పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్ర ఆర్థిక వ్యవహారాలపై CAG ఆడిట్ నివేదిక (2020–21 నుండి 2024–25 వరకు)

What Happened

పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభలో ప్రవేశపెట్టిన 2020-21 నుండి 2024-25 వరకు ఐదు సంవత్సరాల రాష్ట్ర ఆర్థిక ఆడిట్ నివేదికల వివరాలను సిఏజి (CAG) అధికారులు వెల్లడించారు. ప్రిన్సిపల్ అకౌంటెంట్ జనరల్ విభాగాల అధికారులు నిర్వహించిన ఈ సమావేశంలో రాష్ట్ర ఆర్థిక నిర్వహణలోని లోపాలు, బడ్జెట్ వ్యయాల్లో హెచ్చుతగ్గులు మరియు ద్రవ్య నియంత్రణ విధానాల ఉల్లంఘనలను స్పష్టంగా వివరించారు.

When & Where

ఈ విలేకరుల సమావేశం 2026 జులై 25న కోల్‌కతాలోని అకౌంటెంట్ జనరల్ కార్యాలయంలో జరిగింది. పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్ర శాసనసభ వర్షాకాల సమావేశాల్లో ఈ నివేదికలను అధికారికంగా సభకు సమర్పించిన అనంతరం CAG అధికారులు దీనిపై మీడియాతో మాట్లాడారు.

Who Is Involved

• ప్రిన్సిపల్ అకౌంటెంట్ జనరల్ (ఆడిట్-I): శ్రీ విభూ దత్త బసంతియా
• ప్రిన్సిపల్ అకౌంటెంట్ జనరల్ (ఆడిట్-II): శ్రీ మనీష్ కుమార్
• ప్రిన్సిపల్ అకౌంటెంట్ జనరల్ (A&E): శ్రీ అనింద్య దాస్ గుప్తా
• పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం: రాష్ట్ర ఆర్థిక శాఖ మరియు వివిధ విభాగాలు

How It Works

భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 151(2) ప్రకారం, రాష్ట్రాల ఖాతాలకు సంబంధించిన CAG నివేదికలను ముందుగా రాష్ట్ర గవర్నర్‌కు సమర్పిస్తారు. గవర్నర్ వీటిని శాసనసభ ముందుకు తెప్పిస్తారు. సభలో ప్రవేశపెట్టిన తర్వాత శాసనసభ ప్రజా పద్దుల కమిటీ (PAC) ఈ ఆడిట్ నివేదికను క్షుణ్ణంగా పరిశీలించి, ఆర్థిక ఉల్లంఘనలపై ప్రభుత్వ అధికారులను ప్రశ్నిస్తుంది.

Why It Matters

• రాజ్యాంగ ప్రాముఖ్యత: రాజ్యాంగబద్ధమైన ఆర్థిక ప్రాధాన్యత మరియు పారదర్శకతను కాపాడటానికి CAG ఆడిట్ కీలకపాత్ర పోషిస్తుంది.
• ఆర్థిక ప్రభావం: రాష్ట్ర జిఎస్‌డిపిలో (GSDP) అప్పుల శాతం 38.66% కి చేరడం వల్ల భవిష్యత్తులో వడ్డీ చెల్లింపుల భారం పెరుగుతుంది.
• పాలనా లోపాలు: కేంద్ర ప్రభుత్వ నిధులు (CSS) కిందికి వచ్చిన ₹8,296.51 కోట్లు ఖర్చు కాకుండా SNA ఖాతాల్లో మిగిలిపోవడం వల్ల సంక్షేమ పథకాల అమలు ఆలస్యమవుతుంది. ఇది UPSC GS పేపర్ 2 (గవర్నెన్స్) మరియు GS పేపర్ 3 (భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ) పాఠ్యాంశాలకు అత్యంత ముఖ్యమైనది.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently] భారత రాజ్యాంగం 1950లో అమలులోకి వచ్చినప్పటి నుండి ఆర్థిక జవాబుదారీతనం కోసం CAG వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేశారు. రాష్ట్ర స్థాయిలలో స్థానిక ఆర్థిక క్రమశిక్షణ కోసం 2003లో కేంద్ర స్థాయిలో, తదనంతరం రాష్ట్రాలలో ఎఫ్‌ఆర్‌బిఎమ్ (FRBM) చట్టాలు అమల్లోకి వచ్చాయి. పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం కూడా ద్రవ్య నిర్వహణ చట్టాన్ని రూపొందించి, ద్రవ్య లోటును 3.50% లోపు, మొత్తం అప్పులను GSDP లో 38% లోపు పరిమితం చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• 2021-22 ఆడిట్: మునుపటి CAG నివేదికలలో కూడా అనుమతి లేని అదనపు వ్యయాలు (Unregularised Excess Expenditure) పెరిగిపోతున్నాయని హెచ్చరించారు.
• SNA-SPARSH ప్లాట్‌ఫారమ్ ప్రారంభం (2023): కేంద్ర ప్లాన్ నిధుల నిర్వహణను డిజిటలైజ్ చేయడానికి కేంద్ర ఆర్థిక శాఖ SNA-SPARSH విధానాన్ని తెచ్చింది.
• గత పదేళ్ల సంచిత వ్యయం (2009-2024): క్రమబద్ధీకరించని అదనపు వ్యయం ₹57,263.62 కోట్లకు చేరుకోవడం సుదీర్ఘ లోపాలను సూచిస్తుంది.

Static GK Connection

1. ఆర్టికల్ 148 & 151: భారత రాజ్యాంగంలో స్వతంత్ర రాజ్యాంగ సంస్థగా CAG అధికారం మరియు నివేదికల సమర్పణ నిబంధనలు.
2. ఎఫ్‌ఆర్‌బిఎమ్ చట్టం (FRBM Act, 2003): ద్రవ్య స్థిరత్వం, రెవెన్యూ లోటు నిర్మూలన మరియు అప్పుల శాతాన్ని సముచిత పరిమితిలో ఉంచే ఆర్థిక చట్టం.

India & World Comparison

అంతర్జాతీయంగా ఐఎంఎఫ్ (IMF) మరియు ప్రపంచ బ్యాంక్ సిఫార్సు చేసిన స్థూల ఆర్థిక ప్రమాణాల ప్రకారం, అభివృద్ధి చెందుతున్న రాష్ట్రాల అప్పులు GSDPలో 20%-25% పరిమితిలో ఉండాలి. భారతదేశంలో రాష్ట్రాల అప్పుల ప్రామాణిక పరిమితి 38% కాగా, పశ్చిమ బెంగాల్ 38.66% నమోదు చేసింది.

Future Impact

1. శాసనసభ క్రమబద్ధీకరణ: ₹13,486.92 కోట్ల అదనపు వ్యయాన్ని శాసనసభ ప్రత్యేక ఆమోదం ద్వారా క్రమబద్ధీకరించాల్సి ఉంటుంది.
2. SNA డిజిటలైజేషన్: మిగిలిన 53 కేంద్ర పథకాలను SNA-SPARSH ప్లాట్‌ఫారమ్‌కు మార్చడం వేగవంతం కానుంది.
3. రుణ భారం తగ్గించే చర్యలు: మూలధన వ్యయం పెంచి, సబ్సిడీ వ్యయాలను సమర్థవంతంగా నిర్వహించడం ద్వారా ద్రవ్య పునరుద్ధరణ చేపట్టాల్సి ఉంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• పశ్చిమ బెంగాల్ 2024-25 ఆడిట్ నివేదికలను CAG సమర్పించింది.
• 2024-25 లో రెవెన్యూ లోటు ₹39,727 కోట్లు (GSDP లో 2.19%).
• ద్రవ్య లోటు ₹61,924 కోట్లు (GSDP లో 3.41%), FRBM లక్ష్యం 3.50% లోపే ఉంది.
• మొత్తం బకాయి బాధ్యతలు GSDP లో 38.66% కి చేరి, FRBM నిబంధన 38% ను దాటాయి.
• రెవెన్యూ వసూళ్లు ₹2,13,700 కోట్లు నమోదు కాగా, 6.71% వార్షిక వృద్ధి కనబరిచింది.
• బడ్జెట్ కేటాయింపులు ₹3,90,638.04 కోట్లు కాగా, ఖర్చు ₹3,19,975.79 కోట్లు మాత్రమే జరిగింది.
• మొత్తం పొదుపు నిధులు ₹70,662.25 కోట్లు (బడ్జెట్‌లో 18.09%).
• 2024-25 లో ఆమోదం లేని అదనపు వ్యయం ₹13,486.92 కోట్లుగా ఉంది.
• 2009 నుండి 2024 వరకు క్రమబద్ధీకరించని సంచిత వ్యయం ₹57,263.62 కోట్లు.
• సింగిల్ నోడల్ ఏజెన్సీ (SNA) బ్యాంకు ఖాతాల్లో ఖర్చు చేయని నిధులు ₹8,296.51 కోట్లు ఉన్నాయి.
• 67 కేంద్ర ప్రయోజిత పథకాలలో (CSS) కేవలం 14 మాత్రమే SNA-SPARSH లో చేరాయి.
• పర్సనల్ డిపాజిట్ (PD) ఖాతాలకు మారిన సొమ్ము ₹535.59 కోట్లు.
• అడ్జస్ట్‌మెంట్ పెండింగ్‌లో ఉన్న ఆబ్‌స్ట్రాక్ట్ కాంటింజెంట్ (AC) బిల్లులు 4,454 (మొత్తం ₹568.98 కోట్లు).
• రిజర్వ్ ఫండ్ ఏర్పరచకపోవడంచే ట్రాన్స్‌ఫర్ చేయని సెస్సు నిధులు ₹1,809.66 కోట్లు.
• CAG రాజ్యాంగ హోదా ఆర్టికల్ 148 ప్రకారం నిరీక్షించబడుతుంది.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: CAG and State Financial Governance

• Definition: భారతదేశం మరియు రాష్ట్రాల ఆర్థిక లావాదేవీలను తనిఖీ చేసి, పారదర్శకతను నిర్వహించే అత్యున్నత రాజ్యాంగ సంస్థ CAG.
• Constitutional / Legal Basis: భారత రాజ్యాంగంలోని భాగం V లోని ఆర్టికల్ 148 నుండి 151 వరకు.
• Scientific / Economic Principle: పబ్లిక్ ఫైనాన్స్ మేనేజ్‌మెంట్ మరియు ద్రవ్య క్రమశిక్షణ (Fiscal Discipline).
• How it connects to this event: పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్ర ఖాతాల ఆడిట్ నివేదికను CAG విడుదల చేయడం ప్రత్యక్ష సంబంధం కలిగి ఉంది.
• Origin & History: బ్రిటీష్ పాలనలో 1858 లో మొదటిసారిగా ఆడిటర్ జనరల్ పదవి ఏర్పడింది, స్వాతంత్య్రానంతరం 1950 లో రాజ్యాంగ హోదా లభించింది.
• Key milestone 1: CAG (విధులు, అధికారాలు మరియు సేవా నిబంధనల) చట్టం, 1971 పార్లమెంట్ ఆమోదించింది.
• Key milestone 2: 1976 లో అకౌంటింగ్ మరియు ఆడిటింగ్ విధులను కేంద్ర స్థాయిలో వేరు చేశారు.
• Related Acts / Schemes / Treaties: FRBM Act 2003, SNA-SPARSH డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్.
• Nodal Ministry / Body: కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ మరియు CAG కార్యాలయం.
• India-specific relevance: సంఖ్యల పారదర్శకతతో సంచిత నిధి (Consolidated Fund) నిర్వహణను పర్యవేక్షించడం.
• Global comparison: UK కి చెందిన కంప్ట్రోలర్ అండ్ ఆడిటర్ జనరల్ లాగే విధులను కలిగి ఉంటుంది, కానీ ఇండియాలో నిధుల విడుదలపై CAG కి ప్రత్యక్ష నియంత్రణ ఉండదు.
• Data Point: 2024-25 లో పశ్చిమ బెంగాల్ అప్పులు GSDP లో 38.66% కి చేరాయి.
• Common exam angle: CAG అధికారాలు, ఆర్టికల్స్, మరియు FRBM పరిమితుల పై తరచుగా ప్రశ్నలు వస్తాయి.
• Easy memory hook: CAG = "గార్డియన్ ఆఫ్ పబ్లిక్ పర్స్" (Guardian of Public Purse).

---

❓ Practice MCQs

Q1. CAG నివేదిక 2024-25 ప్రకారం పశ్చిమ బెంగాల్ యొక్క రెవెన్యూ లోటు GSDP లో ఎంత శాతంగా నమోదైంది? [Easy]

A) 1.50%

B) 2.19%

C) 3.41%

D) 3.50%

Answer: B

Explanation: CAG ఆడిట్ నివేదిక ప్రకారం 2024-25 లో పశ్చిమ బెంగాల్ రెవెన్యూ లోటు ₹39,727 కోట్లు, అంటే GSDP లో 2.19% గా ఉంది.

---

Q2. భారత రాజ్యాంగంలో కంప్ట్రోలర్ అండ్ ఆడిటర్ జనరల్ (CAG) నియామకం గురించి తెలిపే ఆర్టికల్ ఏది? [Easy]

A) ఆర్టికల్ 112

B) ఆర్టికల్ 148

C) ఆర్టికల్ 280

D) ఆర్టికల్ 315

Answer: B

Explanation: ఆర్టికల్ 148 భారత కంప్ట్రోలర్ అండ్ ఆడిటర్ జనరల్ నియామకం, ప్రమాణ స్వీకారం మరియు సేవా నిబంధనల గురించి వివరిస్తుంది.

---

Q3. పశ్చిమ బెంగాల్ ద్రవ్య స్థితిపై CAG ఆడిట్ నివేదిక (2024-25) కు సంబంధించి సరైన ప్రతిపాదనను ఎంచుకోండి: [Moderate]

A) రాష్ట్ర ద్రవ్య లోటు FRBM పరిమితిని దాటిపోయింది.

B) రాష్ట్ర ద్రవ్య లోటు 3.41% తో FRBM లక్ష్యమైన 3.50% లోపే ఉంది.

C) రాష్ట్రంలో ఎటువంటి బడ్జెట్ పొదుపు నమోదు కాలేదు.

D) రాష్ట్ర అప్పులు GSDP లో 20% మాత్రమే ఉన్నాయి.

Answer: B

Explanation: 2024-25 లో ద్రవ్య లోటు ₹61,924 కోట్లుగా ఉండి GSDP లో 3.41% నికి చేరింది, ఇది FRBM లక్ష్యమైన 3.50% లోపే ఉంది.

---

Q4. 2024-25 ఆర్థిక సంవత్సరంలో పశ్చిమ బెంగాల్ యొక్క మొత్తం బకాయి బాధ్యతలు (Outstanding Liabilities) GSDP లో ఎంత శాతానికి చేరాయి? [Moderate]

A) 35.00%

B) 38.00%

C) 38.66%

D) 42.10%

Answer: C

Explanation: పశ్చిమ బెంగాల్ మొత్తం బాధ్యతలు GSDP లో 38.66% కి చేరి, FRBM బెంచ్ మార్క్ అయిన 38% ను స్వల్పంగా దాటాయని CAG పేర్కొంది.

---

Q5. కేంద్ర ప్రయోజిత పథకాల (CSS) నిర్వహణ కోసం తెచ్చిన ప్లాట్‌ఫారమ్‌లో పశ్చిమ బెంగాల్‌లో 67 పథకాలకు గాను ఎన్ని పథకాలు ఆన్‌బోర్డ్ అయ్యాయి? [Moderate]

A) 14

B) 25

C) 40

D) 67

Answer: A

Explanation: 2024-25 ముగిసే సమయానికి 67 సిఎస్ఎస్ పథకాలలో కేవలం 14 మాత్రమే SNA-SPARSH ప్లాట్‌ఫారమ్‌లో ఆన్‌బోర్డ్ అయ్యాయని నివేదిక తెలిపింది.

---

Q6. రాష్ట్ర ఆడిట్ నివేదికలకు సంబంధించి క్రింది వ్యాఖ్యలలో ఏది సరికాదు? [Tricky]

A) CAG రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 151 ప్రకారం రాష్ట్ర నివేదికను గవర్నర్‌కు సమర్పిస్తారు.

B) శాసనసభలో సమర్పించిన తర్వాత ఈ నివేదికను ప్రజా పద్దుల కమిటీ (PAC) పరిశీలిస్తుంది.

C) ఆమోదం లేని అదనపు వ్యయాలకు శాసనసభ క్రమబద్ధీకరణ అవసరం లేదు.

D) పర్సనల్ డిపాజిట్ ఖాతాలకు నిధులు మళ్లించడం బడ్జెట్ డిసిప్లిన్‌ను ప్రభావితం చేస్తుంది.

Answer: C

Explanation: రాజ్యాంగ నిబంధనల ప్రకారం శాసనసభ అనుమతిని మించిన అదనపు వ్యయాలకు తప్పనిసరిగా శాసనసభ క్రమబద్ధీకరణ (Regularisation) అవసరం.

---

Q7. CAG నివేదికలో పేర్కొన్న 'SNA' మరియు 'SNA-SPARSH' వ్యవస్థల ప్రధాన ఉద్దేశం ఏమిటి? [Tricky]

A) రాష్ట్రాల పన్నుల సేకరణ పెంచడం.

B) కేంద్ర ప్రయోజిత పథకాల నిధుల వినియోగాన్ని సమర్థవంతంగా మరియు ప్రత్యక్షంగా పర్యవేక్షించడం.

C) రాష్ట్రాల శాసనసభ ఎన్నికల వ్యయం నియంత్రించడం.

D) ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల పింఛన్ల చెల్లింపు.

Answer: B

Explanation: Single Nodal Agency (SNA) విధానం ద్వారా కేంద్ర ప్రయోజిత పథకాల నిధులు ఖర్చు కాకుండా నిలిచిపోకుండా స్పష్టమైన డిజిటల్ పర్యవేక్షణ సాధిస్తారు.

---

Q8. 2024-25 లో పశ్చిమ బెంగాల్ బడ్జెట్ నిర్వహణకు సంబంధించి సరికాని గణాంకం ఏది? [Tricky]

A) మొత్తం బడ్జెట్ కేటాయింపు: ₹3,90,638.04 కోట్లు

B) చేసిన వ్యయం: ₹3,19,975.79 కోట్లు

C) మిగిలిన పొదుపు: ₹70,662.25 కోట్లు

D) సబ్సిడీ వ్యయం క్రితం ఏడాదితో పోలిస్తే 85.61% తగ్గింది

Answer: D

Explanation: సబ్సిడీ వ్యయం మునుపటి సంవత్సరంతో పోలిస్తే 85.61% పెరిగింది (తగ్గలేదు), కాబట్టి D సరికాని వ్యాఖ్య.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

భారత కంప్ట్రోలర్ అండ్ ఆడిటర్ జనరల్ (CAG) నివేదికల సమర్పణకు సంబంధించి రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్ నిర్దేశిస్తుంది?

A) ఆర్టికల్ 149

B) ఆర్టికల్ 150

C) ఆర్టికల్ 151

D) ఆర్టికల్ 281

Answer: C

Explanation: ఆర్టికల్ 151 ప్రకారం కేంద్ర నివేదికలను राष्ट्रపతికి, రాష్ట్ర నివేదికలను గవర్నర్‌కు CAG సమర్పిస్తారు.

---

PYQ 2:

రాష్ట్ర ఆర్థిక నిర్వహణ మరియు CAG పాత్రకు సంబంధించి క్రింది వ్యాఖ్యలను పరిశీలించండి:

1. రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల అకౌంట్లకు సంబంధించిన CAG ఆడిట్ నివేదికలు శాసనసభ ముందుకు వస్తాయి.
2. ఎఫ్‌ఆర్‌బిఎమ్ (FRBM) చట్టం ప్రకారం రాష్ట్ర ద్రవ్య లోటు ప్రామాణిక పరిమితిని దాటకూడదు.
3. సంచిత నిధి నుండి ముందస్తు శాసనసభ అనుమతి లేకుంటే చేసిన అదనపు వ్యయాన్ని ఎప్పటికీ అనుమతించరు.

ఏవి సరియైనవి?

A) 1 మాత్రమే

B) 1 మరియు 2 మాత్రమే

C) 2 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: B

Explanation: ప్రతిపాదన 1 మరియు 2 సరైనవి. ప్రతిపాదన 3 తప్పు, کیونکہ శాసనసభ ఆమోదం ద్వారా అదనపు వ్యయాన్ని ఆ తర్వాత క్రమబద్ధీకరించవచ్చు (Regularisation).

---

PYQ 3:

జతపరచండి (ఆర్థిక భావనలు - నిర్వచనాలు):

List-I:

(a) Revenue Deficit (b) Fiscal Deficit (c) Outstanding Liabilities (d) Cess

List-II:

(1) ప్రభుత్వ మొత్తం అప్పుల భారం (2) నిర్దిష్ట ప్రయోజనం కోసం విధించే ప్రత్యేక పన్ను (3) రెవెన్యూ ఆదాయం కంటే రెవెన్యూ వ్యయం ఎక్కువ కావడం (4) ప్రభుత్వ మొత్తం ఆదాయం మరియు మొత్తం వ్యయం మధ్య తేడా

A) (a)-3, (b)-4, (c)-1, (d)-2

B) (a)-4, (b)-3, (c)-2, (d)-1

C) (a)-3, (b)-1, (c)-4, (d)-2

D) (a)-2, (b)-4, (c)-1, (d)-3

Answer: A

Explanation: రెవెన్యూ లోటు అంటే ఆదాయం కన్నా వ్యయం ఎక్కువగా ఉండడం (3), ద్రవ్య లోటు అంటే మొత్తం వ్యయం - మొత్తం ఆదాయం (అప్పులు మినహాయించి) (4), బాధ్యతలు అంటే అప్పులు (1), సెస్ అంటే ప్రత్యేక పన్ను (2).

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్ర ఆర్థిక స్థితిపై తాజా CAG ఆడిట్ నివేదికలో వెల్లడైన ప్రధాన ఆర్థిక లోపాలు మరియు వాటి సవాళ్లను విశ్లేషించండి.

పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్ర ఆర్థిక ఆడిట్ నివేదిక (2020-21 నుండి 2024-25) ద్వారా రాష్ట్ర ద్రవ్య నిర్వహణలోని పలు రాజ్యాంగ, విధానపరమైన అస్పష్టతలు వెలుగులోకి వచ్చాయి. 2024-25 ఆర్థిక సంవత్సరంలో రాష్ట్ర ద్రవ్య లోటు GSDP లో 3.41% వద్ద FRBM పరిమితి (3.50%) లోపే ఉన్నప్పటికీ, మొత్తం అప్పుల భారం GSDP లో 38.66% కి చేరి లక్ష్యాన్ని దాటడం గమనార్హం.

ప్రధానంగా, సబ్సిడీ వ్యయం ఏకంగా 85.61% పెరగడం మరియు రెవెన్యూ వ్యయంలో 41% భాగం నికర రుణాల ఆధారంగా భరించడం ఆర్థిక మూలాలను బలహీనపరుస్తుంది. అంతేకాక, ₹13,486.92 కోట్ల అదనపు వ్యయాలు శాసనసభ క్రమబద్ధీకరణ లేకుండానే జరగడం మరియు SNA ఖాతాల్లో ₹8,296.51 కోట్ల కేంద్ర నిధులు ఉపయోగించకుండా నిలిచిపోవడం బడ్జెట్ పాలనా లోపాలను ఎత్తిచూపుతున్నాయి.

కాబట్టి, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం కేవలం అనుబంధ నిధులపై ఆధారపడకుండా, మూలధన ప్రాజెక్టులపై వ్యయాన్ని పెంచి ద్రవ్య క్రమశిక్షణ పాటించాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.

---

Question 2 (250 words): భారత రాజ్యాంగంలో ఆర్థిక పారదర్శకతను నెలకొల్పడంలో CAG పాత్రను వివరిస్తూ, రాష్ట్రాల స్థాయిలో పెరుగుతున్న అప్పులు మరియు క్రమబద్ధీకరించని వ్యయాల నియంత్రణకు అవసరమైన పరిష్కారాలను చర్చించండి.

భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 148 ప్రకారం ఏర్పాటు చేయబడిన కంప్ట్రోలర్ అండ్ ఆడిటర్ జనరల్ (CAG) ప్రజా ధనానికి రక్షకుడిగా (Guardian of Public Purse) వ్యవహరిస్తారు. ఆర్టికల్ 151 కింద ప్రభుత్వాల ఖాతాలను తనిఖీ చేసి పార్లమెంట్ మరియు రాష్ట్ర శాసనసభలకు నివేదికలు అందించడం ద్వారా CAG ప్రజాస్వామ్యంలో ఆర్థిక జవాబుదారీతనాన్ని సుస్థిరం చేస్తారు.

ఇటీవల పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్ర ఫైనాన్సెస్ పై వెలువడిన CAG నివేదిక ప్రకారం, 2024-25 లో రాష్ట్ర రుణ భాద్యతలు GSDP లో 38.66% కి చేరుకున్నాయి. అదనంగా, 2009 నుండి 2024 మధ్య కాలంలో ₹57,263.62 కోట్ల వ్యయం చట్టసభ ఆమోదం లేకుండా క్రమబద్ధీకరించబడకపోవడం అత్యంత ఆందోళనకరం.

ఈ విధమైన ఆర్థిక సవాళ్లను అధిగమించడానికి క్రింది చర్యలు ఆవశ్యకం:

1. ద్రవ్య క్రమశిక్షణ (Fiscal Discipline): FRBM నిబంధనలకు అనుగుణంగా అప్పుల శాతాన్ని సముచిత పరిమితులలో ఉంచాలి.
2. SNA-SPARSH డిజిటలైజేషన్: కేంద్ర ప్రయోజిత పథకాల (CSS) నిధులను సకాలంలో వినియోగించేందుకు డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌ను పూర్తిస్థాయిలో అమలు చేయాలి.
3. శాసనసభ కమిటీల (PAC) క్రియాశీలత: అడ్జస్ట్‌మెంట్ పెండింగ్‌లో ఉన్న AC బిల్లులు మరియు సెస్సు నిధుల బదిలీలపై ప్రజా పద్దుల కమిటీ కఠిన చర్యలు తీసుకోవాలి.

సమర్థవంతమైన ఆడిటింగ్ మరియు పారదర్శక ఆర్థిక విధానాలు మాత్రమే రాష్ట్రాల అభివృద్ధికి, సుస్థిర ఆర్థిక వ్యవస్థకు పునాదిగా నిలుస్తాయి.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: Students often confuse Revenue Deficit with Fiscal Deficit. The correct fact is Revenue Deficit measures the gap in day-to-day government operations (2.19% GSDP), whereas Fiscal Deficit includes total borrowing requirements (3.41% GSDP).
• Trap 2: A common wrong assumption is that exceeding budget limits automatically cancels the expenditure. The reality is that excess expenditure (like ₹13,486.92 crore in 2024-25) can be regularised later by the State Legislature under constitutional provisions.
• Trap 3: Many students miss the distinction between CAG submission and tabling. Always remember CAG submits report to the Governor under Article 151(2), who then causes it to be laid before the State Legislature.

---

🧭 Exam Tip

• Prelims Angle: Examiners focus heavily on exact numbers (e.g., Fiscal Deficit 3.41% vs FRBM target 3.50%, Liabilities 38.66%) and constitutional Articles (148, 150, 151).
• Mains Angle: Mains questions target state fiscal governance, off-budget borrowings, unspent CSS funds in SNA accounts, and the role of Public Accounts Committee (PAC).
• Interview Angle: Be ready to answer whether strict FRBM targets limit state welfare spending and how states can balance development with fiscal prudence.
• High-Probability Prediction: A direct statement-based question on CAG's powers regarding state finances audit and FRBM debt-to-GSDP thresholds in the upcoming prelims.