కేంద్ర కార్మిక మరియు ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో ఆగస్టు 1, 2025 నుండి అమలులోకి వచ్చిన 'ప్రధాన మంత్రి వికసిత్ భారత్ రోజ్గార్ యోజన' (PM-VBRY) విజయవంతంగా ఒక సంవత్సరం పూర్తి చేసుకుంది. రూ. 99,446 కోట్ల బడ్జెట్ అంచనాతో ప్రారంభమైన ఈ పథకం ద్వారా సంఘటిత రంగాన్ని విస్తరించడం మరియు కొత్త ఉద్యోగాలను ప్రోత్సహించడం ప్రధాన లక్ష్యం. మొదటి సంవత్సరంలోనే 72 లక్షలకు పైగా మొదటిసారి ఉద్యోగంలో చేరిన యువత ఈ పథకం ద్వారా నమోదు చేసుకున్నారు. పారదర్శక సాంకేతికత మరియు ఈపీఎఫ్ఓ (EPFO) ద్వారా ఈ పథకం అమలు అవుతోంది.
ప్రధాన మంత్రి వికసిత్ భారత్ రోజ్గార్ యోజన (PM-VBRY) ఆగస్టు 1, 2026 నాటికి విజయవంతంగా తన మొదటి సంవత్సరం అమలూ ప్రస్థానాన్ని పూర్తి చేసుకుంది. భారతదేశంలో ఉపాధి కల్పనను వేగవంతం చేయడానికి మరియు సంఘటిత రంగాన్ని శ్రామిక శక్త్యంతో బలోపేతం చేయడానికి భారత ప్రభుత్వం ఈ పథకాన్ని తీసుకొచ్చింది. ఎంప్లాయీస్ ప్రావిడెంట్ ఫండ్ ఆర్గనైజేషన్ (EPFO) ద్వారా ఈ పథకం అమలు చేయబడుతోంది. మొదటి సంవత్సరంలోనే 72 లక్షలకు పైగా మొదటిసారి ఉద్యోగాల్లో చేరిన యువత పిఎఫ్ పరిధిలోకి వచ్చారు.
ఈ పథకం ఆగస్టు 2025లో ప్రారంభించబడింది మరియు 1 ఆగస్టు 2025 నుండి 31 జూలై 2027 వరకు రెండు సంవత్సరాల కాలానికి అమలులో ఉంటుంది. ఇది భారతదేశవ్యాప్తంగా అన్ని రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలలో అమలు చేయబడుతున్న జాతీయ స్థాయి పథకం.
1. నమోదు ప్రక్రియ: కంపెనీలు తమ క్రొత్త ఉద్యోగులను EPFO పోర్టల్ మరియు UAN (యూనివర్సల్ అకౌంట్ నంబర్) ద్వారా నమోదు చేస్తాయి.
2. భాగం A (ఉద్యోగికి ప్రోత్సాహకం): మొదటిసారి ఉద్యోగంలో చేరిన వారికి ఒక నెల ఈపీఎఫ్ వేతనానికి సమానమైన నిధిని (గరిష్టంగా ₹15,000) రెండు విడతల్లో నేరుగా వారి ఖాతాలో జమ చేస్తారు. మొదటి విడత 6 నెలల సేవల తర్వాత, రెండవ విడత ఫైనాన్షియల్ లిటరసీ ప్రోగ్రామ్ ముగించి 12 నెలల నిరంతర సేవ తర్వాత ఇస్తారు.
3. భాగం B (యజమానికి మద్దతు): కంపెనీ అదనంగా నియమించుకున్న ఉద్యోగికి నెలకు ₹3,000 వరకు 2 సంవత్సరాల పాటు యజమానికి ప్రభుత్వం అందిస్తుంది. తయారీ రంగానికి దీనిని 3, 4వ సంవత్సరానికి విస్తరించారు.
4. డిజిటల్ చెల్లింపులు: UMANG యాప్లోని ఫేస్ ఆథెంటికేషన్ టెక్నాలజీ మరియు ఆధార్ అనుసంధానిత డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్ఫర్ (DBT) ద్వారా నిధులు నేరుగా జమ అవుతాయి.
అంతర్జాతీయ కార్మిక సంస్థ (ILO) నివేదికల ప్రకారం, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో అసంఘటిత రంగ కార్మికులు 60% కంటే ఎక్కువగా ఉన్నారు. భారత్లో PM-VBRY వంటి DBT అనుసంధానిత పథకాల ద్వారా ఉపాధిని సంఘటితీకరించడం (Formalisation) ప్రపంచ దేశాలకు ఆదర్శంగా నిలుస్తోంది.
Core Concept: శ్రామిక శక్తి సంఘటితీకరణ మరియు సాంఘిక భద్రత (Workforce Formalisation & Social Security)
Q1. PM-VBRY పథకాన్ని ఏ కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖ అమలు చేస్తోంది? [Easy]
A) ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ
B) కార్మిక మరియు ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ
C) వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ
D) నైపుణ్యాభివృద్ధి మరియు ఉద్యమశీలత మంత్రిత్వ శాఖ
Answer: B
Explanation: ఈ పథకాన్ని కేంద్ర కార్మిక మరియు ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ ఈపీఎఫ్ఓ ద్వారా అమలు చేస్తోంది.
Q2. PM-VBRY పథకం కింద మొదటిసారి ఉద్యోగంలో చేరేవారికి అందించే గరిష్ట ఒకేసారి ప్రోత్సాహకం ఎంత? [Easy]
A) ₹10,000
B) ₹12,000
C) ₹15,000
D) ₹20,000
Answer: C
Explanation: మొదటిసారి ఉద్యోగంలో చేరే అర్హులైన అభ్యర్థులకు ఒక నెల ఈపీఎఫ్ వేతనానికి సమానమైన గరిష్టంగా ₹15,000 ప్రోత్సాహకం లభిస్తుంది.
Q3. PM-VBRY పథకంలో ఉద్యోగుల అర్హతకు నిర్దేశించిన గరిష్ట నెలవారీ వేతన పరిమితి ఎంత? [Moderate]
A) ₹25,000
B) ₹50,000
C) ₹75,000
D) ₹1,00,000
Answer: D
Explanation: నెలకు ₹1,00,000 వరకు వేతనం పొందే ఉద్యోగులు ఈ పథకంలోని భాగం A మరియు భాగం B ప్రయోజనాలకు అర్హులు.
Q4. PM-VBRY పథకం కింద తయారీ రంగానికి (Manufacturing Sector) యజమానులకు ఇచ్చే ప్రోత్సాహకాన్ని ఎన్ని సంవత్సరాల వరకు విస్తరించారు? [Moderate]
A) 2 సంవత్సరాలు
B) 3 సంవత్సరాలు
C) 4 సంవత్సరాలు
D) 5 సంవత్సరాలు
Answer: C
Explanation: సాధారణ రంగాలకు యజమాని ప్రోత్సాహకం 2 ఏళ్లు ఉండగా, తయారీ రంగానికి దానిని 3వ మరియు 4వ సంవత్సరానికి (మొత్తం 4 ఏళ్లు) పొడిగించారు.
Q5. PM-VBRY కింద మొదటిసారి ఉద్యోగికి అందించే రెండవ విడత ప్రోత్సాహకానికి క్రింది వాటిలో ఏది పూర్తవ్వడం తప్పనిసరి? [Moderate]
A) 6 నెలల సర్వీస్
B) ఫైనాన్షియల్ లిటరసీ ప్రోగ్రామ్
C) నైపుణ్యాభివృద్ధి సర్టిఫికేషన్
D) ప్రమోషన్ పొందడం
Answer: B
Explanation: రెండవ విడత ప్రోత్సాహకం 12 నెలల నిరంతర సర్వీస్ మరియు ఫైనాన్షియల్ లిటరసీ ప్రోగ్రామ్ పూర్తి చేసిన తర్వాత విడుదల చేయబడుతుంది.
Q6. PM-VBRY పథకం యొక్క కార్యాచరణ మరియు అమలు వ్యయానికి సంబంధించి సరైన ప్రకటనను గుర్తించండి: [Tricky]
A) ఈ పథకం కాలపరిమితి 5 సంవత్సరాలు మరియు బడ్జెట్ ₹50,000 కోట్లు.
B) పథకం ఆగస్టు 1, 2025 నుండి జూలై 31, 2027 వరకు ₹99,446 కోట్ల బడ్జెట్తో అమలు అవుతోంది.
C) ఈ పథకం కేవలం ప్రభుత్వ రంగ ఉద్యోగులకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది.
D) ఈ పథకంలో యజమానులకు ఎటువంటి ఆర్థిక ప్రోత్సాహకం లభించదు.
Answer: B
Explanation: PM-VBRY ఆగస్టు 1, 2025 నుండి జూలై 31, 2027 వరకు రూ. 99,446 కోట్ల మొత్తం వ్యయంతో అమలు అవుతోంది.
Q7. PM-VBRY పథకంలో పారదర్శకత కోసం ధృవీకరణ ప్రక్రియలో ఉపయోగించే సాంకేతికత ఏది? [Tricky]
A) కేవలం భౌతిక పత్రాల సమర్పణ
B) UMANG యాప్లో ఫేస్ ఆథెంటికేషన్ టెక్నాలజీ
C) బ్యాంక్ మేనేజర్ ప్రత్యక్ష పరిశీలన
D) ఓటిపి లేని వెబ్ పోర్టల్
Answer: B
Explanation: UMANG యాప్ ద్వారా ఫేస్ ఆథెంటికేషన్ పూర్తి చేసిన తర్వాతనే UAN ధృవీకరించబడి ప్రోత్సాహకాలు విడుదలవుతాయి.
Q8. PM-VBRY పథకం ద్వారా మొదటి సంవత్సరంలో సాధించిన విజయాలకు సంబంధించి తప్పుగా ఉన్న ప్రకటన ఏది? [Tricky]
A) 72 లక్షలకు పైగా కొత్త ఉద్యోగులు నమోదు చేసుకున్నారు.
B) లబ్ధిదారులలో మహిళలు దాదాపు 30% మంది ఉన్నారు.
C) 15 లక్షల కంటే ఎక్కువ మంది లబ్ధిదారులు ఇప్పటికే ప్రోత్సాహకాలను పొందారు.
D) మొదటి సంవత్సరంలోనే 3.5 కోట్ల మంది ఉపాధి లక్ష్యం పూర్తిగా పూర్తయింది.
Answer: D
Explanation: 3.5 కోట్ల మంది ఉపాధి అనేది రెండు సంవత్సరాల పథకం యొక్క మొత్తం లక్ష్యం, మొదటి ఏడాదే అది పూర్తి కాలేదు.
PYQ 1:
PM-VBRY పథకం యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం ఏమిటి?
A) గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఉపాధి హామీ కల్పించడం
B) మొదటిసారి ఉద్యోగంలో చేరేవారిని ప్రోత్సహించడం మరియు సంఘటిత రంగంలో కొత్త ఉద్యోగాల సృష్టిని వేగవంతం చేయడం
C) విదేశాలలో ఉద్యోగ అవకాశాలు కల్పించడం
D) ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలలో మాత్రమే నియామకాలు చేపట్టడం
Answer: B
Explanation: PM-VBRY పథకం మొదటిసారి ఉద్యోగంలో చేరేవారికి ప్రోత్సాహకాలు ఇస్తూ, యజమానులకు మద్దతునిచ్చి సంఘటిత ఉపాధిని పెంచుతుంది.
PYQ 2:
'ప్రధాన మంత్రి వికసిత్ భారత్ రోజ్గార్ యోజన' (PM-VBRY) కి సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
1. ఈ పథకం ఎంప్లాయీస్ ప్రావిడెంట్ ఫండ్ ఆర్గనైజేషన్ (EPFO) ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది.
2. నెలకు ₹1,00,000 కంటే ఎక్కువ వేతనం ఉన్న ఉద్యోగులకు కూడా ఇందులో పూర్తి మద్దతు లభిస్తుంది.
3. పథకం కింద లబ్ధిదారుల ఖాతాలకు ప్రోత్సాహకాలు డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్ఫర్ (DBT) ద్వారా జమ చేయబడతాయి.
పైన పేర్కొన్న ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?
A) 1 మాత్రమే
B) 1 మరియు 3 మాత్రమే
C) 2 మరియు 3 మాత్రమే
D) 1, 2 మరియు 3
Answer: B
Explanation: ప్రకటన 2 తప్పు, کیونکہ అర్హత పొందే వేతన పరిమితి నెలకు గరిష్టంగా ₹1,00,000 వరకు మాత్రమే. ప్రకటనలు 1 మరియు 3 సరైనవి.
PYQ 3:
క్రింది వాటిని జతపరచండి:
| జాబితా I (పథకం భాగం) | జాబితా II (ప్రధాన నిబంధన) | | --- | --- | | (a) భాగం A (Part A) | 1. యజమానులకు నెలకు ₹3,000 వరకు ప్రోత్సాహకం | | (b) భాగం B (Part B) | 2. తయారీ రంగానికి 4 సంవత్సరాల మద్దతు | | (c) తయారీ రంగ ప్రత్యేకత | 3. మొదటిసారి ఉద్యోగికి గరిష్టంగా ₹15,000 ప్రోత్సాహకం |
కోడ్లు:
A) (a)-3, (b)-1, (c)-2
B) (a)-1, (b)-3, (c)-2
C) (a)-3, (b)-2, (c)-1
D) (a)-2, (b)-1, (c)-3
Answer: A
Explanation: భాగం A ఉద్యోగుల ప్రోత్సాహకానికి (గరిష్టంగా ₹15,000), భాగం B యజమానుల మద్దతుకు (నెలకు ₹3,000), తయారీ రంగం 4 సంవత్సరాల పొడిగింపునకు సంబంధించింది.
Question 1 (150 words): భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలో శ్రామిక శక్తిని సంఘటితం చేయడంలో (Formalisation) 'ప్రధాన మంత్రి వికసిత్ భారత్ రోజ్గార్ యోజన' (PM-VBRY) పాత్రను విశ్లేషించండి.
భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలో అసంఘటిత రంగాన్ని సంఘటితీకరించడం మరియు ఉపాధి భద్రతను కల్పించడం అత్యంత కీలకమైన అంశాలు. ఈ దిశగా కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆగస్టు 2025లో ప్రారంభించిన PM-VBRY పథకం ముఖ్యమైన మైలురాయిగా నిలిచింది. రూ. 99,446 కోట్ల బడ్జెట్ కేటాయింపుతో ప్రారంభమైన ఈ పథకం, తొలి ఏడాదే 72 లక్షలకు పైగా కొత్త శ్రామికులను ఈపీఎఫ్ఓ (EPFO) పరిధిలోకి తీసుకురావడంలో విజయం సాధించింది.
ఈ పథకం ఇటు ఉద్యోగులకు వేతన ప్రోత్సాహకాలు ఇవ్వడంతో పాటు, అటు యజమానులకు ప్రతి అదనపు ఉద్యోగిపై ఆర్థిక వెసులుబాటు కల్పిస్తోంది. డిజిటల్ పరిజ్ఞానం, UMANG ఫేస్ ఆథెంటికేషన్ మరియు DBT పద్ధతి ద్వారా అర్హులైన శ్రామికులకు నేరుగా సాంఘిక భద్రత అందుతోంది. ముఖ్యంగా మహిళా ప్రాతినిధ్యం 30% నమోదు కావడం సమ్మేళిత అభివృద్ధికి (Inclusive Growth) సంకేతం.
ముగింపుగా, PM-VBRY పథకం కేవలం ఆర్థిక సాయానికే పరిమితం కాకుండా ఉపాధి కల్పనను సాంఘిక భద్రతతో అనుసంధానిస్తూ, 'వికసిత్ భారత్ 2047' సాధనకు బలమైన పునాది వేస్తోంది.
Question 2 (250 words): భారతదేశంలో జనాభా లబ్ధిని (Demographic Dividend) సద్వినియోగం చేసుకోవడంలో ఎదురవుతున్న సవాళ్లను పేర్కోంటూ, PM-VBRY పథకం వాటిని ఏ విధంగా పరిష్కరిస్తుందో చర్చించండి.
భారతదేశం ప్రపంచంలోనే అత్యధిక యువ శ్రామిక శక్తిని కలిగి ఉంది. అయితే, ఉపాధి అవకాశాల కొరత, అసంఘటిత రంగంలో తక్కువ వేతనాలు, సాంఘిక భద్రత లేకపోవడం మరియు నైపుణ్య లోపాలు ఈ జనాభా లబ్ధిని సద్వినియోగం చేసుకోవడంలో ప్రధాన సవాళ్లుగా నిలుస్తున్నాయి. ఈ సవాళ్లను అధిగమించడానికి భారత ప్రభుత్వం ఆవిష్కరించిన సమగ్ర చొరవ 'ప్రధాన మంత్రి వికసిత్ భారత్ రోజ్గార్ యోజన' (PM-VBRY).
ఆగస్టు 1, 2025 నుండి రెండు సంవత్సరాల వ్యవధిలో 3.5 కోట్ల మందికి సృజనాత్మక ఉపాధి కల్పించాలని పథకం నిర్దేశించుకుంది. ఇందులో 1.92 కోట్ల మంది మొదటిసారి ఉద్యోగంలో చేరే యువత ఉన్నారు. ఈ పథకం ద్వారా కొత్తగా ఉద్యోగంలో చేరే వారికి ఒక నెల వేతనం (గరిష్టంగా ₹15,000) ప్రోత్సాహకంగా ఇవ్వడం వల్ల యువత పిఎఫ్ పరిధిలోని నియమిత ఉద్యోగాల వైపు ఆకర్షితులవుతున్నారు.
అదనంగా, నియోక్తలు లేదా యజమానులకు ప్రతి అదనపు నియామకంపై నెలకు ₹3,000 వరకు ఆర్థిక మద్దతు లభించడం వల్ల కంపెనీల నియామక వ్యయం తగ్గి కొత్త ఉద్యోగాల సృష్టి వేగవంతమవుతోంది. ముఖ్యంగా తయారీ రంగానికి ఈ మద్దతును 4 సంవత్సరాల వరకు విస్తరించడం 'నేషనల్ మ్యానుఫ్యాక్చరింగ్ మిషన్' లక్ష్యాలకు ఊతమిస్తోంది. తొలి ఏడాదిలోనే 72 లక్షల మంది శ్రామికులు నమోదు కాగా, 15 లక్షల మందికి పైగా లబ్ధిదారులు నేరుగా సాయం పొందారు.
అయితే, ఈ పథకం మరింత సమర్థవంతంగా అమలు కావడానికి ఆర్థిక అక్షరాస్యత (Financial Literacy) పెంపొందించడం, పరిశ్రమల అవసరాలకు అనుగుణంగా నైపుణ్యాభివృద్ధి కల్పించడం అత్యంత ఆవశ్యకం. పారదర్శక సాంకేతిక వ్యవస్థతో ముందుకు సాగుతున్న PM-VBRY, భారత్ను ఆర్థిక శక్తిగా మార్చడంలో అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగిన పథకం.