ఎయిర్ మార్షల్ సందీప్ థరేజా: డిజిఎఎఫ్ఎమ్‌ఎస్ (DGAFMS) నూతన డైరెక్టర్ జనరల్‌గా నియామకం

What Happened

భారత ప్రభుత్వం ఎయిర్ మార్షల్ సందీప్ థరేజా, SM, VSM & Bar ను ఆర్మ్‌డ్ ఫోర్సెస్ మెడికల్ సర్వీసెస్ నూతన డైరెక్టర్ జనరల్ (DGAFMS)గా నియమించింది. ప్రస్తుతం డైరెక్టర్ జనరల్ మెడికల్ సర్వీసెస్ (ఎయిర్)గా బాధ్యతలు నిర్వర్తిస్తున్న ఆయన, 2026 ఆగస్టు 31 మధ్యాహ్నం నుండి నూతన పదవిలో బాధ్యతలు స్వీకరిస్తారు. ప్రస్తుత DGAFMS సర్జన్ వైస్ అడ్మిరల్ ఆర్తి సరిన్ పదవీ విరమణ చేయనున్న తరుణంలో ఈ నియామకం జరిగింది. సైనిక దళాల వైద్య విభాగంలో అత్యున్నత రక్షణ పరిపాలనా పదవుల్లో ఇది ఒకటి.

When & Where

ఈ నియామక ఉత్తర్వులను భారత రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ 2026 జులై 31న పత్రికా ప్రకటన రూపంలో న్యూఢిల్లీ వేదికగా అధికారికంగా వెల్లడించింది. ఎయిర్ మార్షల్ సందీప్ థరేజా 2026 ఆగస్టు 31 నుండి న్యూఢిల్లీలోని DGAFMS ప్రధాన కార్యాలయంలో బాధ్యతలు స్వీకరిస్తారు. భారతదేశ రక్షణ దళాల ఆపరేషనల్ మెడికల్ కమాండ్ వ్యవస్థలో ఇది కీలక ఘట్టం.

Who Is Involved

• ఎయిర్ మార్షల్ సందీప్ థరేజా: నూతనంగా నియమితులైన డైరెక్టర్ జనరల్, ఆర్మ్‌డ్ ఫోర్సెస్ మెడికల్ సర్వీసెస్ (DGAFMS).
• సర్జన్ వైస్ అడ్మిరల్ ఆర్తి సరిన్: పదవీ విరమణ పొందుతున్న ప్రస్తుత DGAFMS అధికారిణి.
• రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Defence): నియామక ఉత్తర్వులను జారీ చేసిన నోడల్ కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖ.
• ఆర్మ్‌డ్ ఫోర్సెస్ మెడికల్ సర్వీసెస్ (AFMS): ఇండియన్ ఆర్మీ, ఇండియన్ నేవీ మరియు ఇండియన్ ఎయిర్‌ఫోర్స్ వైద్య సేవలను సమగ్రపరిచే త్రివిధ దళాల సంస్థ.

How It Works

• పరిపాలనా సమగ్రత: DGAFMS త్రివిధ దళాల (ఆర్మీ, నేవీ, ఎయిర్‌ఫోర్స్) వైద్య విధానాలు, ఆసుపత్రుల నిర్వహణ మరియు మెడికల్ క్యాడర్ నియామకాలను పర్యవేక్షిస్తుంది.
• యుద్ధరంగ వైద్య నవీకరణ: విపత్తులు మరియు ఆపరేషనల్ సమయాల్లో త్వరిత వైద్య సేవలను అందించడానికి డిజిటల్ మరియు పోర్టబుల్ పరికరాలను అనుసంధానిస్తుంది.
• భీష్మ్ క్యూబ్ వినియోగం: ప్రొజెక్ట్ భీష్మ్ కింద అభివృద్ధి చేసిన పోర్టబుల్ ఆసుపత్రి వ్యవస్థలను (BHISHM Cube) యుద్ధ మరియు మానవతా ఉపశమన చర్యల్లో వేగవంతంగా రంగంలోకి దించుతుంది.
• అంతరిక్ష వైద్య విధానం: భారతదేశ గగన్‌యాన్ ప్రాజెక్టులో ఆస్ట్రోనాట్ల ఆరోగ్యం మరియు అత్యవసర రక్షణ ప్రోటోకాల్స్‌ను రూపొందించడంలో కీలక సాంకేతిక పర్యవేక్షణ అందిస్తుంది.

Why It Matters

• రక్షణ పాలనా ప్రాముఖ్యత: సరిహద్దుల్లోనూ, విపత్తుల సమయంలోనూ త్రివిధ దళాలకు తక్షణ వైద్య రక్షణ వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడంలో DGAFMS పాత్ర అత్యంత ప్రాధాన్యమైనది.
• సాంకేతిక అనుసంధానం: గగన్‌యాన్ స్పేస్ మిషన్ వంటి ప్రతిష్టాత్మక కార్యక్రమాలకు సైనిక వైద్య రక్షణ వ్యవస్థను సిద్ధం చేయడం భారతదేశ వ్యోమగాముల భద్రతను నిర్ధారిస్తుంది.
• విపత్తు నిర్వహణ: భీష్మ్ క్యూబ్ అమలు దేశీయంగా అభివృద్ధి చేసిన మెడికల్ టెక్నాలజీ కింద అత్యవసర రెస్పాన్స్ సామర్థ్యాన్ని పెంచుతుంది.
• పరీక్షల సంబంధం: UPSC GS పేపర్ 2 (Governance & Various Bodies) మరియు GS పేపర్ 3 (Indigenisation of Technology & Security) అంశాలకు ఇది ప్రత్యక్షంగా సంబంధించింది.

Historical Background

ఆర్మ్‌డ్ ఫోర్సెస్ మెడికల్ సర్వీసెస్ (AFMS) భారతదేశంలో త్రివిధ దళాల వైద్య అవసరాలను తీర్చడానికి 1948లో పునర్వ్యవస్థీకరించబడింది. 1943లో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ కాలంలో మెడికల్ సర్వీసెస్ సమన్వయం కోసం డెరైక్టరేట్ ఏర్పాటుకు పునాది పడింది. 1962లో AFMC పూణే స్థాపించబడటం ద్వారా సైనిక దళాలకు నాణ్యమైన వైద్య నిపుణుల లభ్యత పెరిగింది.

Previous Related Events

• అక్టోబర్ 2024: సర్జన్ వైస్ అడ్మిరల్ ఆర్తి సరిన్ మొదటి మహిళా DGAFMS గా బాధ్యతలు స్వీకరించి సరికొత్త చరిత్ర సృష్టించారు.
• డిసెంబర్ 2023: 'ప్రొజెక్ట్ భీష్మ్' (BHISHM - Bharat Health Initiative for Sahyog Hita & Maitri) కింద మొబైల్ మెడికల్ క్యూబ్‌ను భారత్ ప్రపంచానికి పరిచయం చేసింది.
• ఫిబ్రవరి 2024: గగన్‌యాన్ మిషన్‌కు ఎంపికైన నలుగురు వ్యోమగాముల వైద్య శిక్షణ రక్షణ మెడికల్ సర్వీసెస్ పర్యవేక్షణలో పూర్తయింది.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 53(2): భారత రాష్ట్రపతి త్రివిధ దళాలకు సర్వోన్నత దళపతిగా (Supreme Commander) వ్యవహరిస్తారు, వీటి పరిధిలోనే AFMS పనిచేస్తుంది.
• గగన్‌యాన్ ప్రాజెక్ట్ (Gaganyaan): ఇస్రో (ISRO) చేపడుతున్న మానవ సహిత వ్యోమ నౌక ప్రాజెక్ట్, ఇందులో వ్యోమగాముల ఆరోగ్య భద్రతను AFMS నిర్వహిస్తుంది.

India & World Comparison

భారతదేశం అభివృద్ధి చేసిన 'భీష్మ్ క్యూబ్' ప్రపంచంలోనే మొదటి సమగ్ర పోర్టబుల్ ట్రమా కేర్ యూనిట్లలో ఒకటి, ఇది 200 మంది క్షతగాత్రులకు 12 నిమిషాల్లో ప్రాథమిక అత్యవసర చికిత్స అందించగలదు. ప్రపంచంలో యుఎస్, రష్యా వంటి దేశాల రక్షణ మెడికల్ సర్వీసెస్‌తో సమానమైన ఆపరేషనల్ సామర్థ్యాన్ని డెవలప్ చేయడంలో భారత్ ముందంజలో ఉంది.

Future Impact

• ఆపరేషనల్ రెడీనెస్: సైనిక దళాల వైద్య రక్షణలో ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ మరియు టెలీ-మెడిసిన్ వ్యవస్థల విస్తరణ.
• స్పేస్ మెడిసిన్ డెవలప్‌మెంట్: 2026 నాటికి గగన్‌యాన్ మిషన్ ప్రయోగ సమయానికి స్పేస్ మెడిసిన్ నిపుణుల సేవలను పూర్తిస్థాయిలో అందుబాటులోకి తేవడం.
• మేక్ ఇన్ ఇండియా రక్షణ వైద్య పరికరాలు: స్వదేశీ నావికా, వైమానిక అత్యవసర మెడికల్ కిట్ల ఉత్పత్తి హెచ్చడం.

---

🔑 Key Points for Revision

• ఎయిర్ మార్షల్ సందీప్ థరేజా DGAFMS నూతన డైరెక్టర్ జనరల్‌గా 2026 ఆగస్టు 31న నియమితులయ్యారు.
• ఈయన ప్రస్తుత DGAFMS సర్జన్ వైస్ అడ్మిరల్ ఆర్తి సరిన్ స్థానంలో బాధ్యతలు స్వీకరిస్తున్నారు.
• সন্দీప్ థరేజా ప్రస్తుతం డైరెక్టర్ జనరల్ మెడికల్ సర్వీసెస్ (ఎయిర్)గా సేవలందిస్తున్నారు.
• ఈయన డిసెంబర్ 1986లో సైనిక వైద్య విభాగంలో కమిషన్ పొందారు.
• ఎఎఫ్ఎమ్‌సి (AFMC) పూణే మరియు నేషనల్ డిఫెన్స్ కాలేజ్ పూర్వ విద్యార్థి.
• 2005లో ఎయిమ్స్ (AIIMS) న్యూఢిల్లీ నుండి గ్యాస్ట్రోఎంటరాలజీలో DM సాధించారు.
• ఈయన ఎఐఐఎమ్‌ఎస్ లో ఉత్తమ DM విద్యార్థి అవార్డును గెలుచుకున్నారు.
• భారత గగన్‌యాన్ మిషన్ కోసం ఆపరేషనల్ మెడికల్ ప్రోటోకాల్స్‌కు ఈయన నాయకత్వం వహించారు.
• మొబైల్ మెడికల్ హ్యాండ్లింగ్ కోసం 'భీష్మ్ క్యూబ్' అమలులో ప్రాముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు.
• గతంలో AFMC పూణేకు డైరెక్టర్ అండ్ కమాండెంట్‌గా విధులు నిర్వర్తించారు.
• లక్నో కమాండ్ హాస్పిటల్ మరియు పఠాన్‌కోట్ మిలిటరీ హాస్పిటల్‌లకు కమాండెంట్‌గా వ్యవహరించారు.
• సైనిక సేవలకు గానూ సేనా మెడల్ (Sena Medal) పొందారు.
• ఈయనకు రెండుసార్లు విశిష్ట సేవా మెడల్ (VSM & Bar) లభించింది.
• జాతీయ, అంతర్జాతీయ వైద్య పత్రికలలో 50కి పైగా సైంటిఫిక్ ఆర్టికల్స్ ప్రచురించారు.
• DGAFMS సంస్థ రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో త్రివిధ దళాల వైద్య సేవా విధానాలను నిర్దేశిస్తుంది.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: Armed Forces Medical Services (AFMS) & Specialized Defence Appointments

• Definition: త్రివిధ దళాల (ఆర్మీ, నేవీ, ఎయిర్‌ఫోర్స్) వైద్య సేవలను సమగ్రపరిచి నిర్వహించే అత్యున్నత సైనిక వైద్య సంస్థ.
• Constitutional / Legal Basis: యూనియన్ లిస్ట్ (ఎంట్రీ 1 & 2 - రక్షణ దళాలు) పరిధిలోని భారత రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ పాలన హోదా.
• Scientific / Economic Principle: ఆపరేషనల్ మెడికల్ సపోర్ట్ ద్వారా యుద్ధరంగంలో ప్రాణనష్టాన్ని నివారించడం మరియు వ్యోమగాములకు స్పేస్ మెడిసిన్ సేవలు అందించడం.
• How it connects to this event: ప్రస్తుత DGMS (ఎయిర్) అయిన సందీప్ థరేజా నియామకం ద్వారా AFMS సంస్థకు నూతన నాయకత్వం లభించింది.
• Origin & History: రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో శ్రేష్ఠమైన వైద్య సేవల కోసం ఏర్పాటు చేయబడి, స్వాతంత్య్రానంతరం 1948లో వ్యవస్థీకృతమైంది.
• Key milestone 1: 1948లో త్రివిధ దళాల సమగ్ర వైద్య బాధ్యతల కోసం DGAFMS కార్యాలయం ఏర్పాటు.
• Key milestone 2: 1962లో గ్రాడ్యుయేట్ మరియు పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ సైనిక వైద్య శిక్షణ కొరకు AFMC పూణే స్థాపన.
• Related Acts / Schemes / Treaties: ప్రొజెక్ట్ భీష్మ్ (BHISHM), ఆయుష్మాన్ క్యాప్ఎఫ్ (Ayushman CAPF) పథకాలు.
• Nodal Ministry / Body: భారత రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Defence).
• India-specific relevance: సరిహద్దు భద్రత, సియాచిన్ వంటి అత్యంత ప్రతికూల వాతావరణ సైనికుల రక్షణ, మరియు గగన్‌యాన్ వ్యోమగాముల సంరక్షణ.
• Global comparison: ప్రపంచంలోని నేటో (NATO) సిస్టమ్స్ వలే త్రివిధ దళాలకు ఏకీకృత డైరెక్టరేట్ సిస్టమ్ ద్వారా సేవలు అందిస్తుంది.
• Data point: భారతదేశంలో ఆర్మ్‌డ్ ఫోర్సెస్ పరిధిలో 130కి పైగా కమాండ్, బేస్ మరియు మిలిటరీ ఆసుపత్రులు పనిచేస్తున్నాయి.
• Common exam angle: నియామకాలు (Appointments), ఆర్మ్‌డ్ ఫోర్సెస్ సంస్థల అధిపతులు, భీష్మ్ క్యూబ్ మరియు గగన్‌యాన్ వైద్య భాగస్వామ్యం.
• Easy memory hook: "AFMS = 3 దళాల వైద్య రక్షక చక్రం (Army + Navy + Air Force)"

---

❓ Practice MCQs

Q1. ఆర్మ్‌డ్ ఫోర్సెస్ మెడికల్ సర్వీసెస్ (DGAFMS) నూతన డైరెక్టర్ జనరల్‌గా ఎవరు నియమితులయ్యారు? [Easy]

A) ఎయిర్ మార్షల్ సందీప్ థరేజా

B) సర్జన్ వైస్ అడ్మిరల్ ఆర్తి సరిన్

C) జనరల్ అనిల్ చౌహాన్

D) ఎయిర్ చీఫ్ మార్షల్ అమర్ ప్రీత్ సింగ్

Answer: A

Explanation: ఎయిర్ మార్షల్ సందీప్ థరేజా 2026 ఆగస్టు 31 నుండి అమల్లోకి వచ్చేలా DGAFMS నూతన డైరెక్టర్ జనరల్‌గా నియమితులయ్యారు.

---

Q2. ఎయిర్ మార్షల్ సందీప్ థరేజా ఎన్డిఎతో పాటు ఏ ప్రముఖ మిలిటరీ వైద్య కళాశాల పూర్వ విద్యార్థి? [Easy]

A) AIIMS న్యూఢిల్లీ

B) AFMC పూణే

C) JIPMER పుదుచ్చేరి

D) కస్తూరిబా మెడికల్ కాలేజ్

Answer: B

Explanation: సందీప్ థరేజా పూణేలోని ఆర్మ్‌డ్ ఫోర్సెస్ మెడికల్ కాలేజ్ (AFMC) మరియు నేషనల్ డిఫెన్స్ కాలేజ్ పూర్వ విద్యార్థి.

---

Q3. ప్రొజెక్ట్ భీష్మ్ కింద అభివృద్ధి చేసిన 'భీష్మ్ క్యూబ్' (BHISHM Cube) ప్రధాన ఉపయోగం ఏమిటి? [Moderate]

A) అంతరిక్షంలో ఉపగ్రహాల అనుసంధానం

B) సరిహద్దుల్లో రాడార్ తరంగాల గుర్తింపు

C) అత్యవసర సమయాల్లో వేగవంతమైన వైద్య స్పందన అందించే పోర్టబుల్ ఆసుపత్రి

D) సముద్రజలాల శుద్ధి ప్రక్రియ

Answer: C

Explanation: భీష్మ్ క్యూబ్ అనేది ఆపరేషనల్ మరియు మానవతా సాయం కోసం త్వరిత అత్యవసర వైద్య స్పందన అందించే పోర్టబుల్ వ్యవస్థ.

---

Q4. ఎయిర్ మార్షల్ సందీప్ థరేజా ఏ ఎయిమ్స్ (AIIMS) సంస్థ నుండి గ్యాస్ట్రోఎంటరాలజీలో DM పట్టా పొందారు? [Moderate]

A) AIIMS జోధ్‌పూర్

B) AIIMS మంగళగిరి

C) AIIMS న్యూఢిల్లీ

D) AIIMS భోపాల్

Answer: C

Explanation: ఈయన 2005లో ఎఐఐఎమ్‌ఎస్ (AIIMS) న్యూఢిల్లీ నుండి గ్యాస్ట్రోఎంటరాలజీ విభాగంలో DM పట్టా పొంది ఉత్తమ విద్యార్థిగా నిలిచారు.

---

Q5. గగన్‌యాన్ మానవ సహిత స్పేస్‌ఫ్లైట్ మిషన్ యొక్క ఆపరేషనల్ వైద్య సన్నద్ధతను పర్యవేక్షించిన రక్షణ వైద్య విభాగం ఏది? [Moderate]

A) డిఫెన్స్ రీసెర్చ్ డెవలప్‌మెంట్ ఆర్గనైజేషన్ (DRDO)

B) ఆర్మ్‌డ్ ఫోర్సెస్ మెడికల్ సర్వీసెస్ (AFMS)

C) ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ మెడికల్ రీసెర్చ్ (ICMR)

D) నేషనల్ మెడికల్ కమిషన్ (NMC)

Answer: B

Explanation: AFMS విభాగానికి చెందిన DGMS (ఎయిర్) హోదాలో ఎయిర్ మార్షల్ థరేజా గగన్‌యాన్ స్పేస్‌ఫ్లైట్ మిషన్ మెడికల్ సన్నద్ధతను ముందుకు తీసుకెళ్లారు.

---

Q6. ఎయిర్ మార్షల్ సందీప్ థరేజా పొందిన సైనిక పురస్కారాలకు సంబంధించి సరైన వ్యాఖ్యను గుర్తించండి: [Tricky]

A) పరం వీర చక్ర మరియు మహా వీర చక్ర

B) సేనా మెడల్ మరియు రెండుసార్లు విశిష్ట సేవా మెడల్ (VSM & Bar)

C) శౌర్య చక్ర మరియు కీర్తి చక్ర

D) అశోక చక్ర మరియు పద్మశ్రీ

Answer: B

Explanation: ఈయన విశిష్ట సేవలకు గానూ సేనా మెడల్ మరియు రెండుసార్లు విశిష్ట సేవా మెడల్ (VSM & Bar) పొందారు.

---

Q7. DGAFMS పదవికి సంబంధించి క్రింది వ్యాఖ్యలలో ఏది నిజం కాదు? [Tricky]

A) ఇది ఆర్మీ, నేవీ, ఎయిర్‌ఫోర్స్ వైద్య సేవలను సమన్వయం చేస్తుంది.

B) ఈ పదవి రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో ఉంటుంది.

C) 2026 ఆగస్టు 31న సర్జన్ వైస్ అడ్మిరల్ ఆర్తి సరిన్ పదవీ విరమణ చేస్తున్నారు.

D) DGAFMS కేవలం ఇండియన్ ఎయిర్‌ఫోర్స్ హాస్పిటళ్లను మాత్రమే పర్యవేక్షిస్తుంది.

Answer: D

Explanation: DGAFMS కేవలం ఎయిర్‌ఫోర్స్ మాత్రమే కాకుండా ఆర్మీ, నేవీ మరియు ఎయిర్‌ఫోర్స్ త్రివిధ దళాల వైద్య సేవలను పర్యవేక్షిస్తుంది.

---

Q8. ఎయిర్ మార్షల్ సందీప్ థరేజా ఏ సంవత్సరంలో ఆర్మ్‌డ్ ఫోర్సెస్ మెడికల్ సర్వీసెస్‌లో కమిషన్ పొందారు? [Tricky]

A) డిసెంబర్ 1986

B) జనవరి 1997

C) మార్చి 2005

D) ఆగస్టు 1990

Answer: A

Explanation: సందీప్ థరేజా డిసెంబర్ 1986లో ఆర్మ్‌డ్ ఫోర్సెస్ మెడికల్ సర్వీసెస్‌లో కమిషన్ పొందారు.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

ఆర్మ్‌డ్ ఫోర్సెస్ మెడికల్ సర్వీసెస్ (DGAFMS) డైరెక్టర్ జనరల్‌గా 2026లో నియమితులైన ఎయిర్ మార్షల్ సందీప్ థరేజా ఏ రంగానికి చెందిన వైద్య నిపుణులు?

A) కార్డియాలజీ

B) గ్యాస్ట్రోఎంటరాలజీ

C) న్యూరాలజీ

D) ఆంకాలజీ

Answer: B

Explanation: సందీప్ థరేజా 2005లో AIIMS న్యూఢిల్లీ నుండి గ్యాస్ట్రోఎంటరాలజీ విభాగంలో DM పట్టా సాధించిన ప్రముఖ క్లినిషియన్.

---

PYQ 2:

క్రింది ప్రతిపాదనలను పరిశీలించండి:

1. 'భీష్మ్ క్యూబ్' (BHISHM Cube) అనేది విపత్తులు మరియు ఆపరేషనల్ సమయాల్లో త్వరిత వైద్య సేవలు అందించే పోర్టబుల్ ఆసుపత్రి వ్యవస్థ.
2. DGAFMS సంస్థ రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో పనిచేసే త్రివిధ దళాల సమగ్ర వైద్య విభాగం.
3. భారతదేశ గగన్‌యాన్ మిషన్‌తో ఆర్మ్‌డ్ ఫోర్సెస్ మెడికల్ సర్వీసెస్‌కు ఎటువంటి సంబంధం లేదు.

పైన పేర్కొన్న వ్యాఖ్యలలో ఏవి సరైనవి?

A) 1 మాత్రమే

B) 1 మరియు 2 మాత్రమే

C) 2 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: B

Explanation: 1 మరియు 2 సరైనవి. గగన్‌యాన్ మిషన్ యొక్క ఆపరేషనల్ మెడికల్ సన్నద్ధతలో AFMS సేవలు అందించినందున 3వ ప్రకటన తప్పు.

---

PYQ 3:

జాబితా-I (రక్షణ వైద్య ప్రాజెక్టులు / నియామకాలు) ను జాబితా-II (వాటి ప్రధాన వివరణ) తో జతపరచండి:

| జాబితా-I | జాబితా-II | | --- | --- | | (a) భీష్మ్ క్యూబ్ | (1) నూతన DGAFMS (ఆగస్టు 2026 నుండి) | | (b) ఎయిర్ మార్షల్ సందీప్ థరేజా | (2) భారతదేశ మానవ సహిత వ్యోమగమి ప్రాజెక్ట్ | | (c) గగన్‌యాన్ మిషన్ | (3) త్వరిత వైద్య స్పందన పోర్టబుల్ సిస్టమ్ |

సరైన కోడ్‌ను ఎంచుకోండి:

A) (a)-3, (b)-1, (c)-2

B) (a)-1, (b)-2, (c)-3

C) (a)-2, (b)-3, (c)-1

D) (a)-3, (b)-2, (c)-1

Answer: A

Explanation: భీష్మ్ క్యూబ్ అనేది పోర్టబుల్ మెడికల్ సిస్టమ్, సందీప్ థరేజా నూతన DGAFMS, మరియు గగన్‌యాన్ అనేది ఇస్రో మానవ సహిత వ్యోమ నౌక మిషన్.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశంలో త్రివిధ దళాల వైద్య సంరక్షణ మరియు విపత్తు సన్నద్ధతలో ఆర్మ్‌డ్ ఫోర్సెస్ మెడికల్ సర్వీసెస్ (AFMS) పాత్రను చర్చించండి.

ఆర్మ్‌డ్ ఫోర్సెస్ మెడికల్ సర్వీసెస్ (AFMS) అనేది భారత రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో పనిచేస్తూ, ఇండియన్ ఆర్మీ, నేవీ మరియు ఎయిర్‌ఫోర్స్‌ల వైద్య సేవలను సమగ్రపరిచే అత్యున్నత వ్యవస్థ. ఇటీవల ఎయిర్ మార్షల్ సందీప్ థరేజా DGAFMS గా నియమితులైన నేపథ్యంలో, రక్షణ వైద్య విభాగం విస్తృత ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది.

AFMS కేవలం యుద్ధ సమయాల్లో సైనికులకు ప్రాణరక్షణ అందించడమే కాకుండా, విపత్తులు మరియు అత్యవసర పరిస్థితుల్లో 'భీష్మ్ క్యూబ్' (BHISHM Cube) వంటి నూతన పోర్టబుల్ మెడికల్ పరికరాల ద్వారా త్వరిత వైద్య సహాయాన్ని అందిస్తుంది. అంతేకాకుండా, ఇస్రో చేపడుతున్న గగన్‌యాన్ మానవ స్పేస్‌ఫ్లైట్ మిషన్‌లో వ్యోమగాముల ఆరోగ్య భద్రతకు అవసరమైన మెడికల్ ప్రోటోకాల్స్‌ను తీర్చిదిద్దడంలో కీలకపాత్ర వహిస్తోంది.

ముగింపుగా, ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని, డిజిటల్ హెల్త్ పద్ధతులను సైనిక వైద్యంలో భాగం చేయడం ద్వారా AFMS భారతదేశ జాతీయ భద్రతకు మరియు మానవతా ఉపశమన చర్యలకు బలమైన ఆధారంగా నిలుస్తోంది.

---

Question 2 (250 words): భారతదేశపు స్వదేశీ సాంకేతిక ఆవిష్కరణలు మరియు అంతరిక్ష మిషన్ల సన్నద్ధతలో ఆర్మ్‌డ్ ఫోర్సెస్ మెడికల్ సర్వీసెస్ సాధించిన ప్రగతిని విశ్లేషించండి.

భారతదేశం రక్షణ మరియు అంతరిక్ష రంగాలలో స్వయంసమృద్ధి సాధిస్తున్న తరుణంలో, ఆర్మ్‌డ్ ఫోర్సెస్ మెడికల్ సర్వీసెస్ (AFMS) సాంకేతిక ఆవిష్కరణలు మరియు వ్యోమగాముల రక్షణలో కీలక మైలురాళ్లను అధిగమిస్తోంది. నూతనంగా నియమితులైన DGAFMS ఎయిర్ మార్షల్ సందీప్ థరేజా ఆధ్వర్యంలో ఆపరేషనల్ మెడికల్ రెడీనెస్ మరింత ఊపందుకుంది.

చారిత్రాత్మక గగన్‌యాన్ మానవ సహిత స్పేస్‌ఫ్లైట్ మిషన్‌లో AFMS పాత్ర అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైనది. వ్యోమగాములకు ప్రత్యేక వైద్య శిక్షణ, జీరో-గ్రావిటీ వాతావరణానికి తగిన ఆరోగ్య సూత్రాల రూపకల్పన మరియు అత్యవసర రక్షణ వ్యవస్థలను AFMS వైమానిక వైద్య విభాగం విజయవంతంగా సిద్ధం చేసింది.

మరొక వైపు, 'ప్రొజెక్ట్ భీష్మ్' కింద ఆవిష్కరించిన 'భీష్మ్ క్యూబ్' (BHISHM Cube) ప్రపంచ స్థాయి ఆపరేషనల్ మెడికల్ ఆవిష్కరణకు నిదర్శనం. ఇది అత్యంత తేలికైన, క్యూబ్ రూపంలోని పోర్టబుల్ ఆసుపత్రి, దీనిని యుద్ధరంగంలో లేదా ప్రకృతి విపత్తుల ప్రదేశాల్లో 12 నిమిషాల వ్యవధిలో అమర్చి 200 మందికి తక్షణ అత్యవసర చికిత్స అందించవచ్చు.

ముగింపుగా, రక్షణ మెడికల్ పరికరాల స్వదేశీకరణ (Indigenisation) మరియు స్పేస్ మెడిసిన్ వంటి అభివృద్ధి చెందుతున్న రంగాలలో AFMS చూపుతున్న ప్రగతి, రాబోయే రోజుల్లో భారతదేశ రక్షణ రంగంలో సరికొత్త నమూనాను సృష్టిస్తుంది.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: అభ్యర్థులు తరచుగా DGAFMS ని కేవలం ఒక నిర్దిష్ట దళానికి (ఉదాహరణకు ఇండియన్ ఎయిర్‌ఫోర్స్ మాత్రమే) సంబంధించిన పదవిగా పొరబడతారు. సరియైన వాస్తవం ఏమిటంటే, DGAFMS త్రివిధ దళాలు (ఆర్మీ, నేవీ, ఎయిర్‌ఫోర్స్) మూడింటికీ సంబంధించిన అత్యున్నత వైద్య అధికారి.
• Trap 2: గగన్‌యాన్ మిషన్ మెడికల్ ప్రోటోకాల్స్‌ను కేవలం విదేశీ వైద్య సంస్థలే రూపొందించాయని భావించడం అపోహ. నిజానికి AFMS విభాగం భారత్‌లోనే వ్యోమగాముల ఆపరేషనల్ మెడికల్ ప్రోటోకాల్స్‌ను విజయవంతంగా అభివృద్ధి చేసింది.
• Trap 3: 'భీష్మ్ క్యూబ్' ను డిజిటల్ సాఫ్ట్‌వేర్ యాప్‌గా పరీక్షల్లో పొరబడే అవకాశం ఉంది. కానీ అది వేగవంతమైన రెస్పాన్స్ కోసం రూపొందించిన భౌతిక పోర్టబుల్ ఆసుపత్రి క్యూబ్ నిర్మాణం.

---

🧭 Exam Tip

• Prelims Angle: ప్రిలిమ్స్‌లో ముఖ్య నియామకాలు (DGAFMS సందీప్ థరేజా), పొందిన అవార్డులు (Sena Medal, VSM & Bar), మరియు 'భీష్మ్ క్యూబ్' / 'గగన్‌యాన్ మెడికల్ సపోర్ట్' ఆధారిత డైరెక్ట్ క్వశ్చన్స్ వచ్చే అవకాశం ఉంది.
• Mains Angle: మెయిన్స్‌లో రక్షణ రంగంలో స్వదేశీ మెడికల్ ఆవిష్కరణలు, స్పేస్ మెడిసిన్ శిక్షణ, మరియు విపత్తు నిర్వహణలో సైనిక వైద్య వ్యవస్థల సమర్థతపై విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు అడుగుతారు.
• Interview Angle: ఇంటర్వ్యూలో గగన్‌యాన్ మిషన్ మెడికల్ ఆస్పెక్ట్స్ మరియు భీష్మ్ క్యూబ్ లాంటి హ్యుమానిటేరియన్ అసిస్టెన్స్ అండ్ డిజాస్టర్ రిలీఫ్ (HADR) విధానాలపై అభ్యర్థి దృక్పథాన్ని ప్రశ్నించవచ్చు.
• High-Probability Prediction: రాబోయే పోటీ పరీక్షల్లో "భీష్మ్ క్యూబ్ పథకం లేదా DGAFMS నూతన నియామకం" పై ప్రత్యక్ష మల్టిపుల్ ఛాయిస్ ప్రశ్న వచ్చే అవకాశం చాలా ఎక్కువగా ఉంది.