అంతర్జాతీయ పులుల దినోత్సవం (జులై 29, 2026) సందర్భంగా న్యూఢిల్లీలో ఏర్పాటు చేసిన కార్యక్రమంలో కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ మరియు వాతావరణ మార్పుల శాఖ మంత్రి శ్రీ భూపేందర్ యాదవ్ ప్రసంగించారు. గత 12 ఏళ్లలో భారతదేశంలో వైల్డ్లైఫ్ సంరక్షణ చర్యల వల్ల పులుల సంఖ్య 3,682కి చేరగా, పులుల రిజర్వుల (Tiger Reserves) సంఖ్య 58కి పెరిగిందని ఆయన వెల్లడించారు. ఈ సందర్భంగా జాతీయ పులుల సంరక్షణ ప్రాధికార సంస్థ (NTCA) ద్వారా 'NTCA ఇకో-టూరిజం వెబ్పేజీ'ని ప్రారంభించడంతో పాటు, విశిష్ట సేవలుందించిన అధికారులకు NTCA అవార్డులను అందజేశారు.
అంతర్జాతీయ పులుల దినోత్సవం 2026 సందర్భంగా న్యూఢిల్లీలో కేంద్ర పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రత్యేక వేడుకలను నిర్వహించింది. ఈ కార్యక్రమంలో కేంద్ర మంత్రి శ్రీ భూపేందర్ యాదవ్ ప్రసంగిస్తూ, గడిచిన 12 ఏళ్లలో భారతదేశ పులుల సంరక్షణ వ్యూహాలు అద్భుతమైన ఫలితాలను ఇచ్చాయని తెలిపారు. క్షేత్రస్థాయిలో అటవీ అధికారులు, స్థానిక ప్రజల భాగస్వామ్యంతో పులుల సంఖ్య మరియు రక్షిత ప్రాంతాల వైశాల్యం క్రమంగా పెరిగిందని పేర్కొన్నారు.
ఈ వేడుకలు జులై 29, 2026న రాజధాని న్యూఢిల్లీలో జరిగాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా పులులు నివసించే 13 దేశాలలో (Tiger Range Countries) ఈ దినోత్సవాన్ని నిర్వహించగా, భారతదేశం తన సాధించిన విజయాలను ఈ వేదికపై ప్రదర్శించింది.
భారతదేశంలో పులుల సంరక్షణ కేవలం సైన్స్ ఆధారితంగానే కాకుండా స్థానిక సమాజాల భాగస్వామ్యంతో జరుగుతుంది.
ఈ అంశం UPSC GS Paper 3 (ఎన్విరాన్మెంట్ & బయోడైవర్సిటీ) మరియు APPSC/TSPSC పోటీ పరీక్షలకు ఎంతో కీలకమైనది. పులులు ఆవాస పర్యావరణ వ్యవస్థ యొక్క ఆరోగ్యానికి ప్రతిరూపంగా పనిచేస్తాయి (Umbrella Species). పులులను కాపాడటం ద్వారా అడవులు, నదులు మరియు పర్యావరణ సమతుల్యత స్వయంచాలకంగా పరిరక్షించబడతాయి.
ప్రపంచవ్యాప్తంగా అడవుల్లో జీవిస్తున్న పులులలో 75% పైగా భారతదేశంలోనే ఉన్నాయి. చైనా, రష్యా, ఇండోనేషియా వంటి మిగిలిన టైగర్ రేంజ్ దేశాలతో పోలిస్తే, మానవ జనాభా సాంద్రత ఎక్కువగా ఉన్నప్పటికీ భారతదేశం సాధించిన ఈ పెరుగుదల అంతర్జాతీయ సమాజంచే ప్రశంసించబడింది.
1. కొత్తగా ప్రారంభించిన NTCA ఇకో-టూరిజం పోర్టల్ ద్వారా పర్యావరణ రక్షణ మరియు నిధుల సమీకరణ మరింత పారదర్శకంగా మారుతుంది.
2. బిగ్ క్యాట్ అలయన్స్ (IBCA) ద్వారా ఆఫ్రికా, ఆసియా దేశాలకు భారతదేశపు టైగర్ కన్జర్వేషన్ మోడల్ను విస్తరింపజేస్తారు.
3. మానవ-వన్యప్రాణి సంఘర్షణల నివారణకు ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ మరియు డ్రోన్ ట్రాకింగ్ టెక్నాలజీల వినియోగం పెరుగుతుంది.
Core Concept: ప్రాజెక్ట్ టైగర్ & NTCA (Project Tiger & NTCA)
Q1. అంతర్జాతీయ పులుల దినోత్సవాన్ని (Global Tiger Day) ప్రతి సంవత్సరం ఏ తేదీన జరుపుకుంటారు? [Easy]
A) జూన్ 5
B) జులై 29
C) మార్చి 3
D) అక్టోబర్ 4
Answer: B
Explanation: ప్రతి సంవత్సరం జులై 29న అంతర్జాతీయ పులుల దినోత్సవాన్ని జరుపుకుంటారు.
Q2. ప్రస్తుతం భారతదేశంలో అధికారికంగా ఉన్న టైగర్ రిజర్వుల (Tiger Reserves) సంఖ్య ఎంత? [Easy]
A) 50
B) 53
C) 58
D) 62
Answer: C
Explanation: కేంద్ర పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ నివేదిక ప్రకారం భారతదేశంలో ప్రస్తుతం 58 టైగర్ రిజర్వులు ఉన్నాయి.
Q3. నేషనల్ టైగర్ కన్జర్వేషన్ అథారిటీ (NTCA) కి సంబంధించి క్రింది వాటిలో సరైన ప్రకటన ఏది? [Moderate]
A) ఇది రాజ్యాంగబద్ధమైన స్వతంత్ర సంస్థ (Constitutional Body).
B) ఇది వైల్డ్లైఫ్ ప్రొటెక్షన్ యాక్ట్ 1972 సవరణ ద్వారా ఏర్పాటైన చట్టబద్ధమైన సంస్థ (Statutory Body).
C) దీనికి ప్రధానమంత్రి అధ్యక్షత వహిస్తారు.
D) ఇది నీతి ఆయోగ్ ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తుంది.
Answer: B
Explanation: NTCA అనేది వైల్డ్లైఫ్ ప్రొటెక్షన్ యాక్ట్ 1972కి 2006లో చేసిన సవరణ ద్వారా ఏర్పాటైన ఒక చట్టబద్ధమైన సంస్థ (Statutory Body).
Q4. పులుల గణన మరియు పెట్రోలింగ్ కోసం భారత అటవీ శాఖ ఉపయోగిస్తున్న 'M-STrIPES' మొబైల్ అప్లికేషన్ యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? [Moderate]
A) అడవుల నరికివేతను నిరోధించడం
B) పులుల ఆవాసాల పర్యవేక్షణ మరియు రోమింగ్ పెట్రోలింగ్
C) పర్యాటకులకు టికెట్లు విక్రయించడం
D) గిరిజనులకు పరిహారం చెల్లించడం
Answer: B
Explanation: M-STrIPES (Monitoring System for Tigers - Intensified Patrol and Ecological Status) అనేది పులుల పర్యవేక్షణ మరియు అటవీ సిబ్బంది పెట్రోలింగ్ కోసం ఉపయోగించే డిజిటల్ వ్యవస్థ.
Q5. జూలై 2026 నాటికి నమోదు చేయబడిన వివరాల ప్రకారం భారతదేశంలో పులుల మొత్తం సంఖ్య ఎంత? [Moderate]
A) 2,967
B) 3,167
C) 3,682
D) 4,200
Answer: C
Explanation: జులై 2026 అధికారిక ప్రకటన ప్రకారం భారతదేశంలో పులుల సంఖ్య 3,682 గా నమోదైంది.
Q6. పులుల సంరక్షణకు సంబంధించి ప్రసిద్ధి చెందిన 'TX2' అంతర్జాతీయ లక్ష్యం ఏ సమావేశంలో నిర్ణయించబడింది? [Tricky]
A) పారిస్ క్లైమేట్ సమ్మిట్ 2015
B) సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్ టైగర్ సమ్మిట్ 2010
C) నాగోయా ప్రోటోకాల్ 2010
D) గ్లాస్గో COP26 2021
Answer: B
Explanation: 2010లో రష్యాలోని సెయింట్ పీటర్స్బర్గ్ టైగర్ సమ్మిట్లో 2022 నాటికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా పులుల సంఖ్యను రెట్టింపు చేయాలని TX2 లక్ష్యాన్ని నిర్దేశించారు.
Q7. వైల్డ్లైఫ్ ప్రొటెక్షన్ యాక్ట్, 1972 కింద పులులు ఏ షెడ్యూల్లో వర్గీకరించబడ్డాయి? [Tricky]
A) షెడ్యూల్ I
B) షెడ్యూల్ II
C) షెడ్యూల్ III
D) షెడ్యూల్ IV
Answer: A
Explanation: పులులకు అత్యున్నత స్థాయి చట్టపరమైన రక్షణ కల్పిస్తూ వైల్డ్లైఫ్ ప్రొటెక్షన్ యాక్ట్ 1972లోని షెడ్యూల్-I లో చేర్చారు.
Q8. ఇంటర్నేషనల్ బిగ్ క్యాట్ అలయన్స్ (IBCA) కి సంబంధించి క్రింది వ్యాఖ్యలలో ఏది సరికాదు? [Tricky]
A) దీనిని భారతదేశం ప్రారంభించింది.
B) ఇది కేవలం ఆసియా దేశాలకు మాత్రమే పరిమితమైన కూటమి.
C) ఇది పులి, సింహం, చిరుత, మంచు చిరుత, ప్యూమా, జాగ్వార్, చిరుతపులి అనే 7 పెద్ద పిల్లి జాతుల రక్షణకు పనిచేస్తుంది.
D) వన్యప్రాణుల అక్రమ రవాణాను నిరోధించడం దీని ప్రధాన లక్ష్యాలలో ఒకటి.
Answer: B
Explanation: IBCA కేవలం ఆసియాకే పరిమితం కాదు; ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా బిగ్ క్యాట్స్ నివసించే 96 రేంజ్ దేశాల భాగస్వామ్యంతో పనిచేసే అంతర్జాతీయ కూటమి.
PYQ 1:
భారతదేశంలో 'ప్రాజెక్ట్ టైగర్' (Project Tiger) ఏ సంవత్సరంలో ప్రారంభించబడింది?
A) 1970
B) 1973
C) 1980
D) 1992
Answer: B
Explanation: భారత ప్రభుత్వం వన్యప్రాణి పరిరక్షణ చర్యల్లో భాగంగా 1973 ఏప్రిల్లో ప్రాజెక్ట్ టైగర్ను ప్రారంభించింది.
PYQ 2:
నేషనల్ టైగర్ కన్జర్వేషన్ అథారిటీ (NTCA) కి సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
1. ఇది పర్యావరణ, అటవీ మరియు వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ కింద పనిచేసే చట్టబద్ధమైన సంస్థ.
2. ప్రతి సంవత్సరం అంతర్జాతీయ పులుల దినోత్సవాన్ని అక్టోబర్ 24న నిర్వహిస్తుంది.
3. టైగర్ రిజర్వుల సరిహద్దుల మార్పుకు NTCA అనుమతి తప్పనిసరి.
పైన పేర్కొన్న ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?
A) 1 మాత్రమే
B) 1 మరియు 3 మాత్రమే
C) 2 మరియు 3 మాత్రమే
D) 1, 2 మరియు 3
Answer: B
Explanation: ప్రకటన 1 మరియు 3 సరైనవి. ప్రకటన 2 తప్పు, ఎందుకంటే గ్లోబల్ టైగర్ డే జులై 29న నిర్వహించబడుతుంది.
PYQ 3:
జతపరచండి (Match the Following):
List I (సంస్థ/పథకం) — List II (ప్రారంభ సంవత్సరం/సంబంధిత అంశం)
a. ప్రాజెక్ట్ టైగర్ — 1. జులై 29 b. NTCA ఏర్పాటు — 2. 1973 c. గ్లోబల్ టైగర్ డే — 3. 2006 d. IUCN బెంగాల్ టైగర్ స్టేటస్ — 4. Endangered
కోడ్లు:
A) a-2, b-3, c-1, d-4
B) a-3, b-2, c-1, d-4
C) a-2, b-3, c-4, d-1
D) a-1, b-2, c-3, d-4
Answer: A
Explanation: ప్రాజెక్ట్ టైగర్ 1973లో, NTCA 2006లో ప్రారంభమయ్యాయి; గ్లోబల్ టైగర్ డే జులై 29న జరుపుకుంటారు మరియు IUCN లో పులి హోదా Endangered.
Question 1 (150 words): "భారతదేశంలో పులుల సంరక్షణ కేవలం ఒక జాతి పరిరక్షణ మాత్రమే కాదు, పర్యావరణ మరియు వాతావరణ భద్రతకు ప్రాణాధారం." చర్చించండి.
భారతదేశంలో పులుల సంరక్షణ కేవలం ఒక నిర్దిష్ట జంతు జాతిని కాపాడుకోవడానికి మాత్రమే పరిమితం కాలేదు; ఇది దేశ పర్యావరణ మరియు వాతావరణ భద్రతకు అత్యంత కీలకమైన అంశం. పులి ఒక 'అంబ్రెల్లా స్పేసీస్' (Umbrella Species). అనగా, ఆహారపు గొలుసులో అగ్రస్థానంలో ఉండే పులిని రక్షించడం ద్వారా దాని కింద ఉండే తృణభక్షక జంతువులు, వృక్షసంపద, మరియు అటవీ పర్యావరణ వ్యవస్థ స్వయంచాలకంగా పరిరక్షించబడతాయి.
ప్రస్తుతం దేశంలో 58 టైగర్ రిజర్వులు ఉన్నాయి, ఇవి ప్రధాన నదుల జన్మస్థానాలకు మరియు జలచర వ్యవస్థలకు ఆవాసాలుగా పనిచేస్తున్నాయి. ఉదాహరణకు, కార్బెట్, రణథంబోర్, లేదా సుందర్బన్స్ వంటి రిజర్వులు కార్బన్ సింక్లుగా (Carbon Sinks) వ్యవహరిస్తూ వాతావరణ మార్పుల తీవ్రతను తగ్గిస్తున్నాయి.
జులై 2026 నాటికి దేశంలో పులుల సంఖ్య 3,682కి పెరగడం అనేది సుస్థిరాభివృద్ధి మరియు జీవవైవిధ్య పరిరక్షణలో భారతదేశం సాధించిన విజయానికి నిదర్శనం. కాబట్టి పులుల సంరక్షణ అనేది అడవుల విస్తరణకు, భూగర్భ జలాల పెరుగుదలకు మరియు మానవ మనుగడకు అత్యంత ఆవశ్యకం.
Question 2 (250 words): భారతదేశంలో ప్రాజెక్ట్ టైగర్ విజయవంతం కావడానికి దోహదపడిన అంశాలను విశ్లేషిస్తూ, పెరుగుతున్న పులుల జనాభా దృష్ట్యా ఎదురవుతున్న నూతన సవాళ్లను మరియు పరిష్కార మార్గాలను సమీక్షించండి.
1973లో కేవలం 9 రిజర్వులతో ప్రారంభమైన ప్రాజెక్ట్ టైగర్, నేడు 58 రిజర్వులతో 3,682 పులులకు నిలయంగా మారి ప్రపంచంలోనే అత్యంత విజయవంతమైన వైల్డ్లైఫ్ కన్జర్వేషన్ ప్రాజెక్ట్గా నిలిచింది.
విజయానికి ప్రధాన కారణాలు:
1. చట్టభద్రత: వైల్డ్లైఫ్ ప్రొటెక్షన్ యాక్ట్ 1972 మరియు 2006లో NTCA ఏర్పాటు ద్వారా బలమైన చట్టపరమైన పునాది ఏర్పడింది.
2. సాంకేతిక పరిజ్ఞానం: M-STrIPES యాప్, కెమెరా ట్రాప్లు మరియు జియో-ట్యాగింగ్ ద్వారా శాస్త్రీయంగా నిఘా పెట్టడం.
3. కమ్యూనిటీ భాగస్వామ్యం: బఫర్ జోన్లలో ఇకో-డెవలప్మెంట్ కమిటీల (EDC) ద్వారా స్థానిక ప్రజలకు ఉపాధి కల్పించడం.
ఎదురవుతున్న నూతన సవాళ్లు:
1. మానవ-మృగాల సంఘర్షణ (Human-Wildlife Conflict): పులుల సంఖ్య పెరగడం మరియు అటవీ సరిహద్దుల వద్ద మానవ ఆక్రమణల వల్ల గ్రామాలపై దాడులు పెరుగుతున్నాయి.
2. కారిడార్ విచ్ఛిన్నత (Habitat Fragmentation): జాతీయ రహదారులు, రైల్వే లైన్లు మరియు మైనింగ్ ప్రాజెక్టుల వల్ల అడవుల మధ్య అనుసంధానత దెబ్బతింటోంది.
3. ఆవాస సామర్థ్య పరిమితి (Carrying Capacity): కొన్ని నిర్దిష్ట రిజర్వులలో పరిమితికి మించి పులులు ఉండటం వల్ల అంతర్గత పోరాటాలు పెరుగుతున్నాయి.
ముందుకు సాగే మార్గం (Way Forward): అటవీ కారిడార్లను రక్షించడం, స్మార్ట్ నిఘా వ్యవస్థలను బలోపేతం చేయడం మరియు సుస్థిర ఇకో-టూరిజం విధానాలను అమలు చేయడం అత్యంత ఆవశ్యకం. స్థానిక ప్రజలకు తగిన నష్టపరిహారం మరియు ప్రత్యామ్నాయ ఉపాధి అవకాశాలు కల్పిస్తూ, రక్షణ చర్యల్లో వారిని భాగస్వాములను చేసినప్పుడే ఈ విజయం సుదీర్ఘకాలం నిలుస్తుంది.