నాశా ముక్త్ యువ ఫర్ వికసిత్ భారత్ సంకల్ప్ అభియాన్: సమగ్ర పరీక్షల నోట్స్

What Happened

2026 ఆగస్టు 2న, ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ 'నాశా ముక్త్ యువ ఫర్ వికసిత్ భారత్ సంకల్ప్ అభియాన్'ను అధికారికంగా ప్రారంభించారు. వికసిత్ భారత్ సాధనలో మత్తుపదార్థాల రహిత సమాజం కీలక పాత్ర పోషిస్తుందనే ఉద్దేశంతో ఈ కార్యక్రమం ప్రారంభించబడింది. ప్రారంభోత్సవం సందర్భంగా ఒక కోటి మందికి పైగా యువత మత్తుపదార్థాలకు దూరంగా ఉంటామని ఈ-ప్రతిజ్ఞ చేశారు.

When & Where

ఈ కార్యక్రమం 2026 ఆగస్టు 2న దేశవ్యాప్తంగా 28,000కు పైగా ప్రదేశాలను అనుసంధానిస్తూ సెంట్రల్ వీడియో కాన్ఫరెన్స్ ద్వారా జరిగింది. ఈ అభియాన్ 100 వారాల పాటు నిర్వహించబడుతుంది. దీని కీలక ఘట్టంగా 2026 ఆగస్టు 14న న్యూఢిల్లీలో 'నేషనల్ నాశా ముక్తి యూత్ కాన్క్లేవ్' నిర్వహించనున్నారు.

Who Is Involved

• ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ: అభియాన్‌ను ప్రారంభించి, దేశ యువతను ఉద్దేశించి ప్రసంగించారు.
• క్రీడలు మరియు యూత్ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ: ఈ ప్రచారాన్ని అమలు చేసే నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
• మై భారత్ (MY Bharat) ప్లాట్‌ఫామ్ & NSS: యువతను సమీకరించే ప్రధాన వాలంటీర్ నెట్‌వర్క్‌లు.
• ఆధ్యాత్మిక సంస్థలు & స్వచ్ఛంద సంస్థలు: పునరావాస సహాయం అందించే 125కు పైగా ఆధ్యాత్మిక సంస్థలు మరియు NGOలు.
• విద్యాసంస్థలు: క్యాంపస్ స్థాయిలో అవగాహన కల్పించే విశ్వవిద్యాలయాలు, కళాశాలలు మరియు పాఠశాలలు.

How It Works

• ఈ-ప్రతిజ్ఞ (e-Pledge): మై భారత్ పోర్టల్ ద్వారా పౌరులు మరియు యువత మత్తుపదార్థ రహిత జీవనశైలి కోసం ప్రతిజ్ఞ చేయడం.
• ఆదివారం ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు: 100 వారాల పాటు ప్రతి ఆదివారం వాకథాన్‌లు, క్రీడా పోటీలు, ధ్యానం మరియు వీధి నాటకాలు (నుక్కడ్ నాటకాలు) నిర్వహించడం.
• జన్ భాగీదారి (ప్రజా భాగస్వామ్యం): వ్యసనాన్ని సామాజిక అవమానంగా చూడకుండా, నివారణ మరియు పునరావాసం కోసం స్థానిక పరిపాలన ఆధ్యాత్మిక సంస్థలతో కలిసి పనిచేయడం.
• స్థాయిలవారీ పోటీలు: జిల్లా స్థాయి నుండి ప్రారంభించి జాతీయ కాన్క్లేవ్ వరకు వ్యాసరూప, షార్ట్ ఫిల్మ్, డిబేట్ పోటీలు నిర్వహించడం.

Why It Matters

ఈ అంశం పోటీ పరీక్షల సిలబస్‌లోని పలు విభాగాలకు చాలా ముఖ్యమైనది. ఆర్థికపరంగా, ఇది భారత్‌లోని డెమోగ్రాఫిక్ డివిడెండ్ (జనాభా ప్రయోజనం)ను రక్షిస్తుంది. సామాజికంగా, ప్రజారోగ్య సమస్యలను మరియు కుటుంబ వ్యవస్థ విచ్ఛిన్నాన్ని అడ్డుకుంటుంది. జాతీయ భద్రత పరంగా, శత్రు దేశాలు యువతను బలహీనపరిచేందుకు చేసే 'నార్కో-టెర్రరిజం' (మత్తుపదార్థాల ఉగ్రవాదం) కుట్రలను ఇది సమర్థవంతంగా తిప్పికొడుతుంది. (UPSC GS பேப்பர் 2 & 3 లకు సంబంధించింది).

Historical Background

భారతదేశంలో మత్తుపదార్థాల నివారణకు సంబంధించిన చారిత్రక పరిణామాలు:

• 1985: మత్తుపదార్థాల విక్రయం మరియు వినియోగాన్ని అడ్డుకోవడానికి 'నార్కోటిక్ డ్రగ్స్ అండ్ సైకోట్రోపిక్ సబ్‌స్టాన్సెస్ (NDPS) యాక్ట్' చట్టం చేయబడింది.
• 2020: ఆగస్టు 15న అత్యంత ప్రభావితమైన 272 జిల్లాలను లక్ష్యంగా చేసుకుని 'నాశా ముక్త్ భారత్ అభియాన్ (NMBA)' ప్రారంభించబడింది.
• 2025: కాశీ (వారణాసి)లో పైలట్ ప్రాజెక్ట్ ప్రారంభించబడింది, ఇది ఆధ్యాత్మిక సంస్థల 'కాశీ డిక్లరేషన్'కు దారితీసింది.

Previous Related Events

గత 3-5 సంవత్సరాలలో జరిగిన ముఖ్య పరిణామాలు:

• ఆగస్టు 2020: సామాజిక న్యాయం మరియు సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ ద్వారా నాశా ముక్త్ భారత్ అభియాన్ ప్రారంభం.
• ఆగస్టు 2023: ఈ పథకం విజయం సాధించడంతో దేశంలోని అన్ని జిల్లాలకు నాశా ముక్త్ భారత్ అభియాన్ విస్తరణ.
• జూన్ 2024: అంతర్జాతీయ మత్తుపదార్థాల వ్యతిరేక దినోత్సవం సందర్భంగా Narcotics Control Bureau (NCB) ద్వారా భారీస్థాయిలో స్వాధీనం చేసుకున్న డ్రగ్స్ ధ్వంసం.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 47 (DPSP): ప్రజారోగ్యాన్ని పెంపొందించడం, ఆరోగ్యానికి హాని కలిగించే మద్యం మరియు మత్తుపదార్థాల వినియోగాన్ని నిషేధించడం రాజ్యాంగంలో ప్రభుత్వ బాధ్యతగా పేర్కొనబడింది.
• డెమోగ్రాఫిక్ డివిడెండ్ (Demographic Dividend): పనిచేసే వయస్సు గల జనాభా అధికంగా ఉండటం వల్ల లభించే ఆర్థికాభివృద్ధి అవకాశాన్ని సూచించే ఆర్థిక భావన.

India & World Comparison

భారతదేశ భౌగోళిక ప్రాంతం మత్తుపదార్థాల రవాణాకు అత్యంత ప్రమాదకరమైన ప్రదేశాల మధ్య ఉంది. పశ్చిమాన 'గోల్డెన్ క్రెసెంట్' (ఇరాన్, అఫ్గానిస్తాన్, పాకిస్తాన్) మరియు తూర్పున 'గోల్డెన్ ట్రయాంగిల్' (మయాన్మార్, థాయిలాండ్, లావోస్) ల మధ్య భారత్ ఉంది. ఐక్యరాజ్యసమితి సుస్థిరాభివృద్ధి లక్ష్యం (SDG 3 — Good Health and Well-being)కి అనుగుణంగా భారతదేశం ఈ చర్యలు చేపడుతోంది.

Future Impact

• ఆగస్టు 2026: నేషనల్ నాశా ముక్తి యూత్ కాన్క్లేవ్‌లో ఉత్తమ ప్రతిభ కనబరిచిన జిల్లాలకు మరియు వాలంటీర్లకు పురస్కారాలు.
• విధానపరమైన మార్పులు: NDPS చట్టంలో పునరావాస నిబంధనలపై స్పష్టత మరియు NCB ద్వారా కఠినమైన తనిఖీలు.
• 2047 లక్ష్యం: వికసిత్ భారత్ 2047 లక్ష్యానికి అనుగుణంగా రాబోయే తరం పనిఫోర్స్‌ను వ్యసన రహితంగా తీర్చిదిద్దడం.

---

🔑 Key Points for Revision

• ప్రయోగించిన తేదీ: 2026 ఆగస్టు 2 (ప్రధాని మోదీ ద్వారా).
• అభియాన్ పేరు: నాశా ముక్త్ యువ ఫర్ వికసిత్ భారత్ సంకల్ప్ అభియాన్.
• ఇతివృత్తం (Theme): "GenZ Against Addiction, Nasha Mukt Yuva for Viksit Bharat".
• కాలపరిమితి: 100 వారాల దేశవ్యాప్త ప్రచారం.
• నోడల్ ఏజెన్సీ: క్రీడలు మరియు యూత్ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MY Bharat ద్వారా).
• భాగస్వామ్యం: 28,000+ ప్రదేశాల నుండి 1 కోటి మందికి పైగా యువకులు.
• అమలు విధానం: ప్రతి ఆదివారం క్రీడలు, వాకథాన్ మరియు ధ్యానం.
• ఆధ్యాత్మిక మద్దతు: 125కు పైగా ఆధ్యాత్మిక సంస్థలు మరియు NGOల భాగస్వామ్యం.
• పైలట్ ప్రాజెక్ట్: 2025లో కాశీ (వారణాసి)లో పైలట్ ప్రాజెక్ట్‌గా ప్రారంభమైంది.
• చారిత్రక పునాది: 2020లోని నాశా ముక్త్ భారత్ అభియాన్‌ ఆధారంగా రూపొందించబడింది.
• రాజ్యాంగ సంబంధం: ఆదేశిక సూత్రాలలోని ఆర్టికల్ 47 మత్తుపదార్థాల నిషేధాన్ని నిర్దేశిస్తుంది.
• భద్రతా కోణం: శత్రు దేశాల నుండి వచ్చే నార్కో-టెర్రరిజంను అడ్డుకోవడం.
• భౌగోళిక సవాలు: గోల్డెన్ క్రెసెంట్ మరియు గోల్డెన్ ట్రయాంగిల్ మధ్య భారత్ స్థానం.
• తదుపరి మైలురాయి: 2026 ఆగస్టు 14న నేషనల్ నాశా ముక్తి యూత్ కాన్క్లేవ్.
• ప్రధాన లక్ష్యం: వికసిత్ భారత్ 2047 సాధన కోసం డెమోగ్రాఫిక్ డివిడెండ్‌ను కాపాడడం.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 47 (Article 47)

• Definition: పౌరుల పోషకాహార మట్టాన్ని, జీవన ప్రమాణాలను పెంచడం మరియు ఆరోగ్యానికి హానికరమైన మత్తుపదార్థాలను నిషేధించడం ప్రభుత్వ ప్రాథమిక విధి.
• Constitutional / Legal Basis: భారత రాజ్యాంగంలోని 4వ భాగంలో ఉన్న ఆదేశిక సూత్రాలు (DPSP) లోని ఆర్టికల్ 47.
• Scientific / Economic Principle: హ్యూమన్ క్యాపిటల్ థియరీ (Human Capital Theory); ఆరోగ్యకరమైన పౌరులు మాత్రమే శ్రామిక ఉత్పాదకతను పెంచగలరు.
• How it connects to this event: 'నాశా ముక్త్ యువ' ప్రచారం ఆర్టికల్ 47 కింద ప్రభుత్వం చేయవలసిన విధిని ఆచరణలోకి తేడమే.
• Origin & History: 1950లో రాజ్యాంగంలో చేర్చబడింది; ఇది మహాత్మా గాంధీ మద్యపాన/మత్తుపదార్థాల నిషేధ సిద్ధాంతాల ప్రభావంతో రూపొందించబడింది.
• Key milestone 1: 1985లో చట్టబద్ధమైన శిక్షల కోసం NDPS (Narcotic Drugs and Psychotropic Substances) యాక్ట్ రూపకల్పన.
• Key milestone 2: 2020లో డిమాండ్ తగ్గింపు మరియు అవగాహన కోసం నాశా ముక్త్ భారత్ అభియాన్ ప్రారంభం.
• Related Acts / Schemes / Treaties: NDPS Act 1985, National Action Plan for Drug Demand Reduction (NAPDDR).
• Nodal Ministry / Body: సామాజిక న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ (పునరావాసం), హోం మంత్రిత్వ శాఖ / NCB (చట్ట అమలు).
• India-specific relevance: దేశంలో యువత జనాభా ఎక్కువగా ఉన్నందున, వారిని వ్యసనాల నుండి కాపాడుకోవడం అత్యంత ఆవశ్యకం.
• Global comparison: ఐక్యరాజ్యసమితి యొక్క SDG లక్ష్యం 3.5 (మత్తుపదార్థాల దుర్వినియోగ నివారణ)తో సరిపోలుతుంది.
• Data point: ప్రభుత్వ నివేదికల ప్రకారం దేశంలో 3 కోట్లకు పైగా ప్రజలు గంజాయి మరియు ఓపియాయిడ్ వ్యసనానికి గురవుతున్నారు.
• Common exam angle: ఆర్టికల్ 47 గాంధేయ సూత్రం కిందకు వస్తుందని మరియు మద్యం ద్వారా వచ్చే రాబడికి, DPSP అమలుకు మధ్య ఉన్న వైరుధ్యాన్ని ప్రశ్నలుగా అడుగుతారు.
• Easy memory hook: "Article 47 = 4 Health, 7 Days a week without intoxicants."

---

❓ Practice MCQs

Q1. 2026 ఆగస్టు 2న 'నాశా ముక్త్ యువ ఫర్ వికసిత్ భారత్ సంకల్ప్ అభియాన్'ను ఎవరు ప్రారంభించారు? [Easy]

A) ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ

B) ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ

C) రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము

D) నార్కోటిక్స్ కంట్రోల్ బ్యూరో

Answer: B

Explanation: ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ 2026 ఆగస్టు 2న వర్చువల్ విధానంలో ఈ కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించారు.

---

Q2. క్రత్తగా ప్రారంభించిన 'నాశా ముక్త్ యువ ఫర్ వికసిత్ భారత్ సంకల్ప్ అభియాన్' వ్యవధి ఎంత? [Easy]

A) 50 వారాలు

B) 75 వారాలు

C) 100 వారాలు

D) 150 వారాలు

Answer: C

Explanation: ఈ అభియాన్ ప్రతి ఆదివారం ప్రత్యేక కార్యక్రమాలతో 100 వారాల పాటు సాగే దేశవ్యాప్త ప్రచారం.

---

Q3. క్రీడల మరియు యూత్ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ ఏ ప్లాట్‌ఫామ్ ద్వారా ఈ అభియాన్‌ను అమలు చేస్తోంది? [Moderate]

A) ఈ-సంజీవని (e-Sanjeevani)

B) మై భారత్ (MY Bharat) పోర్టల్

C) ప్రగతి (PRAGATI) ప్లాట్‌ఫామ్

D) దీక్ష (Diksha) పోర్టల్

Answer: B

Explanation: మై భారత్ (MY Bharat) పోర్టల్ మరియు దాని వాలంటీర్ నెట్‌వర్క్ ద్వారా ఈ ప్రచారం నిర్వహించబడుతోంది.

---

Q4. 'నాశా ముక్త్ యువ' ప్రచారం 2025లో ఏ నగరంలో పైలట్ ప్రాజెక్ట్‌గా ప్రారంభమై 'కాశీ డిక్లరేషన్'కు దారితీసింది? [Moderate]

A) న్యూఢిల్లీ

B) హరిద్వార్

C) కాశీ (వారణాసి)

D) ఉజ్జయిని

Answer: C

Explanation: ఈ ప్రచారం గత ఏడాది కాశీలో పైలట్ ప్రాజెక్ట్‌గా ప్రారంభమై కాశీ డిక్లరేషన్‌కు పునాది వేసింది.

---

Q5. భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్ ఆరోగ్యానికి హానికరమైన మత్తుపదార్థాలను నిరోధించాలని ప్రభుత్వాన్ని ఆదేశిస్తుంది? [Moderate]

A) ఆర్టికల్ 43

B) ఆర్టికల్ 45

C) ఆర్టికల్ 47

D) ఆర్టికల్ 50

Answer: C

Explanation: ఆదేశిక సూత్రాలలోని ఆర్టికల్ 47 మత్తుపదార్థాల నిషేధాన్ని ప్రభుత్వ ప్రాథమిక బాధ్యతగా పేర్కొంది.

---

Q6. 2026 నాశా ముక్త్ యువ అభియాన్‌కు ప్రాథమిక నోడల్ ఏజెన్సీగా వ్యవహరిస్తున్న మంత్రిత్వ శాఖ ఏది? [Tricky]

A) సామాజిక న్యాయం మరియు సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ

B) హోం మంత్రిత్వ శాఖ

C) క్రీడలు మరియు యూత్ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ

D) ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ

Answer: C

Explanation: 2020 నాశా ముక్త్ భారత్ అభియాన్‌ను సామాజిక న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ చేపట్టగా, 2026 యూత్ అభియాన్‌ను క్రీడలు మరియు యూత్ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ అమలు చేస్తోంది.

---

Q7. భారతదేశ భద్రతకు సవాలుగా ఉన్న 'గోల్డెన్ క్రెసెంట్' వ్యాపార ప్రాంతంలో లేని దేశం ఏది? [Tricky]

A) ఇరాన్

B) అఫ్గానిస్తాన్

C) పాకిస్తాన్

D) మయాన్మార్

Answer: D

Explanation: మయాన్మార్ 'గోల్డెన్ ట్రయాంగిల్'లో భాగం; గోల్డెన్ క్రెసెంట్‌లో ఇరాన్, అఫ్గానిస్తాన్, పాకిస్తాన్ ఉన్నాయి.

---

Q8. మత్తుపదార్థాల అక్రమ రవాణాను ఉగ్రవాద కార్యకలాపాలకు నిధులుగా లేదా దేశాన్ని బలహీనపరచడానికి ఉపయోగించడాన్ని ఏమంటారు? [Tricky]

A) నార్కో-టెర్రరిజం (Narco-terrorism)

B) అసమాన యుద్ధం (Asymmetric warfare)

C) బయో-టెర్రరిజం (Bio-terrorism)

D) ప్రొక్సీ గూఢచర్యం (Proxy espionage)

Answer: A

Explanation: నార్కోటిక్స్ వ్యాపారాన్ని ఉగ్రవాదానికి వాడుకోవడాన్ని అధికారికంగా నార్కో-టెర్రరిజం అని పిలుస్తారు.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

ఆదేశిక సూత్రాలకు (DPSP) సంబంధించి, ప్రజారోగ్య పెంపుదల మరియు మత్తుపదార్థాల నిషేధాన్ని స్పష్టంగా పేర్కొనే ఆర్టికల్ ఏది?

A) ఆర్టికల్ 44

B) ఆర్టికల్ 46

C) ఆర్టికల్ 47

D) ఆర్టికల్ 48

Answer: C

Explanation: ఆర్టికల్ 47 పౌరుల ఆరోగ్య రక్షణను మరియు మత్తుపదార్థాల నిషేధాన్ని ప్రభుత్వ బాధ్యతగా పేర్కొంటుంది.

---

PYQ 2:

'నాశా ముక్త్ యువ ఫర్ వికసిత్ భారత్ సంకల్ప్ అభియాన్'కు సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:

1. ఇది పూర్తిగా నార్కోటిక్స్ కంట్రోల్ బ్యూరో (NCB) ద్వారా నిధులు పొంది అమలు చేయబడుతోంది.
2. ఇది ప్రతి ఆదివారం క్రీడా/అవగాహన కార్యక్రమాలతో కూడిన 100 వారాల ప్రచారం.
3. ఈ ప్రచారం ప్రారంభంలో కాశీలో పైలట్ ప్రాజెక్ట్‌గా మొదలైంది.

పైన పేర్కొన్న ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 2 మరియు 3 మాత్రమే

C) 1 మరియు 3 మాత్రమే

D) పైవన్నీ

Answer: B

Explanation: ప్రకటన 1 తప్పు, ఎందుకంటే దీనిని క్రీడలు మరియు యూత్ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ మై భారత్ ప్లాట్‌ఫామ్ ద్వారా అమలు చేస్తోంది. ప్రకటనలు 2 మరియు 3 సరైనవి.

---

PYQ 3:

ప్రకటన (A): ప్రభుత్వం 'నాశా ముక్త్ యువ' వంటి ప్రచారాలలో చట్ట అమలుతో పాటు 'జన్ భాగీదారి' (ప్రజా భాగస్వామ్యం)కి పెద్దపీట వేసింది.

కారణం (R): మత్తుపదార్థాల వ్యసనాన్ని కేవలం పోలీసు బలగాలతో పరిష్కరించలేము; దానికి సామాజిక మద్దతు మరియు పునరావాసం అవసరం.

సరియైన కోడ్‌ను ఎంచుకోండి:

A) A మరియు R రెండూ సరియైనవి, మరియు R అనేది A కి సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరియైనవి, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరియైనది, కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు, కానీ R సరియైనది.

Answer: A

Explanation: వ్యసనాన్ని దూరం చేయడంలో సమాజం, కుటుంబం మరియు ఆధ్యాత్మిక సంస్థల పాత్ర చాలా ముఖ్యం కాబట్టే ప్రభుత్వం ప్రజా భాగస్వామ్యాన్ని ఎంచుకుంది.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): 'నాశా ముక్త్ యువ ఫర్ వికసిత్ భారత్' ప్రచారం కేవలం శిక్షాత్మక చర్యల నుండి ప్రజా భాగస్వామ్య ఆరోగ్య విధానం వైపు మారిన ధోరణిని సూచిస్తుంది. చర్చించండి.

2026 ఆగస్టులో ప్రారంభమైన 'నాశా ముక్త్ యువ ఫర్ వికసిత్ భారత్ సంకల్ప్ అభియాన్' భారతదేశ మత్తుపదార్థాల నివారణ వ్యూహంలో ఒక ప్రధాన మార్పును సూచిస్తుంది. ఇది కేవలం పోలీసు బలగాల శిక్షాత్మక చర్యల నుండి 'జన్ భాగీదారి' (ప్రజా భాగస్వామ్యం) వైపు అడుగులు వేసింది.

గతంలో భారత్ ప్రధానంగా 1985 NDPS చట్టం ద్వారా అరెస్టులు మరియు డ్రగ్స్ స్వాధీనంపైనే దృష్టి పెట్టేది. అయితే నూతన 100 వారాల అభియాన్ వ్యసనాన్ని ఒక సామాజిక మరియు ఆరోగ్య సమస్యగా గుర్తిస్తుంది. 125కు పైగా ఆధ్యాత్మిక సంస్థలు మరియు NGOలతో భాగస్వామ్యం కావడం ద్వారా, వ్యసనపరులను నేరస్తులుగా చూడకుండా, వారిని సమాజంలో పునర్నిర్మించేందుకు ధ్యానం, యోగా మరియు క్రీడలను సాధనాలుగా వాడుతోంది. ప్రతి ఆదివారం వాకథాన్లు మరియు కల్చరల్ ఈవెంట్లు నిర్వహించడం సామాజిక మద్దతును పెంచుతుంది.

వికసిత్ భారత్ 2047 లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి ఈ అవగాహన ప్రచారంతో పాటు జిల్లా స్థాయిలో నాణ్యమైన, ఉచిత డి-అడిక్షన్ (పునరావాస) కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేయడం అత్యంత ఆవశ్యకం.

---

Question 2 (250 words): భారతదేశపు డెమోగ్రాఫిక్ డివిడెండ్‌కు మత్తుపదార్థాల వ్యసనం తీవ్రమైన ముప్పుగా మారింది. ఈ సమస్య యొక్క అంతర్గత భద్రత మరియు ఆర్థిక పరిణామాలను విశ్లేషించి, 'నాశా ముక్త్ యువ' వంటి కార్యక్రమాలు దీనిని ఎలా ఎదుర్కొంటాయో మూల్యాంకనం చేయండి.

2047 నాటికి 'వికసిత్ భారత్' సాధించాలనే భారతదేశ ఆశయం దాని డెమోగ్రాఫిక్ డివిడెండ్ (యువ జనాభా ప్రయోజనం)పై ఆధారపడి ఉంది. అయితే, మత్తుపదార్థాల వ్యసనం వల్ల ఈ మానవ వనరుల సంపద ఆర్థిక మరియు అంతర్గత భద్రతా ముప్పుగా మారే ప్రమాదం ఉంది.

అంతర్గత భద్రత పరంగా, భారత్ పశ్చిమాన 'గోల్డెన్ క్రెసెంట్' మరియు తూర్పున 'గోల్డెన్ ట్రయాంగిల్' మధ్య ఉంది. 2026 ఆగస్టు 2న ప్రధాని మోదీ పేర్కొన్నట్లుగా, శత్రు దేశాలు భారత యువతను నాశనం చేయడానికి మరియు ఉగ్రవాదానికి నిధులు సమకూర్చడానికి 'నార్కో-టెర్రరిజం'ను ఆయుధంగా వాడుతున్నాయి. ఆర్థికంగా చూస్తే, వ్యసనం వల్ల శ్రామిక శక్తి యొక్క ఉత్పాదకత తగ్గిపోతుంది, వైద్య ఖర్చులు పెరుగుతాయి మరియు యువత ఆర్థిక వ్యవస్థకు దూరమవుతారు.

100 వారాల 'నాశా ముక్త్ యువ' ప్రచారం రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 47ని ఆధారం చేసుకుని ఈ బహుముఖ ముప్పును ఎదుర్కోవడానికి ప్రయత్నిస్తోంది. మై భారత్ ప్లాట్‌ఫామ్ ద్వారా 1 కోటి మంది యువకులను మరియు 125కు పైగా ఆధ్యాత్మిక సంస్థలను అనుసంధానించడం ద్వారా ఇది డిమాండ్‌ను తగ్గించే వ్యూహాన్ని అమలు చేస్తోంది.

ఈ కార్యక్రమం విజయవంతం కావాలంటే, క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ చేపడుతున్న అవగాహన చర్యలతో పాటు, హోం మంత్రిత్వ శాఖ సరిహద్దుల్లో డ్రగ్స్ సరఫరాను అడ్డుకునేలా సమన్వయంతో పనిచేయాలి. అప్పుడే భారత యువత దేశ పురోగతికి చోదక శక్తిగా మారతారు.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: విద్యార్థులు 2026 ప్రచారం మరియు 2020 ప్రచారం యొక్క నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖలను తారమారు చేస్తుంటారు. గుర్తుంచుకోండి: 2026 'నాశా ముక్త్ యువ' అభియాన్ క్రీడలు మరియు యూత్ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో ఉంది, కానీ 2020 'నాశా ముక్త్ భారత్ అభియాన్' సామాజిక న్యాయం మరియు సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖది.
• Trap 2: ఈ ప్రచారం కేవలం చట్టపరమైన అరెస్టులు మరియు కఠిన చర్యల గురించేనని అనుకోవడం పొరపాటు. వాస్తవానికి ఇది క్రీడలు, ధ్యానం మరియు ప్రజా భాగస్వామ్యం (Jan Bhagidari) ద్వారా వ్యసనపు డిమాండ్‌ను తగ్గించే అవగాహన ప్రచారం.
• Trap 3: విద్యార్థులు దీని యొక్క ప్రాంతీయ మూలాలను మరచిపోతుంటారు. ఈ కార్యక్రమం 2025లో కాశీ (వారణాసి) లో పైలట్ ప్రాజెక్ట్‌గా ప్రారంభమై 'కాశీ డిక్లరేషన్'కు దారితీసిందని గుర్తుంచుకోవాలి.

---

🧭 Exam Tip

• Prelims Angle: ప్రిలిమ్స్ పరీక్షలలో నోడల్ ఏజెన్సీ (Ministry of Youth Affairs and Sports), సంబంధిత పోర్టల్ (MY Bharat), మరియు రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 47 (DPSP) పై నేరుగా ప్రశ్నలు అడిగే అవకాశం ఉంది.
• Mains Angle: మెయిన్స్ (UPSC GS 2 - Governance/Social Justice & GS 3 - Internal Security) లో డెమోగ్రాఫిక్ డివిడెండ్, పబ్లిక్ హెల్త్, మరియు 'నార్కో-టెర్రరిజం' అంశాలపై సమాధానాలు రాసేటప్పుడు ఈ అభియాన్‌ను ఉత్తమ కేస్ స్టడీగా ఉపయోగించవచ్చు.
• Interview Angle: ఇంటర్వ్యూలలో NDPS చట్టం యొక్క శిక్షాత్మక విధానానికి మరియు ప్రజా భాగస్వామ్య పునరావాస విధానానికి మధ్య ఉన్న సమతుల్యత గురించి ప్రశ్నలు ఎదురవుతాయి.
• High-Probability Prediction: రాబోయే UPSC/State PSC పరీక్షలలో భారతదేశ భౌగోళిక స్థానం (Golden Triangle/Crescent) మరియు యువత మత్తుపదార్థాల సవాలును అనుసంధానిస్తూ ప్రశ్న వచ్చే అవకాశం చాలా ఎక్కువగా ఉంది.