అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో మొదటి రామ్‌సార్ ప్రదేశంగా గ్లావ్ సరస్సు

What Happened

కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ మరియు వాతావరణ మార్పుల శాఖ మంత్రి శ్రీ భూపేందర్ యాదవ్, అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని గ్లావ్ సరస్సును భారతదేశపు 101వ రామ్‌సార్ సైట్‌గా అధికారికంగా ప్రకటించారు. ఈ గుర్తింపుతో అరుణాచల్ ప్రదేశ్ తన తొలి రామ్‌సార్ ప్రదేశాన్ని పొందింది. చిత్తడి నేలల పరిరక్షణ, జీవవైవిధ్య రక్షణ మరియు పర్యావరణ సమతుల్యత దిశగా భారత ప్రభుత్వం చేపడుతున్న చర్యలలో ఇది ఒక చారిత్రాత్మక మైలురాయి.

When & Where

ఈ ప్రకటన ఆగస్టు 3, 2026న న్యూఢిల్లీ నుండి వెలువడింది. గ్లావ్ సరస్సు ఈశాన్య భారతదేశంలోని అరుణాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రా పరిధిలోని కమ్‌లాంగ్ టైగర్ రిజర్వ్ మరియు వన్యప్రాణి అభయారణ్యంలో నెలకొని ఉంది. తూర్పు హిమాలయాల ప్రతికూల భౌగోళిక ప్రాంతంలో ఉన్న ఈ ప్రదేశం అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన జీవవైవిధ్య హాట్‌స్పాట్‌గా గుర్తింపు పొందింది.

Who Is Involved

• కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ మరియు వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ (MoEFCC): కేంద్ర మంత్రి భూపేందర్ యాదవ్ నేతృత్వంలో ఈ ప్రతిపాదనను రామ్‌సార్ సచివాలయానికి సమర్పించి ఆమోదం పొందింది.
• అరుణాచల్ ప్రదేశ్ అటవీ శాఖ: గ్లావ్ సరస్సు మైక్రో-ఈకోసిస్టమ్‌ నిర్వహణ మరియు రక్షణ బాధ్యతలను చూస్తుంది.
• కమ్‌లాంగ్ టైగర్ రిజర్వ్ అధికారులు: సరస్సు చుట్టూ ఉన్న వన్యప్రాణులు, పులులు మరియు సహజ ఆవాసాలను పరిరక్షిస్తారు.
• రామ్‌సార్ స్పెషల్ సెక్రటేరియట్ (ఇరాన్): ప్రపంచవ్యాప్తంగా గుర్తింపు పొందిన అంతర్జాతీయ ఒప్పంద సంస్థ.

How It Works

ఒక ప్రాంతానికి రామ్‌సార్ హోదా లభించడానికి కింది ప్రక్రియ అమలుమవుతుంది:

• సైంటిఫిక్ అసెస్‌మెంట్ ద్వారా సదరు ప్రాంతం అంతర్జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన 9 నిబంధనలలో కనీసం ఒకదానినైనా సంతృప్తి పరచాలి.
• రాష్ట్ర ప్రభుత్వం సమర్పించిన నివేదికను పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ సమీక్షించి 'రామ్‌సార్ ఇన్ఫర్మేషన్ షీట్' (RIS) రూపొందిస్తుంది.
• జాతీయ స్థాయి పరిశీలన పూర్తయిన తర్వాత, ప్రతిపాదన ఇరాన్‌లోని రామ్‌సార్ సచివాలయానికి చేరుతుంది.
• అంతర్జాతీయ కమిటీ తనిఖీ చేసి, గ్లావ్ సరస్సును 101వ భారతీయ సైట్‌గా గెజిట్ జాబితాలో చేర్చింది.

Why It Matters

• పర్యావరణ ప్రాముఖ్యత: గ్లావ్ సరస్సు మరియు దాని క్యాచ్‌మెంట్ ఏరియాలో 150కి పైగా చెట్ల జాతులు, 49 అరుదైన ఆర్కిడ్ జాతులు ఉన్నాయి.
• జల మరియు వాతావరణ భద్రత: పర్వత ప్రవాహాల నుండి నీటిని సమీకరిస్తూ, ఆ ప్రాంతంలో వాతావరణ సమతుల్యతను మరియు జలవనరులను కాపాడుతుంది.
• సమీక్షిత సిలబస్ అనుసంధానం: UPSC GS పేపర్ 3 (పర్యావరణ పరిరక్షణ, జీవవైవిధ్యం) మరియు APPSC/TSPSC గ్రూప్ 1 ఎగ్జామ్స్ సాధన చేసే అభ్యర్థులకు ఇది నేరుగా ఉపయోగపడుతుంది.

Historical Background

• 1971: ఇరాన్‌లోని రామ్‌సార్ నగరంలో చిత్తడి నేలల పరిరక్షణ ఒప్పందం కుదిరింది.
• 1982: భారతదేశం అధికారికంగా రామ్‌సార్ ఒప్పందంపై సంతకం చేసి భాగస్వామిగా మారింది.
• 1981: చిల్కా సరస్సు (ఒడిశా) మరియు కేఓలాదేవ్ జాతీయ పార్కు (రాజస్థాన్) భారత్ నుండి తొలి రామ్‌సార్ ప్రదేశాలుగా గుర్తింపు పొందాయి.

Previous Related Events

• 2024: భారతదేశం ప్రపంచ చిత్తడి నేలల దినోత్సవం సందర్భంగా కొత్తగా 5 సైట్లను చేర్చి మొత్తం సంఖ్యను 80కి పెంచింది.
• 2025: తదుపరి విడత ప్రకటనలతో భారత రామ్‌సార్ సైట్ల సంఖ్య సెంచరీకి సమీపించింది.
• ఆగస్టు 2026: గ్లావ్ సరస్సు చేరికతో భారత సైట్ల సంఖ్య సరిగ్గా 101 మైలురాయిని చేరుకుంది.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 48A: రాజ్యాంగంలో పర్యావరణాన్ని, అడవులను, వన్యప్రాణులను రక్షించడం ప్రభుత్వ బాధ్యతగా పేర్కొనబడింది.
• ఆర్టికల్ 51A(g): అడవులు, సరస్సులు, నదులు, వన్యప్రాణులతో సహా సహజ పర్యావరణాన్ని కాపాడటం ప్రతి పౌరుడి ప్రాథమిక విధి.

India & World Comparison

ప్రపంచంలో అత్యధిక రామ్‌సార్ సైట్లు కలిగిన దేశాలలో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ (175), మెక్సికో (144) మొదటి రెండు స్థానాల్లో ఉండగా, భారతదేశం 101 సైట్లతో అంతర్జాతీయంగా టాప్ స్థానాల్లోనూ, దక్షిణ ఆసియాలో మొదటి స్థానంలోనూ నిలిచింది.

Future Impact

• టూరిజం అభివృద్ధి: రామ్‌సార్ గుర్తింపు వల్ల ఈ ప్రాంతంలో ఇకో-టూరిజం గణనీయంగా పుంజుకుంటుంది.
• ఫండింగ్ లభ్యత: అంతర్జాతీయ మరియు జాతీయ స్థాయి పరిరక్షణ నిధులు మంజూరవుతాయి.
• కమ్యూనిటీ సంక్షేమం: స్థానిక గిరిజన వర్గాలకు పర్యావరణ అనుకూల జీవనోపాధి అవకాశాలు పెరుగుతాయి.

---

🔑 Key Points for Revision

• గ్లావ్ సరస్సు భారతదేశంలో 101వ రామ్‌సార్ సైట్‌గా ఆమోదించబడింది.
• ఇది అరుణాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో మొట్టమొదటి రామ్‌సార్ ప్రదేశం.
• అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని కమ్‌లాంగ్ టైగర్ రిజర్వ్ సరిహద్దుల్లో ఈ సరస్సు విస్తరించి ఉంది.
• ఈ ప్రాంతంలో 150కి పైగా వృక్ష జాతులు మరియు 49 ఆర్కిడ్ జాతులు నమోదు చేయబడ్డాయి.
• గ్లావ్ సరస్సు నిరంతరం పారే పర్వత ప్రవాహాలతో నిండే మంచి నీటి సరస్సు.
• 2014లో భారత్‌లో కేవలం 26 రామ్‌సార్ ప్రదేశాలు మాత్రమే ఉండగా, 2026 నాటికి 101కి చేరుకున్నాయి.
• అంతర్జాతీయ రామ్‌సార్ ఒప్పందం 1971లో ఆమోదించబడింది.
• భారత్ ఈ ఒప్పందంలో 1982 ఫిబ్రవరి 1న చేరింది.
• రామ్‌సార్ సైట్లు అత్యధికంగా ఉన్న దేశాల్లో భారత్ దక్షిణ ఆసియాలోనే ప్రథమ స్థానంలో ఉంది.
• ప్రపంచ వ్యాప్తంగా రామ్‌సార్ జాబితాలో యుకే (175), మెక్సికో (144) ముందంజలో ఉన్నాయి.
• పర్యావరణ పరిరక్షణకు సంబంధించి భారత రాజ్యాంగ నిబంధనలు: ఆర్టికల్ 48A మరియు 51A(g).
• భారతదేశంలో చిత్తడి నేలలను నిరోధించే చట్టం: వెట్‌ల్యాండ్స్ కన్జర్వేషన్ రూల్స్, 2017.
• చిత్తడి నేలల దినోత్సవం ప్రతీ సంవత్సరం ఫిబ్రవరి 2న జరుపుకుంటారు.
• గ్లావ్ సరస్సు తూర్పు హిమాలయ పర్యావరణ ప్రాంతానికి చెందినది.
• కేంద్ర పర్యావరణ శాఖ మంత్రి భూపేందర్ యాదవ్ ఈ ప్రకటన చేశారు.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: రామ్‌సార్ కన్వెన్షన్ మరియు చిత్తడి నేలల పరిరక్షణ

• Definition: అంతర్జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన చిత్తడి నేలల పరిరక్షణ మరియు వివేకవంతమైన ఉపయోగం (Wise Use) కోసం కుదిరిన అంతర్ ప్రభుత్వ పర్యావరణ ఒప్పందం.
• Constitutional / Legal Basis: ఆర్టికల్ 253 (అంతర్జాతీయ ఒప్పందాల అమలు) మరియు ఎన్విరాన్‌మెంట్ (ప్రొటెక్షన్) యాక్ట్, 1986.
• Scientific / Economic Principle: చిత్తడి నేలలు భూమికి 'కిడ్నీలు' (Kidneys of the Earth) గా పనిచేస్తూ నీటిని శుద్ధి చేస్తాయి మరియు పూర్వస్థితికి తెస్తాయి.
• How it connects to this event: గ్లావ్ సరస్సుకు లభించిన హోదా ఈ అంతర్జాతీయ ఒప్పందం కిందనే ఇవ్వబడింది.
• Origin & History: 1971 ఫిబ్రవరి 2న ఇరాన్‌లోని రామ్‌సార్ నగరంలో ఆమోదించబడింది.
• Key milestone 1: 1975 డిసెంబరు 21న రామ్‌సార్ ఒప్పందం ప్రపంచవ్యాప్తంగా అమల్లోకి వచ్చింది.
• Key milestone 2: 1982 ఫిబ్రవరి 1న భారత్ ఒప్పందంలో భాగస్వామిగా సంతకం చేసింది.
• Related Acts / Schemes / Treaties: వెట్‌ల్యాండ్ (మేనేజ్‌మెంట్ & కన్జర్వేషన్) రూల్స్ 2017, ఆమృత్ ధరోహర్ పథకం.
• Nodal Ministry / Body: కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ మరియు వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ (MoEFCC).
• India-specific relevance: భారతదేశంలో నీటి భద్రత, వరదల నివారణ మరియు మత్స్య రంగానికి చిత్తడి నేలలు ఆధారం.
• Global comparison: ప్రపంచవ్యాప్తంగా 2,400 కంటే ఎక్కువ రామ్‌సార్ ప్రదేశాలు గుర్తించబడ్డాయి.
• Data point: గ్లావ్ సరస్సు చేరికతో భారత్‌లో రామ్‌సార్ ప్రదేశాల సంఖ్య 101కి చేరింది.
• Common exam angle: రామ్‌సార్ సైట్ల సంఖ్య, తాజా సైట్ ప్రాంతం, మాంట్రెక్స్ రికార్డ్ మరియు రాజ్యాంగ ఆర్టికల్స్.
• Easy memory hook: "RAMSAR 101" — 101st site is Glaw Lake in Arunachal Pradesh!

---

❓ Practice MCQs

Q1. భారతదేశంలో 101వ రామ్‌సార్ సైట్‌గా ఇటీవల ప్రకటించబడిన 'గ్లావ్ సరస్సు' ఏ రాష్ట్రంలో ఉంది? [Easy]

A) అస్సాం

B) సిక్కిం

C) అరుణాచల్ ప్రదేశ్

D) మేఘాలయ

Answer: C

Explanation: ఆగస్టు 2026లో అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని గ్లావ్ సరస్సు భారతదేశపు 101వ రామ్‌సార్ ప్రదేశంగా ప్రకటించబడింది.

---

Q2. గ్లావ్ సరస్సు అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని ఏ ప్రాజెక్ట్/అభయారణ్యం పరిధిలో පිහිටා ఉంది? [Easy]

A) నామ్‌దఫా జాతీయ పార్కు

B) కమ్‌లాంగ్ టైగర్ రిజర్వ్

C) పాఖుయ్ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం

D) దిబాంగ్ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం

Answer: B

Explanation: గ్లావ్ సరస్సు అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని కమ్‌లాంగ్ టైగర్ రిజర్వ్ మరియు వన్యప్రాణి అభయారణ్య పరిధిలో ఉంది.

---

Q3. భారతదేశంలో రామ్‌సార్ ప్రదేశాలకు సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలలో సరైనది ఏది? [Moderate]

A) భారత్‌లో అత్యధిక రామ్‌సార్ సైట్లు ఉన్నాయి.

B) భారతదేశం 1971లోనే రామ్‌సార్ ఒప్పందంపై సంతకం చేసింది.

C) 2014 నుండి 2026 మధ్య కాలంలో భారత రామ్‌సార్ సైట్లు 26 నుండి 101కి పెరిగాయి.

D) గ్లావ్ సరస్సు అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో రెండవ రామ్‌సార్ ప్రదేశం.

Answer: C

Explanation: కేంద్ర మంత్రి ప్రకటన ప్రకారం 2014లో 26 ఉన్న రామ్‌సార్ సైట్లు 2026 నాటికి 101కి చేరాయి.

---

Q4. గ్లావ్ సరస్సు యొక్క పర్యావరణ ప్రత్యేకతలకు సంబంధించి సరైన వాక్యాన్ని గుర్తించండి: [Moderate]

A) ఇది సముద్రపు ఉప్పునీటి సరస్సు.

B) ఈ ప్రదేశంలో 49 కంటే ఎక్కువ ఆర్కిడ్ జాతులు నమోదు కాబడ్డాయి.

C) ఇది మానవ నిర్మిత రిజర్వాయర్.

D) ఇది కేవలం గంగా పరివాహక ప్రాంతంలో ఉంది.

Answer: B

Explanation: గ్లావ్ సరస్సు పరివాహక ప్రాంతంలో 150 వృక్ష జాతులు మరియు 49 అరుదైన ఆర్కిడ్ జాతులు ఉన్నాయి.

---

Q5. ప్రపంచవ్యాప్తంగా అంతర్జాతీయ చిత్తడి నేలల దినోత్సవాన్ని (World Wetlands Day) ఏ రోజున జరుపుకుంటారు? [Moderate]

A) జనవరి 15

B) ఫిబ్రవరి 2

C) మార్చి 22

D) జూన్ 5

Answer: B

Explanation: 1971 ఫిబ్రవరి 2న రామ్‌సార్ ఒప్పందం ఆమోదించబడినందున ప్రతీ సంవత్సరం ఫిబ్రవరి 2ను ప్రపంచ చిత్తడి నేలల దినోత్సవంగా జరుపుకుంటారు.

---

Q6. రామ్‌సార్ కన్వెన్షన్ పరిధిలోని 'మాంట్రెక్స్ రికార్డ్' (Montreux Record) కి సంబంధించి క్రింది వాటిలో సరైన వ్యాఖ్య ఏది? [Tricky]

A) అంతర్జాతీయంగా అంతరించిపోతున్న పక్షుల జాబితా.

B) మానవ జోక్యం వల్ల పర్యావరణ మార్పులు సంభవించిన లేదా సంభవించే అవకాశం ఉన్న రామ్‌సార్ ప్రదేశాల రిజిస్టర్.

C) ప్రపంచంలోని ఉప్పునీటి సరస్సుల జాబితా.

D) అత్యధిక విస్తీర్ణం ఉన్న చిత్తడి నేలల జాబితా.

Answer: B

Explanation: మాంట్రెక్స్ రికార్డ్ అనేది పర్యావరణ మార్పులకు గురైన రామ్‌సార్ చిత్తడి నేలల సమాచారాన్ని నిర్వహించే ప్రధానమైన జాబితా.

---

Q7. క్రింది వ్యాఖ్యలను పరిశీలించండి: [Tricky]

1. భారతదేశంలో తొలి రామ్‌సార్ ప్రదేశాలుగా ఒడిశాలోని చిల్కా సరస్సు మరియు రాజస్థాన్‌లోని కేఓలాదేవ్ నేషనల్ పార్క్‌లు గుర్తింపు పొందాయి.
2. దక్షిణ ఆసియాలోనే అత్యధిక రామ్‌సార్ ప్రదేశాలు కలిగి ఉన్న దేశం భారతదేశం.

పైన పేర్కొన్న వ్యాఖ్యలలో ఏది/వి సరైనవి?

A) 1 మాత్రమే

B) 2 మాత్రమే

C) 1 మరియు 2 రెండూ

D) ఏదీ కాదు

Answer: C

Explanation: 1981లో చిల్కా సరస్సు, కేఓలాదేవ్ నేషనల్ పార్క్‌లు భారత్‌లో మొదటి సైట్లుగా నిలిచాయి మరియు దక్షిణ ఆసియాలో భారత్‌లోనే అత్యధిక రామ్‌సార్ సైట్లు (101) ఉన్నాయి.

---

Q8. భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్ పర్యావరణం, అడవులు మరియు వన్యప్రాణుల రక్షణ గురించి ప్రభుత్వానికి ఆదేశాలు ఇస్తుంది? [Tricky]

A) ఆర్టికల్ 21

B) ఆర్టికల్ 48A

C) ఆర్టికల్ 51A(a)

D) ఆర్టికల్ 370

Answer: B

Explanation: ఆదేశిక సూత్రాలలోని ఆర్టికల్ 48A పర్యావరణ పరిరక్షణ మరియు వన్యప్రాణుల రక్షణ బాధ్యతను ప్రభుత్వాలపై ఉంచుతుంది.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

అంతర్జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన చిత్తడి నేలలకు సంబంధించి 'రామ్‌సార్ ఒప్పందం' ఆమోదించబడిన సంవత్సరం ఏది?

A) 1965

B) 1971

C) 1982

D) 1992

Answer: B

Explanation: ఇరాన్‌లోని రామ్‌సార్ నగరంలో 1971 ఫిబ్రవరి 2న రామ్‌సార్ కన్వెన్షన్ ఆమోదించబడింది.

---

PYQ 2:

క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:

1. రామ్‌సార్ ఒప్పందంలో భారతదేశం 1982 లో చేరింది.
2. గ్లావ్ సరస్సు భారతదేశపు 100వ రామ్‌సార్ ప్రదేశంగా గుర్తింపు పొందింది.
3. గ్లావ్ సరస్సు అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని కమ్‌లాంగ్ టైగర్ రిజర్వ్‌లో ఉంది.

పైన పేర్కొన్న ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 1 మరియు 3 మాత్రమే

C) 2 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: B

Explanation: ప్రకటన 1 మరియు 3 సరైనవి. ప్రకటన 2 తప్పు, ఎందుకంటే గ్లావ్ సరస్సు భారతదేశంలో 101వ రామ్‌సార్ ప్రదేశం (100వది కాదు).

---

PYQ 3:

క్రింది వాటిని జతపరచండి:

List-I (రామ్‌సార్ సైట్) - List-II (రాష్ట్రం)

a. గ్లావ్ సరస్సు - 1. ఒడిశా

b. చిల్కా సరస్సు - 2. తమిళనాడు

c. లోక్టాక్ సరస్సు - 3. అరుణాచల్ ప్రదేశ్

d. పల్లికరణై మార్ష్ - 4. మణిపూర్

సరియైన సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి:

A) a-3, b-1, c-4, d-2

B) a-1, b-3, c-2, d-4

C) a-3, b-4, c-1, d-2

D) a-2, b-1, c-4, d-3

Answer: A

Explanation: గ్లావ్ సరస్సు అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో, చిల్కా సరస్సు ఒడిశాలో, లోక్టాక్ సరస్సు మణిపూర్‌లో, పల్లికరణై మార్ష్ తమిళనాడులో ఉన్నాయి.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశంలో చిత్తడి నేలల (Wetlands) పర్యావరణ ప్రాముఖ్యతను వివరిస్తూ, ఇటీవల గ్లావ్ సరస్సుకు రామ్‌సార్ హోదా లభించడం వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలను పేర్కొనండి.

భారతదేశంలో చిత్తడి నేలలు పర్యావరణ వ్యవస్థల్లో కీలకమైన పాత్ర పోషిస్తాయి. వీటిని భూమి యొక్క 'కిడ్నీలు'గా వ్యవహరిస్తారు, ఎందుకంటే ఇవి జలాన్ని శుద్ధి చేయడంలో, భూగర్భ జలాలను పునరుద్ధరించడంలో మరియు వరద ప్రమాదాలను తగ్గించడంలో అమూల్యమైన సేవలు అందిస్తాయి.

ఆగస్టు 3, 2026న అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని గ్లావ్ సరస్సు భారతదేశపు 101వ రామ్‌సార్ ప్రదేశంగా గుర్తింపు పొందింది. తూర్పు హిమాలయ పర్యావరణ ప్రాంతంలో ఉన్న ఈ సరస్సు 150కి పైగా వృక్ష జాతులు, 49 అరుదైన ఆర్కిడ్ జాతులకు నిలయంగా ఉంది.

గ్లావ్ సరస్సుకు రామ్‌సార్ హోదా రావడం వల్ల అంతర్జాతీయ స్థాయిలో నిధులు, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం లభించడమే కాకుండా కమ్‌లాంగ్ టైగర్ రిజర్వ్ పరిధిలోని జీవవైవిధ్యం మరింత భద్రత పొందుతుంది. ఇది స్థానిక గిరిజన వర్గాలకు పర్యావరణ హితమైన ఇకో-టూరిజం ద్వారా స్థిరమైన జీవనోపాధిని అందిస్తుంది. ముగింపుగా, 2014లోని 26 సైట్ల నుండి 2026 నాటికి 101 సైట్లకు చేరడం పర్యావరణ సమతుల్యత పట్ల భారత్ యొక్క నిబద్ధతను తెలియజేస్తుంది.

---

Question 2 (250 words): భారతదేశంలో చిత్తడి నేలల పరిరక్షణకు ఉన్న చట్టపరమైన మరియు పాలనాపరమైన నిబంధనలను విశ్లేషించండి. రామ్‌సార్ సైట్ల విస్తరణ పర్యావరణ భద్రతకు ఏ విధంగా తోడ్పడుతుంది?

భారతదేశంలో చిత్తడి నేలలు జల భద్రతకు, జీవవైవిధ్య పరిరక్షణకు మరియు జీవనోపాధికి మూలస్తంభాలుగా పనిచేస్తున్నాయి. పర్యావరణ సమతుల్యతను కాపాడటానికి భారత్ రాజ్యాంగబద్ధమైన మరియు చట్టపరమైన రక్షణలను కల్పించింది. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 48A ప్రకారం పర్యావరణాన్ని పరిరక్షించడం அரசின் బాధ్యత కాగా, ఆర్టికల్ 51A(g) ద్వారా సరస్సులు, నదులు, అడవులను కాపాడటం ప్రతి పౌరుడి ప్రాథమిక విధిగా పొందుపరచబడింది.

చట్టపరమైన దృష్ట్యా, పర్యావరణ పరిరక్షణ చట్టం 1986 కింద రూపొందించిన 'వెట్‌ల్యాండ్స్ (కన్జర్వేషన్ అండ్ మేనేజ్‌మెంట్) రూల్స్, 2017' చిత్తడి నేలల నిర్వహణకు ప్రధాన ప్రాతిపదికగా ఉంది. ఇది రాష్ట్ర స్థాయి చిత్తడి నేలల ప్రాధికార సంస్థలకు (State Wetland Authorities) అధికారాలను వికేంద్రీకరించి, సరైన పరిరక్షణ ప్రణాళికలను అమలు చేసే అవకాశం కల్పిస్తుంది.

ఆగస్టు 3, 2026న అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని గ్లావ్ సరస్సు భారతదేశంలో 101వ రామ్‌సార్ సైట్‌గా చేరింది. 2014 నాటికి కేవలం 26గా ఉన్న ఈ సంఖ్య 101కి పెరగడం భారత్ సాధించిన అద్భుతమైన పురోగతికి అద్దం పడుతోంది.

గ్లావ్ సరస్సు వంటి తూర్పు హిమాలయాల సున్నితమైన పర్యావరణ ప్రాంతాలను రామ్‌సార్ పరిధిలోకి తీసుకురావడం వల్ల అంతర్జాతీయ సమాజం దృష్టి ఆకర్షించబడుతుంది. ఇది పర్యావరణ పునరుజ్జీవనానికి, స్థానిక ప్రజల జీవనోపాధి పరిరక్షణకు మరియు వాతావరణ మార్పుల ప్రతికూల ప్రభావాలను తట్టుకోవడానికి తోడ్పడుతుంది. సమర్థవంతమైన పర్యవేక్షణ, కమ్యూనిటీ ఆధారిత పరిరక్షణ ప్రాజెక్టులు వేగవంతం చేసినప్పుడే ఈ ప్రతిష్టాత్మక గుర్తింపులకు పూర్తి అర్థం చేకూరుతుంది.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: పరీక్షల్లో విద్యార్థులు తరచుగా గ్లావ్ సరస్సు అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో ఉందా లేదా అసోంలో ఉందా అని గందరగోళానికి గురవుతారు. సరైన నిజం ఏమిటంటే ఇది అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని కమ్‌లాంగ్ టైగర్ రిజర్వ్‌లో ఉంది.
• Trap 2: చాలామంది విద్యార్థులు గ్లావ్ సరస్సు అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో రెండవ రామ్‌సార్ సైట్ అని భావిస్తారు. అయితే ఇది రాష్ట్రంలో అత్యంత మొదటి రామ్‌సార్ సైట్.
• Trap 3: 101వ సైట్ అనగానే భారత్ ప్రపంచంలోనే అత్యధిక రామ్‌సార్ సైట్లు ఉన్న దేశం అని అభ్యర్థులు పొరబడతారు. కానీ ప్రపంచంలో యుకే (175 సైట్లు) మొదటి స్థానంలో ఉంది; భారత్ దక్షిణ ఆసియాలో మొదటి స్థానంలో ఉంది.

---

🧭 Exam Tip

• Prelims Angle: ప్రిలిమ్స్ పరీక్షల్లో నేరుగా సైట్ పేరు (గ్లావ్ సరస్సు), ఉన్న రాష్ట్రం (అరుణాచల్ ప్రదేశ్), టైగర్ రిజర్వ్ పేరు (కమ్‌లాంగ్ టైగర్ రిజర్వ్) మరియు మొత్తం సైట్ల సంఖ్య (101) పై ప్రశ్నలు అడిగే అవకాశం చాలా ఎక్కువగా ఉంది.
• Mains Angle: మెయిన్స్ పరీక్షలలో పర్యావరణ పరిరక్షణ, 'ఆమృత్ ధరోహర్ పథకం', చిత్తడి నేలల నిర్వహణ నిబంధనలు 2017 మరియు ఈశాన్య భారత జీవవైవిధ్య ప్రాముఖ్యతపై విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు ఇస్తారు.
• Interview Angle: ఇంటర్వ్యూ రౌండ్లలో "చిత్తడి నేలలను కేవలం రామ్‌సార్ జాబితాలో చేర్చడం వల్ల నిజమైన పరిరక్షణ సాధ్యమవుతుందా?" అనే అంశంపై మీ అభిప్రాయం అడిగే అవకాశం ఉంటుంది.
• High-Probability Prediction: రాబోయే UPSC / APPSC / TSPSC పరీక్షలలో "గ్లావ్ సరస్సు ఎక్కడ ఉంది?" లేదా "భారతదేశపు 101వ రామ్‌సార్ ప్రదేశం ఏది?" అనే డైరెక్ట్ ప్రశ్న వచ్చే అవకాశం దాదాపు 90% ఉంది.