భారత అధ్యక్షతన 2026 జూలై 24న న్యూఢిల్లీలో 'విపత్తు ముప్పు తగ్గింపు (Disaster Risk Reduction - DRR)'పై 3వ బ్రిక్స్ (BRICS) మంత్రుల స్థాయి సమావేశం విజయవంతంగా జరిగింది. కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని జాతీయ విపత్తు నిర్వహణ ప్రాధికార సంస్థ (NDMA) దీనిని నిర్వహించింది. ఈ సమావేశానికి కేంద్ర హోంశాఖ సహాయ మంత్రి శ్రీ నిత్యానంద్ రాయ్ అధ్యక్షత వహించారు. విపత్తులను తట్టుకునే సామర్థ్యాన్ని పెంచేందుకు శోధన, సాంకేతికత మరియు పరస్పర సహకారాన్ని బలోపేతం చేస్తూ సభ్యదేశాలు ఏకగ్రీవంగా 'BRICS Joint Statement on Disaster Risk Reduction'ను ఆమోదించాయి.
భారత్ అధ్యక్షతన (BRICS Chairship 2026) 3వ బ్రిక్స్ విపత్తు ముప్పు తగ్గింపు (DRR) మంత్రుల స్థాయి సమావేశం విజయవంతంగా ముగిసింది. ఈ సమావేశంలో బ్రిక్స్ సభ్యదేశాల మంత్రులు మరియు ఉన్నత స్థాయి ప్రతినిధులు పాల్గొన్నారు. విపత్తుల నివారణ, ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు మరియు మౌలిక సదుపాయాల పరిరక్షణపై చర్చలు జరిపి ఉమ్మడి ప్రకటనను (BRICS Joint Statement) ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించారు.
ఈ సమావేశం 2026 జూలై 24న భారత రాజధాని న్యూఢిల్లీలో జరిగింది. గ్లోబల్ సౌత్ (Global South) దేశాలలో వాతావరణ మార్పులు మరియు ప్రకృతి విపత్తుల ప్రభావం పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో ఈ ప్రాంతీయ మరియు అంతర్జాతీయ సమావేశం ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది.
1. హై-లెవెల్ పాలసీ డైలాగ్: "అడ్వాన్సింగ్ క్లైమాట్-స్మార్ట్ అండ్ డిజాస్టర్-రెసిలియంట్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ సిస్టమ్స్" పై చర్చలు జరిగాయి.
2. మంత్రుల రౌండ్ టేబుల్: BRICS DRR Work Plan (2025–2028) అమలును వేగవంతం చేయడంపై దృష్టి సారించారు.
3. జ్ఞాన మార్పిడి (Knowledge Products): పరిశోధన మరియు విధాన రూపకల్పన కోసం 6 ఫ్లాగ్షిప్ నాలెడ్జ్ ప్రొడక్ట్స్ను విడుదల చేశారు.
4. ఉమ్మడి ప్రకటన (Joint Statement): పరస్పర సాంకేతిక సహకారం, సంయుక్త శిక్షణ, ఎమర్జెన్సీ రెస్పాన్స్ పెంపొందించుకోవాలని తీర్మానించారు.
📌 [BACKGROUND — verify independently]
📌 [BACKGROUND — verify independently]
భారత్ ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలలో (Early Warning Systems) ఒకటైన INCOIS (సునామీ హెచ్చరికలు) మరియు IMD వ్యవస్థలను కలిగి ఉంది. అంతర్జాతీయంగా సెండాయ్ ఫ్రేమ్వర్క్ అమలులో భారత్ అగ్రగామిగా ఉంది.
Core Concept: National Disaster Management Authority (NDMA) & Sendai Framework
Q1. 2026లో BRICS విపత్తు ముప్పు తగ్గింపు (DRR) 3వ మంత్రుల సమావేశం ఏ నగరంలో జరిగింది? [Easy]
A) ముంబై
B) న్యూఢిల్లీ
C) బెంగళూరు
D) చెన్నై
Answer: B
Explanation: 2026 జూలై 24న న్యూఢిల్లీలో 3వ BRICS DRR మంత్రుల సమావేశం భారత్ అధ్యక్షతన జరిగింది.
Q2. భారత్లో జాతీయ విపత్తు నిర్వహణ ప్రాధికార సంస్థ (NDMA) ఏ సంవత్సరంలో ఏర్పాటైంది? [Easy]
A) 2000
B) 2005
C) 2010
D) 2015
Answer: B
Explanation: విపత్తు నిర్వహణ చట్టం, 2005 కింద NDMA చట్టబద్ధమైన సంస్థగా స్థాపించబడింది.
Q3. 3వ BRICS DRR మంత్రుల సమావేశానికి భారత్ తరఫున ఎవరు అధ్యక్షత వహించారు? [Moderate]
A) అమిత్ షా
B) నిత్యనంద్ రాయ్
C) రాజ్నాథ్ సింగ్
D) ఎస్. జైశంకర్
Answer: B
Explanation: ఈ సమావేశానికి కేంద్ర హోంశాఖ సహాయ మంత్రి శ్రీ నిత్యానంద్ రాయ్ అధ్యక్షత వహించారు.
Q4. BRICS దేశాల మధ్య విపత్తు నిర్వహణ సహకారానికి పునాది వేసిన 'ఉదయ్పూర్ ప్రకటన' ఏ సంవత్సరంలో ఆమోదించబడింది? [Moderate]
A) 2014
B) 2016
C) 2018
D) 2020
Answer: B
Explanation: 2016లో భారత్లోని ఉదయ్పూర్లో జరిగిన సమావేశంలో ఉదయ్పూర్ డిక్లరేషన్ ఆమోదించబడింది.
Q5. ప్రపంచవ్యాప్తంగా విపత్తు నివారణకు సంబంధించిన 'సెండాయ్ ఫ్రేమ్వర్క్' (Sendai Framework) కాలపరిమితి ఎంత? [Moderate]
A) 2010 – 2020
B) 2015 – 2030
C) 2020 – 2035
D) 2025 – 2040
Answer: B
Explanation: ఐక్యరాజ్యసమితి సెండాయ్ ఫ్రేమ్వర్క్ ఫర్ డిజాస్టర్ రిస్క్ రిడక్షన్ కాలపరిమితి 2015 నుండి 2030 వరకు ఉంటుంది.
Q6. BRICS DRR కార్యాచరణ ప్రణాళిక (Work Plan) ఏ కాలపరిమితికి సంబంధించి రూపొందించబడింది? [Tricky]
A) 2024–2026
B) 2025–2028
C) 2026–2030
D) 2023–2027
Answer: B
Explanation: BRICS DRR Work Plan 2025–2028 అమలును వేగవంతం చేయడానికి మంత్రుల రౌండ్ టేబుల్ సమావేశం జరిగింది.
Q7. జాతీయ విపత్తు నిర్వహణ ప్రాధికార సంస్థ (NDMA)కి సంబంధించి క్రింది వాటిలో సరైన ప్రకటన ఏది? [Tricky]
A) ఇది రాజ్యాంగబద్ధమైన సంస్థ (Constitutional Body).
B) దీనికి కేంద్ర హోం మంత్రి చైర్పర్సన్గా వ్యవహరిస్తారు.
C) దీనికి భారత ప్రధాని చైర్పర్సన్గా వ్యవహరిస్తారు.
D) ఇది పర్యావరణ శాఖ పరిధిలో పనిచేస్తుంది.
Answer: C
Explanation: NDMA కి భారత ప్రధానమంత్రి హోదా రీత్యా (Ex-officio) చైర్పర్సన్గా ఉంటారు.
Q8. 2026 BRICS DRR మంత్రుల సమావేశంలో ఎన్ని ఫ్లాగ్షిప్ నాలెడ్జ్ ప్రొడక్ట్స్ను (Knowledge Products) ఆవిష్కరించారు? [Tricky]
A) 4
B) 5
C) 6
D) 8
Answer: C
Explanation: సమాచార మార్పిడి మరియు విధాన రూపకల్పన కోసం సమావేశంలో 6 నాలెడ్జ్ ప్రొడక్ట్స్ను ప్రారంభించారు.
PYQ 1:
'Coalition for Disaster Resilient Infrastructure' (CDRI) కి సంబంధించి క్రింది వాటిలో సరైన ప్రకటన ఏది?
A) దీనిని ఐక్యరాజ్యసమితి 2015లో ప్రారంభించింది.
B) దీనిని భారత్ 2019 UN క్లైమేట్ యాక్షన్ సమిట్లో ప్రారంభించింది.
C) ఇది కేవలం BRICS దేశాలకు మాత్రమే పరిమితమైన కూటమి.
D) దీని ప్రధాన కార్యాలయం జెనీవాలో ఉంది.
Answer: B
Explanation: CDRI ని భారత ప్రధానమంత్రి 2019 ఐక్యరాజ్యసమితి క్లైమేట్ యాక్షన్ సమిట్లో ప్రారంభించారు. దీని ప్రధాన కార్యాలయం న్యూఢిల్లీలో ఉంది.
PYQ 2:
జాతీయ విపత్తు నిర్వహణ ప్రాధికార సంస్థ (NDMA) కి సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
1. NDMA అనేది విపత్తు నిర్వహణ చట్టం, 2005 ద్వారా ఏర్పాటైన చట్టబద్ధమైన సంస్థ.
2. భారత హోం మంత్రి దీనికి చైర్పర్సన్గా వ్యవహరిస్తారు.
3. రాష్ట్ర స్థాయిలో SDMA కి ముఖ్యమంత్రి అధ్యక్షత వహిస్తారు.
పైన పేర్కొన్న ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?
A) 1 మాత్రమే
B) 1 మరియు 3 మాత్రమే
C) 2 మరియు 3 మాత్రమే
D) 1, 2 మరియు 3
Answer: B
Explanation: ప్రకటన 1 మరియు 3 సరైనవి. NDMA కి హోం మంత్రి కాకుండా ప్రధాని చైర్పర్సన్గా ఉంటారు, కాబట్టి ప్రకటన 2 తప్పు.
PYQ 3:
క్రింది వాటిని జతపరచండి:
(జాబితా I - డిక్లరేషన్/ఫ్రేమ్వర్క్)
a. ఉదయ్పూర్ డిక్లరేషన్ b. సెండాయ్ ఫ్రేమ్వర్క్ c. కజాన్ డిక్లరేషన్
(జాబితా II - సంబంధిత రగం/సంస్థ)
1. UN అంతర్జాతీయ విపత్తు ముప్పు తగ్గింపు
2. 2024 BRICS వర్కింగ్ గ్రూప్ బలోపేతం
3. 2016 మొదటి BRICS DRR సమావేశం
సరైన కోడ్ను ఎంచుకోండి:
A) a-3, b-1, c-2
B) a-1, b-3, c-2
C) a-2, b-1, c-3
D) a-3, b-2, c-1
Answer: A
Explanation: ఉదయ్పూర్ డిక్లరేషన్ (2016 BRICS DRR), సెండాయ్ ఫ్రేమ్వర్క్ (UN DRR 2015-2030), కజాన్ డిక్లరేషన్ (2024 BRICS).
Question 1 (150 words): BRICS మంత్రుల స్థాయి సమావేశం నేపథ్యంలో, గ్లోబల్ సౌత్ దేశాలలో విపత్తు ముప్పు తగ్గింపునకు (DRR) అంతర్జాతీయ సహకారం యొక్క ప్రాముఖ్యతను విశ్లేషించండి.
విపత్తు ముప్పు తగ్గింపు (Disaster Risk Reduction - DRR) అనేది సమకాలీన ప్రపంచంలో ఆర్థిక మరియు సాంఘిక అభివృద్ధికి అత్యంత కీలకమైన అంశం. 2026 జూలై 24న న్యూఢిల్లీలో జరిగిన 3వ BRICS DRR మంత్రుల సమావేశం, వాతావరణ మార్పుల సవాళ్లను ఎదుర్కోవడంలో గ్లోబల్ సౌత్ దేశాల ఐక్యతను పునరుద్ఘాటించింది.
వాతావరణ మార్పుల వలన కలిగే ప్రకృతి విపత్తుల ప్రభావం అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలపై తీవ్రంగా ఉంటుంది. ఉదయ్పూర్ డిక్లరేషన్ (2016) నుండి కజాన్ డిక్లరేషన్ (2024) వరకు BRICS వేదిక ద్వారా ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు, సామర్థ్య పెంపు మరియు సాంకేతిక పరిజ్ఞాన మార్పిడి వేగవంతమైంది. భారత్ నాయకత్వంలో ఆవిష్కరించిన 6 నాలెడ్జ్ ప్రొడక్ట్స్ మరియు 2025–2028 కార్యాచరణ ప్రణాళిక సభ్యదేశాల మధ్య సంస్థాగత భాగస్వామ్యాన్ని పెంపొందిస్తాయి.
ముగింపుగా, సెండాయ్ ఫ్రేమ్వర్క్ 2015-2030 లక్ష్యాలను సాధించడానికి మరియు ఆర్థిక నష్టాలను తగ్గించడానికి విపత్తును తట్టుకునే మౌలిక సదుపాయాల నిధిని పెంపొందించడం, ఉమ్మడి పరిశోధనలు చేయడం ఏకైక మార్గం.
Question 2 (250 words): భారతదేశంలో విపత్తు నిర్వహణ చట్రం యొక్క పరిణామక్రమాన్ని వివరిస్తూ, ప్లానింగ్ దశ నుండి ప్రమోటివ్ రిస్క్ రిడక్షన్ వైపు భారత్ సాధించిన పురోగతిని విశ్లేషించండి.
భారతదేశంలో విపత్తు నిర్వహణ విధానం గత రెండు దశాబ్దాలలో 'విపత్తు తదుపరి ఉపశమనం (Post-disaster Relief)' నుండి 'ముందస్తు విపత్తు ముప్పు తగ్గింపు (Proactive Disaster Risk Reduction)' వైపు గణనీయమైన మార్పును సంతరించుకుంది. 2004 నాటి వినాశకర సునామీ తరువాత, భారత ప్రభుత్వం విపత్తు నిర్వహణ చట్టం 2005ను ఆమోదించింది. దీని ఆధారంగా జాతీయ విపత్తు నిర్వహణ ప్రాధికార సంస్థ (NDMA) మరియు జాతీయ విపత్తు స్పందన బలగాలు (NDRF) ఏర్పాటయ్యాయి.
రాజ్యాంగబద్ధంగా పరిపాలనా వ్యవస్థలో NDMA కి ప్రధాని, SDMA లకి ముఖ్యమంత్రులు నాయకత్వం వహిస్తూ వికేంద్రీకృత నమూనాను అమలు చేస్తున్నారు. ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ప్రకటించిన 10 సూత్రాల ఎజెండా (Ten-Point Agenda for DRR) భారత్ విధానాలకు దిక్సూచిగా మారింది. భారత్ సాధించిన పురోగతికి ఉదాహరణగా ఒడిశా, ఆంధ్రప్రదేశ్ తీరాలలో ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థల ద్వారా తుఫానుల సమయంలో ప్రాణనష్టాన్ని సున్నా స్థాయికి తీసుకురావడం పేర్కొనవచ్చు.
అంతర్జాతీయంగా భారత్ 2019లో ప్రారంభించిన Coalition for Disaster Resilient Infrastructure (CDRI) మరియు 2026లో అధ్యక్షత వహించిన 3వ BRICS DRR మంత్రుల సమావేశం ద్వారా గ్లోబల్ విపత్తు నిర్వహణలో నాయకత్వ పాత్ర వహిస్తోంది. అయితే, వేగవంతమైన పట్టణీకరణ మరియు అసంబద్ధ నిర్మాణాల వల్ల కలిగే విపత్తులను నియంత్రించడానికి స్థానిక సంస్థల (Panchayats & Urban Local Bodies) స్థాయిలో నిధులు మరియు శిక్షణను పెంచాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.