Udyo Logo

Udyo

Get the Udyo Mobile App

Sign in to save your progress and access all features.

భారతదేశ R&D వ్యయం మరియు ఇన్నోవేషన్ ఇండెక్స్ 2025: రాజ్యసభ నివేదిక

జూలై 30, 2026న కేంద్ర శాస్త్ర, సాంకేతిక శాఖ సహాయ మంత్రి డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్ రాజ్యసభలో భారతదేశ పరిశోధన మరియు అభివృద్ధి (R&D) వ్యయం మరియు ఆవిష్కరణల గురించి కీలక నివేదికను సమర్పించారు. డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ (DST) ప్రచురించిన తాజా R&D గణాంకాలు 2025-26 ప్రకారం, ప్రభుత్వం ప్రైవేట్ రంగ భాగస్వామ్యాన్ని పెంచడానికి ₹1.0 లక్షల కోట్ల RDI ఫండ్‌ను మరియు ₹14,000 కోట్ల కేంద్ర కేటాయింపులతో ANRF ను ఏర్పాటు చేసింది. WIPO విడుదల చేసిన గ్లోబల్ ఇన్నోవేషన్ ఇండెక్స్ (GII) 2025లో భారతదేశం 38వ స్థానానికి చేరుకుని, ఆవిష్కరణల సామర్థ్యంలో తన స్థానాన్ని మరింత పటిష్టం చేసుకుంది.

What Happened

జూలై 30, 2026న జరిగిన పార్లమెంట్ వర్షాకాల సమావేశాలలో, రాజ్యసభలో అడిగిన ఒక ప్రశ్నకు సమాధానంగా కేంద్ర మంత్రి డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్ భారతదేశ R&D వ్యయం గురించి ఒక నివేదికను సమర్పించారు. దేశంలో పరిశోధనలను ప్రోత్సహించేందుకు మరియు ప్రైవేట్ పెట్టుబడులను ఆకర్షించేందుకు ₹1.0 లక్షల కోట్ల RDI ఫండ్ మరియు ANRF ల ఏర్పాటు వంటి కీలక నిర్ణయాలను ఆయన వివరించారు.

When & Where

ఈ ప్రకటన 30 జూలై 2026న న్యూఢిల్లీలోని రాజ్యసభ (పార్లమెంట్) వేదికగా జరిగింది. ఈ డేటా అంతా డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ (DST) ప్రచురించిన తాజా 'రీసెర్చ్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ స్టాటిస్టిక్స్ 2025-26' ఆధారంగా తీసుకోబడింది.

Who Is Involved

  • డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్: కేంద్ర శాస్త్ర మరియు సాంకేతిక శాఖ సహాయ మంత్రి (స్వతంత్ర హోదా), సభలో సమాధానం ఇచ్చారు.
  • డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ (DST): R&D వ్యయం గణాంకాలను రూపొందించిన నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
  • నీతి ఆయోగ్: WIPO డేటా ఆధారంగా భారతదేశ ఇన్నోవేషన్ పనితీరును అంచనా వేసింది.
  • వరల్డ్ ఇంటలెక్చువల్ ప్రాపర్టీ ఆర్గనైజేషన్ (WIPO): గ్లోబల్ ఇన్నోవేషన్ ఇండెక్స్ (GII)ను ప్రచురించే అంతర్జాతీయ సంస్థ.

How It Works

ప్రభుత్వం R&D వ్యయాన్ని పెంచడానికి బహుముఖ విధానాన్ని (Multi-pronged approach) అమలు చేస్తోంది:

1. ఆర్థిక మద్దతు: మౌలిక పరిశోధనల కోసం బడ్జెట్ కేటాయింపులను పెంచడం ద్వారా పునాది బలోపేతం చేయడం.
2. ప్రైవేట్ రంగ భాగస్వామ్యం: ₹1.0 లక్షల కోట్ల RDI ఫండ్ ద్వారా అధిక-నష్టంతో కూడిన (High-risk) మరియు వ్యూహాత్మక పరిశోధనలకు ప్రైవేట్ రంగాన్ని ప్రోత్సహించడం.
3. సంస్థాగత నిర్మాణం: ₹14,000 కోట్ల ప్రభుత్వ బడ్జెట్ మరియు నాన్-గవర్నమెంటల్ ఫండ్స్ సమీకరణతో ANRF ద్వారా అకాడెమియా మరియు పరిశ్రమల మధ్య వారధి ఏర్పాటు చేయడం.
4. లక్ష్య ఆధారిత ప్రోగ్రామ్‌లు: iDEX (రక్షణ), BIRAC (బయోటెక్నాలజీ), NIDHI, మరియు TIDE 2.0 వంటి కార్యక్రమాల ద్వారా ఆవిష్కరణలను వాణిజ్యీకరించడం.

Why It Matters

  • ఆర్థిక కోణం: అధిక R&D వ్యయం దేశీయ ఉత్పాదకతను పెంచుతుంది, దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తుంది (ఆత్మనిర్భర్ భారత్).
  • సాంకేతిక కోణం: క్వాంటం మరియు సైబర్-ఫిజికల్ సిస్టమ్స్ వంటి అత్యాధునిక సాంకేతికతల్లో భారతదేశాన్ని గ్లోబల్ లీడర్‌గా నిలబెడుతుంది.
  • పాలసీ కోణం: పరిశోధన మరియు అకాడెమియాను ప్రైవేట్ పరిశ్రమలతో (Industry-Academia linkage) అనుసంధానించడంలో ANRF ఒక గేమ్-ఛేంజర్‌గా మారుతుంది.

Historical Background

  • 2013: సైన్స్, టెక్నాలజీ మరియు ఇన్నోవేషన్ పాలసీ (STIP 2013) ఆవిష్కరణలపై ప్రత్యేక దృష్టి సారించింది. ⚠️ [verify before publishing]
  • 2020: జాతీయ విద్యా విధానం (NEP 2020) భారతదేశంలో పరిశోధనా వాతావరణాన్ని మెరుగుపరచడానికి నేషనల్ రీసెర్చ్ ఫౌండేషన్ ఏర్పాటును ప్రతిపాదించింది.
  • 2021: గ్లోబల్ ఇన్నోవేషన్ ఇండెక్స్‌లో భారతదేశం 46వ స్థానంలో నిలిచింది, ఇది దేశంలో పెరుగుతున్న ఆవిష్కరణల పర్యావరణ వ్యవస్థకు నాంది పలికింది.

Previous Related Events

  • 2022: భౌగోళిక సమాచార రంగంలో ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యాన్ని అనుమతిస్తూ జియోస్పేషియల్ పాలసీ 2022 తీసుకురాబడింది.
  • 2023: అంతరిక్ష రంగంలో స్టార్టప్‌లు మరియు ప్రైవేట్ సంస్థలకు అవకాశాలు కల్పిస్తూ ఇండియన్ స్పేస్ పాలసీ 2023 ఆమోదించబడింది.
  • 2024: పర్యావరణం మరియు ఉపాధి అవకాశాల కల్పన కోసం బయోటెక్నాలజీ రంగంలో BioE3 పాలసీ 2024ను ప్రవేశపెట్టారు.

Static GK Connection

  • ప్రాథమిక విధులు (Article 51A(h)): శాస్త్రీయ దృక్పథాన్ని, మానవతావాదాన్ని, విచారణ మరియు సంస్కరణ స్ఫూర్తిని పెంపొందించుకోవడం ప్రతి పౌరుడి విధి. ఇది R&D పెంపుదలకు రాజ్యాంగపరమైన పునాది.
  • WIPO: వరల్డ్ ఇంటలెక్చువల్ ప్రాపర్టీ ఆర్గనైజేషన్ (స్థాపన 1967, ప్రధాన కేంద్రం: జెనీవా, స్విట్జర్లాండ్). ఇది ఐక్యరాజ్యసమితికి చెందిన ప్రత్యేక ఏజెన్సీ.

India & World Comparison

భారతదేశం ఆవిష్కరణల సామర్థ్యంలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందుతోంది. GII 2025 ర్యాంకింగ్స్‌లో భారతదేశం 38వ స్థానంలో నిలిచింది. ఇన్‌పుట్ (పెట్టుబడి) తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, అవుట్‌పుట్ (ఫలితాలు, పేటెంట్లు) మెరుగ్గా ఉండటం దేశ ఇన్నోవేషన్ సామర్థ్యానికి నిదర్శనం. మధ్య మరియు దక్షిణాసియా ప్రాంతంలో మరియు దిగువ మధ్య-ఆదాయ దేశాల (Lower middle-income group) విభాగంలో భారతదేశం అగ్రస్థానంలో కొనసాగుతోంది.

Future Impact

  • ₹1.0 లక్షల కోట్ల RDI ఫండ్ ద్వారా రాబోయే ఐదేళ్లలో డీప్-టెక్ మరియు వ్యూహాత్మక రంగాలలో ప్రైవేట్ పెట్టుబడులు విపరీతంగా పెరుగుతాయి.
  • వాతావరణ మార్పులు మరియు సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాల (SDGs) సాధనలో భాగంగా క్వాంటం మరియు బయోటెక్ (BioE3) రంగాల్లో విప్లవాత్మక మార్పులు రానున్నాయి.
  • రాబోయే గ్లోబల్ ఇన్నోవేషన్ ఇండెక్స్ ర్యాంకింగ్స్‌లో భారతదేశం టాప్ 25లోకి ప్రవేశించే అవకాశం ఉంది.

🔑 Key Points for Revision

  • జూలై 2026లో R&D గణాంకాలపై మంత్రి డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్ రాజ్యసభలో వివరణ ఇచ్చారు.
  • 'రిసెర్చ్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ స్టాటిస్టిక్స్ 2025-26' నివేదికను DST విడుదల చేసింది.
  • ప్రైవేట్ సెక్టార్ R&D కోసం ₹1.0 లక్షల కోట్ల RDI (రిసెర్చ్, డెవలప్‌మెంట్ అండ్ ఇన్నోవేషన్) ఫండ్ ఏర్పాటు చేశారు.
  • ANRF (అనుసంధాన్ నేషనల్ రీసెర్చ్ ఫౌండేషన్)ను ₹14,000 కోట్ల ప్రభుత్వ నిధులతో ప్రారంభించారు.
  • గ్లోబల్ ఇన్నోవేషన్ ఇండెక్స్ (GII) 2025లో భారతదేశం 38వ ర్యాంకు సాధించింది (2021లో 46వ ర్యాంకు).
  • GII నివేదికను WIPO (వరల్డ్ ఇంటలెక్చువల్ ప్రాపర్టీ ఆర్గనైజేషన్) ప్రచురిస్తుంది.
  • భారతదేశం ఇన్నోవేషన్ ఇన్‌పుట్స్ కంటే అవుట్‌పుట్స్‌లో అత్యుత్తమ సామర్థ్యాన్ని కనబరుస్తోంది.
  • బయోటెక్నాలజీ రంగాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి BioE3 పాలసీ 2024ను తీసుకువచ్చారు.
  • అంతరిక్ష రంగంలో ప్రైవేట్ పెట్టుబడుల కోసం స్పేస్ పాలసీ 2023 అమలవుతోంది.
  • నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ కింద PPP మోడల్‌లో టెక్నాలజీ హబ్‌లను సృష్టిస్తున్నారు.
  • రక్షణ రంగంలో ఆవిష్కరణల కోసం iDEX (Innovations for Defence Excellence) ప్రోగ్రాం అమలులో ఉంది.
  • పారిశ్రామిక సహకారం ద్వారా దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం (ఆత్మనిర్భర్ భారత్) ఈ విధానాల లక్ష్యం.
  • మధ్య మరియు దక్షిణాసియా దేశాలలో GII ర్యాంకింగ్స్‌లో భారత్ అగ్రస్థానంలో ఉంది.
  • ప్రైవేట్ R&D వ్యయంలో ప్రైవేట్ పరిశ్రమలతో పాటు SIROలు మరియు ప్రైవేట్ ఉన్నత విద్యాసంస్థలు కలిసి ఉంటాయి.
  • నీతి ఆయోగ్ భారతదేశ ఇన్నోవేషన్ పనితీరును సమగ్రంగా విశ్లేషిస్తుంది.

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: అనుసంధాన్ నేషనల్ రీసెర్చ్ ఫౌండేషన్ (ANRF)

  • Definition: భారతదేశంలోని విశ్వవిద్యాలయాలు, కళాశాలలు మరియు పరిశోధనా సంస్థలలో ఉన్నత స్థాయి శాస్త్రీయ పరిశోధనలకు నిధులు మరియు వ్యూహాత్మక దిశానిర్దేశం చేయడానికి ఏర్పాటు చేసిన అత్యున్నత సంస్థ.
  • Constitutional / Legal Basis: అనుసంధాన్ నేషనల్ రీసెర్చ్ ఫౌండేషన్ చట్టం, 2023.
  • Scientific / Economic Principle: క్రౌడింగ్ ఇన్ (Crowding-in) ఎఫెక్ట్ - ప్రభుత్వ నిధుల మద్దతు ద్వారా పరిశోధనల్లో ప్రైవేట్ రంగ పెట్టుబడులను అధిక మొత్తంలో ఆకర్షించడం.
  • How it connects to this event: రాజ్యసభలో ప్రవేశపెట్టిన తాజా గణాంకాల ప్రకారం R&D నిధులను పెంపొందించడానికి కేంద్రం ₹14,000 కోట్ల వాటాతో ANRFని ప్రధాన ఉత్ప్రేరకంగా వినియోగిస్తోంది.
  • Origin & History: జాతీయ విద్యా విధానం (NEP) 2020లో తొలిసారిగా 'నేషనల్ రీసెర్చ్ ఫౌండేషన్' స్థాపనను ప్రతిపాదించారు.
  • Key milestone 1: దీని ఏర్పాటుతో 2008లో స్థాపించిన 'సైన్స్ అండ్ ఇంజనీరింగ్ రీసెర్చ్ బోర్డ్ (SERB)' రద్దు చేయబడి అందులో విలీనమైంది (2023).
  • Key milestone 2: ANRF బిల్లును ఆగస్టు 2023లో పార్లమెంట్ ఆమోదించింది.
  • Related Acts / Schemes / Treaties: ₹1 లక్ష కోట్ల RDI ఫండ్, NIDHI ప్రోగ్రాం, మరియు ఇన్నోవేషన్స్ ఫర్ డిఫెన్స్ ఎక్సలెన్స్ (iDEX).
  • Nodal Ministry / Body: కేంద్ర శాస్త్ర మరియు సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ (DST). దీనికి ప్రధానమంత్రి ఎక్స్-అఫీషియో ప్రెసిడెంట్‌గా వ్యవహరిస్తారు.
  • India-specific relevance: అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో ప్రైవేట్ రంగ R&D 70% కంటే ఎక్కువగా ఉంటే, భారతదేశంలో అది కేవలం 36% మాత్రమే ఉంది. దీన్ని పెంచడానికి ANRF అత్యంత కీలకం.
  • Global comparison: ఇది అమెరికాలోని నేషనల్ సైన్స్ ఫౌండేషన్ (NSF) మరియు జర్మనీలోని మాక్స్ ప్లాంక్ సొసైటీల తరహాలో పని చేస్తుంది.
  • Data point: మొత్తం అంచనా వేసిన ₹50,000 కోట్ల బడ్జెట్‌లో, ₹14,000 కోట్లు కేంద్ర ప్రభుత్వం భరిస్తే, మిగతా ₹36,000 కోట్లు నాన్-గవర్నమెంటల్ వర్గాల ద్వారా సేకరించబడతాయి.
  • Common exam angle: గ్రూప్స్ మరియు సివిల్స్ పరీక్షల్లో ANRF కు నిధుల సమీకరణ విధానం (గవర్నమెంట్ vs ప్రైవేట్ షేర్) గురించి ఎక్కువగా అడుగుతారు.
  • Easy memory hook: ANRF = SERB విలీనం + NEP 2020 విజన్ + ప్రైవేట్ ఫండింగ్ ప్రోత్సాహం.

❓ Practice MCQs

Q1. వరల్డ్ ఇంటలెక్చువల్ ప్రాపర్టీ ఆర్గనైజేషన్ (WIPO) విడుదల చేసిన గ్లోబల్ ఇన్నోవేషన్ ఇండెక్స్ (GII) 2025లో భారతదేశం ర్యాంకు ఎంత? [Easy]

A) 46వ

B) 40వ

C) 38వ

D) 42వ

Answer: C

Explanation: తాజా రాజ్యసభ నివేదిక ప్రకారం, గ్లోబల్ ఇన్నోవేషన్ ఇండెక్స్ 2025లో భారతదేశం 38వ స్థానానికి చేరుకుంది (2021లో 46వ స్థానం).

Q2. ప్రైవేట్ రంగం నేతృత్వంలోని వ్యూహాత్మక పరిశోధనలను ప్రోత్సహించేందుకు ప్రభుత్వం ప్రకటించిన RDI ఫండ్ విలువ ఎంత? [Easy]

A) ₹50,000 కోట్లు

B) ₹1.0 లక్షల కోట్లు

C) ₹10,000 కోట్లు

D) ₹5 లక్షల కోట్లు

Answer: B

Explanation: ప్రైవేట్ సెక్టార్ భాగస్వామ్యంతో హై-రిస్క్ పరిశోధనలను ఉత్ప్రేరకపరచడానికి ప్రభుత్వం ₹1.0 లక్షల కోట్ల రీసెర్చ్, డెవలప్‌మెంట్ అండ్ ఇన్నోవేషన్ (RDI) ఫండ్‌ను ప్రారంభించింది.

Q3. 'అనుసంధాన్ నేషనల్ రీసెర్చ్ ఫౌండేషన్ (ANRF)' కు సంబంధించి ప్రభుత్వ బడ్జెట్ కేటాయింపులు ఎంత? [Moderate]

A) రూ. 50,000 కోట్లు

B) రూ. 14,000 కోట్లు

C) రూ. 10,000 కోట్లు

D) రూ. 1 లక్ష కోట్లు

Answer: B

Explanation: ANRF స్థాపన కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం తన వాటాగా రూ. 14,000 కోట్ల బడ్జెట్ కేటాయింపులను అందించింది, మిగిలిన నిధులు ప్రైవేట్ వర్గాల నుండి సేకరించబడతాయి.

Q4. బయోటెక్నాలజీ రంగానికి సంబంధించి పర్యావరణం మరియు ఉపాధి అవకాశాలను మెరుగుపరచడానికి ప్రభుత్వం ఏ విధానాన్ని తీసుకువచ్చింది? [Moderate]

A) Bio-Vision 2030

B) BioE3 పాలసీ 2024

C) గ్రీన్ ఇన్నోవేషన్ పాలసీ 2022

D) నేషనల్ బయో-డైవర్సిటీ ఫ్రేమ్‌వర్క్ 2023

Answer: B

Explanation: బయోటెక్నాలజీ ఫర్ ఎకానమీ, ఎన్విరాన్‌మెంట్ అండ్ ఎంప్లాయ్‌మెంట్ (BioE3) పాలసీ 2024ను ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యాన్ని పెంచే లక్ష్యంతో ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టింది.

Q5. గ్లోబల్ ఇన్నోవేషన్ ఇండెక్స్ (GII)ను ఏ సంస్థ ప్రచురిస్తుంది? [Moderate]

A) వరల్డ్ ఎకనామిక్ ఫోరమ్ (WEF)

B) వరల్డ్ బ్యాంక్

C) వరల్డ్ ఇంటలెక్చువల్ ప్రాపర్టీ ఆర్గనైజేషన్ (WIPO)

D) ఐక్యరాజ్యసమితి అభివృద్ధి కార్యక్రమం (UNDP)

Answer: C

Explanation: గ్లోబల్ ఇన్నోవేషన్ ఇండెక్స్‌ను స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా కేంద్రంగా పనిచేసే వరల్డ్ ఇంటలెక్చువల్ ప్రాపర్టీ ఆర్గనైజేషన్ (WIPO) ప్రతి సంవత్సరం ప్రచురిస్తుంది.

Q6. నీతి ఆయోగ్ అంచనాల ప్రకారం, ఇన్నోవేషన్ సామర్థ్యానికి సంబంధించి భారతదేశ పరిస్థితికి సరైన వివరణ ఏది? [Tricky]

A) ఇన్నోవేషన్ అవుట్‌పుట్స్ కంటే ఇన్‌పుట్స్‌లో భారతదేశం ముందుంది

B) భారతదేశం ఇన్నోవేషన్ ఇన్‌పుట్స్ మరియు అవుట్‌పుట్స్ రెండింటిలోనూ సమానంగా ఉంది

C) ఇన్నోవేషన్ ఇన్‌పుట్స్ కంటే ఆవిష్కరణల అవుట్‌పుట్స్‌లో భారతదేశం మెరుగ్గా ఉంది

D) ప్రపంచ సగటుతో పోలిస్తే ఇన్నోవేషన్ ఎఫిషియెన్సీలో భారతదేశం చాలా వెనుకబడి ఉంది

Answer: C

Explanation: భారతదేశం తక్కువ వనరులను (ఇన్‌పుట్స్) ఉపయోగించి ఎక్కువ మరియు నాణ్యమైన ఫలితాలను (అవుట్‌పుట్స్) సాధిస్తోందని, అనగా 'హై ఇన్నోవేషన్ ఎఫిషియెన్సీ' కలిగి ఉందని నివేదిక పేర్కొంది.

Q7. తాజా R&D గణాంకాల ప్రకారం ప్రైవేట్ రంగ వ్యయం (Private Sector Expenditure) అనే పదబంధంలో ఏమేమి చేర్చబడ్డాయి? [Tricky]

A) కేవలం ప్రైవేట్ కార్పొరేట్ పరిశ్రమలు మాత్రమే

B) ప్రైవేట్ పరిశ్రమలు మరియు విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులు (FDI)

C) ప్రైవేట్ పరిశ్రమలు + సైంటిఫిక్ అండ్ ఇండస్ట్రియల్ రీసెర్చ్ ఆర్గనైజేషన్స్ (SIROలు) + ప్రైవేట్ ఉన్నత విద్యాసంస్థలు

D) ప్రైవేట్ పరిశ్రమలు మరియు ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు (PSUలు)

Answer: C

Explanation: డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ నివేదిక ప్రకారం, ప్రైవేట్ రంగ R&D వ్యయంలో ప్రైవేట్ ఇండస్ట్రీస్, SIROలు, మరియు ప్రైవేట్ ఉన్నత విద్యాసంస్థలు ఉంటాయి.

Q8. ఈ కింది ప్రభుత్వ ఇనిషియేటివ్స్ వాటికి సంబంధించిన రంగాలను పరిశీలించి, సరికాని జతను గుర్తించండి. [Tricky]

A) iDEX - రక్షణ రంగంలో ఆవిష్కరణలు

B) BIRAC - స్పేస్ మరియు ఏవియేషన్ టెక్నాలజీ

C) NIDHI - ఆవిష్కరణల అభివృద్ధి మరియు వినియోగం

D) BioE3 - ఎకానమీ మరియు పర్యావరణ బయోటెక్నాలజీ

Answer: B

Explanation: BIRAC (Biotechnology Industry Research Assistance Council) అనేది బయోటెక్నాలజీ రంగానికి సంబంధించినది, స్పేస్ టెక్నాలజీకి కాదు.

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

గ్లోబల్ ఇన్నోవేషన్ ఇండెక్స్ (GII) ర్యాంకింగ్స్‌ను ఈ క్రింది ఏ అంతర్జాతీయ సంస్థ విడుదల చేస్తుంది?

A) వరల్డ్ ఎకనామిక్ ఫోరమ్ (WEF)

B) వరల్డ్ ఇంటలెక్చువల్ ప్రాపర్టీ ఆర్గనైజేషన్ (WIPO)

C) ఇంటర్నేషనల్ మానిటరీ ఫండ్ (IMF)

D) యునైటెడ్ నేషన్స్ కాన్ఫరెన్స్ ఆన్ ట్రేడ్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ (UNCTAD)

Answer: B

Explanation: GII నివేదికను ప్రతి సంవత్సరం WIPO ప్రచురిస్తుంది, ఇందులో 2025 నాటికి భారతదేశం 38వ స్థానంలో నిలిచింది.

PYQ 2:

భారతదేశంలో పరిశోధన మరియు అభివృద్ధి (R&D) రంగానికి సంబంధించి ఈ క్రింది వ్యాఖ్యలను పరిగణించండి:

1. కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రైవేట్ రంగ భాగస్వామ్యంతో పరిశోధనల కోసం ₹1.0 లక్షల కోట్ల RDI ఫండ్‌ను ప్రారంభించింది.
2. తాజా GII 2025 ర్యాంకింగ్స్ ప్రకారం మధ్య మరియు దక్షిణాసియా ప్రాంతంలో ఇన్నోవేషన్ పరంగా భారతదేశం అగ్రస్థానంలో ఉంది.
3. ఇన్నోవేషన్ అవుట్‌పుట్స్ కంటే ఇన్నోవేషన్ ఇన్‌పుట్స్‌లో భారతదేశం అద్భుతమైన పనితీరును కనబరుస్తోంది.

పై వ్యాఖ్యలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 2 మరియు 3 మాత్రమే

C) 1 మరియు 3 మాత్రమే

D) పైవన్నీ

Answer: A

Explanation: వ్యాఖ్య 1 మరియు 2 సరైనవి. వ్యాఖ్య 3 తప్పు, ఎందుకంటే భారతదేశం ఇన్‌పుట్స్ కంటే అవుట్‌పుట్స్‌లో మెరుగైన పనితీరు (హై ఇన్నోవేషన్ ఎఫిషియెన్సీ) కనబరుస్తోందని నీతి ఆయోగ్ స్పష్టం చేసింది.

PYQ 3:

ప్రతిపాదన (Assertion - A): భారతదేశంలో అనుసంధాన్ నేషనల్ రీసెర్చ్ ఫౌండేషన్ (ANRF)ను ఏర్పాటు చేయడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం ₹14,000 కోట్ల బడ్జెట్ కేటాయించింది.

కారణం (Reason - R): పరిశోధనా రంగంలో ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యాన్ని మినహాయించి కేవలం ప్రభుత్వ విశ్వవిద్యాలయాలకు మాత్రమే 100% నిధులు అందించడం ANRF ప్రధాన లక్ష్యం.

సరైన సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి:

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కి సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది, కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు, కానీ R సరైనది.

Answer: C

Explanation: ప్రతిపాదన (A) సరైనది. అయితే కారణం (R) తప్పు, ఎందుకంటే ANRF ప్రధాన లక్ష్యమే ప్రభుత్వ నిధులతో పాటు భారీ ఎత్తున ప్రైవేట్ రంగం మరియు నాన్-గవర్నమెంటల్ వర్గాల నుండి నిధులను సమీకరించడం మరియు వారితో భాగస్వామ్యం పెంపొందించడం.

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశంలో R&D రంగంలో ప్రైవేట్ పెట్టుబడులను ఆకర్షించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇటీవల చేపట్టిన ప్రధాన కార్యక్రమాలను విశ్లేషించండి.

Answer: భారతదేశంలో స్థూల దేశీయోత్పత్తిలో (GDP) R&D వ్యయం తక్కువగా ఉండటానికి ప్రధాన కారణం ప్రైవేట్ రంగ భాగస్వామ్యం లోపించడమే. దీనిని అధిగమించడానికి ప్రభుత్వం ఇటీవల పలు వ్యూహాత్మక కార్యక్రమాలను ప్రవేశపెట్టింది. మొట్టమొదటిగా, ₹1.0 లక్షల కోట్ల 'రీసెర్చ్, డెవలప్‌మెంట్ అండ్ ఇన్నోవేషన్ (RDI) ఫండ్'ను ప్రారంభించింది. ఇది దీర్ఘకాలిక, తక్కువ వడ్డీతో కూడిన నిధులను అందిస్తూ హై-రిస్క్ ప్రైవేట్ పరిశోధనలకు ఉత్ప్రేరకంగా పనిచేస్తుంది.

రెండవది, అనుసంధాన్ నేషనల్ రీసెర్చ్ ఫౌండేషన్ (ANRF) చట్టం ద్వారా ₹14,000 కోట్ల ప్రభుత్వ సీడ్ ఫండ్‌ను కేటాయించి, పరిశ్రమలు మరియు విద్యాసంస్థల (Industry-Academia) మధ్య సమన్వయం పెంచే ప్రయత్నం చేస్తోంది. నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ కింద పబ్లిక్-ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యం (PPP) మోడల్‌ను ప్రోత్సహిస్తోంది. స్పేస్ పాలసీ 2023, జియోస్పేషియల్ పాలసీ 2022 మరియు BioE3 పాలసీ 2024 ద్వారా ప్రైవేట్ స్టార్టప్‌లకు నియంత్రణ పరమైన అడ్డంకులను తొలగించింది. ఈ విధానాలు విజయవంతంగా అమలైతే, భారతదేశ ఇన్నోవేషన్ వ్యవస్థ ప్రపంచస్థాయి పోటీని తట్టుకోగలదు.

Question 2 (250 words): గ్లోబల్ ఇన్నోవేషన్ ఇండెక్స్ (GII) 2025లో భారతదేశం 38వ స్థానానికి చేరుకోవడంలో ప్రభుత్వ విధానాల పాత్రను విశ్లేషించండి. "హై ఇన్నోవేషన్ ఎఫిషియెన్సీ" దేశీయ R&D పర్యావరణ వ్యవస్థను ఎలా ప్రతిబింబిస్తుంది?

Answer: వరల్డ్ ఇంటలెక్చువల్ ప్రాపర్టీ ఆర్గనైజేషన్ (WIPO) ప్రచురించిన గ్లోబల్ ఇన్నోవేషన్ ఇండెక్స్ 2025లో భారతదేశం 2021లోని 46వ స్థానం నుంచి 38వ స్థానానికి అద్భుతమైన పురోగతిని సాధించింది. ఈ విజయం కేంద్ర ప్రభుత్వం చేపట్టిన విధానపరమైన మార్పులు మరియు శాస్త్రీయ మౌలిక సదుపాయాల బలోపేతానికి నిదర్శనంగా నిలుస్తోంది.

ఈ ప్రగతిలో iDEX (రక్షణ ఆవిష్కరణలు), NIDHI, మరియు BIRAC వంటి పథకాలు కీలకపాత్ర పోషించాయి. స్టార్టప్‌లు మరియు పరిశోధకులను ప్రోత్సహించడం ద్వారా మేకిన్ ఇండియా మరియు ఆత్మనిర్భర్ భారత్ లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా దేశీయ సాంకేతికత అభివృద్ధి చెందుతోంది. NITI ఆయోగ్ నివేదిక ప్రకారం, భారతదేశం 'హై ఇన్నోవేషన్ ఎఫిషియెన్సీ'ను ప్రదర్శిస్తోంది. అంటే, ఇతర దేశాలతో పోలిస్తే పరిశోధనలపై తక్కువ వనరులు (ఇన్‌పుట్స్) వెచ్చిస్తున్నప్పటికీ, పేటెంట్లు, జ్ఞాన సృష్టి, మరియు వాణిజ్య సాంకేతికతల రూపంలో అత్యుత్తమ ఫలితాలను (అవుట్‌పుట్స్) సాధిస్తోంది. తక్కువ ఖర్చుతో అత్యుత్తమ నాణ్యత గల సాంకేతికతను సృష్టించే భారతీయ ఇంజనీర్లు మరియు శాస్త్రవేత్తల నైపుణ్యం దీనికి కారణం.

అయితే, ఈ వృద్ధిని నిలబెట్టుకోవడానికి కేవలం ప్రభుత్వ నిధులపైనే ఆధారపడకుండా ప్రైవేట్ రంగ R&D వాటాను పెంచడం అత్యవసరం. ₹1.0 లక్షల కోట్ల RDI ఫండ్ మరియు ANRF ఏర్పాటు ద్వారా నాన్-గవర్నమెంటల్ ఫండ్స్ ను సమీకరించడం ఈ దిశగా సరైన అడుగు. రాబోయే దశాబ్దంలో AI, బయోటెక్నాలజీ (BioE3 పాలసీ 2024), మరియు స్పేస్ టెక్నాలజీలపై మరింత దృష్టి సారిస్తే, GII లో భారతదేశం టాప్-25 జాబితాలో చేరడం తథ్యం.

⚠️ Examiner Trap

  • Trap 1: అభ్యర్థులు తరచుగా ఇన్నోవేషన్ ఇన్‌పుట్స్ మరియు అవుట్‌పుట్స్‌ను కన్ఫ్యూజ్ అవుతారు. ఇన్‌పుట్స్ విభాగంలో భారత్ వెనుకబడి ఉన్నా, అవుట్‌పుట్స్ (ఫలితాలు) విభాగంలో భారత్ అత్యుత్తమ ప్రదర్శన కనబరుస్తోందని గుర్తుంచుకోవాలి.
  • Trap 2: గ్లోబల్ ఇన్నోవేషన్ ఇండెక్స్ (GII) ప్రచురించేది వరల్డ్ ఎకనామిక్ ఫోరమ్ (WEF) లేదా వరల్డ్ బ్యాంక్ అని పొరబడతారు. వాస్తవానికి దీనిని WIPO (వరల్డ్ ఇంటలెక్చువల్ ప్రాపర్టీ ఆర్గనైజేషన్) ప్రచురిస్తుంది.
  • Trap 3: ANRF కు కేటాయించిన మొత్తం ₹50,000 కోట్లు కేంద్రమే ఇస్తుందని భావిస్తారు. వాస్తవానికి తాజా నివేదిక ప్రకారం కేంద్ర ప్రభుత్వ వాటా ₹14,000 కోట్లు మాత్రమే, మిగతావి ప్రైవేట్ నిధులు.

🧭 Exam Tip

  • Prelims: GII 2025లో భారత్ ర్యాంకు (38), నివేదిక పబ్లిషర్ (WIPO), అలాగే కొత్త పాలసీలు (BioE3 ఏ సంవత్సరంలో వచ్చింది) మరియు RDI ఫండ్ విలువ (₹1 లక్ష కోట్లు) పక్కాగా గుర్తుంచుకోవాలి.
  • Mains: GS-3 (Science & Tech / Economy) లో ప్రైవేట్ సెక్టార్ R&D, లేదా 'హై ఇన్నోవేషన్ ఎఫిషియెన్సీ' అనే పదబంధాన్ని ఉపయోగించి భారతదేశ ఆవిష్కరణల పర్యావరణ వ్యవస్థను విశ్లేషించే ప్రశ్న వస్తుంది.
  • Interview: పరిశోధనలో ప్రైవేట్ పెట్టుబడులు ఎందుకు రావడం లేదు మరియు ANRF దీనికి ఎలా పరిష్కారం చూపుతుంది అనే అంశాలపై అభిప్రాయాలు అడిగే అవకాశం ఉంది.
  • Prediction: రాబోయే UPSC/PSC పరీక్షల్లో ANRF ఫండింగ్ మోడల్ మరియు BioE3 పాలసీ లక్ష్యాలపై డైరెక్ట్ ప్రశ్నలు గ్యారెంటీగా ఆశించవచ్చు.