List - Entry 1) పరిధిలోని రక్షణ మరియు సాయుధ బలగాల విధి.
• Scientific Principle: న్యూటన్ మూడో గమ్య నియమం (ప్రొపల్షన్) మరియు రాడార్ డాప్లర్ ఎఫెక్ట్ (ట్రాకింగ్).
• How it connects to this event: 'కుశ' ప్రయోగం భారత్ తన సొంత సుదూర ఎయిర్ డిఫెన్స్ సామర్థ్యాన్ని చాటుకోవడంలో భాగం.
• Origin & History: 1983లో డాక్టర్ ఏపీజె అబ్దుల్ కలాం సారథ్యంలో ఐజీఎమ్‌డీపీ (IGMDP) ద్వారా భారత్ క్షిపణి అభివృద్ధి ప్రారంభమైంది.
• Key milestone 1: 1990లో 'ఆకాశ్' మీడియం రేంజ్ SAM విజయవంతమైన అభివృద్ధి.
• Key milestone 2: 2018లో రష్యాతో S-400 ఒప్పందం మరియు 2023లో 'ప్రోజెక్ట్ కుశ' ఆమోదం.
• Related Acts / Schemes: రక్షణ సేకరణ విధానం (Defence Acquisition Procedure - DAP 2020) మరియు మేక్ ఇన్ ఇండియా.
• Nodal Ministry / Body: కేంద్ర రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Defence).
• India-specific relevance: చైనా, పాకిస్తాన్ సరిహద్దుల నుండి ఎదురయ్యే ద్విముఖ వైమానిక ముప్పులకు విరుగుడు.
• Global comparison: అమెరికా (Patriot), రష్యా (S-400), ఇజ్రాయెల్ (David's Sling) వ్యవస్థలతో సమానమైన స్థాయి.
• Data point: భారత రక్షణ బడ్జెట్‌లో స్వదేశీ ప్రాక్యూర్మెంట్ వాటా 75% కి పెరిగింది.
• Common exam angle: IGMDP క్షిపణులు (PATNA), ఆకాశ్ మరియు కుశ క్షిపణుల రకాలు/పరిధుల మధ్య తేడాలు.
• Easy memory hook: KUSHA = Kill Unfriendly Sky Hazardous Asset (ఆకాశంలో ముప్పులను నిర్మూలించే వ్యవస్థ).

---

❓ Practice MCQs

Q1. ఇటీవల విజయవంతంగా ప్రయోగించిన 'కుశ' (Kusha) క్షిపణి ఏ వర్గానికి చెందినది? [Easy]

A) సర్ఫేస్-టు-సర్ఫేస్ బాలిస్టిక్ మిస్సైల్

B) లాంగ్-రేంజ్ సర్ఫేస్-టు-ఎయిర్ మిస్సైల్

C) ఎయిర్-టు-ఎయిర్ మిస్సైల్

D) యాంటీ-సబ్‌మెరైన్ టార్పెడో

Answer: B

Explanation: 'కుశ' క్షిపణి సుదూర పరిధిలోని వైమానిక లక్ష్యాలను ఎదుర్కొనే లాంగ్-రేంజ్ సర్ఫేస్-టు-ఎయిర్ మిస్సైల్ (LRSAM) వ్యవస్థ.

---

Q2. 'కుశ' క్షిపణి తొలి ఫ్లైట్-టెస్ట్ ఎక్కడి నుండి నిర్వహించబడింది? [Easy]

A) శ్రీహరికోట (ఆంధ్రప్రదేశ్)

B) పోఖ్రాన్ (రాజస్థాన్)

C) ఏపీజె అబ్దుల్ కలాం దీవి (ఒడిశా)

D) థుంబా (కేరళ)

Answer: C

Explanation: ఈ ప్రయోగ పరీక్ష ఒడిశా తీరంలోని ఏపీజె అబ్దుల్ కలాం దీవి నుండి విజయవంతంగా నిర్వహించబడింది.

---

Q3. 'కుశ' లాంగ్-రేంజ్ ఎయిర్ డిఫెన్స్ సిస్టమ్‌కు సంబంధించి క్రింది వాటిలో సరైనది ఏది? [Moderate]

A) ఇది కేవలం 25 కిలోమీటర్ల స్వల్ప పరిధిలోని లక్ష్యాలను మాత్రమే తాకగలదు.

B) దీనిని ఇస్రో (ISRO) మాత్రమే పూర్తి స్థాయిలో తయారు చేసింది.

C) ఇది శత్రు విమానాలు, మిస్సైళ్లు మరియు డ్రోన్లను గాల్లోనే అడ్డుకోగలదు.

D) దీనిని కేవలం నౌకాదళంలో మాత్రమే ఉపయోగిస్తారు.

Answer: C

Explanation: కుశ మిస్సైల్ వ్యవస్థ విమానాలు, డ్రోన్లు, క్రూయిజ్ మరియు బాలిస్టిక్ మిస్సైళ్లను గాల్లోనే అడ్డుకోగల సామర్థ్యం కలిగి ఉంది.

---

Q4. డీఆర్‌డీఓ (DRDO) కి సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: [Moderate]

1. డీఆర్‌డీఓ కేంద్ర రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో పనిచేస్తుంది.
2. 'కుశ' క్షిపణి ప్రయోగాన్ని డీఆర్‌డీఓ ల్యాబ్‌లు మరియు పరిశ్రమ భాగస్వాములు కలసి నిర్వహించాయి.

పైన పేర్కొన్న ప్రకటనలలో ఏది/వి సరైనవి?

A) 1 మాత్రమే

B) 2 మాత్రమే

C) 1 మరియు 2 రెండూ

D) ఏదీ కాదు

Answer: C

Explanation: డీఆర్‌డీఓ రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో ఉంది మరియు పరిశ్రమల భాగస్వామ్యంతో కుశ క్షిపణిని రూపొందించింది.

---

Q5. భారతదేశం దిగుమతి చేసుకున్న S-400 త్రియంఫ్ వైమానిక రక్షణ వ్యవస్థ ఏ దేశానికి చెందినది? [Moderate]

A) అమెరికా

B) ఇజ్రాయెల్

C) రష్యా

D) ఫ్రాన్స్

Answer: C

Explanation: S-400 త్రియంఫ్ అనేది రష్యాకు చెందిన లాంగ్-రేంజ్ సర్ఫేస్-టు-ఎయిర్ మిస్సైల్ డిఫెన్స్ సిస్టమ్.

---

Q6. 'ప్రోజెక్ట్ కుశ' (Project Kusha) యొక్క ప్రధాన వ్యూహాత్మక లక్ష్యం ఏమిటి? [Tricky]

A) అంతరిక్షంలోని పాత ఉపగ్రహాలను ధ్వంసం చేయడం

B) భారత్‌కు స్వదేశీ లాంగ్-రేంజ్ ఎయిర్ డిఫెన్స్ కవచాన్ని అందించి దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం

C) కేవలం అణు క్షిపణులను మాత్రమే ప్రయోగించడం

D) సముద్రాంతర్గత జలఅంతర్గాములను శోధించడం

Answer: B

Explanation: స్వదేశీ సుదూర ఎయిర్ డిఫెన్స్ సిస్టమ్‌ను నిర్మించి విదేశీ కొనుగోలుపై ఆధారపడటాన్ని తొలగించడమే కుశ ప్రధాన లక్ష్యం.

---

Q7. ఐజీఎమ్‌డీపీ (IGMDP) కింద అభివృద్ధి చేయబడిన 'ఆకాశ్' మిస్సైల్ మరియు 'కుశ' మిస్సైల్ మధ్య ప్రధాన తేడా ఏమిటి? [Tricky]

A) ఆకాశ్ సర్ఫేస్-టు-సర్ఫేస్ మిస్సైల్, కుశ సర్ఫేస్-టు-ఎయిర్ మిస్సైల్

B) ఆకాశ్ షార్ట్/మీడియం రేంజ్ SAM కాగా, కుశ లాంగ్-రేంజ్ (సుదూర పరిధి) SAM వ్యవస్థ

C) ఆకాశ్ విదేశీ క్షిపణి, కుశ స్వదేశీ క్షిపణి

D) ఆకాశ్ అటాక్ హెలికాప్టర్, కుశ మిస్సైల్

Answer: B

Explanation: ఆకాశ్ స్వల్ప/మధ్యమ పరిధి (25-30 కిమీ) ఎయిర్ డిఫెన్స్ సిస్టమ్ కాగా, కుశ సుదూర పరిధి (350 కిమీ) ఎయిర్ డిఫెన్స్ సిస్టమ్.

---

Q8. క్షిపణి వ్యవస్థలకు సంబంధించి క్రింది జతలను పరిశీలించండి: [Tricky]

1. ప్యాట్రియాట్ (Patriot) - అమెరికా
2. ఐరన్ డోమ్ (Iron Dome) - ఇజ్రాయెల్
3. కుశ (Kusha) - భారతదేశం

పై జతలలో ఎన్ని సరగ్గా సరిపోలాయి?

A) ఒక జత మాత్రమే

B) రెండు జతలు మాత్రమే

C) మూడూ సరిగ్గా సరిపోలాయి

D) ఏదీ కాదు

Answer: C

Explanation: ప్యాట్రియాట్ అమెరికాది, ఐరన్ డోమ్ ఇజ్రాయెల్‌ది మరియు కుశ భారతదేశం అభివృద్ధి చేస్తున్న వైమానిక రక్షణ వ్యవస్థలు.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

డీఆర్‌డీఓ ఇటీవల ప్రయోగించిన 'కుశ' లాంగ్-రేంజ్ సర్ఫేస్-టు-ఎయిర్ మిస్సైల్ సిస్టమ్ యొక్క ప్రాథమిక విధులు ఏమిటి?

A) శత్రు రేడార్లను మాత్రమే నిర్వీర్యం చేయడం

B) సుదూరం నుండి వచ్చే శత్రు విమానాలు, డ్రోన్లు మరియు క్షిపణులను గాల్లోనే ధ్వంసం చేయడం

C) నావికా దళ యుద్ధనౌకలకు ఇంధనం నింపడం

D) భూగర్భంలో ఉన్న శత్రు బంకర్లను ధ్వంసం చేయడం

Answer: B

Explanation: కుశ మిస్సైల్ వ్యవస్థ సుదూర వైమానిక ముప్పులైన విమానాలు, డ్రోన్లు, క్రూయిజ్/బాలిస్టిక్ క్షిపణులను గాల్లోనే సమర్థవంతంగా నిరోధిస్తుంది.

---

PYQ 2:

క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:

1. 'కుశ' అనేది భారత్ స్వదేశీయంగా రూపొందించిన లాంగ్-రేంజ్ సర్ఫేస్-టు-ఎయిర్ మిస్సైల్ (LRSAM).
2. ఈ ప్రయోగం ఒడిశాలోని ఏపీజె అబ్దుల్ కలాం దీవి నుండి నిర్వహించబడింది.
3. 'కుశ' వ్యవస్థ రాడార్లు, కమాండ్ అండ్ కంట్రోల్ సెంటర్లను పూర్తిగా విదేశాల నుండే దిగుమతి చేసుకుంది.

పై ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 2 మరియు 3 మాత్రమే

C) 1 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: A

Explanation: ప్రకటన 1 మరియు 2 సరైనవి. ప్రకటన 3 తప్పు, ఎందుకంటే రాడార్లు మరియు కమాండ్ సెంటర్లను డీఆర్‌డీఓ మరియు భారత పరిశ్రమ భాగస్వాములు స్వదేశీయంగానే అభివృద్ధి చేశారు.

---

PYQ 3:

జాబితా-I (రక్షణ వ్యవస్థ) ను జాబితా-II (రకం/వివరణ) తో జతపరచండి:

| జాబితా-I | జాబితా-II | | --- | --- | | A. కుశ (Kusha) | 1. సుదూర ఉపరితలం నుండి గగనతల క్షిపణి | | B. ఆకాశ్ (Akash) | 2. స్వల్ప/మధ్యమ పరిధి ఎయిర్ డిఫెన్స్ | | C. అస్త్రా (Astra) | 3. గగనతలం నుండి గగనతల క్షిపణి (Air-to-Air) | | D. నాగ్ (Nag) | 4. ట్యాంక్ విధ్వంసక క్షిపణి (Anti-Tank) |

సరియైన కోడ్‌ను ఎంచుకోండి:

A) A-1, B-2, C-3, D-4

B) A-2, B-1, C-4, D-3

C) A-1, B-3, C-2, D-4

D) A-4, B-2, C-1, D-3

Answer: A

Explanation: కుశ LRSAM, ఆకాశ్ MRSAM, అస్త్రా ఎయిర్-టు-ఎయిర్ మిస్సైల్, మరియు నాగ్ యాంటీ-ట్యాంక్ గైడెడ్ మిస్సైల్.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశానికి స్వదేశీ లాంగ్-రేంజ్ ఎయిర్ డిఫెన్స్ సిస్టమ్ ('కుశ') ఆవశ్యకతను మరియు వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యతను వివరించండి.

సరిహద్దుల్లో మారుతున్న భద్రతా సమీకరణాల దృష్ట్యా భారతదేశానికి శక్తివంతమైన వైమానిక రక్షణ కవచం అత్యంత ఆవశ్యకం. 2026 జులై 23న డీఆర్‌డీఓ విజయవంతంగా నిర్వహించిన 'కుశ' లాంగ్-రేంజ్ సర్ఫేస్-టు-ఎయిర్ మిస్సైల్ (LRSAM) ప్రయోగం ఈ దిశగా అత్యంత కీలకమైన అడుగు. ఈ వ్యవస్థ సుమారు 350 కిలోమీటర్ల పరిధిలోని శత్రు యుద్ధ విమానాలు, క్రూయిజ్ మిస్సైళ్లు మరియు డ్రోన్లను నిరోధించగలదు.

వ్యూహాత్మక కోణంలో, భారతదేశం ద్విముఖ ముప్పును (చైనా మరియు పాకిస్తాన్) ఎదుర్కొంటోంది. విదేశీ ఎయిర్ డిఫెన్స్ సిస్టమ్‌లపై (ఉదాహరణకు రష్యా S-400) ఆధారపడటం వలన సరఫరా నిలిచిపోయే ప్రమాదం మరియు అధిక వ్యయం ఉంటాయి. 'కుశ' ప్రయోగం ద్వారా భారత్ ఆత్మనిర్భరత సాధించడమే కాకుండా, విదేశీ దిగుమతుల భారాన్ని తగ్గిస్తుంది. స్వదేశీ రాడార్లు మరియు కమాండ్ సెంటర్ల వినియోగం సైబర్ దాడుల నుండి పూర్తి రక్షణ కల్పిస్తుంది. ముగింపుగా, 'కుశ' వ్యవస్థ భారత వైమానిక దళానికి సమగ్ర త్రిదళ రక్షణ కవచాన్ని అందిస్తూ రక్షణ రంగంలో దేశీయ సాంకేతిక సార్వభౌమత్వాన్ని చాటుతోంది.

---

Question 2 (250 words): భారతదేశ మిస్సైల్ డెవలప్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్ పరిణామాన్ని విశ్లేషిస్తూ, 'ప్రోజెక్ట్ కుశ' సాధించిన విజయం దేశీయ రక్షణ ఉత్పత్తుల ఆత్మనిర్భరతకు ఎలా తోడ్పడుతుందో చర్చించండి.

భారతదేశ మిస్సైల్ సాంకేతికత ఐజీఎమ్‌డీపీ (IGMDP - 1983) ప్రారంభంతో డాక్టర్ ఏపీజె అబ్దుల్ కలాం నేతృత్వంలో మహోన్నత ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించింది. పృథ్వి, అగ్ని, త్రిశూల్, నాగ్, మరియు ఆకాశ్ క్షిపణుల విజయవంతమైన అభివృద్ధి భారత్‌ను మిస్సైల్ సాంకేతికతలో ప్రపంచ స్థాయిలో నిలిపింది. అయితే, సుదూర వైమానిక రక్షణలో (Long-Range Air Defence) భారత్ చాలా కాలం పాటు దిగుమతులపై ఆధారపడింది.

2026 జులై 23న ఏపీజె అబ్దుల్ కలాం దీవి నుండి డీఆర్‌డీఓ నిర్వహించిన 'కుశ' LRSAM తొలి పరీక్ష ఈ లోటును పూర్తి చేసింది. శత్రు వైమానిక ముప్పులను అడ్డుకునే ఈ క్షిపణి ఆత్మనిర్భర రక్షణ తయారీలో సరికొత్త అధ్యాయాన్ని లిఖించింది.

ఆత్మనిర్భరతకు తోడ్పాటు:

1. సాంకేతిక సార్వభౌమత్వం: క్షిపణి, మల్టీ-ఫంక్షన్ రాడార్లు మరియు కమాండ్ సెంటర్లు పూర్తిగా స్వదేశీయంగా తయారయ్యాయి. ఇది విదేశీ విడిభాగాలపై ఆధారపడటాన్ని నిర్మూలిస్తుంది.
2. స్వదేశీ పారిశ్రామిక రంగానికి ఊతం: బిఇఎల్ (BEL), బిడిఎల్ (BDL) వంటి ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలతో పాటు అనేక ఎంఎస్‌ఎంఈలు (MSME) ఈ ప్రాజెక్ట్‌లో భాగస్వాములయ్యాయి.
3. ఆర్థిక లబ్ధి: విదేశీ వ్యవస్థల కొనుగోలుకు అయ్యే రూ. వేల కోట్ల విదేశీ మారక ద్రవ్యాన్ని ఆదా చేస్తుంది.

పరిశోధన నుండి వాస్తవిక ఉత్పత్తి వరకు 'కుశ' సాధించిన విజయం, భారత్ కేవలం క్షిపణి దిగుమతిదారుగానే కాక భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ డిఫెన్స్ ఎక్స్‌పోర్టర్‌గా ఎదిగేందుకు మార్గం సుగమం చేస్తోంది.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: అభ్యర్థులు తరచుగా 'కుశ' (Kusha) ని సర్ఫేస్-టు-సర్ఫేస్ బాలిస్టిక్ మిస్సైల్ అని పొరబడుతుంటారు. నిజమైన నిజం ఏమిటంటే ఇది సర్ఫేస్-టు-ఎయిర్ మిస్సైల్ (SAM) వైమానిక రక్షణ వ్యవస్థ.
• Trap 2: కుశ మిస్సైల్‌ను ఇస్రో (ISRO) అభివృద్ధి చేసిందని భావించడం మరొక తప్పు. దీనిని రక్షణ పరిశోధన సంస్థ డీఆర్‌డీఓ (DRDO) మరియు డిఫెన్స్ పిఎస్‌యులు కలిసి తయారు చేశాయి.
• Trap 3: పరీక్షలలో S-400 మరియు కుశ పరిధి మరియు రకాన్ని అడిగినప్పుడు అయోమయానికి గురవుతారు. S-400 రష్యా నుండి దిగుమతి చేసుకున్నది కాగా, కుశ భారతదేశపు సొంత స్వదేశీ LRSAM వ్యవస్థ.

---

🧭 Exam Tip

• Prelims Angle: ప్రయోగించిన తేదీ (2026 జులై 23), వేదిక (ఏపీజె అబ్దుల్ కలాం దీవి), క్షిపణి రకం (LRSAM), మరియు అభివృద్ధి చేసిన సంస్థ (DRDO) గురించిన ప్రత్యక్ష ప్రశ్నలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వండి.
• Mains Angle: స్వదేశీ రక్షణ ఉత్పత్తులు (Defence Indigenisation), ఆత్మనిర్భర్ భారత్, మరియు భద్రతా సవాళ్లకు సాంకేతిక పరిష్కారాల కోణంలో విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు అడిగే అవకాశం ఉంది.
• Interview Angle: S-400 మరియు కుశ ల మధ్య వ్యూహాత్మక పోలిక, మరియు రక్షణ రంగంలో స్వదేశీ పరిజ్ఞానం దిగుమతులపై భారాన్ని ఎలా తగ్గిస్తుందనే అంశంపై అభ్యర్థి అభిప్రాయాన్ని అడుగుతారు.
• High-Probability Prediction: రాబోయే UPSC / APPSC / TSPSC పరీక్షలలో "ప్రోజెక్ట్ కుశ యొక్క ప్రధాన లక్షణాలు మరియు భారతదేశ వైమానిక రక్షణలో దీని పాత్ర" అనే అంశంపై క్వశ్చన్ వచ్చే అవకాశం అత్యధికంగా ఉంది.