Udyo Logo

Udyo

Get the Udyo Mobile App

Sign in to save your progress and access all features.

PM SHRI పాఠశాలల అమలు మరియు ఉపాధ్యాయుల నియామకంపై లోక్‌సభలో విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ వెల్లడి

దేశవ్యాప్తంగా ప్రధానమంత్రి స్కూల్స్ ఫర్ రైజింగ్ ఇండియా (PM SHRI) పథకం కింద పాఠశాలల పురోగతి మరియు హిందీయేతర మాతృభాషల బోధన కోసం ఉపాధ్యాయుల నియామకం వివరాలను కేంద్ర విద్యాశాఖ సహాయ మంత్రి శ్రీ జయంత్ చౌదరి లోక్‌సభలో లిఖితపూర్వక సమాధానం ద్వారా వెల్లడించారు. 14,500 కంటే ఎక్కువ పాఠశాలలను అభివృద్ధి చేయడమే లక్ష్యంగా ప్రారంభించిన ఈ కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం కింద ఇప్పటివరకు 13,092 పాఠశాలలను ఎంపిక చేశారు. వీటిలో కేంద్రీయ విద్యాలయాలు (KVS), నవోదయ విద్యాలయాలు (NVS) కూడా ఉన్నాయి. పాఠశాలల నాణ్యత, జాతీయ విద్యా విధానం 2020 (NEP 2020) అమలును పర్యవేక్షించడంలో ఈ వివరాలు పోటీ పరీక్షల దృష్ట్యా ఎంతో ప్రాముఖ్యత కలిగినవి.

What Happened

2026 జూలై 27న పార్లమెంట్ వర్షాకాల సమావేశాల సందర్భంగా లోక్‌సభలో ఎంపీ శ్రీ ఎస్. వెంకటేశన్ అడిగిన ప్రశ్నకు కేంద్ర విద్యాశాఖ సహాయ మంత్రి శ్రీ జయంత్ చౌదరి సమాధానమిచ్చారు. PM SHRI పథకం కింద ఎంపిక చేసిన పాఠశాలల సంఖ్య మరియు అందులో హిందీయేతర మాతృభాషలు (సంస్కృతం, ఉర్దూ, ప్రాంతీయ భాషలు) బోధించడానికి నియమించిన ఉపాధ్యాయుల వివరాలను ప్రభుత్వం అధికారికంగా సభ ముందు ఉంచింది.

When & Where

ఈ ప్రకటన 2026 జూలై 27న న్యూఢిల్లీలోని పార్లమెంట్ (లోక్‌సభ) వేదికగా జరిగింది. దేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలలో అమలు అవుతున్న పిఎమ్ శ్రీ పాఠశాలల సమగ్ర గణాంకాలను UDISE+ 2025-26 నివేదిక ఆధారంగా అందించారు.

Who Is Involved

  • కేంద్ర విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ: ఈ పథకాన్ని పర్యవేక్షించే నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
  • శ్రీ జయంత్ చౌదరి: కేంద్ర విద్యాశాఖ సహాయ మంత్రి (లిఖితపూర్వక సమాధానం ఇచ్చారు).
  • శ్రీ ఎస్. వెంకటేశన్: ప్రశ్నించిన లోక్‌సభ సభ్యుడు.
  • భాగస్వామ్య సంస్థలు: కేంద్రీయ విద్యాలయ సంగథన్ (KVS), నవోదయ విద్యాలయ సమితి (NVS), NCERT మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల నిర్వహణలోని పాఠశాలలు.

How It Works

1. పాఠశాలల ఎంపిక: సవాలు ఆధారిత పద్ధతి (Challenge Mode) ద్వారా నాణ్యతా ప్రమాణాలు కలిగిన పాఠశాలలను ఎంపిక చేస్తారు.
2. మౌలిక వసతుల ఆధునీకరణ: ఎంపిక చేసిన పాఠశాలల్లో గ్రీన్ స్కూల్ విభాగాలు, ఐసిటి (ICT) ల్యాబ్‌లు మరియు స్మార్ట్ తరగతి గదులను ఏర్పాటు చేస్తారు.
3. భాషా బోధన బలోపేతం: మాతృభాష మరియు ప్రాంతీయ భాషలను ప్రోత్సహించడానికి ప్రత్యేక ఉపాధ్యాయులను నియమిస్తారు.
4. ఆధారిత అంచనా: UDISE+ వ్యవస్థ ద్వారా ప్రతి పాఠశాల పురోగతిని, ఉపాధ్యాయుల వివరాలను డిజిటల్‌గా ట్రాక్ చేస్తారు.

Why It Matters

  • పాలనా ప్రాముఖ్యత: జాతీయ విద్యా విధానం 2020 (NEP 2020) యొక్క ఆశయాలను క్షేత్రస్థాయిలో అమలు చేయడానికి ఇవి మోడల్ పాఠశాలలుగా పనిచేస్తాయి. (UPSC GS Paper 2 - సామాజిక న్యాయం & విద్య).
  • సామాజిక మరియు సాంస్కృతిక కోణం: బహుభాషా విద్యను ప్రోత్సహించడం ద్వారా ప్రాంతీయ భాషలు మరియు సంస్కృతి పరిరక్షణకు తోడ్పడుతుంది.
  • ఆర్థిక కోణం: మానవ వనరుల వికాసానికి మరియు భవిష్యత్ నైపుణ్యాల పెంపునకు కేంద్ర ప్రాజెక్ట్ నిధుల వినియోగం సులభతరం అవుతుంది.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently] భారతదేశంలో విద్యా సంస్కరణల కోసం గతంలో ‘ఆపరేషన్ బ్లాక్‌బోర్డ్’ (1987) మరియు ‘సర్వ శిక్షా అభియాన్’ (2001) వంటి పథకాలను అమలు చేశారు. PM SHRI పథకాన్ని 2022 సెప్టెంబర్ 7న ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ నేతృత్వంలోని కేంద్ర కేబినెట్ రూ. 27,360 కోట్ల అంచనా వ్యయంతో 2022-23 నుండి 2026-27 ఐదేళ్ల కాలానికి ఆమోదించింది.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently]

1. 2020 జూలై: విద్యా రంగాన్ని సమూలంగా మార్చేందుకు జాతీయ విద్యా విధానం (NEP 2020) ఆమోదం పొందింది.
2. 2022 సెప్టెంబర్: PM SHRI పథకం ప్రారంభం మరియు తొలి విడత పాఠశాలల ఎంపిక ప్రక్రియ షురూ అయింది.
3. 2024–2025: వివిధ రాష్ట్రాలలో PM SHRI అవగాహన ఒప్పందాలు (MoUs) పూర్తి కావడం, నిధుల విడుదల వేగవంతమవడం జరిగింది.

Static GK Connection

  • రాజ్యాంగ అధికరణం 350A: ప్రాథమిక విద్య స్థాయిలో మాతృభాషలో బోధన సౌకర్యాలు కల్పించడం రాష్ట్రాల బాధ్యత.
  • 8వ షెడ్యూల్: భారత రాజ్యాంగంలో గుర్తించబడిన 22 అధికారిక భాషలలో ప్రాంతీయ భాషలు మరియు సంస్కృతం భాగం.

India & World Comparison

యునెస్కో (UNESCO) 'గ్లోబల్ ఎడ్యుకేషన్ మానిటరింగ్ రిపోర్ట్' ప్రకారం, మాతృభాషలో ప్రాథమిక విద్య అందించడం వల్ల పిల్లల అభ్యాస సామర్థ్యం 30% కంటే ఎక్కువ పెరుగుతుంది. PM SHRI పథకం ద్వారా భారత్ అంతర్జాతీయ విద్యా ప్రమాణాల దిశగా వేగంగా అడుగులు వేస్తోంది.

Future Impact

  1. లక్ష్యం పూర్తి: 2026–27 నాటికి 14,500 పైగా పాఠశాలలను సంపూర్ణంగా మోడల్ పాఠశాలలుగా మార్చడం.
  2. డిజిటల్ విప్లవం: అన్ని PM SHRI పాఠశాలలను PM ఈ-విద్యా (PM e-VIDYA) పోర్టల్‌తో అనుసంధానించడం.
  3. అభ్యాస ఫలితాల పెంపు: నేషనల్ అచీవ్‌మెంట్ సర్వే (NAS) లో ఈ పాఠశాలల విద్యార్థుల పనితీరును పెంచడం.

🔑 Key Points for Revision

  • PM SHRI పూర్తి పేరు: Pradhan Mantri Schools for Rising India.
  • పథకం స్వభావం: కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం (Centrally Sponsored Scheme).
  • మొత్తం ఎంపిక చేసిన పాఠశాలల సంఖ్య: 13,092.
  • అంతిమ పాఠశాలల లక్ష్యం: 14,500 కంటే ఎక్కువ.
  • ప్రకటన చేసిన తేదీ: 2026 జూలై 27.
  • మంత్రిత్వ శాఖ: కేంద్ర విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ.
  • లోక్‌సభలో సమాధానం ఇచ్చిన మంత్రి: శ్రీ జయంత్ చౌదరి.
  • సంస్కృత ఉపాధ్యాయుల సంఖ్య: 6,102.
  • ఉర్దూ ఉపాధ్యాయుల సంఖ్య: 1,994.
  • ప్రాంతీయ భాషల ఉపాధ్యాయుల సంఖ్య: 9,152.
  • సమాచార మూలం: UDISE+ 2025-26 డేటా.
  • ఆంధ్రప్రదేశ్ PM SHRI పాఠశాలలు: 982.
  • తెలంగాణ PM SHRI పాఠశాలలు: 832.
  • సంబంధిత విధానం: జాతీయ విద్యా విధానం 2020 (NEP 2020).
  • అమలు కాలపరిమితి: 2022-23 నుండి 2026-27 వరకు.

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: Centrally Sponsored Schemes (కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాలు)

  • Definition: కేంద్ర ప్రభుత్వం నిధులు సగం లేదా మెజారిటీ భాగం ఇస్తూ, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల భాగస్వామ్యంతో అమలు చేసే పథకాలను కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాలు అంటారు.
  • Constitutional / Legal Basis: రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం విద్య అనేది ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List) లో ఉంది.
  • Scientific / Economic Principle: ఫెడరల్ ఫైనాన్స్ (సమాఖ్య ఆర్థిక సంబంధాలు) లో భాగస్వామ్య నిధుల నమూనా (Cost-sharing ratio).
  • How it connects to this event: PM SHRI అనేది విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ ద్వారా అమలు చేయబడుతున్న ఒక కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం.
  • Origin & History: 1వ పంచవర్ష ప్రణాళిక కాలం నుంచే ఇటువంటి పథకాలు ప్రారంభమయ్యాయి.
  • Key milestone 1: 42వ రాజ్యాంగ సవరణ (1976) ద్వారా విద్యను రాష్ట్ర జాబితా నుండి ఉమ్మడి జాబితాకు మార్చారు.
  • Key milestone 2: B.K. చతుర్వేది కమిటీ రికమండేషన్స్ ద్వారా సిఎస్ఎస్ పథకాల సంఖ్యను తగ్గించి సరళీకరించారు.
  • Related Acts / Schemes / Treaties: విద్యా హక్కు చట్టం 2009 (RTE Act), సమగ్ర శిక్షా అభియాన్.
  • Nodal Ministry / Body: కేంద్ర విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ మరియు ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ (వ్యయ విభాగం).
  • India-specific relevance: కేంద్ర సహకారంతో రాష్ట్రాల్లో ప్రామాణిక విద్యా వ్యవస్థను నిర్మించడంలో కీలక భూమిక.
  • Global comparison: అమెరికా వంటి సమాఖ్య దేశాల్లో ఫెడరల్ గ్రాంట్ల ద్వారా విద్యా రంగానికి నిధులు ఇస్తారు.
  • Data point: సాధారణ రాష్ట్రాలకు కేంద్ర-రాష్ట్ర నిధుల నిష్పత్తి 60:40 కాగా, ఈశాన్య రాష్ట్రాలకు 90:10 గా ఉంటుంది.
  • Common exam angle: కేంద్ర రంగ పథకాలు (Central Sector Schemes) మరియు కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాల (Centrally Sponsored Schemes) మధ్య తేడాలపై ప్రశ్నలు అడుగుతారు.
  • Easy memory hook: CSS = Shared Cost, State Execution (ఖర్చు పెంపకం కేంద్రం-రాష్ట్రం, అమలు రాష్ట్రానిది).

❓ Practice MCQs

Q1. PM SHRI పథకాన్ని ఏ విద్యా విధాన లక్ష్యాలను సాధించడానికి ప్రారంభించారు? [Easy]

A) జాతీయ విద్యా విధానం 1986

B) జాతీయ విద్యా విధానం 2020

C) ఉచిత మరియు నిర్బంధ విద్య చట్టం 2009

D) కొఠారీ కమిషన్ నివేదిక 1966

Answer: B

Explanation: PM SHRI పథకం జాతీయ విద్యా విధానం 2020 (NEP 2020) కింద పేర్కొన్న ఆశయాలను మోడల్ పాఠశాలల ద్వారా అమలు చేయడానికి ప్రారంభించబడింది.

Q2. PM SHRI పథకం కింద పాఠశాలల్లో ఉపాధ్యాయుల వివరాల సేకరణకు కేంద్ర ప్రభుత్వం ఉపయోగించిన అధికారిక డేటాబేస్ ఏది? [Easy]

A) DIKSHA పోర్టల్

B) UDISE+ 2025-26

C) SWAYAM పోర్టల్

D) PRAGATI యాప్

Answer: B

Explanation: పార్లమెంట్‌లో వెల్లడించిన పాఠశాలలు మరియు ఉపాధ్యాయుల వివరాలు UDISE+ 2025-26 డేటాబేస్ ఆధారంగా సమర్పించబడ్డాయి.

Q3. PM SHRI పథకం యొక్క స్వభావం మరియు నిధుల విధానానికి సంబంధించి సరైన ప్రకటన ఏది? [Moderate]

A) ఇది 100% కేంద్ర ప్రభుత్వ నిధులతో నడిచే కేంద్ర రంగ పథకం (Central Sector Scheme)

B) ఇది కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల భాగస్వామ్యంతో నడిచే కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం (Centrally Sponsored Scheme)

C) ఇది కేవలం ప్రైవేట్ పాఠశాలల అభివృద్ధి కోసం ఉద్దేశించిన పథకం

D) ఇది కేవలం విదేశీ గ్రాంట్ల సహాయంతో అమలయ్యే పథకం

Answer: B

Explanation: PM SHRI అనేది కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ఖర్చుల భాగస్వామ్యంతో అమలయ్యే కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం (Centrally Sponsored Scheme).

Q4. PM SHRI పాఠశాలలకు సంబంధించి క్రింది వాటిలో ఏది నోడల్ సంస్థగా వ్యవహరించదు? [Moderate]

A) కేంద్రీయ విద్యాలయ సంగథన్ (KVS)

B) నవోదయ విద్యాలయ సమితి (NVS)

C) నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషనల్ రీసెర్చ్ అండ్ ట్రైనింగ్ (NCERT)

D) యూనివర్సిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ (UGC)

Answer: D

Explanation: UGC అనేది ఉన్నత విద్యకు సంబంధించినది, PM SHRI పాఠశాల విద్యా రంగానికి (KVS, NVS, NCERT, రాష్ట్ర పాఠశాలలు) సంబంధించినది.

Q5. PM SHRI పాఠశాలల ఎంపిక మరియు లక్ష్యాల గణాంకాలకు సంబంధించి సరైన జత ఏది? [Moderate]

A) మొత్తం లక్ష్యం: 10,000 పాఠశాలలు; ఎంపికైనవి: 13,092 పాఠశాలలు

B) మొత్తం లక్ష్యం: 14,500 కంటే ఎక్కువ పాఠశాలలు; ఇప్పటివరకు ఎంపికైనవి: 13,092 పాఠశాలలు

C) మొత్తం లక్ష్యం: 20,000 పాఠశాలలు; ఇప్పటివరకు ఎంపికైనవి: 15,000 పాఠశాలలు

D) మొత్తం లక్ష్యం: 5,000 పాఠశాలలు; ఇప్పటివరకు ఎంపికైనవి: 4,000 పాఠశాలలు

Answer: B

Explanation: 14,500 కంటే ఎక్కువ పాఠశాలలను బలోపేతం చేయడమే లక్ష్యం కాగా, ఇప్పటివరకు 13,092 పాఠశాలలు ఎంపికయ్యాయి.

Q6. PM SHRI పాఠశాలల నియామకాల ప్రాతిపదికన క్రింది భాషలలో దేనికి అత్యధిక సంఖ్యలో ఉపాధ్యాయులు నియమితులయ్యారు? [Tricky]

A) సంస్కృతం

B) ఉర్దూ

C) ప్రాంతీయ భాషలు (Regional Languages)

D) హిందీ

Answer: C

Explanation: అధికారిక నివేదిక ప్రకారం సంస్కృతానికి 6,102, ఉర్దూకు 1,994 కాగా, ప్రాంతీయ భాషలకు అత్యధికంగా 9,152 మంది ఉపాధ్యాయులు నియమితులయ్యారు.

Q7. PM SHRI పాఠశాల పథకం కింద క్రింది వాక్యాలలో ఏది తప్పుగా పేర్కొనబడింది? [Tricky]

A) ఇది ప్రాథమిక మరియు మాధ్యమిక పాఠశాలల మౌలిక వసతులను బలోపేతం చేస్తుంది.

B) ఈ పథకం కింద కేవలం సంస్కృత భాషకు మాత్రమే ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడుతుంది.

C) కేంద్ర విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ దీని పర్యవేక్షణ బాధ్యత వహిస్తుంది.

D) NEP 2020 అమలుకు ఇది ఒక ఆదర్శ పథకంగా పనిచేస్తుంది.

Answer: B

Explanation: ఈ పథకం కింద సంస్కృతంతో పాటు ఉర్దూ మరియు అనేక ప్రాంతీయ భాషలకు కూడా ఉపాధ్యాయులను నియమించారు.

Q8. PM SHRI పథకం అమలు కాలపరిమితి ఏ ఐదేళ్ల వ్యవధికి నిశ్చయించబడింది? [Tricky]

A) 2020-21 నుండి 2024-25 వరకు

B) 2021-22 నుండి 2025-26 వరకు

C) 2022-23 నుండి 2026-27 వరకు

D) 2023-24 నుండి 2027-28 వరకు

Answer: C

Explanation: PM SHRI పథకం 2022-23 ఆర్థిక సంవత్సరం నుండి 2026-27 ఆర్థిక సంవత్సరం వరకు ఐదేళ్ల కాలానికి ఆమోదించబడింది.

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

PM SHRI పథకం యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశ్యం ఏమిటి?

A) కొత్త విశ్వవిద్యాలయాలను స్థాపించడం

B) దేశవ్యాప్తంగా 14,500 కంటే ఎక్కువ పాఠశాలలను ఆదర్శ పాఠశాలలుగా బలోపేతం చేయడం

C) విదేశీ విద్యార్థులకు ఉచిత విద్యను అందించడం

D) కేవలం ఉపాధ్యాయుల వేతనాలను రెట్టింపు చేయడం

Answer: B

Explanation: PM SHRI పథకం ముఖ్య ఉద్దేశం దేశవ్యాప్తంగా 14,500 కు పైగా పాఠశాలలను ఎంపిక చేసి NEP 2020 కి అనుగుణంగా మోడల్ పాఠశాలలుగా తీర్చిదిద్దడం.

PYQ 2:

PM SHRI పథకానికి సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:

1. ఇది కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం (Centrally Sponsored Scheme).
2. ఇందులో కేంద్రీయ విద్యాలయాలు మరియు నవోదయ విద్యాలయాలు భాగం కావు.
3. జాతీయ విద్యా విధానం 2020 అమలుకు ఇది ప్రాతిపదికగా పనిచేస్తుంది.

పైన పేర్కొన్న ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

A) 1 మాత్రమే

B) 1 మరియు 3 మాత్రమే

C) 2 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: B

Explanation: ప్రకటన 1 మరియు 3 సరైనవి. KVS మరియు NVS లు కూడా PM SHRI పథకంలో భాగమే కాబట్టి ప్రకటన 2 తప్పు.

PYQ 3:

ప్రకటన (A): PM SHRI పాఠశాలల్లో మాతృభాష మరియు ప్రాంతీయ భాషలలో బోధనకు ప్రత్యేక ఉపాధ్యాయులను నియమిస్తున్నారు.

కారణం (R): జాతీయ విద్యా విధానం 2020 ప్రాథమిక స్థాయిలో మాతృభాష ఆధారిత విద్యకు ప్రాధాన్యత ఇస్తుంది.

A) (A) మరియు (R) రెండూ నిజం, మరియు (R) అనేది (A) కి సరైన వివరణ.

B) (A) మరియు (R) రెండూ నిజం, కానీ (R) అనేది (A) కి సరైన వివరణ కాదు.

C) (A) నిజం కానీ (R) తప్పు.

D) (A) తప్పు కానీ (R) నిజం.

Answer: A

Explanation: NEP 2020 ప్రకారం మాతృభాష బోధనకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం వల్లే PM SHRI కింద ప్రాంతీయ, నాన్-హిందీ భాషా ఉపాధ్యాయులను నియమిస్తున్నారు.

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): PM SHRI పథకం యొక్క ముఖ్య లక్ష్యాలను వివరిస్తూ, భారతీయ పాఠశాల విద్యలో NEP 2020 అమలుకు ఇది ఏ విధంగా ఉపయోగపడుతుంది?

PM SHRI (ప్రధానమంత్రి స్కూల్స్ ఫర్ రైజింగ్ ఇండియా) పథకం అనేది 14,500 కంటే ఎక్కువ పాఠశాలలను నమూనా పాఠశాలలుగా అభివృద్ధి చేసేందుకు విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ ప్రారంభించిన కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం. 2026 జూలై 27 నాటికి ఈ పథకం కింద 13,092 పాఠశాలలను ఎంపిక చేయడం జరిగింది.

ఈ పథకం జాతీయ విద్యా విధానం 2020 (NEP 2020) ఆశయాలకు అనుగుణంగా విద్యావ్యవస్థలో నాణ్యతా మార్పులను తీసుకురావడానికి కృషి చేస్తుంది. ముఖ్యంగా ప్రాథమిక విద్యలో మాతృభాష మరియు ప్రాంతీయ భాషలకు ప్రాధాన్యతనిస్తూ, 9,152 ప్రాంతీయ భాషా ఉపాధ్యాయులు, 6,102 సంస్కృత ఉపాధ్యాయులను నియమించడం ద్వారా సమగ్ర విద్యా వికాసానికి పునాది వేసింది.

ఇది ఆధునిక మౌలిక సదుపాయాలు, డిజిటల్ తరగతులు మరియు పర్యావరణ అనుకూల గ్రీన్ స్కూల్ భావనలను పెంపొందిస్తుంది. సరైన పర్యవేక్షణ మరియు రాష్ట్రాల సహకారంతో ఈ పథకాన్ని విజయవంతంగా అమలు చేయడం ద్వారా భారతీయ పాఠశాల రంగాన్ని అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా తీర్చిదిద్దవచ్చు.

Question 2 (250 words): భారతదేశంలో ప్రాథమిక మరియు మాధ్యమిక విద్యా సంస్కరణలలో వికేంద్రీకరణ మరియు బహుభాషా బోధన ప్రాముఖ్యతను విశ్లేషించండి. PM SHRI పథకం ఈ దిశగా ఎలాంటి సవాళ్లను ఎదుర్కొంటోంది?

భారతదేశంలో పాఠశాల విద్య నాణ్యతను పెంచడానికి వికేంద్రీకృత నిర్వహణ మరియు మాతృభాషా బోధన అత్యంత కీలకమైన అంశాలు. రాజ్యాంగంలోని 8వ షెడ్యూల్ మరియు 350A అధికరణం మాతృభాషలో బోధనకు ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నాయి. NEP 2020 నిబంధనలకు అనుగుణంగా ప్రారంభమైన PM SHRI పథకం కింద 13,092 పాఠశాలలను ఎంపిక చేసి, ప్రాంతీయ భాషల విస్తరణకు 9,152 ఉపాధ్యాయులను నియమించడం సమగ్ర విద్యకు మంచి ఉదాహరణ.

చారిత్రకంగా సర్వ శిక్షా అభియాన్ నుండి నేటి సమగ్ర శిక్షా అభియాన్ వరకు కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాలు విద్యా వనరుల సమతుల్య పంపిణీకి దోహదపడ్డాయి. పిఎమ్ శ్రీ పథకం కేంద్రీయ విద్యాలయాలు, నవోదయ పాఠశాలలతో పాటు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ పాఠశాలలను కూడా బలోపేతం చేస్తోంది.

అయితే ఈ పథకం అమలులో కొన్ని కీలక సవాళ్లు ఉన్నాయి. మొదటిది, కేంద్ర-రాష్ట్ర నిధుల పంపిణీ మరియు కొన్ని రాష్ట్రాలు ఈ పథకం అమలుపై చూపుతున్న వైఖరి. రెండోది, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో డిజిటల్ మరియు మౌలిక సదుపాయాల కొరత. మూడోది, నైపుణ్యం కలిగిన భాషా ఉపాధ్యాయుల లభ్యత నిలకడగా లేకపోవడం.

ఈ సవాళ్లను అధిగమించడానికి UDISE+ వంటి డిజిటల్ వేదికల ద్వారా సమర్థవంతమైన పర్యవేక్షణ, రాష్ట్రాలకు సరైన సమయంలో నిధుల విడుదల మరియు స్థానిక భాషా ఉపాధ్యాయులకు నిరంతర శిక్షణ అందించడం ఎంతో అవసరం. అప్పుడే విద్యా రంగంలో సమతుల్య మరియు నాణ్యమైన అభివృద్ధి సాధ్యమవుతుంది.

⚠️ Examiner Trap

  • Trap 1: Students often confuse Central Sector Scheme (కేంద్ర రంగ పథకం) with Centrally Sponsored Scheme (కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం). The correct fact is PM SHRI is a Centrally Sponsored Scheme where costs are shared between Centre and States.
  • Trap 2: A common wrong assumption is that PM SHRI applies only to Central Government schools like KVS and NVS. The reality is that State Government schools are also included along with KVS, NVS, and NCERT.
  • Trap 3: Many students miss the status of language teachers when answering questions on PM SHRI. Always remember that Regional languages have the highest number of appointed teachers (9,152), followed by Sanskrit (6,102) and Urdu (1,994).

🧭 Exam Tip

  • Prelims Angle: ప్రాథమిక పరీక్షల్లో పథకం రకం (Centrally Sponsored), లక్ష్యం (14,500+ పాఠశాలలు), ఇప్పటివరకు ఎంపికైనవి (13,092) మరియు నివేదిక మూలం (UDISE+ 2025-26) వంటి ఖచ్చితమైన డేటాను నేరుగా అడిగే అవకాశం ఉంది.
  • Mains Angle: ప్రధాన పరీక్షలలో (GS Paper 2) NEP 2020 సాధనకు మోడల్ పాఠశాలల అవసరం, బహుభాషా విద్య (Multilingual Education) యొక్క సామాజిక-ఆర్థిక ప్రాముఖ్యతపై ప్రశ్నలు వచ్చే అవకాశం ఉంది.
  • Interview Angle: ఇంటర్వ్యూలలో "మాతృభాషలో బోధన వల్ల విద్యార్థులకు ఎలాంటి ప్రయోజనం ఉంటుంది?" లేదా "కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాల అమలులో రాష్ట్రాల సవాళ్లు ఏమిటి?" అనే అంశాలపై విశ్లేషణాత్మక అభిప్రాయాన్ని కోరవచ్చు.
  • High-Probability Prediction: రాబోయే APPSC/TSPSC మరియు UPSC పరీక్షల్లో PM SHRI పథకం మరియు మాతృభాషా ఉపాధ్యాయుల నియామక గణాంకాలపై నేరుగా ఒక Statement-based MCQ రావడం దాదాపు నిశ్చయం.