ఇంధన భద్రత కోసం జాతీయ సముద్రతీర అన్వేషణ పథకం ‘సముద్ర మంథన్’కు కేంద్ర మంత్రివర్గం ఆమోదం

What Happened

భారత కేంద్ర మంత్రిమండలి 31 జూలై 2026న ‘సముద్ర మంథన్ - జాతీయ ఆఫ్‌షోర్ అన్వేషణ పథకం’ అనే ప్రతిష్టాత్మక మిషన్‌ను ఆమోదించింది. ఈ పథకం ద్వారా భారత సముద్ర జలాల్లో చమురు, సహజ వాయువు నిల్వలను వెలికి తీసేందుకు బృహత్తర కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించారు. మొదటి దశలో FY 2030-31 వరకు రూ. 84,084 కోట్లను వెచ్చించనున్నారు. ఈ పథకం ప్రైవేట్ మరియు ప్రభుత్వ రంగ ఈ అండ్ పి (E&P) సంస్థలకు రిస్క్-షేరింగ్ ప్రాతిపదికన ఆర్థిక సహాయాన్ని అందిస్తుంది.

When & Where

ఈ చారిత్రాత్మక నిర్ణయాన్ని 31 జూలై 2026న ఆమోదించగా, 03 ఆగస్టు 2026న న్యూఢిల్లీలో పత్రికా సమాచార కార్యాలయం (PIB) వివరాలను వెల్లడించింది. ఈ ప్రాజెక్ట్ భారతదేశపు సముద్ర తీరప్రాంతాలు, బేసిన్లు మరియు ఎక్స్‌క్లూజివ్ ఎకనామిక్ జోన్ (EEZ) పరిధిలోని సముద్ర జలాల్లో అమలు కానుంది. ప్రాజెక్ట్ ఆరంభంలో భాగంగా 25 జులై 2026న మహానది ఆఫ్‌షోర్ బేసిన్‌లో మొదటి మూల్యాంకన బావి డ్రిల్లింగ్ పనులు ప్రారంభమయ్యాయి.

Who Is Involved

• కేంద్ర పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ: పథక రూపకల్పన మరియు పర్యవేక్షణ భాధ్యత.
• ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు (ONGC & Oil India): సముద్ర అంతర్భాగంలో అన్వేషణ, డ్రిల్లింగ్ బాధ్యతలు.
• ప్రైవేట్ E&P ఆపరేటర్లు: బహిరంగ వేలం ద్వారా అన్వేషణ హక్కులు పొందే దేశీయ, విదేశీ ప్రైవేట్ కంపెనీలు.
• సెక్రటరీల సాధికార కమిటీ (Empowered Committee of Secretaries): వేలం, కాంట్రాక్టుల సమన్వయం మరియు నిర్ణయాల పర్యవేక్షణ.

How It Works

• నో-గో ప్రాంతాల తొలగింపు: డిఫెన్స్ లేదా సెక్యూరిటీ నిబంధనల వల్ల నిలిచిపోయిన 99% కంటే ఎక్కువ సముద్ర ప్రాంతాల (10 లక్షల చ.కి.మీ) నిరోధాలను తొలగించి అందుబాటులోకి తెచ్చారు.
• రిస్క్ షేరింగ్ నమూనా: లోతైన మరియు అత్యంత లోతైన సముద్రాల్లో (Deepwater & Ultra-deepwater) తవ్వే 60 బావులకు ప్రతి బావి వ్యయంలో 50% లేదా గరిష్టంగా రూ. 675 కోట్ల ఆర్థిక మద్దతు ప్రభుత్వం అందిస్తుంది.
• పరిశ్రమల జోన్ ఏర్పాటు: తయారీ, మరమ్మత్తులు, ఇంజనీరింగ్ సేవలను ప్రోత్సహించేందుకు రూ. 2,000 కోట్లతో ఆయిల్ అండ్ గ్యాస్ మ్యానుఫ్యాక్చరింగ్ అండ్ సర్వీసెస్ జోన్‌ను ఏర్పాటు చేస్తారు.
• డిజిటల్ గవర్నెన్స్: పారదర్శక అమలు, అంతర్జాతీయ సాంకేతిక భాగస్వామ్యాలు మరియు విదేశీ పెట్టుబడులను ఆకర్షించేందుకు డిజిటల్ ప్రోగ్రామ్ మేనేజ్‌మెంట్ ఉపయోగించబడుతుంది.

Why It Matters

• ఆర్ధిక భద్రత: భారత్ తన ఇంధన అవసరాల కోసం 85% పైగా ముడిచమురును దిగుమతి చేసుకుంటోంది. ఈ పథకం దిగుమతుల భారాన్ని క్రమంగా తగ్గిస్తుంది.
• నైపుణ్యం మరియు సాంకేతికత: లోతైన సముద్ర డ్రిల్లింగ్ సాంకేతికతలో స్వయం సమృద్ధిని (ఆత్మనిర్భరత) సాధించేందుకు దోహదపడుతుంది.
• సిలబస్ లింకేజ్: ఇది UPSC GS Paper 3 (ఇంధన వనరులు, ఆర్థిక వ్యవస్థ, ఆత్మనిర్భర్ భారత్) మరియు GS Paper 2 (ప్రభుత్వ విధానాలు) సంబంధిత అంశాలకు అత్యంత ముఖ్యం.

Historical Background

• 1997 (NELP ప్రారంభం): న్యూ ఎక్స్‌ప్లోరేషన్ లైసెన్సింగ్ పాలసీ (NELP) ద్వారా ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ కంపెనీలకు సమాన అవకాశాలు కల్పించారు.
• 2016 (HELP పరిచయం): హైడ్రోకార్బన్ ఎక్స్‌ప్లోరేషన్ అండ్ లైసెన్సింగ్ పాలసీ (HELP) ద్వారా ఓపెన్ ఏకరేజ్ లైసెన్సింగ్ ప్రోగ్రామ్ (OALP) ను తీసుకువచ్చారు.
• 2025 (చట్టాల నవీకరణ): ఆయిల్ ఫీల్డ్స్ (రెగ్యులేషన్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్) సవరణ చట్టం, 2025ను తీసుకువచ్చి కాంట్రాక్ట్ స్థిరత్వాన్ని పెంచారు.

Previous Related Events

• OALP బిడ్డింగ్ రౌండ్లు (2017–2024): వేల చదరపు కిలోమీటర్ల బ్లాకులను వేలం వేసి ప్రైవేట్ పెట్టుబడులను ఆకర్షించడం.
• రెవెన్యూ షేరింగ్ మోడల్ (2016): పాత కాస్ట్ రికవరీ PSC (ప్రొడక్షన్ షేరింగ్) మోడల్ స్థానంలో పారదర్శక RSC (రెవెన్యూ షేరింగ్ కాంట్రాక్ట్) మోడల్ అమల్లోకి రావడం.
• సముద్రయాన్ మిషన్ (2023): మత్స్య-6000 ద్వారా లోతైన సముద్ర వనరుల పరిశోధనకు భారత్ శ్రీకారం చుట్టడం.

Static GK Connection

• UNCLOS & EEZ: UNCLOS ఒప్పందం ప్రకారం తీరప్రాంత దేశానికి 200 నాటికల్ మైళ్ళ వరకు ఎక్స్‌క్లూజివ్ ఎకనామిక్ జోన్ (EEZ) పై ఆర్థిక హక్కులు ఉంటాయి.
• హైడ్రోకార్బన్ల రసాయన శాస్త్రం: క్రూడ్ ఆయిల్ మరియు నాచురల్ గ్యాస్ అనేవి పురాతన జీవుల అవశేషాల నుంచి ఏర్పడిన హైడ్రోకార్బన్ల మిశ్రమాలు.

India & World Comparison

ప్రపంచంలో ముడిచమురును అత్యధికంగా వినియోగించే మరియు దిగుమతి చేసుకునే దేశాలలో భారత్ 3వ స్థానంలో ఉంది. యుఎస్ఏ, నార్వే, బ్రెజిల్ వంటి దేశాలు ఆఫ్‌షోర్ డ్రిల్లింగ్‌లో ముందంజలో ఉండగా, భారత్ సముద్ర మంథన్ ద్వారా ఆ స్థాయి సామర్థ్యాన్ని సాధించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

Future Impact

• 600 MMTOE అదనపు నిల్వలు: 2030–31 నాటికి కొత్తగా భారీ చమురు నిల్వలను గుర్తించడం.
• విదేశీ మారక ద్రవ్యం ఆదా: దిగుమతి బిల్లు తగ్గి దేశీయ ఆర్థిక వ్యవస్థ బలపడటం.
• స్వదేశీ తయారీ: రూ. 2,000 కోట్ల తయారీ జోన్ ద్వారా గ్లోబల్ ఆఫ్‌షోర్ హబ్‌గా భారత్ ఎదుగుతుంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• పథకం పేరు: సముద్ర మంథన్ - నేషనల్ ఆఫ్‌షోర్ ఎక్స్‌ప్లోరేషన్ స్కీమ్.
• ఆమోదించిన తేదీ: 31 జూలై 2026 (పీఐబీ తేది: 03 ఆగస్టు 2026).
• మొత్తం బడ్జెట్ (Phase-I): రూ. 84,084 కోట్లు (FY 2030–31 వరకు).
• హైడ్రోకార్బన్ లక్ష్యం: 600 MMTOE కంటే ఎక్కువ నిల్వల గుర్తింపు.
• డీప్‌వాటర్ డ్రిల్లింగ్ కేటాయింపు: 60 బావుల కోసం రూ. 43,200 కోట్లు.
• బావికి సబ్సిడీ/మద్దతు: తవ్వకం వ్యయంలో 50% లేదా గరిష్టంగా రూ. 675 కోట్లు.
• ఆయిల్ అండ్ గ్యాస్ జోన్: రూ. 2,000 కోట్లతో తయారీ మరియు సేవల జోన్.
• తెరిచిన సముద్ర ప్రాంతం: 1 మిలియన్ చదరపు కిలోమీటర్లకు పైగా EEZ అందుబాటులోకి.
• తొలగించిన నో-గో ఏరియా: 99% కంటే ఎక్కువ నో-గో ప్రాంతాలు రద్దు.
• మొదటి అప్ప్రైజల్ బావి: మహానది ఆఫ్‌షోర్ బేసిన్‌లో 25 జులై 2026న ప్రారంభం.
• లైసెన్సింగ్ విధానం: HELP (2016) మరియు OALP.
• ఒప్పంద విధానం: రెవెన్యూ షేరింగ్ కాంట్రాక్ట్ (RSC).
• సంబంధిత చట్టం: ఆయిల్ ఫీల్డ్స్ (రెగ్యులేషన్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్) ఆమోదం 2025.
• నోడల్ సంస్థలు: ONGC, ఆయిల్ ఇండియా మరియు ప్రైవేట్ E&P కంపెనీలు.
• ప్రధాన లక్ష్యం: ఇంధన స్వయం సమృద్ధి మరియు దిగుమతుల తగ్గింపు.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: Open Acreage Licensing Programme (OALP) & HELP

• Definition: ఆయిల్ అండ్ గ్యాస్ కంపెనీలు తమకు నచ్చిన బ్లాకులను తామే ఎంచుకుని అన్వేషణ కోసం ప్రభుత్వం వద్ద ప్రతిపాదనలు పెట్టే విధానమే OALP.
• Constitutional / Legal Basis: కేంద్ర జాబితా (List I - Entry 53: Petroleum and Petroleum Products).
• Scientific / Economic Principle: Revenue Sharing Contract (RSC) విధానంలో ప్రభుత్వం మరియు కంపెనీ ఉత్పత్తి ప్రారంభమైన వెంటనే ఆదాయాన్ని పంచుకుంటాయి.
• How it connects to this event: సముద్ర మంథన్ పథకం HELP మరియు OALP సంస్కరణల పునాదిపైనే అమలు చేయబడుతోంది.
• Origin & History: 2016లో NELP స్థానంలో HELP విధానాన్ని భారత ప్రభుత్వం ఆమోదించింది.
• Key milestone 1: 2016 లో PSC (పాత పద్ధతి) ని రద్దు చేసి RSC (కొత్త పద్ధతి) ని తీసుకురావడం.
• Key milestone 2: 2025 లో ఆయిల్ ఫీల్డ్స్ చట్ట సవరణ ద్వారా లీజు నిబంధనలను సులభతరం చేయడం.
• Related Acts / Schemes / Treaties: Oilfields (Regulation and Development) Act 1948 & Amendment 2025.
• Nodal Ministry / Body: కేంద్ర పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ (Directorate General of Hydrocarbons - DGH).
• India-specific relevance: దేశీయ చమురు ఉత్పత్తి క్షీణిస్తున్న నేపథ్యంలో కొత్త నిల్వలను కనుగొనడం అత్యవసరం.
• Global comparison: బ్రెజిల్ పెట్రోబ్రాస్ నమూనా తరహాలో సముద్ర తీరాలలో రిస్క్-షేరింగ్ పద్ధతిని భారత్ అవలంబిస్తోంది.
• Data point: సముద్ర మంథన్ ద్వారా 10 లక్షల చ.కి.మీల సముద్ర ప్రాంతం అన్వేషణకు తెరవబడింది.
• Common exam angle: NELP మరియు HELP మధ్య తేడాలు, మరియు ప్రొడక్షన్ షేరింగ్ vs రెవెన్యూ షేరింగ్ కాంట్రాక్టులు.
• Easy memory hook: HELP = Single License + Uniform Policy + Revenue Share + Open Acreage.

---

❓ Practice MCQs

Q1. ఇటీవల కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆమోదించిన 'సముద్ర మంథన్' పథకం యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం ఏమిటి? [Easy]

A) సముద్ర చేపల పెంపకాన్ని పెంచడం

B) సముద్ర తీర ప్రాంతాల్లో హైడ్రోకార్బన్ల (చమురు, గ్యాస్) అన్వేషణను వేగవంతం చేయడం

C) ప్లాస్టిక్ రహిత సముద్రాలను తయారు చేయడం

D) సముద్రపు నీటిని తాగునీరుగా మార్చడం

Answer: B

Explanation: సముద్ర మంథన్ పథకం భారత ఆఫ్‌షోర్ పరిధిలో చమురు మరియు సహజ వాయువుల అన్వేషణ మరియు ఉత్పత్తిని పెంచడానికి రూపకల్పన చేయబడింది.

---

Q2. 'సముద్ర మంథన్' పథకం మొదటి దశకు (FY 2030-31 వరకు) కేటాయించిన మొత్తం బడ్జెట్ ఎంత? [Easy]

A) రూ. 50,000 కోట్లు

B) రూ. 60,000 కోట్లు

C) రూ. 84,084 కోట్లు

D) రూ. 1,00,000 కోట్లు

Answer: C

Explanation: సముద్ర మంథన్ పథకం మొదటి దశకు రూ. 84,084 కోట్ల నిధులను ప్రభుత్వం కేటాయించింది.

---

Q3. సముద్ర మంథన్ పథకంలో లోతైన మరియు అత్యంత లోతైన సముద్రాల్లో (Deepwater) బావుల తవ్వకానికి సంబంధించి సరైన నిబంధన ఏది? [Moderate]

A) ప్రతి బావికి 100% ఖర్చును ప్రభుత్వమే భరిస్తుంది

B) 60 బావుల డ్రిల్లింగ్ కోసం రూ. 43,200 కోట్లు కేటాయించారు, ఒక్కో బావికి గరిష్టంగా రూ. 675 కోట్లు లభిస్తాయి

C) కేవలం ONGC మాత్రమే ఈ నిధులను పొందగలదు

D) ఏదీ కాదు

Answer: B

Explanation: డీప్‌వాటర్ బావుల తవ్వకంలో రిస్క్ తగ్గించేందుకు అర్హత కలిగిన వ్యయంలో 50% లేదా గరిష్టంగా రూ. 675 కోట్లు చొప్పున 60 బావులకు ఆర్థిక సహాయం అందిస్తారు.

---

Q4. సముద్ర మంథన్ పథకంలో భాగంగా ఇటీవల జూలై 2026లో ఏ బేసిన్‌లో మొదటి మూల్యాంకన బావి (Appraisal Well) డ్రిల్లింగ్ ప్రారంభమైంది? [Moderate]

A) కృష్ణా గోదావరి (KG) బేసిన్

B) కాంబే బేసిన్

C) మహానది ఆఫ్‌షోర్ బేసిన్

D) కావేరి బేసిన్

Answer: C

Explanation: 25 జులై 2026న మహానది ఆఫ్‌షోర్ బేసిన్‌లో మొదటి మూల్యాంకన బావి తవ్వకం పనులు విజయవంతంగా ప్రారంభమయ్యాయి.

---

Q5. భారతదేశంలో చమురు మరియు గ్యాస్ రంగంలో అమల్లో ఉన్న HELP విధానానికి సంబంధించి క్రింది వాటిలో సరైనది ఏది? [Moderate]

A) ఇది ప్రొడక్షన్ షేరింగ్ కాంట్రాక్ట్ (PSC) ఆధారంగా పనిచేస్తుంది

B) ఇది రెవెన్యూ షేరింగ్ కాంట్రాక్ట్ (RSC) ఆధారంగా పనిచేస్తుంది

C) దీనిలో ఓపెన్ ఏకరేజ్ విధానం ఉండదు

D) ఇది కేవలం భూమిపై ఉన్న నిల్వలకే వర్తిస్తుంది

Answer: B

Explanation: 2016లో ప్రవేశపెట్టిన HELP విధానం పారదర్శకమైన రెవెన్యూ షేరింగ్ కాంట్రాక్ట్ (RSC) సూత్రం ఆధారంగా పనిచేస్తుంది.

---

Q6. సముద్ర మంథన్ పథకం ద్వారా తొలగించబడిన 'నో-గో' (No-Go) సముద్ర ప్రాంతాల విస్తీర్ణం ఎంత? [Tricky]

A) 10,000 చదరపు కిలోమీటర్లు

B) 50,000 చదరపు కిలోమీటర్లు

C) 500,000 చదరపు కిలోమీటర్లు

D) 1 మిలియన్ (10 లక్షల) చదరపు కిలోమీటర్లకు పైగా

Answer: D

Explanation: గతంలో రక్షణ రంగ పరిమితుల వల్ల నిలిచిపోయిన 99% కంటే ఎక్కువ నో-గో ప్రాంతాలను తొలగించి, 1 మిలియన్ చ.కి.మీ పైగా EEZ ను అన్వేషణకు తెరిచారు.

---

Q7. సముద్ర మంథన్ పథకంలో దేశీయ తయారీ రంగాన్ని ప్రోత్సహించడానికి ఆయిల్ అండ్ గ్యాస్ మ్యానుఫ్యాక్చరింగ్ అండ్ సర్వీసెస్ జోన్ కోసం ఎంత బడ్జెట్ కేటాయించారు? [Tricky]

A) రూ. 500 కోట్లు

B) రూ. 1,000 కోట్లు

C) రూ. 2,000 కోట్లు

D) రూ. 5,000 కోట్లు

Answer: C

Explanation: విదేశీ ఆధారపడటాన్ని తగ్గించి, స్థానిక స్పేర్ పార్ట్స్ మరియు సేవల అభివృద్ధి కోసం రూ. 2,000 కోట్లతో ఈ విశిష్ట జోన్ అందుబాటులోకి తెస్తున్నారు.

---

Q8. సముద్ర మంథన్ పథకం మొదటి దశ ముగిసే సమయానికి (FY 2030-31) ఎంత పరిమాణంలో అదనపు హైడ్రోకార్బన్ నిల్వలను సాధించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు? [Tricky]

A) 100 MMTOE

B) 300 MMTOE

C) 600 MMTOE కంటే ఎక్కువ

D) 1000 MMTOE

Answer: C

Explanation: పథకం అధికారిక లక్ష్యం ప్రకారం 600 MMTOE కంటే ఎక్కువ చమురు/వాయువు నిల్వలను అదనంగా నమోదు చేయడం ప్రధాన మైలురాయి.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

భారతదేశంలో హైడ్రోకార్బన్ అన్వేషణ మరియు లైసెన్సింగ్ విధానం (HELP) కింద అనుసరిస్తున్న ప్రధాన సూత్రం ఏది?

A) ప్రొడక్షన్ షేరింగ్ కాంట్రాక్ట్ (PSC)

B) రెవెన్యూ షేరింగ్ కాంట్రాక్ట్ (RSC)

C) నామినేషన్ విధానం

D) సర్వీస్ కాంట్రాక్ట్ విధానం

Answer: B

Explanation: HELP విధానం సంక్లిష్టమైన వ్యయ తనిఖీలను నివారించడానికి రెవెన్యూ షేరింగ్ కాంట్రాక్ట్ (RSC) ని ప్రామాణికంగా ఉపయోగిస్తుంది.

---

PYQ 2:

క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:

1. 'సముద్ర మంథన్' పథకం భారత ఎక్స్‌క్లూజివ్ ఎకనామిక్ జోన్ (EEZ) లో లోతైన సముద్ర డ్రిల్లింగ్‌ను ప్రోత్సహిస్తుంది.
2. ఈ పథకం కింద కేవలం ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలైన ONGC మరియు ఆయిల్ ఇండియాకు మాత్రమే ఆర్థిక ప్రోత్సాహకాలు లభిస్తాయి.
3. ఈ పథకం ద్వారా నో-గో (No-Go) ఆఫ్‌షోర్ ప్రాంతాలను రద్దు చేసి అన్వేషణకు అందుబాటులోకి తెచ్చారు.

పైన పేర్కొన్న ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

A) 1 మాత్రమే

B) 1 మరియు 3 మాత్రమే

C) 2 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: B

Explanation: ప్రకటన 2 తప్పు, ఎందుకంటే సముద్ర మంథన్ పథకం ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలతో పాటు ప్రైవేట్ E&P ఆపరేటర్లకు కూడా సమానంగా వర్తిస్తుంది.

---

PYQ 3:

క్రింది వాటిని జతపరచండి:

(జాబితా I - విధానాలు/చట్టాలు)

a. HELP విధానం

b. సముద్ర మంథన్ పథకం

c. UNCLOS EEZ పరిమితి

d. ఆయిల్ ఫీల్డ్స్ సవరణ చట్టం

(జాబితా II - ముఖ్యాంశాలు)

1. 200 నాటికల్ మైళ్ళు
2. 2016 లో ప్రారంభం
3. 2025 లో చట్టబద్ధ స్థిరత్వం
4. 2026 లో రూ. 84,084 కోట్ల పథకం

కోడ్‌లు:

A) a-2, b-4, c-1, d-3

B) a-4, b-2, c-3, d-1

C) a-2, b-1, c-4, d-3

D) a-1, b-4, c-2, d-3

Answer: A

Explanation: HELP విధానం 2016 లో ప్రారంభమైంది; సముద్ర మంథన్ 2026 లో రూ. 84,084 కోట్లతో అమల్లోకి వచ్చింది; UNCLOS ప్రకారం EEZ 200 నాటికల్ మైళ్ళు; ఆయిల్ ఫీల్డ్స్ సవరణ చట్టం 2025 లో జరిగింది.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశ ఇంధన భద్రత సాధనలో ‘సముద్ర మంథన్’ పథకం పాత్రను వివరించండి.

సముద్ర మంథన్ పథకం భారతదేశపు ఇంధన స్వయం సమృద్ధి ప్రయాణంలో ఒక కీలకమైన మైలురాయి. ప్రసుతం భారత్ తన ముడిచమురు అవసరాలలో 85% పైగా దిగుమతులపై ఆధారపడుతుండటంతో భారీగా విదేశీ మారక ద్రవ్యం వెచ్చించాల్సి వస్తోంది. 31 జూలై 2026న ఆమోదించబడిన ఈ పథకం రూ. 84,084 కోట్ల వ్యయంతో సముద్రాల్లో హైడ్రోకార్బన్ నిల్వలను కనుగొనడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

ఈ పథకం రిస్క్-షేరింగ్ విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టి లోతైన సముద్ర డ్రిల్లింగ్ తవ్వకాలకు (Deepwater Drilling) ఆర్థిక మద్దతు ఇస్తుంది. 1 మిలియన్ చదరపు కిలోమీటర్ల మేర నో-గో సముద్ర ప్రాంతాలను తెరవడం ద్వారా 600 MMTOE కంటే ఎక్కువ అదనపు చమురు నిల్వలను సాధించవచ్చు. రూ. 2,000 కోట్లతో తయారీ మండలాన్ని నెలకొల్పడం వల్ల విదేశీ పరికరాల దిగుమతి తగ్గి స్థానిక పరిశ్రమలు బలపడతాయి. ముగింపుగా, సముద్ర మంథన్ పథకం కేవలం చమురు వెలికితీతకే కాకుండా దేశీయ ఆర్థిక పునాదిని మరియు ఇంధన భద్రతను సుస్థిరం చేయడానికి అత్యంత ఆవశ్యకం.

---

Question 2 (250 words): ఆఫ్‌షోర్ హైడ్రోకార్బన్ అన్వేషణలో ఉన్న సవాళ్లను సముద్ర మంథన్ పథకం ప్రవేశపెట్టిన సంస్కరణలు ఏ విధంగా పరిష్కరిస్తాయి? సమగ్రంగా విశ్లేషించండి.

భారతదేశ ఆఫ్‌షోర్ పరిధిలో చమురు, గ్యాస్ అన్వేషణ సుదీర్ఘకాలంగా అధిక మూలధన వ్యయం, రక్షణ శాఖ విధించిన భౌగోళిక నిబంధనలు మరియు సాంకేతిక లోపాల వల్ల మందగించింది. ఈ సవాళ్లను అధిగమించడానికి భారత ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన ‘సముద్ర మంథన్’ పథకం విధానపరమైన మరియు ఆర్థికపరమైన సంస్కరణలను అందించింది.

మొదటిగా, అధిక ఆర్థిక ప్రమాదం (High Financial Risk) అనే సవాలును అధిగమించడానికి ప్రభుత్వం రూ. 43,200 కోట్లను కేటాయించి, 60 లోతైన మరియు అత్యంత లోతైన సముద్ర బావుల తవ్వకానికి 50% నిధుల భాగస్వామ్యాన్ని అందిస్తోంది. ఇది ప్రైవేట్ మరియు అంతర్జాతీయ పెట్టుబడిదారులను ఆకర్షిస్తుంది. రెండవది, భౌగోళిక పరిమితుల పరంగా, గతంలో రక్షణ కారణాల వల్ల నిలిచిపోయిన 99% కి పైగా 'నో-గో' ప్రాంతాలను నివారించి, 10 లక్షల చదరపు కిలోమీటర్ల ఈఈజెడ్ ప్రాంతాన్ని అందుబాటులోకి తెచ్చారు.

మూడవది, చట్టబద్ధత మరియు ఒప్పంద భద్రత కోసం 2025లో ఆయిల్ ఫీల్డ్స్ సవరణ చట్టం మరియు పారదర్శక రెవెన్యూ షేరింగ్ కాంట్రాక్టులను సమర్థవంతంగా అమలు చేస్తున్నారు. నాలుగవది, పరికరాల దిగుమతి వ్యయాన్ని తగ్గించేందుకు రూ. 2,000 కోట్లతో దేశీయంగా ఆయిల్ అండ్ గ్యాస్ తయారీ జోన్‌ను ఏర్పాటు చేస్తున్నారు. 25 జులై 2026న మహానది బేసిన్‌లో ప్రారంభమైన అప్ప్రైజల్ డ్రిల్లింగ్ దీని ఆచరణాత్మక పురోగతికి నిదర్శనం.

ముగింపుగా, విధానపరమైన స్పష్టత, రిస్క్ షేరింగ్ మరియు స్థానిక తయారీ రంగాన్ని ఏకీకృతం చేయడం ద్వారా సముద్ర మంథన్ పథకం భారత్‌ను అంతర్జాతీయ ఇంధన రంగాన అగ్రగామిగా నిలబెట్టగలదు.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: అభ్యర్థులు తరచుగా 'సముద్ర మంథన్' పథకాన్ని 'సముద్రయాన్' మిషన్‌తో గందరగోళానికి గురవుతారు. సముద్రయాన్ మిషన్ (మత్స్య-6000) సముద్ర లోతుల పరిశోధనకు సంబంధించినది కాగా, సముద్ర మంథన్ అనేది పెట్రోలియం/హైడ్రోకార్బన్ అన్వేషణ పథకం.
• Trap 2: ఈ పథకం కింద కేవలం ప్రభుత్వ సంస్థలైన ONGC మరియు ఆయిల్ ఇండియాకు మాత్రమే సహాయం లభిస్తుందని అనుకోవడం పొరపాటు. పారదర్శక విధానంలో ప్రైవేట్ E&P సంస్థలకు కూడా పథకం వర్తిస్తుంది.
• Trap 3: HELP విధానంలో ప్రొడక్షన్ షేరింగ్ కాంట్రాక్ట్ (PSC) ఉపయోగిస్తారని విద్యార్థులు భావిస్తారు. అయితే హెల్ప్ (HELP) విధానంలో 'రెవెన్యూ షేరింగ్ కాంట్రాక్ట్' (RSC) ను మాత్రమే ఉపయోగిస్తారు.

---

🧭 Exam Tip

• Prelims Angle: ప్రిలిమ్స్ పరీక్షలో పథకం మొత్తం కేటాయింపు (రూ. 84,084 కోట్లు), లక్ష్యం (600 MMTOE), డీప్‌వాటర్ బావి మద్దతు మొత్తం (రూ. 675 కోట్లు / 50%), మరియు హెల్ప్ (HELP) విధానం యొక్క ముఖ్యాంశాలపై దృష్టి సారించాలి.
• Mains Angle: మెయిన్స్ లో భారతదేశ ఇంధన భద్రత (Energy Security), ఆత్మనిర్భరత, మరియు EEZ వనరుల వినియోగంపై విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు అడిగే అవకాశం ఉంది.
• Interview Angle: ఇంటర్వ్యూలో "పర్యావరణ సంరక్షణ vs చమురు తవ్వకాలు" అనే అంశంపై ప్రతికూల సమతుల్యతను అడిగే అవకాశం ఉంది.
• High-Probability Prediction: రాబోయే గ్రూప్-1, UPSC ప్రిలిమ్స్‌లో "సముద్ర మంథన్ పథకం యొక్క ముఖ్యాంశాలు" లేదా "HELP మరియు NELP విధానాల మధ్య వ్యత్యాసం" పై ప్రశ్నలు వచ్చే అవకాశాలు అత్యధికంగా ఉన్నాయి.