ఇండియన్ స్టాటిస్టికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ (ISI) బిల్లు 2026: లోక్‌సభలో ప్రవేశపెట్టనున్న కేంద్రం

What Happened

కేంద్ర ప్రభుత్వం మారుతున్న కాలానికి అనుగుణంగా డేటా సైన్స్ మరియు స్టాటిస్టికల్ పరిశోధనలను ప్రోత్సహించడానికి 'ఇండియన్ స్టాటిస్టికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ (ISI) బిల్లు, 2026'ను లోక్‌సభలో ప్రవేశపెట్టనుంది. దీని ద్వారా సంస్థను ఒక స్వతంత్ర 'బాడీ కార్పొరేట్'గా మార్చి, దాని పాలనా నిర్మాణాన్ని పటిష్టం చేస్తారు. 1959 నాటి పాత చట్టాన్ని పూర్తిగా రద్దు చేసి, నూతన పాలనా విధానాలను అమలు చేయనున్నారు.

When & Where

ఈ బిల్లును 2026 జులైలో జరుగుతున్న పార్లమెంట్ వర్షాకాల సమావేశాల్లో న్యూఢిల్లీలోని లోక్‌సభలో ప్రవేశపెట్టనున్నారు. కేంద్ర స్టాటిస్టిక్స్ మరియు ప్రోగ్రామ్ ఇంప్లిమెంటేషన్ సహాయ మంత్రి రావు ఇందర్‌జిత్ సింగ్ ఈ బిల్లుకు సంబంధించిన కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియ పూర్తి అయినట్లు తెలిపారు.

Who Is Involved

• కేంద్ర ప్రభుత్వం (MoSPI): నూతన బిల్లును తీసుకువస్తున్న ప్రధాన మంత్రిత్వ శాఖ.
• భారత రాష్ట్రపతి: ఇన్‌స్టిట్యూట్‌కు 'విజిటర్' హోదాలో ఉంటారు.
• బోర్డ్ ఆఫ్ గవర్నర్స్ (BoG): పాలనాపరమైన విధానాలను రూపొందించే అత్యున్నత సంస్థ. ఇందులో అకడమిక్, పరిశ్రమల రంగానికి చెందిన నిపుణులు చైర్‌పర్సన్‌గా వ్యవహరిస్తారు.
• డైరెక్టర్: ఇన్‌స్టిట్యూట్ డైరెక్టర్ అకడమిక్ వ్యవహారాలకు పెద్దదిక్కుగా ఉంటూ అకడమిక్ కౌన్సిల్‌కు నేతృత్వం వహిస్తారు.

How It Works

• సంస్థాగత మార్పు: పాత చట్టం ప్రకారం సొసైటీగా ఉన్న ఈ ఇన్‌స్టిట్యూట్, ఈ బిల్లు ద్వారా చట్టబద్ధమైన కార్పొరేట్ బాడీగా మారుతుంది.
• బోర్డ్ ఆఫ్ గవర్నర్స్ నిర్మాణం: మొత్తం 11 మంది సభ్యులు ఉంటారు. ఒకరు ప్రభుత్వ నామినీ కాగా, చైర్‌పర్సన్‌తో సహా 5 మంది బయటి నిపుణులు, మరో 5 మంది సంస్థ అంతర్గత సభ్యులు ఉంటారు.
• అకడమిక్ కౌన్సిల్: పూర్తి కాలపు ప్రొఫెసర్లు మరియు ఫ్యాకల్టీ ఇందులో సభ్యులుగా ఉంటారు. ఇది కేవలం అకడమిక్ సలహాలు, విధానాల రూపకల్పనపై దృష్టి పెడుతుంది.
• విస్తరణ అధికారం: బోర్డ్ ఆఫ్ గవర్నర్స్‌కు ఇన్‌స్టిట్యూట్ సెంటర్లను దేశంలో లేదా విదేశాల్లో కొత్తగా ఏర్పాటు చేయడానికి, విలీనం చేయడానికి లేదా మూసివేయడానికి అధికారం ఉంటుంది.

Why It Matters

ఈ బిల్లు UPSC GS Paper 2 (Governance & Institutions) మరియు GS Paper 3 (Science & Tech, Economy) లకు చాలా ముఖ్యమైనది. డేటా సైన్స్, కృత్రిమ మేధ (AI) వంటివి అభివృద్ధి చెందుతున్న ప్రస్తుత తరుణంలో, నాణ్యమైన స్టాటిస్టిషియన్లు మరియు డేటా నిపుణుల అవసరం చాలా ఉంది. ఈ సంస్థను ఆధునీకరించడం ద్వారా గ్లోబల్ మార్కెట్‌లో భారతదేశం తన మానవ వనరుల సామర్థ్యాన్ని పెంచుకుంటుంది.

Historical Background

• 1931: ప్రముఖ భారతీయ శాస్త్రవేత్త పి.సి. మహలనోబిస్ (P.C. Mahalanobis) కోల్‌కతాలో ఇండియన్ స్టాటిస్టికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ను స్థాపించారు.
• 1959: ఇండియన్ స్టాటిస్టికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ చట్టం, 1959 ద్వారా దీనికి 'జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన సంస్థ' (INI) గా గుర్తింపు లభించింది.
• 1995: స్టాటిస్టిక్స్‌తో పాటు మ్యాథమెటిక్స్, క్వాంటిటేటివ్ ఎకనామిక్స్, కంప్యూటర్ సైన్స్‌లలో డిగ్రీలు ప్రదానం చేసేలా చట్టానికి సవరణ చేశారు.

Previous Related Events

• 2020: ప్రొఫెసర్ ఆర్.ఏ. మాశేల్కర్ నేతృత్వంలో ఒక కమిటీని నియమించారు. ఈ కమిటీ ఐఎస్‌ఐ ఆధునీకరణ మరియు గవర్నెన్స్ సంస్కరణలపై ప్రభుత్వానికి నివేదిక ఇచ్చింది.
• 2023-2024: భారతదేశంలో డేటా ఆధారిత పాలన (Data-driven governance) కోసం జాతీయ డేటా గవర్నెన్స్ ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ను కేంద్రం ప్రతిపాదించింది.
• 2024: విద్యాసంస్థల్లో పేపర్ లీకేజీలు నివారించడానికి పబ్లిక్ ఎగ్జామినేషన్స్ చట్టం-2024 ను తీసుకొచ్చారు, ఇది విద్యా రంగంలో పారదర్శకతకు నిదర్శనం.

Static GK Connection

• పి.సి. మహలనోబిస్: ఇతనిని 'భారత గణాంక శాస్త్ర పితామహుడు' అని పిలుస్తారు. రెండవ పంచవర్ష ప్రణాళిక (మహలనోబిస్ మోడల్) రూపకల్పనలో కీలక పాత్ర పోషించారు.
• జాతీయ గణాంక దినోత్సవం (National Statistics Day): మహలనోబిస్ జయంతి అయిన జూన్ 29న ప్రతి సంవత్సరం జాతీయ గణాంక దినోత్సవంగా జరుపుకుంటారు.

India & World Comparison

ప్రపంచవ్యాప్తంగా డేటా సైంటిస్టుల డిమాండ్ వేగంగా పెరుగుతోంది. అమెరికా (MIT, Stanford), యూకే వంటి దేశాల్లో స్టాటిస్టికల్ పరిశోధనలకు అత్యుత్తమ సంస్థలు ఉన్నాయి. భారతీయ టెక్ మరియు ఆర్థిక రంగానికి అవసరమైన ప్రతిభను (Talent pool) సొంతంగా సృష్టించుకోవడానికి, అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలతో ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ను అప్‌గ్రేడ్ చేయడం అనివార్యం.

Future Impact

• ఆర్థిక స్వయంప్రతిపత్తి: ఫీజుల ద్వారా, కన్సల్టెన్సీల ద్వారా, పేటెంట్ల ద్వారా సొంతంగా నిధులు సమకూర్చుకునే అవకాశాలు పెరుగుతాయి.
• గ్లోబల్ సెంటర్స్: బోర్డ్ ఆఫ్ గవర్నర్స్ నిర్ణయాలతో భవిష్యత్తులో విదేశాల్లోనూ ISI క్యాంపస్‌లు ప్రారంభమయ్యే సూచనలు ఉన్నాయి.
• రీసెర్చ్ విస్తరణ: ఫండమెంటల్ రీసెర్చ్‌తో పాటు కమర్షియల్, అప్లైడ్ రీసెర్చ్ (AI, మెషిన్ లెర్నింగ్) వైపు సంస్థ అడుగులు వేయనుంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• ఇండియన్ స్టాటిస్టికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ (ISI) బిల్లు 2026 ను లోక్‌సభలో ప్రవేశపెట్టారు.
• ఇది 1959 నాటి ISI చట్టాన్ని పూర్తిగా రద్దు చేస్తుంది.
• సంస్థకు చట్టబద్ధమైన స్వతంత్ర 'బాడీ కార్పొరేట్' (Body Corporate) హోదా వస్తుంది.
• ISI విజిటర్‌గా (Visitor) భారత రాష్ట్రపతి వ్యవహరిస్తారు.
• విధానపరమైన నిర్ణయాలకు 11 మంది సభ్యులతో 'బోర్డ్ ఆఫ్ గవర్నర్స్' (BoG) ఏర్పాటవుతుంది.
• BoG లో ఒకే ఒక ప్రభుత్వ ప్రతినిధి (Nominee) ఉంటారు, మిగతావారు నిపుణులు.
• చైర్‌పర్సన్‌గా అకడమిక్ లేదా పరిశ్రమలకు చెందిన ప్రముఖులు ఉంటారు.
• అకడమిక్ వ్యవహారాల కోసం ఇన్‌స్టిట్యూట్ డైరెక్టర్ నేతృత్వంలో అకడమిక్ కౌన్సిల్ పనిచేస్తుంది.
• ఈ నూతన సంస్కరణలు 2020 నాటి ఆర్.ఏ. మాశేల్కర్ కమిటీ సిఫార్సుల ఆధారంగా రూపొందాయి.
• ఇది కేంద్ర 'స్టాటిస్టిక్స్ అండ్ ప్రోగ్రామ్ ఇంప్లిమెంటేషన్ మంత్రిత్వ శాఖ' (MoSPI) పరిధిలోకి వస్తుంది.
• దేశంలో డేటా సైంటిస్టులు, స్టాటిస్టిషియన్ల కొరతను తీర్చడం దీని లక్ష్యం.
• కొత్త క్యాంపస్‌లు ఏర్పాటు చేసే అధికారం BoG కి దక్కుతుంది.
• ఖాతాల ఆడిట్ ప్రామాణికంగా కాగ్ (CAG) సూచనల ప్రకారం జరుగుతుంది.
• జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన సంస్థ (INI) హోదా కొనసాగుతుంది.
• మహలనోబిస్ స్థాపించిన ఈ సంస్థ ఇప్పుడు గ్లోబల్ డేటా సైన్స్ హబ్‌గా మారనుంది.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: Institutions of National Importance (INI)

• Definition: భారతదేశ అత్యున్నత నైపుణ్యం కలిగిన మానవ వనరులను అభివృద్ధి చేయడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్న స్వయంప్రతిపత్తి గల విద్యా సంస్థలను INI అంటారు.
• Constitutional / Legal Basis: రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్‌లో ఉన్న యూనియన్ లిస్ట్ (Union List) లోని ఎంట్రీ 63, 64 ద్వారా కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ఈ హోదా కల్పించే అధికారం ఉంది.
• Scientific / Economic Principle: పరిశోధన మరియు అకడమిక్ నైపుణ్యాన్ని స్వతంత్రంగా ప్రోత్సహించడం ద్వారా దేశ ఆర్థిక వృద్ధిని వేగవంతం చేయడం.
• How it connects to this event: 1959 చట్టం ద్వారా ISI కి INI హోదా వచ్చింది, 2026 బిల్లు ద్వారా ఆ సంస్థ పాలనా యంత్రాంగాన్ని ఆధునీకరిస్తున్నారు.
• Origin & History: 1951లో ఐఐటీ ఖరగ్‌పూర్‌కు తొలిసారిగా INI హోదాను కల్పించడం ద్వారా ఈ కాన్సెప్ట్ భారత్‌లో ప్రారంభమైంది.
• Key milestone 1: 1961లో ఇన్‌స్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ యాక్ట్ ద్వారా ఐఐటీలకు శాశ్వత చట్టబద్ధమైన INI హోదా లభించింది.
• Key milestone 2: 2017లో IIM చట్టం ద్వారా ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్‌లకు డిగ్రీలు ప్రధానం చేసే INI హోదా దక్కింది.
• Related Acts / Schemes / Treaties: National Education Policy (NEP) 2020, IIM Act 2017, NITSER Act 2007.
• Nodal Ministry / Body: ఆయా సంస్థల స్వభావాన్ని బట్టి విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ లేదా సంబంధిత మంత్రిత్వ శాఖలు (ఉదాహరణకు ISI కి MoSPI).
• India-specific relevance: గ్లోబల్ నాలెడ్జ్ ఎకానమీలో భారత్ పోటీ పడాలంటే INI ల ద్వారానే అత్యుత్తమ శాస్త్రవేత్తలు తయారవుతారు.
• Global comparison: అమెరికాలో ఐవీ లీగ్ (Ivy League) యూనివర్సిటీలు, యూకే లో రస్సెల్ గ్రూప్ సంస్థలు ఎలాగో భారత్‌లో INI లు అలా గుర్తింపు పొందాయి.
• Data point: ప్రస్తుతం భారతదేశంలో 160 కి పైగా విద్యా సంస్థలకు INI హోదా ఉంది (IITలు, NITలు, AIIMS, NLUలు మొదలైనవి).
• Common exam angle: INI లకు సంబంధించిన బిల్లులు ఎవరు ఆమోదిస్తారు? ఏ మంత్రిత్వ శాఖ కిందకు వస్తాయి? విజిటర్‌గా ఎవరు ఉంటారు? అనేవి తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు.
• Easy memory hook: "INI means India's National Identity in Education" - ఇవి కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆధీనంలో, పార్లమెంట్ చట్టం ద్వారా తయారవుతాయి.

---

❓ Practice MCQs

Q1. ఇటీవల ప్రతిపాదించిన ఇండియన్ స్టాటిస్టికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ (ISI) బిల్లు, 2026 ప్రకారం ఈ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌కు 'విజిటర్' (Visitor) గా ఎవరు వ్యవహరిస్తారు? [Easy]

A) ప్రధాన మంత్రి

B) కేంద్ర విద్యా శాఖ మంత్రి

C) భారత రాష్ట్రపతి

D) నీతి ఆయోగ్ చైర్మన్

Answer: C

Explanation: కొత్త బిల్లు ప్రకారం భారత రాష్ట్రపతి ISI కి విజిటర్‌గా వ్యవహరిస్తారు.

---

Q2. ఇండియన్ స్టాటిస్టికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ (ISI) బిల్లు, 2026 ఏ సంవత్సరంలో చేయబడిన పాత చట్టాన్ని రద్దు చేసి దాని స్థానంలో రానుంది? [Easy]

A) 1947

B) 1959

C) 1971

D) 1995

Answer: B

Explanation: 1959 నాటి ఇండియన్ స్టాటిస్టికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ చట్టాన్ని పూర్తిగా రద్దు చేసి, సమగ్రమైన 2026 బిల్లును తీసుకురానున్నారు.

---

Q3. ISI కి విధానపరమైన (Policy) నిర్ణయాలు తీసుకునే 'బోర్డ్ ఆఫ్ గవర్నర్స్' (BoG) లో మొత్తం ఎంత మంది సభ్యులు ఉంటారు? [Moderate]

A) 9 సభ్యులు

B) 11 సభ్యులు

C) 15 సభ్యులు

D) 21 సభ్యులు

Answer: B

Explanation: ఈ బోర్డ్ ఆఫ్ గవర్నర్స్‌లో ఒక ప్రభుత్వ నామినీ, ఐదుగురు బయటి నిపుణులు, ఐదుగురు సంస్థ అంతర్గత సభ్యులతో కలిపి మొత్తం 11 మంది ఉంటారు.

---

Q4. ఈ సంస్థ యొక్క ప్రధాన అకడమిక్ విభాగమైన 'అకడమిక్ కౌన్సిల్' కు ఎవరు నేతృత్వం వహిస్తారు? [Moderate]

A) బోర్డ్ ఆఫ్ గవర్నర్స్ చైర్‌పర్సన్

B) కేంద్ర స్టాటిస్టిక్స్ మంత్రి

C) ఇన్‌స్టిట్యూట్ డైరెక్టర్

D) ఛాన్సలర్

Answer: C

Explanation: అకడమిక్ కౌన్సిల్‌కు ఇన్‌స్టిట్యూట్ డైరెక్టర్ నేతృత్వం వహిస్తారు, బోర్డ్ ఆఫ్ గవర్నర్స్‌కు చైర్‌పర్సన్ నేతృత్వం వహిస్తారు.

---

Q5. ఇండియన్ స్టాటిస్టికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఏ కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో పనిచేస్తుంది? [Moderate]

A) విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Education)

B) సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Science and Technology)

C) స్టాటిస్టిక్స్ మరియు ప్రోగ్రామ్ ఇంప్లిమెంటేషన్ మంత్రిత్వ శాఖ (MoSPI)

D) ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు ఐటీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY)

Answer: C

Explanation: స్టాటిస్టిక్స్‌కు సంబంధించిన సంస్థ కాబట్టి, ఇది నేరుగా MoSPI ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తుంది.

---

Q6. ఈ నూతన సంస్కరణలు మరియు బిల్లు ఏ కమిటీ ఇచ్చిన సిఫార్సుల ఆధారంగా రూపొందించబడింది? [Tricky]

A) కస్తూరిరంగన్ కమిటీ

B) ఆర్.ఏ. మాశేల్కర్ కమిటీ

C) వివేక్ దేబ్రాయ్ కమిటీ

D) ఉర్జిత్ పటేల్ కమిటీ

Answer: B

Explanation: 2020లో ఏర్పాటైన ప్రొఫెసర్ ఆర్.ఏ. మాశేల్కర్ కమిటీ ఈ సంస్థ గవర్నెన్స్ ఆధునీకరణపై ప్రభుత్వానికి సిఫార్సులు చేసింది.

---

Q7. ISI కి సంబంధించి 1995లో జరిగిన సవరణ చట్టం ప్రాముఖ్యత ఏమిటి? [Tricky]

A) దీనికి జాతీయ హోదా కల్పించడం

B) విదేశాల్లో క్యాంపస్‌లు తెరవడానికి అనుమతి

C) మ్యాథమెటిక్స్, కంప్యూటర్ సైన్స్‌లలో డిగ్రీలు ప్రదానం చేసే అధికారం ఇవ్వడం

D) ప్రైవేట్ పెట్టుబడులను అనుమతించడం

Answer: C

Explanation: 1959 చట్టం కేవలం స్టాటిస్టిక్స్‌లో మాత్రమే డిగ్రీలు ఇవ్వడానికి అనుమతించగా, 1995 సవరణ ద్వారా మ్యాథమెటిక్స్, కంప్యూటర్ సైన్స్, ఎకనామిక్స్‌లలో కూడా డిగ్రీలు ఇచ్చే అధికారం లభించింది.

---

Q8. ఈ క్రింది వ్యాఖ్యలలో 'ఇండియన్ స్టాటిస్టికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ బిల్లు 2026' కు సంబంధించి సరికానిది (Incorrect) ఏది? [Tricky]

A) సంస్థకు బాడీ కార్పొరేట్ హోదా ఇస్తుంది.

B) బోర్డ్ ఆఫ్ గవర్నర్స్‌లో మెజారిటీ సభ్యులు ప్రభుత్వ అధికారులే ఉంటారు.

C) ఇన్‌స్టిట్యూట్ సెంటర్లను కొత్తగా తెరిచే అధికారం బోర్డుకు ఉంటుంది.

D) దేశంలో డేటా సైంటిస్టుల కొరతను తీర్చడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం.

Answer: B

Explanation: బోర్డ్ ఆఫ్ గవర్నర్స్‌లో కేవలం ఒకే ఒక ప్రభుత్వ నామినీ (Government nominee) ఉంటారు, మెజారిటీ సభ్యులు నిపుణులు మరియు ఫ్యాకల్టీ ఉంటారు. కాబట్టి ఆప్షన్ B తప్పు.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

భారతదేశంలో 'జాతీయ గణాంక దినోత్సవం' (National Statistics Day) ను ఎవరి జయంతి సందర్భంగా జరుపుకుంటారు?

A) సి.ఆర్. రావు

B) శ్రీనివాస రామానుజన్

C) పి.సి. మహలనోబిస్

D) హోమీ జహంగీర్ బాబా

Answer: C

Explanation: ప్రఖ్యాత గణాంకవేత్త మరియు ఇండియన్ స్టాటిస్టికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ వ్యవస్థాపకుడైన పి.సి. మహలనోబిస్ జయంతి (జూన్ 29) ని జాతీయ గణాంక దినోత్సవంగా జరుపుకుంటారు.

---

PYQ 2:

ఇండియన్ స్టాటిస్టికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ (ISI) బిల్లు, 2026 కు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. ఈ బిల్లు ద్వారా భారత ఉపరాష్ట్రపతిని సంస్థకు విజిటర్‌గా నియమిస్తారు.
2. అకడమిక్ కౌన్సిల్ కు సంస్థ యొక్క డైరెక్టర్ నేతృత్వం వహిస్తారు.
3. ఈ ఇన్‌స్టిట్యూట్ విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Education) పరిధిలోకి వస్తుంది.

పై వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనది?

A) 1, 2 మాత్రమే

B) 2 మాత్రమే

C) 2, 3 మాత్రమే

D) పైవన్నీ సరైనవే

Answer: B

Explanation: స్టేట్‌మెంట్ 1 తప్పు (భారత రాష్ట్రపతి విజిటర్‌గా ఉంటారు). స్టేట్‌మెంట్ 3 తప్పు (ఇది MoSPI మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో ఉంటుంది). కేవలం స్టేట్‌మెంట్ 2 మాత్రమే సరైనది.

---

PYQ 3:

Assertion (A): ఇండియన్ స్టాటిస్టికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ బిల్లు 2026, సంస్థకు ఒక బాడీ కార్పొరేట్ హోదాను మరియు నూతన బోర్డ్ ఆఫ్ గవర్నర్స్‌ను కల్పిస్తుంది.

Reason (R): భారతదేశ టెక్ మరియు ఆర్థిక రంగాల్లో నైపుణ్యం కలిగిన డేటా సైంటిస్టులు మరియు స్టాటిస్టిషియన్ల అవసరాన్ని తీర్చడానికి 1959 నాటి పాత చట్టం సరిపోవడం లేదు.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కు సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది, కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు, కానీ R సరైనది.

Answer: A

Explanation: పాత చట్టం ప్రస్తుత డేటా సైన్స్ మరియు పరిశోధన వాతావరణానికి తగిన విధంగా లేకపోవడం వల్లే, స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన బాడీ కార్పొరేట్‌గా మార్చడానికి ఈ నూతన బిల్లును ప్రవేశపెట్టారు.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశంలో డేటా ఆధారిత ఆర్థిక వ్యవస్థ (Data-driven economy) ఎదుగుతున్న నేపథ్యంలో 'ఇండియన్ స్టాటిస్టికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ బిల్లు 2026' ప్రాముఖ్యతను వివరించండి.

ఆధునిక కృత్రిమ మేధ (AI), బిగ్ డేటా (Big Data) సాంకేతికతలు విస్తరిస్తున్న ప్రస్తుత తరుణంలో, నాణ్యమైన మానవ వనరుల అవసరాన్ని తీర్చడంలో 'ఇండియన్ స్టాటిస్టికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ (ISI) బిల్లు 2026' అత్యంత కీలకం. 1959 నాటి పాత చట్టాన్ని రద్దు చేసి, సంస్థకు 'బాడీ కార్పొరేట్' హోదా కల్పించడం ద్వారా పాలనాపరమైన స్వయంప్రతిపత్తి (Autonomy) పెరుగుతుంది.

11 మంది సభ్యులతో కూడిన బోర్డ్ ఆఫ్ గవర్నర్స్ ఏర్పాటు మరియు భారత రాష్ట్రపతిని విజిటర్‌గా నియమించడం వల్ల ప్రభుత్వ జోక్యం తగ్గి, అకడమిక్ నిర్ణయాలు వేగంగా జరుగుతాయి. ప్రస్తుతం టెక్ మరియు ఫైనాన్షియల్ రంగాలలో ఉన్నత స్థాయి డేటా సైంటిస్టుల కొరతను అధిగమించడానికి ఆర్.ఏ. మాశేల్కర్ కమిటీ (2020) సిఫార్సుల మేరకు ఈ చట్టాన్ని తెచ్చారు.

భవిష్యత్తులో ఈ సంస్థ నూతన సెంటర్లను స్వయంగా ఏర్పాటు చేసుకోగలగడం వల్ల, అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలతో కూడిన కరికులం అభివృద్ధి సాధ్యమవుతుంది. అంతిమంగా, గ్లోబల్ నాలెడ్జ్ ఎకానమీలో భారతదేశం పోటీపడాలంటే ఇలాంటి జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన సంస్థల ఆధునికీకరణ తక్షణ అవసరం.

---

Question 2 (250 words): అకడమిక్ సంస్థలకు స్వయంప్రతిపత్తి మరియు జవాబుదారీతనం మధ్య సమతుల్యత అవసరం. ఇండియన్ స్టాటిస్టికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ (ISI) బిల్లు, 2026 ఈ లక్ష్యాన్ని ఏ విధంగా సాధిస్తుందో విశ్లేషించండి.

ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రభుత్వ నిధులతో నడిచే ఉన్నత విద్యా సంస్థలకు విద్యాపరమైన స్వేచ్ఛ (Autonomy) తో పాటు, ప్రజలకు, వ్యవస్థకు జవాబుదారీతనం (Accountability) ఉండటం అత్యంత ముఖ్యం. 'ఇండియన్ స్టాటిస్టికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ బిల్లు 2026' సరిగ్గా ఈ సమతుల్యతను సాధించే ఉద్దేశంతో లోక్‌సభలో ప్రవేశపెట్టబడింది.

చారిత్రక నేపథ్యం: పి.సి. మహలనోబిస్ 1931లో స్థాపించిన ఈ సంస్థను 1959 చట్టం ద్వారా 'జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన సంస్థ'గా గుర్తించారు. కానీ నాటి విధానాలు నేటి వేగవంతమైన డేటా సైన్స్, AI పరిశోధనలకు అనుగుణంగా లేకపోవడంతో ఆర్.ఏ. మాశేల్కర్ కమిటీ సిఫార్సుల మేరకు ఈ కొత్త బిల్లును రూపొందించారు.

స్వయంప్రతిపత్తి పెంపు (Autonomy): ఈ బిల్లు ద్వారా ISI ని ఒక సొసైటీ హోదా నుండి 'బాడీ కార్పొరేట్' గా మారుస్తున్నారు. పాలనా వ్యవహారాల కోసం ఏర్పాటయ్యే 11 మంది సభ్యుల బోర్డ్ ఆఫ్ గవర్నర్స్‌ (BoG) లో కేవలం ఒకరు మాత్రమే ప్రభుత్వ నామినీ ఉంటారు. మిగిలిన వారు అకడమిక్, ఇండస్ట్రీ నిపుణులు మరియు ఫ్యాకల్టీ సభ్యులు కావడం వల్ల అకడమిక్ నిర్ణయాల్లో స్వేచ్ఛ పెరుగుతుంది. ఫీజుల నిర్ణయం, నిధుల సేకరణలో బోర్డుకు స్వేచ్ఛ ఉంటుంది.

జవాబుదారీతనం (Accountability): సంస్థకు భారత రాష్ట్రపతి 'విజిటర్' గా ఉంటారు, దీనిద్వారా జాతీయ ప్రయోజనాలు దెబ్బతినకుండా పర్యవేక్షణ ఉంటుంది. అలాగే సంస్థ ఖాతాలను కంప్ట్రోలర్ అండ్ ఆడిటర్ జనరల్ (CAG) నిబంధనల ప్రకారం ఆడిట్ చేయడం వల్ల ఆర్థిక పారదర్శకత సిద్ధిస్తుంది.

ముగింపుగా, కేవలం నిధుల పంపిణీకి మాత్రమే పరిమితం కాకుండా, గ్లోబల్ టెక్ మార్కెట్ డిమాండ్లకు తగ్గట్టుగా మానవ వనరులను తీర్చిదిద్దడానికి, ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహించడానికి ఈ చట్టం బలమైన పునాది వేస్తుంది.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: Students often confuse 'Visitor of the Institute' with the Prime Minister or Education Minister. The correct fact is that the President of India will be the Visitor.
• Trap 2: A common wrong assumption is that the Academic Council is headed by the BoG Chairperson. The reality is that the Director of the Institute heads the Academic Council.
• Trap 3: Many students miss the Nodal Ministry and assume ISI falls under the Ministry of Education. Always remember it falls under the Ministry of Statistics and Programme Implementation (MoSPI).

---

🧭 Exam Tip

Prelims: ఎగ్జామినర్లు 'బాడీ కార్పొరేట్', 'విజిటర్' ఎవరు? ఏ చట్టాన్ని రద్దు చేశారు (1959)? మరియు ఏ మంత్రిత్వ శాఖ (MoSPI)? అనే ఫ్యాక్ట్స్ పైన ఎక్కువగా ఫోకస్ చేస్తారు. Mains: GS-2 (Statutory Bodies) మరియు GS-3 (Science & Tech) లో డేటా సైన్స్, AI యుగంలో విద్యా సంస్థల ఆధునీకరణ అనే కోణంలో విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు అడిగే అవకాశం ఉంది. ఆర్.ఏ. మాశేల్కర్ కమిటీ పేరు వాడటం మీ సమాధానానికి మంచి మార్కులు తెచ్చిపెడుతుంది.