రూ. 84,084 కోట్లతో 'సముద్ర మంథన్' జాతీయ ఆఫ్‌షోర్ అన్వేషణ పథకానికి కేంద్ర క్యాబినెట్ ఆమోదం

భారతదేశ ఆఫ్‌షోర్ ఇంధన (చమురు, గ్యాస్) సామర్థ్యాన్ని వెలికితీసేందుకు ఉద్దేశించిన 'సముద్ర మంథన్' (నేషనల్ ఆఫ్‌షోర్ ఎక్స్‌ప్లోరేషన్ స్కీమ్) కు ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ అధ్యక్షతన కేంద్ర మంత్రివర్గం ఆమోదం తెలిపింది. పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో నడిచే ఈ సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీమ్ కోసం రూ. 84,084 కోట్లు కేటాయించారు. ఇది 2030-31 ఆర్థిక సంవత్సరం వరకు అమలులో ఉంటుంది. దేశ ఇంధన భద్రతను బలోపేతం చేయడం, ముడి చమురు ఉత్పత్తిని పెంచడం మరియు 600 MMTOE (Million Metric Tons of Oil Equivalent) అదనపు ఇంధన నిల్వలను గుర్తించడం ఈ పథకం ప్రధాన లక్ష్యం.

What Happened

ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ అధ్యక్షతన జరిగిన కేంద్ర మంత్రివర్గ సమావేశం ఒక చారిత్రాత్మక నిర్ణయం తీసుకుంది. దేశీయ ముడి చమురు మరియు సహజ వాయువుల ఉత్పత్తిని పెంచే దిశగా 'సముద్ర మంథన్' (నేషనల్ ఆఫ్‌షోర్ ఎక్స్‌ప్లోరేషన్ స్కీమ్) కు అధికారిక ఆమోదం తెలిపింది. దీని ద్వారా సముద్ర గర్భంలో ఉన్న అపారమైన హైడ్రోకార్బన్ నిల్వలను వెలికితీసేందుకు బృహత్తర ప్రణాళిక సిద్ధమైంది.

When & Where

జూలై 31, 2026 న న్యూఢిల్లీలో జరిగిన క్యాబినెట్ సమావేశంలో ఈ పథకానికి ఆమోద ముద్ర పడింది. ఈ పథకం కింద చేపట్టే అన్వేషణ కార్యకలాపాలు భారతదేశ తీరప్రాంతాల (Exclusive Economic Zone) వెంబడి, ముఖ్యంగా డీప్ వాటర్ మరియు అల్ట్రా-డీప్ వాటర్ బేసిన్లలో జరుగుతాయి.

Who Is Involved

కేంద్ర మంత్రివర్గం: పథకానికి ఆమోదం మరియు నిధుల మంజూరు (రూ. 84,084 కోట్లు).
పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ: ఈ కేంద్ర రంగ పథకం (Central Sector Scheme) అమలుకు నోడల్ ఏజెన్సీ.
డైరెక్టరేట్ జనరల్ ఆఫ్ హైడ్రోకార్బన్స్ (DGH): సాంకేతిక మరియు నిర్వహణ పర్యవేక్షణ సంస్థ (Background fact).
చమురు అన్వేషణ సంస్థలు (ONGC, OIL లాంటివి): పరోక్ష లబ్ధిదారులు మరియు భాగస్వాములు.

How It Works

1. డేటా సేకరణ: సముద్ర గర్భంలో అత్యాధునిక సాంకేతికతను ఉపయోగించి హై-క్వాలిటీ సిస్మిక్ డేటాను (Seismic Data) భారీ ఎత్తున సేకరిస్తారు.
2. అన్వేషణ మరియు డ్రిల్లింగ్: సేకరించిన సమాచారం ఆధారంగా, ఇప్పటివరకు అన్వేషించని ఫ్రాంటియర్ బేసిన్లు, లోతైన సముద్ర ప్రాంతాలలో (Ultra-deepwater) ఎక్స్‌ప్లోరేటరీ డ్రిల్లింగ్ చేపడతారు.
3. మౌలిక సదుపాయాల కల్పన: చమురు/గ్యాస్ ఉత్పత్తికి అనుగుణంగా ఉమ్మడి ఆఫ్‌షోర్ ప్రొడక్షన్ (ఉత్పత్తి) మరియు ఎవాక్యుయేషన్ (తరలింపు) మౌలిక సదుపాయాలను నిర్మిస్తారు.
4. సాంకేతిక సామర్థ్యం: డిజిటల్ ప్రోగ్రామ్ మేనేజ్‌మెంట్ మరియు అంతర్జాతీయ అవుట్‌రీచ్ ద్వారా దేశీయ అన్వేషణ సామర్థ్యాన్ని పెంచుతారు.

Why It Matters

భారతదేశం తన చమురు అవసరాలలో 80 శాతానికి పైగా దిగుమతుల పైనే ఆధారపడుతోంది (UPSC GS Paper 3 - ఎకానమీ & ఎనర్జీ). 'సముద్ర మంథన్' ద్వారా దేశీయ ఉత్పత్తిని పెంచితే విదేశీ మారక ద్రవ్యం ఆదా అవుతుంది, ఇంధన భద్రత (Energy Security) లభిస్తుంది. దీర్ఘకాలికంగా ఇది 'వికసిత్ భారత్' (Viksit Bharat) దార్శనికతకు పునాది వేస్తుంది మరియు పెద్ద ఎత్తున పారిశ్రామిక ఉపాధిని సృష్టిస్తుంది.

Historical Background

భారతదేశంలో భారీ స్థాయి ఆఫ్‌షోర్ అన్వేషణ 1974 లో 'బాంబే హై' (Mumbai High) ఆవిష్కరణతో మొదలైంది. అయితే, అత్యంత లోతైన సముద్ర ప్రాంతాలలో అన్వేషించే సాంకేతికత లోపించడం వల్ల దశాబ్దాల పాటు ఈ రంగం నెమ్మదించింది. 2025 స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం నాడు ఎర్రకోట నుంచి ప్రసంగిస్తూ ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ ఆధునిక "సముద్ర మంథన్" దార్శనికతను దేశం ముందు ఉంచారు, దానికి ప్రతిరూపమే ఈ పథకం.

Previous Related Events

2016 (HELP): సింగిల్ లైసెన్స్ విధానాన్ని తెస్తూ Hydrocarbon Exploration and Licensing Policy (HELP) ని ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టింది.
2017 (NDR): చమురు అన్వేషణ డేటాను పంచుకునేందుకు నేషనల్ డేటా రిపోజిటరీ (National Data Repository - NDR) ఏర్పాటు చేయబడింది.
OALP అమలు: ఓపెన్ ఏకరేజ్ లైసెన్సింగ్ పాలసీ (OALP) కింద కంపెనీలు తాము అన్వేషించాలనుకునే బ్లాకులను స్వయంగా ఎంచుకునే స్వేచ్ఛను ప్రభుత్వం కల్పించింది.

Static GK Connection

Exclusive Economic Zone (EEZ): UNCLOS (United Nations Convention on the Law of the Sea) ఒప్పందం ప్రకారం, దేశ తీరరేఖ నుంచి 200 నాటికల్ మైళ్ల (సుమారు 370 కి.మీ) సముద్ర ప్రాంతంపై ఆ దేశానికి సార్వభౌమ ఆర్థిక హక్కులు ఉంటాయి.
Central Sector Scheme: కేంద్ర ప్రభుత్వమే 100% నిధులు సమకూర్చి, నేరుగా అమలు చేసే పథకాలను సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీమ్స్ అంటారు (కేంద్ర ప్రాయోజిత / Centrally Sponsored స్కీమ్స్ కు భిన్నమైనవి).

India & World Comparison

ప్రపంచ ఇంధన వినియోగంలో భారత్ అగ్రగామి దేశాలలో ఒకటి. అయినప్పటికీ, నార్వే, బ్రెజిల్ లేదా యూఎస్ గల్ఫ్ ఆఫ్ మెక్సికో వంటి ప్రాంతాలతో పోలిస్తే భారతీయ అల్ట్రా-డీప్‌వాటర్ అన్వేషణ ఇంకా ప్రాథమిక దశలోనే ఉంది. 'సముద్ర మంథన్' ఆ అంతరాన్ని పూడ్చి, గ్లోబల్ స్టాండర్డ్స్ కు తగ్గట్టు సాంకేతికతను సమకూరుస్తుంది.

Future Impact

ఈ పథకం ద్వారా 2030-31 నాటికి 600 MMTOE అదనపు ఆయిల్ ఈక్వివలెంట్ నిల్వలను గుర్తించాలని ప్రభుత్వం టార్గెట్ గా పెట్టుకుంది. ఇది పెట్రోలియం రంగంలో భారీగా పెట్టుబడులను ఆకర్షిస్తుంది. మేక్ ఇన్ ఇండియా (Make in India) కింద దేశీయ తయారీ రంగానికి ఊతమివ్వడమే కాకుండా, రాబోయే దశాబ్దంలో భారతదేశ ఇంధన ముఖచిత్రాన్ని మార్చగలదు.

🔑 Key Points for Revision

పథకం పేరు: సముద్ర మంథన్ (National Offshore Exploration Scheme).
బడ్జెట్ కేటాయింపు: రూ. 84,084 కోట్లు (FY 2030-31 వరకు).
మంత్రిత్వ శాఖ: పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ.
నిధుల విధానం: ఇది పూర్తిగా 100% కేంద్ర ప్రభుత్వ నిధులతో నడిచే Central Sector Scheme.
లక్ష్యం: 600 MMTOE కు పైగా హైడ్రోకార్బన్ నిల్వలను కనుగొనడం.
భౌగోళిక లక్ష్యం: డీప్ వాటర్, అల్ట్రా-డీప్ వాటర్ మరియు ఫ్రాంటియర్ బేసిన్లు.
ప్రధాన దృష్టి 1: హై-క్వాలిటీ సిస్మిక్ డేటాను సేకరించి విశ్లేషించడం.
ప్రధాన దృష్టి 2: ఆఫ్‌షోర్ ఉత్పత్తి మరియు ఎవాక్యుయేషన్ మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి.
నేపథ్యం: 2025 లో ఎర్రకోట సాక్షిగా ప్రధాని చేసిన దార్శనిక ప్రకటన.
ఆర్థిక ప్రయోజనం: దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం, 'మేక్ ఇన్ ఇండియా' కు మద్దతు.
పూర్వ సంస్కరణలు: నేషనల్ డేటా రిపోజిటరీ (NDR) బలోపేతం.
రాజ్యాంగ సంబంధం: ఆర్టికల్ 297 కింద సముద్ర వనరులపై కేంద్ర ప్రభుత్వ హక్కు.
చట్టపరమైన సంబంధం: OALP మరియు HELP పాలసీల విస్తరణగా ఈ అడుగు.
ఉపాధి: అన్వేషణ మరియు ఉత్పత్తి (E&P) రంగంలో పెద్ద ఎత్తున ఉద్యోగాల సృష్టి.
అంతిమ లక్ష్యం: 'వికసిత్ భారత్' సాధనలో భాగంగా ఇంధన స్వావలంబన (Energy Security).

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: Offshore Hydrocarbon Exploration & Article 297

Definition: సముద్ర గర్భంలో ఉన్న (Offshore) అవక్షేపణ శిలల మధ్య నిక్షిప్తమైన ముడి చమురు, సహజ వాయువులను శాస్త్రీయంగా గుర్తించి డ్రిల్లింగ్ ద్వారా వెలికితీసే ప్రక్రియ.
Constitutional / Legal Basis: ఆర్టికల్ 297 ప్రకారం, టెరిటోరియల్ వాటర్స్ (12 నాటికల్ మైళ్లు) మరియు EEZ (200 నాటికల్ మైళ్లు) పరిధిలో లభించే భూమి, ఖనిజాలు, విలువైన వనరులు అన్నీ కేంద్ర ప్రభుత్వానికి మాత్రమే చెందుతాయి.
Scientific Principle: సిస్మిక్ సర్వేలలో భాగంగా ధ్వని తరంగాలను (Sound / Acoustic waves) సముద్ర గర్భంలోకి పంపి, అవి పరావర్తనం (Reflection) చెందే విధానాన్ని బట్టి చమురు నిల్వలను గుర్తిస్తారు.
How it connects to this event: 'సముద్ర మంథన్' కింద ఈ సిస్మిక్ సర్వేలను మరియు డ్రిల్లింగ్ కార్యకలాపాలను అత్యంత లోతైన సముద్ర ప్రాంతాల్లో (Ultra-deepwater) చేపట్టనున్నారు.
Origin & History: 1974 లో ఓఎన్జీసీ (ONGC) సాగర్ సమ్రాట్ అనే డ్రిల్లింగ్ షిప్ ద్వారా ముంబై హై లో తొలిసారిగా అతిపెద్ద ఆఫ్‌షోర్ చమురు క్షేత్రాన్ని కనుగొంది.
Key milestone 1: 1999 లో దేశంలోకి ప్రైవేట్ మరియు విదేశీ పెట్టుబడులను అనుమతిస్తూ NELP (New Exploration Licensing Policy) తీసుకువచ్చారు.
Key milestone 2: 2016 లో సింగిల్ లైసెన్స్ ద్వారా ఏ హైడ్రోకార్బన్ నైనా (Oil, Gas, CBM) అన్వేషించేలా HELP (Hydrocarbon Exploration and Licensing Policy) ని ప్రకటించారు.
Related Acts / Schemes / Treaties: UNCLOS (1982) అంతర్జాతీయ సముద్ర చట్టం, OALP (Open Acreage Licensing Policy).
Nodal Ministry / Body: డైరెక్టరేట్ జనరల్ ఆఫ్ హైడ్రోకార్బన్స్ (DGH) - అన్వేషణ కాంట్రాక్టులను పర్యవేక్షిస్తుంది.
India-specific relevance: 85% ముడి చమురు అవసరాలకు దిగుమతులపై ఆధారపడుతున్న భారత్‌కు, డాలర్ల పొదుపు కోసం స్వదేశీ ఆఫ్‌షోర్ అన్వేషణ ప్రాణప్రదం.
Global comparison: డీప్ వాటర్ టెక్నాలజీలో నార్వే, అమెరికా, బ్రెజిల్ దేశాలు ప్రపంచంలోనే అత్యుత్తమ సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉన్నాయి.
Data point: సముద్ర మంథన్ కింద 600 MMTOE అదనపు నిల్వలను సాధించాలనేది కేంద్ర ప్రభుత్వ లక్ష్యం.
Common exam angle: UPSC మరియు స్టేట్ పీఎస్సీ పరీక్షల్లో ఆర్టికల్ 297, సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీమ్ అంటే ఏమిటి మరియు ముడిచమురు దిగుమతుల శాతం పై ప్రశ్నలు వస్తాయి.
Easy memory hook: "సముద్ర మంథనం - ఇంధన భద్రతకు మూలధనం (రూ. 84,084 కోట్లు)."

❓ Practice MCQs

Q1. ఇటీవల కేంద్ర క్యాబినెట్ ఆమోదించిన 'సముద్ర మంథన్' (జాతీయ ఆఫ్‌షోర్ అన్వేషణ పథకం) కోసం ఎంత బడ్జెట్ కేటాయించారు? [Easy]

A) రూ. 54,084 కోట్లు

B) రూ. 64,084 కోట్లు

C) రూ. 74,084 కోట్లు

D) రూ. 84,084 కోట్లు

Answer: D

Explanation: సముద్ర మంథన్ పథకం అమలు కోసం 2030-31 వరకు రూ. 84,084 కోట్లు కేటాయించినట్లు కేంద్ర క్యాబినెట్ అధికారికంగా వెల్లడించింది.

Q2. 'సముద్ర మంథన్' పథకాన్ని ఏ మంత్రిత్వ శాఖ అమలు చేస్తోంది? [Easy]

A) ఎర్త్ సైన్సెస్ మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Earth Sciences)

B) పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ

C) పర్యావరణం మరియు అటవీ మంత్రిత్వ శాఖ

D) నూతన మరియు పునరుత్పాదక ఇంధన మంత్రిత్వ శాఖ

Answer: B

Explanation: ఇది చమురు, గ్యాస్ అన్వేషణకు సంబంధించినది కాబట్టి పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ (MoPNG) ఆధ్వర్యంలో నడుస్తుంది.

Q3. 'సముద్ర మంథన్' పథకం కింద ఎంత పరిమాణంలో ఇంధన నిల్వలను (reserve accretion) గుర్తించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు? [Moderate]

A) 200 MMTOE

B) 400 MMTOE

C) 600 MMTOE

D) 800 MMTOE

Answer: C

Explanation: దేశ ఇంధన భద్రత కోసం 600 మిలియన్ మెట్రిక్ టన్నుల ఆయిల్ ఈక్వివలెంట్ (MMTOE) కు పైగా నిల్వలను కనుగొనడం ఈ పథకం లక్ష్యం.

Q4. నిధుల పంపిణీ పరంగా 'సముద్ర మంథన్' పథకం ఏ రకానికి చెందినది? [Moderate]

A) సెంట్రల్లీ స్పాన్సర్డ్ స్కీమ్ (కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం)

B) సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీమ్ (కేంద్ర రంగ పథకం)

C) పబ్లిక్ ప్రైవేట్ పార్టనర్‌షిప్ (PPP) ప్రాజెక్టు

D) విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడుల (FDI) పథకం

Answer: B

Explanation: ఇది 100% కేంద్ర ప్రభుత్వ నిధులతో అమలు చేయబడే "సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీమ్".

Q5. 'సముద్ర మంథన్' పథకం ఎప్పటి వరకు అమలులో ఉంటుంది? [Moderate]

A) FY 2027-28

B) FY 2028-29

C) FY 2029-30

D) FY 2030-31

Answer: D

Explanation: ఈ నేషనల్ ఆఫ్‌షోర్ ఎక్స్‌ప్లోరేషన్ స్కీమ్ అమలుకు 2030-31 ఆర్థిక సంవత్సరం వరకు కేంద్ర క్యాబినెట్ గడువు విధించింది.

Q6. సముద్ర గర్భంలో లభించే సహజ వనరులు, ముడిచమురు నిల్వలపై కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ఉన్న హక్కులను స్పష్టం చేసే రాజ్యాంగ అధికరణ (Article) ఏది? [Tricky]

A) ఆర్టికల్ 295

B) ఆర్టికల్ 297

C) ఆర్టికల్ 300

D) ఆర్టికల్ 262

Answer: B

Explanation: ఆర్టికల్ 297 ప్రకారం టెరిటోరియల్ వాటర్స్, కాంటినెంటల్ షెల్ఫ్ మరియు EEZ లోని సముద్ర వనరులన్నీ భారత కేంద్ర ప్రభుత్వానికి చెందుతాయి.

Q7. 'సముద్ర మంథన్' కు సంబంధించి కింది వాటిలో ఈ పథకం దేనిపై ప్రధానంగా దృష్టి సారించదు? [Tricky]

A) ఆఫ్‌షోర్ ప్రాంతంలో సిస్మిక్ డేటా సేకరణ

B) భూభాగం (Onshore) పైన గ్రీన్ ఫీల్డ్ రిఫైనరీల నిర్మాణం

C) డీప్ వాటర్ మరియు అల్ట్రా-డీప్ వాటర్ బేసిన్లలో డ్రిల్లింగ్

D) ఆఫ్‌షోర్ ఉత్పత్తి మరియు ఎవాక్యుయేషన్ మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి

Answer: B

Explanation: ఈ పథకం పూర్తిగా సముద్ర గర్భంలో అన్వేషణకు (Offshore Exploration) ఉద్దేశించినది; ఆన్‌షోర్ లో రిఫైనరీల నిర్మాణం దీని పరిధిలోకి రాదు.

Q8. భారతదేశం ప్రస్తుతం తన ముడి చమురు అవసరాలలో సుమారు ఎంత శాతం దిగుమతులపై ఆధారపడుతోంది? (ఈ నేపథ్యం లోనే సముద్ర మంథన్ కు ప్రాధాన్యత పెరిగింది) [Tricky]

A) సుమారు 45-50%

B) సుమారు 60-65%

C) సుమారు 80-85%

D) సుమారు 95-98%

Answer: C

Explanation: భారతదేశం తన చమురు అవసరాలలో 80% నుంచి 85% వరకు దిగుమతుల పైనే ఆధారపడుతోంది, ఈ భారాన్ని తగ్గించడమే సముద్ర మంథన్ లక్ష్యం.

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

హైడ్రోకార్బన్ అన్వేషణకు సంబంధించి, ఒక చమురు సంస్థ తనకు అనుకూలమైన భౌగోళిక బ్లాకులను సంవత్సరంలో ఎప్పుడైనా ఎంచుకుని దరఖాస్తు చేసుకోవడానికి అవకాశం కల్పించే భారత ప్రభుత్వ విధానం (Policy) ఏది?

A) New Exploration Licensing Policy (NELP)

B) Open Acreage Licensing Policy (OALP)

C) Discovered Small Fields (DSF) Policy

D) National Deep Ocean Policy

Answer: B

Explanation: ఓపెన్ ఏకరేజ్ లైసెన్సింగ్ పాలసీ (OALP) విధానం ద్వారా అన్వేషణ సంస్థలకు నచ్చిన బ్లాకులను బిడ్డింగ్ ద్వారా తీసుకునే స్వేచ్ఛ ఉంది. దీనికి కొనసాగింపుగానే ఆఫ్‌షోర్ డ్రిల్లింగ్ ను పెంచడానికి సముద్ర మంథన్ స్కీమ్ వచ్చింది.

PYQ 2:

ఇటీవల క్యాబినెట్ ఆమోదించిన 'సముద్ర మంథన్' పథకానికి సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. ఇది పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో అమలయ్యే కేంద్ర రంగ పథకం (Central Sector Scheme).
2. దీని మొత్తం వ్యయం రూ. 84,084 కోట్లు మరియు ఇది 2030-31 వరకు అమలు చేయబడుతుంది.
3. ఈ పథకం కింద 600 MMTOE ఇంధన నిల్వలను గుర్తించాలని లక్ష్యంగా నిర్దేశించారు.

పై వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనది/సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 2 మరియు 3 మాత్రమే

C) 1 మరియు 3 మాత్రమే

D) పైవన్నీ సరైనవే

Answer: D

Explanation: ఇవ్వబడిన మూడు స్టేట్‌మెంట్లు ఖచ్చితంగా సరైనవే. ఇది 2030-31 వరకు రూ. 84,084 కోట్లతో MoPNG పరిధిలో నడిచే పథకం మరియు దీని లక్ష్యం 600 MMTOE నిల్వలను వెలికితీయడం.

PYQ 3:

ప్రతిపాదన (Assertion-A): 'సముద్ర మంథన్' పథకం ద్వారా భారతదేశం తన ఇంధన భద్రతను (Energy security) మెరుగుపరుచుకోవాలని భావిస్తోంది.

కారణం (Reason-R): భారతదేశంలో అత్యధిక ఆఫ్‌షోర్ అన్వేషణ కార్యకలాపాలు ఇప్పటికే అల్ట్రా-డీప్ వాటర్ బేసిన్లలో 100% స్వయంసమృద్ధిని సాధించాయి.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కు సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది, కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు, కానీ R సరైనది.

Answer: C

Explanation: ప్రతిపాదన (A) సరైనది. కానీ భారతదేశం డీప్ వాటర్ బేసిన్లలో ఇంకా స్వయంసమృద్ధి సాధించలేదు, దాని కోసం ఇప్పుడు ప్రయత్నిస్తోంది. కాబట్టి కారణం (R) తప్పు.

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశ ఇంధన భద్రతను సాధించడంలో 'సముద్ర మంథన్' పథకం యొక్క ప్రాముఖ్యతను చర్చించండి.

ఆన్సర్: దేశీయ ముడి చమురు మరియు సహజ వాయువుల ఉత్పత్తిని వేగవంతం చేసే దిశగా కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆమోదించిన 'సముద్ర మంథన్' (నేషనల్ ఆఫ్‌షోర్ ఎక్స్‌ప్లోరేషన్ స్కీమ్) ఇంధన భద్రత సాధనలో ఒక చారిత్రక ముందడుగు. భారతదేశం తన చమురు అవసరాలలో 85% వరకు దిగుమతులపై ఆధారపడుతున్న నేపథ్యంలో, స్వదేశీ వనరుల వెలికితీత అత్యవసరం.

రూ. 84,084 కోట్ల కేటాయింపుతో 2030-31 వరకు అమలు చేయనున్న ఈ పథకం ద్వారా డీప్ వాటర్ మరియు అల్ట్రా-డీప్ వాటర్ ప్రాంతాల్లో అన్వేషణ కార్యకలాపాలు ఊపందుకుంటాయి. హై-క్వాలిటీ సిస్మిక్ డేటా సేకరణ మరియు మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధికి ఇది బాటలు వేస్తుంది. దీని ద్వారా అదనంగా 600 MMTOE హైడ్రోకార్బన్ నిల్వలను గుర్తించడం సాధ్యమవుతుంది.

దీని ఫలితంగా దిగుమతి భారం తగ్గడమే కాకుండా, 'మేక్ ఇన్ ఇండియా' కు ప్రోత్సాహం లభిస్తుంది మరియు పరోక్షంగా ఉపాధి అవకాశాలు పెరుగుతాయి. దీర్ఘకాలంలో వికసిత్ భారత్ దార్శనికతను సాధించడానికి ఇంధన రంగంలో స్వయంసమృద్ధి సాధించేందుకు సముద్ర మంథన్ ఒక కీలక సాధనంగా మారుతుంది.

Question 2 (250 words): భారతదేశపు ఆఫ్‌షోర్ హైడ్రోకార్బన్ సామర్థ్యాన్ని విశ్లేషించండి. 'సముద్ర మంథన్' పథకంతో సహా ఇటీవలి ప్రభుత్వ చర్యలు భారతదేశ ఇంధన ముఖచిత్రాన్ని ఏ విధంగా మార్చగలవు?

ఆన్సర్: వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న భారత ఆర్థిక వ్యవస్థకు నిరంతర, విశ్వసనీయమైన ఇంధన సరఫరా అవసరం. సువిశాలమైన 7,500 కి.మీ తీరరేఖ మరియు దాదాపు 2 మిలియన్ చదరపు కి.మీ విస్తీర్ణంలో ఉన్న ఎక్స్‌క్లూజివ్ ఎకనామిక్ జోన్ (EEZ) తో భారతదేశానికి అపారమైన ఆఫ్‌షోర్ హైడ్రోకార్బన్ సామర్థ్యం ఉంది. కానీ, సాంకేతిక మరియు పెట్టుబడి లోపాల వల్ల అత్యధిక డీప్‌వాటర్ బేసిన్లు ఇంకా అన్వేషించబడలేదు. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 297 కింద ఈ సముద్ర వనరుల పై హక్కులున్న కేంద్ర ప్రభుత్వం, వీటిని గరిష్టంగా వినియోగించుకోవడానికి అనేక చర్యలు చేపడుతోంది.

గత దశాబ్దంలో HELP (2016), OALP లాంటి సంస్కరణలు మరియు నేషనల్ డేటా రిపోజిటరీ (NDR) ఏర్పాటు ద్వారా చమురు రంగంలో ప్రైవేట్ పెట్టుబడులకు రెడ్ కార్పెట్ పరిచారు. వీటికి తోడు, తాజాగా రూ. 84,084 కోట్లతో ప్రకటించిన 'సముద్ర మంథన్' పథకం దేశీయ అన్వేషణ రంగాన్ని సమూలంగా మార్చనుంది. 2030-31 వరకు అమలయ్యే ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా ఫ్రాంటియర్ బేసిన్లు, అల్ట్రా-డీప్ వాటర్ బేసిన్లలో శాస్త్రీయ డ్రిల్లింగ్, మరియు ఆఫ్‌షోర్ ఎవాక్యుయేషన్ మౌలిక సదుపాయాలు అభివృద్ధి చెందుతాయి.

ఈ పథకం వల్ల 600 MMTOE ఇంధన నిల్వలు పెరగడమే కాకుండా, 'మేక్ ఇన్ ఇండియా' కు పెద్ద ఎత్తున సాంకేతిక ఊతం లభిస్తుంది. అయితే భౌగోళిక సవాళ్లు, పర్యావరణ పరిరక్షణ, మరియు అంతర్జాతీయ డ్రిల్లింగ్ కంపెనీలతో సాంకేతిక బదిలీ (Technology Transfer) ఒప్పందాలు చేసుకోవడం అనేది ప్రభుత్వం ముందున్న ప్రధాన సవాళ్లు. రాబోయే దశాబ్దంలో ఈ అడ్డంకులను అధిగమిస్తూ సముద్ర మంథన్ ప్రణాళికను విజయవంతంగా అమలు చేస్తే, దిగుమతులపై ఆధారపడటం తగ్గి, అంతర్జాతీయ జియో-పాలిటిక్స్ లో ఇంధనపరంగా భారతదేశం ఒక స్వతంత్ర శక్తిగా ఎదగగలదు.

⚠️ Examiner Trap

ఈ అంశంపై విద్యార్థులు సాధారణంగా చేసే 3 తప్పులు:

Trap 1: స్టూడెంట్స్ తరచుగా "సముద్ర మంథన్" పథకాన్ని మినిస్ట్రీ ఆఫ్ ఎర్త్ సైన్సెస్ అమలు చేసే "డీప్ ఓషన్ మిషన్" (Deep Ocean Mission) తో కన్ఫ్యూజ్ అవుతారు. కానీ గుర్తుపెట్టుకోవాల్సింది ఏమిటంటే, సముద్ర మంథన్ కేవలం ముడి చమురు, గ్యాస్ అన్వేషణ కోసమే ఉద్దేశించబడింది, దీన్ని 'పెట్రోలియం మంత్రిత్వ శాఖ' పర్యవేక్షిస్తుంది.
Trap 2: నిధుల విషయంలో ఇది కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం (Centrally Sponsored Scheme) అనుకోవడం మరో పొరపాటు. వాస్తవానికి ఇది 100% కేంద్రమే భరించే "సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీమ్" (Central Sector Scheme).
Trap 3: అంచనా వేయబడిన నిల్వల లక్ష్యం (600 MMTOE) మరియు బడ్జెట్ (రూ. 84,084 కోట్లు) పై స్పష్టత ఉండదు. ఈ రెండు అంకెలను గ్రూప్స్ లాంటి ఫ్యాక్ట్ ఆధారిత పరీక్షల్లో నేరుగా అడిగే అవకాశం ఉంది. గడువు సంవత్సరం 2030-31.

🧭 Exam Tip

Prelims Angle: UPSC మరియు State PSC ప్రిలిమ్స్‌లో బడ్జెట్ (84,084 Cr), నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ, మరియు ఆర్టికల్ 297 కి సంబంధించిన నేరైన (Direct) ప్రశ్నలు అడిగే ఛాన్స్ ఎక్కువ.
Mains Angle: GS Paper 3 లో ఇంధన భద్రత (Energy Security) కింద ఈ స్కీమ్‌ను ఒక కేస్ స్టడీగా రాయొచ్చు. దిగుమతి భారాన్ని తగ్గించడంలో ప్రభుత్వ ప్రయత్నాలు అని అడిగితే OALP తో పాటు సముద్ర మంథన్ గురించి రాయాలి.
Interview Angle: చమురు దిగుమతుల వల్ల దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ పై పడే ప్రభావం, డీప్‌వాటర్ ఎక్స్‌ప్లోరేషన్ కు ఉన్న పర్యావరణ సవాళ్ల (Environment challenges) పై ఇంటర్వ్యూ బోర్డు మీ విశ్లేషణను అడగవచ్చు.
High-Probability Prediction: రాబోయే గ్రూప్స్ లేదా ఎస్ఎస్సీ ఎగ్జామ్స్ లో "సముద్ర మంథన్ పథకం గడువు ఎప్పటి వరకు (2030-31)?" అనే ప్రశ్న అత్యంత ఎక్స్పెక్టెడ్.

రూ. 84,084 కోట్లతో 'సముద్ర మంథన్' జాతీయ ఆఫ్‌షోర్ అన్వేషణ పథకానికి కేంద్ర క్యాబినెట్ ఆమోదం

What Happened

When & Where

Who Is Involved

కేంద్ర మంత్రివర్గం: పథకానికి ఆమోదం మరియు నిధుల మంజూరు (రూ. 84,084 కోట్లు).
పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ: ఈ కేంద్ర రంగ పథకం (Central Sector Scheme) అమలుకు నోడల్ ఏజెన్సీ.
డైరెక్టరేట్ జనరల్ ఆఫ్ హైడ్రోకార్బన్స్ (DGH): సాంకేతిక మరియు నిర్వహణ పర్యవేక్షణ సంస్థ (Background fact).
చమురు అన్వేషణ సంస్థలు (ONGC, OIL లాంటివి): పరోక్ష లబ్ధిదారులు మరియు భాగస్వాములు.

How It Works

Why It Matters

Historical Background

Previous Related Events

2016 (HELP): సింగిల్ లైసెన్స్ విధానాన్ని తెస్తూ Hydrocarbon Exploration and Licensing Policy (HELP) ని ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టింది.
2017 (NDR): చమురు అన్వేషణ డేటాను పంచుకునేందుకు నేషనల్ డేటా రిపోజిటరీ (National Data Repository - NDR) ఏర్పాటు చేయబడింది.
OALP అమలు: ఓపెన్ ఏకరేజ్ లైసెన్సింగ్ పాలసీ (OALP) కింద కంపెనీలు తాము అన్వేషించాలనుకునే బ్లాకులను స్వయంగా ఎంచుకునే స్వేచ్ఛను ప్రభుత్వం కల్పించింది.

Static GK Connection

Exclusive Economic Zone (EEZ): UNCLOS (United Nations Convention on the Law of the Sea) ఒప్పందం ప్రకారం, దేశ తీరరేఖ నుంచి 200 నాటికల్ మైళ్ల (సుమారు 370 కి.మీ) సముద్ర ప్రాంతంపై ఆ దేశానికి సార్వభౌమ ఆర్థిక హక్కులు ఉంటాయి.
Central Sector Scheme: కేంద్ర ప్రభుత్వమే 100% నిధులు సమకూర్చి, నేరుగా అమలు చేసే పథకాలను సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీమ్స్ అంటారు (కేంద్ర ప్రాయోజిత / Centrally Sponsored స్కీమ్స్ కు భిన్నమైనవి).

India & World Comparison

Future Impact

🔑 Key Points for Revision

పథకం పేరు: సముద్ర మంథన్ (National Offshore Exploration Scheme).
బడ్జెట్ కేటాయింపు: రూ. 84,084 కోట్లు (FY 2030-31 వరకు).
మంత్రిత్వ శాఖ: పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ.
నిధుల విధానం: ఇది పూర్తిగా 100% కేంద్ర ప్రభుత్వ నిధులతో నడిచే Central Sector Scheme.
లక్ష్యం: 600 MMTOE కు పైగా హైడ్రోకార్బన్ నిల్వలను కనుగొనడం.
భౌగోళిక లక్ష్యం: డీప్ వాటర్, అల్ట్రా-డీప్ వాటర్ మరియు ఫ్రాంటియర్ బేసిన్లు.
ప్రధాన దృష్టి 1: హై-క్వాలిటీ సిస్మిక్ డేటాను సేకరించి విశ్లేషించడం.
ప్రధాన దృష్టి 2: ఆఫ్‌షోర్ ఉత్పత్తి మరియు ఎవాక్యుయేషన్ మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి.
నేపథ్యం: 2025 లో ఎర్రకోట సాక్షిగా ప్రధాని చేసిన దార్శనిక ప్రకటన.
ఆర్థిక ప్రయోజనం: దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం, 'మేక్ ఇన్ ఇండియా' కు మద్దతు.
పూర్వ సంస్కరణలు: నేషనల్ డేటా రిపోజిటరీ (NDR) బలోపేతం.
రాజ్యాంగ సంబంధం: ఆర్టికల్ 297 కింద సముద్ర వనరులపై కేంద్ర ప్రభుత్వ హక్కు.
చట్టపరమైన సంబంధం: OALP మరియు HELP పాలసీల విస్తరణగా ఈ అడుగు.
ఉపాధి: అన్వేషణ మరియు ఉత్పత్తి (E&P) రంగంలో పెద్ద ఎత్తున ఉద్యోగాల సృష్టి.
అంతిమ లక్ష్యం: 'వికసిత్ భారత్' సాధనలో భాగంగా ఇంధన స్వావలంబన (Energy Security).

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: Offshore Hydrocarbon Exploration & Article 297

Definition: సముద్ర గర్భంలో ఉన్న (Offshore) అవక్షేపణ శిలల మధ్య నిక్షిప్తమైన ముడి చమురు, సహజ వాయువులను శాస్త్రీయంగా గుర్తించి డ్రిల్లింగ్ ద్వారా వెలికితీసే ప్రక్రియ.
Constitutional / Legal Basis: ఆర్టికల్ 297 ప్రకారం, టెరిటోరియల్ వాటర్స్ (12 నాటికల్ మైళ్లు) మరియు EEZ (200 నాటికల్ మైళ్లు) పరిధిలో లభించే భూమి, ఖనిజాలు, విలువైన వనరులు అన్నీ కేంద్ర ప్రభుత్వానికి మాత్రమే చెందుతాయి.
Scientific Principle: సిస్మిక్ సర్వేలలో భాగంగా ధ్వని తరంగాలను (Sound / Acoustic waves) సముద్ర గర్భంలోకి పంపి, అవి పరావర్తనం (Reflection) చెందే విధానాన్ని బట్టి చమురు నిల్వలను గుర్తిస్తారు.
How it connects to this event: 'సముద్ర మంథన్' కింద ఈ సిస్మిక్ సర్వేలను మరియు డ్రిల్లింగ్ కార్యకలాపాలను అత్యంత లోతైన సముద్ర ప్రాంతాల్లో (Ultra-deepwater) చేపట్టనున్నారు.
Origin & History: 1974 లో ఓఎన్జీసీ (ONGC) సాగర్ సమ్రాట్ అనే డ్రిల్లింగ్ షిప్ ద్వారా ముంబై హై లో తొలిసారిగా అతిపెద్ద ఆఫ్‌షోర్ చమురు క్షేత్రాన్ని కనుగొంది.
Key milestone 1: 1999 లో దేశంలోకి ప్రైవేట్ మరియు విదేశీ పెట్టుబడులను అనుమతిస్తూ NELP (New Exploration Licensing Policy) తీసుకువచ్చారు.
Key milestone 2: 2016 లో సింగిల్ లైసెన్స్ ద్వారా ఏ హైడ్రోకార్బన్ నైనా (Oil, Gas, CBM) అన్వేషించేలా HELP (Hydrocarbon Exploration and Licensing Policy) ని ప్రకటించారు.
Related Acts / Schemes / Treaties: UNCLOS (1982) అంతర్జాతీయ సముద్ర చట్టం, OALP (Open Acreage Licensing Policy).
Nodal Ministry / Body: డైరెక్టరేట్ జనరల్ ఆఫ్ హైడ్రోకార్బన్స్ (DGH) - అన్వేషణ కాంట్రాక్టులను పర్యవేక్షిస్తుంది.
India-specific relevance: 85% ముడి చమురు అవసరాలకు దిగుమతులపై ఆధారపడుతున్న భారత్‌కు, డాలర్ల పొదుపు కోసం స్వదేశీ ఆఫ్‌షోర్ అన్వేషణ ప్రాణప్రదం.
Global comparison: డీప్ వాటర్ టెక్నాలజీలో నార్వే, అమెరికా, బ్రెజిల్ దేశాలు ప్రపంచంలోనే అత్యుత్తమ సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉన్నాయి.
Data point: సముద్ర మంథన్ కింద 600 MMTOE అదనపు నిల్వలను సాధించాలనేది కేంద్ర ప్రభుత్వ లక్ష్యం.
Common exam angle: UPSC మరియు స్టేట్ పీఎస్సీ పరీక్షల్లో ఆర్టికల్ 297, సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీమ్ అంటే ఏమిటి మరియు ముడిచమురు దిగుమతుల శాతం పై ప్రశ్నలు వస్తాయి.
Easy memory hook: "సముద్ర మంథనం - ఇంధన భద్రతకు మూలధనం (రూ. 84,084 కోట్లు)."

❓ Practice MCQs

A) రూ. 54,084 కోట్లు

B) రూ. 64,084 కోట్లు

C) రూ. 74,084 కోట్లు

D) రూ. 84,084 కోట్లు

Answer: D

Q2. 'సముద్ర మంథన్' పథకాన్ని ఏ మంత్రిత్వ శాఖ అమలు చేస్తోంది? [Easy]

A) ఎర్త్ సైన్సెస్ మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Earth Sciences)

B) పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ

C) పర్యావరణం మరియు అటవీ మంత్రిత్వ శాఖ

D) నూతన మరియు పునరుత్పాదక ఇంధన మంత్రిత్వ శాఖ

Answer: B

A) 200 MMTOE

B) 400 MMTOE

C) 600 MMTOE

D) 800 MMTOE

Answer: C

Q4. నిధుల పంపిణీ పరంగా 'సముద్ర మంథన్' పథకం ఏ రకానికి చెందినది? [Moderate]

A) సెంట్రల్లీ స్పాన్సర్డ్ స్కీమ్ (కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం)

B) సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీమ్ (కేంద్ర రంగ పథకం)

C) పబ్లిక్ ప్రైవేట్ పార్టనర్‌షిప్ (PPP) ప్రాజెక్టు

D) విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడుల (FDI) పథకం

Answer: B

Explanation: ఇది 100% కేంద్ర ప్రభుత్వ నిధులతో అమలు చేయబడే "సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీమ్".

Q5. 'సముద్ర మంథన్' పథకం ఎప్పటి వరకు అమలులో ఉంటుంది? [Moderate]

A) FY 2027-28

B) FY 2028-29

C) FY 2029-30

D) FY 2030-31

Answer: D

A) ఆర్టికల్ 295

B) ఆర్టికల్ 297

C) ఆర్టికల్ 300

D) ఆర్టికల్ 262

Answer: B

A) ఆఫ్‌షోర్ ప్రాంతంలో సిస్మిక్ డేటా సేకరణ

B) భూభాగం (Onshore) పైన గ్రీన్ ఫీల్డ్ రిఫైనరీల నిర్మాణం

C) డీప్ వాటర్ మరియు అల్ట్రా-డీప్ వాటర్ బేసిన్లలో డ్రిల్లింగ్

D) ఆఫ్‌షోర్ ఉత్పత్తి మరియు ఎవాక్యుయేషన్ మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి

Answer: B

A) సుమారు 45-50%

B) సుమారు 60-65%

C) సుమారు 80-85%

D) సుమారు 95-98%

Answer: C

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

A) New Exploration Licensing Policy (NELP)

B) Open Acreage Licensing Policy (OALP)

C) Discovered Small Fields (DSF) Policy

D) National Deep Ocean Policy

Answer: B

PYQ 2:

పై వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనది/సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 2 మరియు 3 మాత్రమే

C) 1 మరియు 3 మాత్రమే

D) పైవన్నీ సరైనవే

Answer: D

PYQ 3:

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కు సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది, కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు, కానీ R సరైనది.

Answer: C

✍️ Mains Answer Pointers

⚠️ Examiner Trap

ఈ అంశంపై విద్యార్థులు సాధారణంగా చేసే 3 తప్పులు:

Trap 1: స్టూడెంట్స్ తరచుగా "సముద్ర మంథన్" పథకాన్ని మినిస్ట్రీ ఆఫ్ ఎర్త్ సైన్సెస్ అమలు చేసే "డీప్ ఓషన్ మిషన్" (Deep Ocean Mission) తో కన్ఫ్యూజ్ అవుతారు. కానీ గుర్తుపెట్టుకోవాల్సింది ఏమిటంటే, సముద్ర మంథన్ కేవలం ముడి చమురు, గ్యాస్ అన్వేషణ కోసమే ఉద్దేశించబడింది, దీన్ని 'పెట్రోలియం మంత్రిత్వ శాఖ' పర్యవేక్షిస్తుంది.
Trap 2: నిధుల విషయంలో ఇది కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం (Centrally Sponsored Scheme) అనుకోవడం మరో పొరపాటు. వాస్తవానికి ఇది 100% కేంద్రమే భరించే "సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీమ్" (Central Sector Scheme).
Trap 3: అంచనా వేయబడిన నిల్వల లక్ష్యం (600 MMTOE) మరియు బడ్జెట్ (రూ. 84,084 కోట్లు) పై స్పష్టత ఉండదు. ఈ రెండు అంకెలను గ్రూప్స్ లాంటి ఫ్యాక్ట్ ఆధారిత పరీక్షల్లో నేరుగా అడిగే అవకాశం ఉంది. గడువు సంవత్సరం 2030-31.

🧭 Exam Tip

Prelims Angle: UPSC మరియు State PSC ప్రిలిమ్స్‌లో బడ్జెట్ (84,084 Cr), నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ, మరియు ఆర్టికల్ 297 కి సంబంధించిన నేరైన (Direct) ప్రశ్నలు అడిగే ఛాన్స్ ఎక్కువ.
Mains Angle: GS Paper 3 లో ఇంధన భద్రత (Energy Security) కింద ఈ స్కీమ్‌ను ఒక కేస్ స్టడీగా రాయొచ్చు. దిగుమతి భారాన్ని తగ్గించడంలో ప్రభుత్వ ప్రయత్నాలు అని అడిగితే OALP తో పాటు సముద్ర మంథన్ గురించి రాయాలి.
Interview Angle: చమురు దిగుమతుల వల్ల దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ పై పడే ప్రభావం, డీప్‌వాటర్ ఎక్స్‌ప్లోరేషన్ కు ఉన్న పర్యావరణ సవాళ్ల (Environment challenges) పై ఇంటర్వ్యూ బోర్డు మీ విశ్లేషణను అడగవచ్చు.
High-Probability Prediction: రాబోయే గ్రూప్స్ లేదా ఎస్ఎస్సీ ఎగ్జామ్స్ లో "సముద్ర మంథన్ పథకం గడువు ఎప్పటి వరకు (2030-31)?" అనే ప్రశ్న అత్యంత ఎక్స్పెక్టెడ్.