కేంద్ర ప్రభుత్వం ఖేలో ఇండియా పథకాన్ని (Khelo India Scheme) భారీగా పునర్వ్యవస్థీకరించి, నేషనల్ స్పోర్ట్స్ ఫెడరేషన్లకు అందించే సాయంతో కలిపి 2026–27 నుండి 2030–31 కాలానికి రూ. 36,441 కోట్ల రికార్డు నిధుల కేటాయింపును ఆమోదించింది. గ్రామీణ మరియు పట్టణ స్థాయిల నుండి యువ ప్రతిభను గుర్తించి, వారికి అంతర్జాతీయ స్థాయి శిక్షణ, క్రీడా శాస్త్ర సాంకేతిక మద్దతు మరియు ఆర్థిక నిధులు అందించడం ఈ పథకం యొక్క ముఖ్య లక్ష్యం. కేంద్ర బడ్జెట్ 2026–27లో క్రీడా పరికరాల తయారీ రంగానికి (Sports Goods Manufacturing) ప్రత్యేకంగా రూ. 500 కోట్లు కేటాయించారు. భారత్ను ప్రపంచ క్రీడా శక్తులలో ఒకటిగా నిలబెట్టేందుకు ఈ నిర్ణయం అత్యంత కీలకంగా మారింది.
కేంద్ర ప్రభుత్వం దేశంలో క్రీడా రంగాన్ని బలోపేతం చేయడానికి ఖేలో ఇండియా పథకాన్ని మరియు జాతీయ క్రీడా సమాఖ్యలకు (NSFs) ఇచ్చే సహాయాన్ని పునర్వ్యవస్థీకరించింది. 2026–27 నుండి 2030–31 ఆర్థిక సంవత్సరాల మధ్య ఐదేళ్ల కాలానికి మొత్తంగా రూ. 36,441 కోట్ల నిధులతో భారీ ప్రణాళికను ఆమోదించింది. క్రీడాకారుల నైపుణ్యాభివృద్ధి, అంతర్జాతీయ ఎక్స్పోజర్ మరియు గ్రాస్రూట్స్ స్థాయిలో క్రీడా సౌకర్యాల విస్తరణే ఈ నిర్ణయానికి తక్షణ కారణం.
న్యూఢిల్లీలో జరిగిన కేంద్ర కేబినెట్ సమావేశంలో ఈ నిర్ణయం తీసుకోబడింది. ఈ పథకం విస్తరణ భారతదేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలలో అమలు చేయబడుతుంది. దేశవ్యాప్తంగా గ్రామీణ, గిరిజన ప్రాంతాలతో పాటు పట్టణ కేంద్రాలలోని క్రీడా పాఠశాలలు, అకాడమీలకు ఇది వర్తిస్తుంది.
1. ప్రతిభ గుర్తింపు (Talent Identification): KIRTI వంటి డిజిటల్ ప్లాట్ఫామ్లు మరియు పాఠశాల పోటీల ద్వారా క్రీడాకారులను చిన్న వయస్సులోనే గుర్తిస్తారు.
2. అకాడమీల అనుసంధానం: నేషనల్ సెంటర్స్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ (NCOE), SAI కేంద్రాలు మరియు ఖేలో ఇండియా అక్రిడిటెడ్ అకాడమీల ద్వారా శాస్త్రీయ శిక్షణ అందిస్తారు.
3. TOPS మద్దతు: ఎంపికైన మేటి అథ్లెట్లకు నెలకు రూ. 50,000 అవుట్ ఆఫ్ పాకెట్ అలవెన్స్ తో పాటు విదేశీ కోచ్ల ఆధ్వర్యంలో శిక్షణ ఇస్తారు.
4. స్పోర్ట్స్ సైన్స్ & టెక్నాలజీ: బయోమెకానిక్స్, న్యూట్రిషన్ మరియు ఇంజ్యూరీ మేనేజ్మెంట్లో ఆధునిక క్రీడా శాస్త్రాన్ని వినియోగిస్తారు.
రియో 2016 లో 2 పతకాల నుండి టోక్యో 2020 లో 7 పతకాలు మరియు పారిస్ 2024 లో 6 పతకాలు సాధించడం ద్వారా భారత్ మెరుగైన ప్రదర్శన కనబరుస్తోంది. అయినప్పటికీ, చైనా, అమెరికా వంటి అగ్రదేశాలతో పోలిస్తే ఒలింపిక్స్ పతకాల సంఖ్యలో భారత్ వెనుకబడి ఉంది. 2036 ఒలింపిక్స్ ఆతిథ్య పోటీలో నిలవడానికి ఈ బడ్జెట్ దోహదపడుతుంది.
Core Concept: Khelo India & Target Olympic Podium Scheme (TOPS)
Q1. పునర్వ్యవస్థీకరించిన ఖేలో ఇండియా మరియు NSFs సాయం కోసం 2026–27 నుండి 2030–31 కాలానికి ఆమోదించిన మొత్తం నిధుల కేటాయింపు ఎంత? [Easy]
A) రూ. 12,500 కోట్లు
B) రూ. 25,000 కోట్లు
C) రూ. 36,441 కోట్లు
D) రూ. 50,000 కోట్లు
Answer: C
Explanation: కేంద్ర కేబినెట్ 2026–27 నుండి 2030–31 ఆర్థిక సంవత్సరాలకు ఖేలో ఇండియా మరియు జాతీయ క్రీడా సమాఖ్యలకు కలిపి రూ. 36,441 కోట్ల నిధులను ఆమోదించింది.
Q2. యూనియన్ బడ్జెట్ 2026–27 లో క్రీడా వస్తువుల తయారీ (Sports Goods Manufacturing) రంగం కోసం ప్రత్యేకంగా ఎంత బడ్జెట్ కేటాయించారు? [Easy]
A) రూ. 100 కోట్లు
B) రూ. 250 కోట్లు
C) రూ. 500 కోట్లు
D) రూ. 1,000 కోట్లు
Answer: C
Explanation: బడ్జెట్ 2026–27 లో భారత్ను ప్రపంచ క్రీడా ఉత్పత్తుల తయారీ కేంద్రంగా మార్చడానికి రూ. 500 కోట్లు కేటాయించారు.
Q3. భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం 'క్రీడలు' (Sports) అనే అంశం ఏ జాబితా (List) కిందకు వస్తుంది? [Moderate]
A) కేంద్ర జాబితా (Union List)
B) రాష్ట్ర జాబితా (State List)
C) ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List)
D) అవశిష్ట అధికారాలు (Residuary Powers)
Answer: B
Explanation: రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం క్రీడలు అనే అంశం రాష్ట్ర జాబితా (State List - Entry 33) లో పొందుపరచబడింది.
Q4. ఖేలో ఇండియా పథకానికి సంబంధించి 2026–27 ఆర్థిక సంవత్సరానికి ప్రత్యక్షంగా ఎంత మొత్తం కేటాయించబడింది? [Moderate]
A) రూ. 328.77 కోట్లు
B) రూ. 924.35 కోట్లు
C) రూ. 1,756 కోట్లు
D) రూ. 3,790.50 కోట్లు
Answer: B
Explanation: 2026–27 ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఖేలో ఇండియా అమలు విస్తరణకు రూ. 924.35 కోట్లు కేటాయించారు.
Q5. ఏప్రిల్ 2026 నాటికి టార్గెట్ ఒలింపిక్ పోడియం స్కీమ్ (TOPS) కింద ఎంతమంది 'పారా కోర్ అథ్లెట్లు' మద్దతు పొందుతున్నారు? [Moderate]
A) 51 మంది
B) 52 మంది
C) 117 మంది
D) 130 మంది
Answer: B
Explanation: అధికారిక సమాచారం ప్రకారం ఏప్రిల్ 2026 నాటికి TOPS కింద 51 మంది కోర్, 52 మంది పారా కోర్ మరియు 130 మంది డెవలప్మెంట్ అథ్లెట్లు మద్దతు పొందుతున్నారు.
Q6. టోక్యో ఒలింపిక్స్ 2020 మరియు పారిస్ ఒలింపిక్స్ 2024 లలో భారత్ సాధించిన మొత్తం పతకాల వరుస సంఖ్య ఎంత? [Tricky]
A) 7 మరియు 6
B) 6 మరియు 7
C) 2 మరియు 7
D) 7 మరియు 2
Answer: A
Explanation: భారత్ టోక్యో 2020 ఒలింపిక్స్లో 7 పతకాలు మరియు పారిస్ 2024 ఒలింపిక్స్లో 6 పతకాలు సాధించింది.
Q7. ఖేలో ఇండియా పథకం ప్రారంభం నుండి నిధుల కేటాయింపులకు సంబంధించి క్రింది వాటిలో సరైన జత ఏది? [Tricky]
A) 2017–18 నుండి 2019–20: రూ. 3,790.50 కోట్లు
B) 2020–21: రూ. 328.77 కోట్లు
C) 2021–22 నుండి 2025–26: రూ. 1,756 కోట్లు
D) 2026–27: రూ. 36,441 కోట్లు
Answer: B
Explanation: 2020–21 ఆర్థిక సంవత్సరానికి ఒక ఏడాది కేటాయింపుగా రూ. 328.77 కోట్లు ఇచ్చారు. (2017-20 కి రూ. 1,756 కోట్లు మరియు 2021-26 కి రూ. 3,790.50 కోట్లు ఇవ్వబడ్డాయి).
Q8. ఖేలో ఇండియా మరియు TOPS పథకాల నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖకు సంబంధించి సరైన ప్రకటనను గుర్తించండి: [Tricky]
A) ఇది విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తుంది.
B) ఇది హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తుంది.
C) ఇది కేంద్ర యువజన వ్యవహారాలు మరియు క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తుంది.
D) ఇది నీతి ఆయోగ్ ప్రత్యక్ష నియంత్రణలో పనిచేస్తుంది.
Answer: C
Explanation: ఖేలో ఇండియా మరియు TOPS పథకాలు కేంద్ర యువజన వ్యవహారాలు మరియు క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Youth Affairs and Sports) కింద అమలు చేయబడతాయి.
PYQ 1:
టార్గెట్ ఒలింపిక్ పోడియం స్కీమ్ (TOPS) యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశ్యం ఏమిటి?
A) విశ్వవిద్యాలయాల మధ్య క్రీడా పోటీలను నిర్వహించడం
B) ఒలింపిక్స్లో పతక సాధన సామర్థ్యం ఉన్న అథ్లెట్లకు ప్రీమియం శిక్షణ మరియు ఆర్థిక సాయం అందించడం
C) పాఠశాల క్రీడా మైదానాలను నిర్మించడం
D) క్రీడాకారులకు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలలో రిజర్వేషన్ కల్పించడం
Answer: B
Explanation: TOPS పథకం ఒలింపిక్స్ మరియు పారాలింపిక్స్లో పతకాలు సాధించగల అత్యుత్తమ క్రీడాకారులకు విదేశీ శిక్షణ, కోచింగ్ మరియు అలవెన్సులు అందించడానికి ఉద్దేశించబడింది.
PYQ 2:
ఖేలో ఇండియా పథకానికి సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
1. 2026–27 బడ్జెట్లో క్రీడా వస్తువుల తయారీ ప్రోత్సాహానికి రూ. 500 కోట్లు కేటాయించారు.
2. ఏప్రిల్ 2026 నాటికి TOPS పరిధిలో 130 మంది డెవలప్మెంట్ అథ్లెట్లు ఉన్నారు.
3. భారత రాజ్యాంగంలో క్రీడలు అనేది కేంద్ర జాబితాలోని అంశం.
పై ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?
A) 1 మరియు 2 మాత్రమే
B) 2 మరియు 3 మాత్రమే
C) 1 మరియు 3 మాత్రమే
D) 1, 2 మరియు 3
Answer: A
Explanation: ప్రకటన 1 మరియు 2 సరైనవి. రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం క్రీడలు అనేది 'రాష్ట్ర జాబితా' (State List) పరిధిలోకి వస్తుంది, కేంద్ర జాబితా కాదు.
PYQ 3:
ప్రకటన (A): కేంద్ర ప్రభుత్వం 2026–27 నుండి 2030–31 కాలానికి ఖేలో ఇండియా మరియు NSFs కి రూ. 36,441 కోట్ల రికార్డు నిధులను కేటాయించింది.
కారణం (R): గ్రాస్రూట్ స్థాయి నుండి క్రీడా మౌలిక వసతులు మరియు అంతర్జాతీయ పోటీలలో భారత అథ్లెట్ల ప్రదర్శనను పెంచడం ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
A) (A) మరియు (R) రెండూ నిజం, మరియు (R) అనేది (A) కి సరైన వివరణ.
B) (A) మరియు (R) రెండూ నిజం, కానీ (R) అనేది (A) కి సరైన వివరణ కాదు.
C) (A) నిజం, కానీ (R) తప్పు.
D) (A) తప్పు, కానీ (R) నిజం.
Answer: A
Explanation: క్రీడలలో అంతర్జాతీయ విజయం సాధించడమే లక్ష్యంగా ప్రభుత్వం రూ. 36,441 కోట్ల భారీ కేటాయింపులు చేసింది, కాబట్టి కారణం ప్రకటనను సరిగ్గా వివరిస్తుంది.
Question 1 (150 words): పునర్వ్యవస్థీకరించిన ఖేలో ఇండియా పథకం యొక్క ముఖ్య లక్ష్యాలను విశ్లేషించండి మరియు భారత క్రీడా రంగానికి ఇది ఏ విధంగా తోడ్పడుతుందో వివరించండి.
భారతదేశంలో గ్రామీణ మరియు పట్టణ స్థాయిలలో దాగి ఉన్న క్రీడా ప్రతిభను వెలికితీసి అంతర్జాతీయ స్థాయి ఛాంపియన్లుగా తీర్చిదిద్దడమే పునర్వ్యవస్థీకరించిన ఖేలో ఇండియా పథకం ప్రధాన లక్ష్యం. కేంద్ర కేబినెట్ 2026–27 నుండి 2030–31 కాలానికి నేషనల్ స్పోర్ట్స్ ఫెడరేషన్ల (NSFs) సహాయంతో కలిపి రూ. 36,441 కోట్ల భారీ బడ్జెట్ను ఆమోదించింది.
ఈ పథకం మౌలిక సదుపాయాల కల్పన, సైంటిఫిక్ కోచింగ్, స్పోర్ట్స్ సైన్స్ వినియోగం మరియు ప్రతిభావంతులైన అథ్లెట్లకు ఆర్థిక సాయాన్ని అందిస్తుంది. బడ్జెట్ 2026–27 లో క్రీడా పరికరాల తయారీకి కేటాయించిన రూ. 500 కోట్లు స్వదేశీ తయారీని ప్రోత్సహిస్తాయి. TOPS ద్వారా ఏప్రిల్ 2026 నాటికి 51 కోర్, 52 పారా కోర్ మరియు 130 డెవలప్మెంట్ అథ్లెట్లు అంతర్జాతీయ స్థాయి పోటీలకు సిద్ధమవుతున్నారు.
ముగింపుగా, ఖేలో ఇండియా కేవలం క్రీడా పోటీలకే పరిమితం కాకుండా, క్రీడలను ఒక ఆర్థిక వ్యవస్థగా మరియు ఆరోగ్యకరమైన సమాజ నిర్మాణ సాధనంగా మార్చడంలో విప్లవాత్మక పాత్ర పోషిస్తోంది.
Question 2 (250 words): ఒలింపిక్ వేదికలపై భారత్ స్థిరమైన ప్రదర్శన సాధించడానికి ఎదుర్కొంటున్న ప్రధాన సవాళ్లు ఏమిటి? ఖేలో ఇండియా మరియు TOPS వంటి పథకాలు ఈ సవాళ్లను ఎలా పరిష్కరిస్తున్నాయి?
భారతదేశం ప్రపంచంలో అత్యధిక జనాభా కలిగిన దేశమైనప్పటికీ, ఒలింపిక్స్ వంటి అంతర్జాతీయ క్రీడా వేదికలపై పతకాల సంఖ్యలో ఇంకా వృద్ధి సాధించాల్సి ఉంది. రియో 2016 లో 2 పతకాలు, టోక్యో 2020 లో 7 మరియు పారిస్ 2024 లో 6 పతకాలు సాధించడం కొంత పురోగతిని సూచిస్తున్నప్పటికీ, అనేక ప్రాథమిక సవాళ్లు నిలిచే ఉన్నాయి.
ప్రాథమిక స్థాయిలో సవాళ్లు:
1. మౌలిక వసతుల కొరత: గ్రామీణ మరియు చిన్న పట్టణాలలో అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలు కలిగిన క్రీడా మైదానాలు మరియు పరికరాల అభ్యాసం లేకపోవడం.
2. శాస్త్రీయ శిక్షణ లోపం: స్పోర్ట్స్ సైన్స్, న్యూట్రిషన్ మరియు ఫిజియోథెరపీ నిపుణుల కొరత.
3. ఆర్థిక అభద్రత: ప్రాథమిక దశలో క్రీడలను వృత్తిగా ఎంచుకోవడానికి యువత భయపడటం.
ఈ సవాళ్లను పరిష్కరించడంలో కేంద్ర పథకాల పాత్ర: భారత ప్రభుత్వం ఈ సమస్యలను అధిగమించడానికి పునర్వ్యవస్థీకరించిన ఖేలో ఇండియా ద్వారా 2026–31 కాలానికి రూ. 36,441 కోట్లు కేటాయించింది. నేషనల్ సెంటర్స్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ మరియు SAI శిక్షణ కేంద్రాల ద్వారా నాణ్యమైన కోచింగ్ అందిస్తోంది. TOPS (Target Olympic Podium Scheme) ద్వారా ఏప్రిల్ 2026 నాటికి 51 కోర్ మరియు 52 పారా కోర్ అథ్లెట్లకు నెలకు రూ. 50,000 అవుట్-ఆఫ్-పాకెట్ అలవెన్స్తో పాటు విదేశీ శిక్షణ సదుపాయం కల్పిస్తోంది. అదనంగా, బడ్జెట్ 2026–27 లో స్పోర్ట్స్ గూడ్స్ మ్యానుఫాక్చరింగ్కు రూ. 500 కోట్లు కేటాయించి నాణ్యమైన పరికరాలను అందుబాటులోకి తెస్తోంది.
ముగింపు మరియు మార్గం: కేంద్ర పథకాలు సరైన దిశలోనే ఉన్నప్పటికీ, రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం క్రీడలు 'రాష్ట్ర జాబితా'లో ఉన్నందున రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు కూడా క్రీడా బడ్జెట్ను పెంచి పాఠశాల స్థాయి నుండి క్రీడలను నిర్బంధం చేయాలి. కేంద్ర-రాష్ట్రాల సంయుక్త కృషి ద్వారా మాత్రమే భారత్ 2036 ఒలింపిక్స్ నాటికి ప్రపంచ క్రీడా శక్తిగా అవతరించగలదు.