న్యూక్లియర్ ఎనర్జీ మిషన్ మరియు భరత్ స్మాల్ మాడ్యులర్ రియాక్టర్ల (SMR) అభివృద్ధి

What Happened

కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రతిష్టాత్మకంగా చేపట్టిన న్యూక్లియర్ ఎనర్జీ మిషన్ మరియు భరత్ స్మాల్ మాడ్యులర్ రియాక్టర్ల (SMR) పురోగతి గురించి 2026 ఆగస్టు 5న కేంద్ర మంత్రి డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్ లోక్‌సభలో లిఖితపూర్వక సమాధానం ఇచ్చారు. బార్క్ (BARC) ద్వారా స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో అభివృద్ధి చేస్తున్న BSMR-200, SMR-55 మరియు HTGCR రియాక్టర్ల నిర్మాణ ప్రాంతాలను ఖరారు చేసినట్లు ఆయన వెల్లడించారు.

When & Where

ఈ ప్రకటన 2026 ఆగస్టు 5న భారత పార్లమెంట్ (లోక్‌సభ) లో జరిగింది. అణు రియాక్టర్లను నిర్మించబోయే ప్రాంతాలు: BSMR-200 మరియు SMR-55 లను మహారాష్ట్రలోని తారాపూర్ వద్ద, HTGCR (High-Temperature Gas-Cooled Reactor) ను ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని విశాఖపట్నం (వైజాగ్ బార్క్ క్యాంపస్) లో ఏర్పాటు చేయనున్నారు.

Who Is Involved

• డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్: కేంద్ర అణుశక్తి, అంతరిక్ష శాఖల సహాయ మంత్రి (ఈ వివరాలను సభలో వెల్లడించారు).
• డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ అటామిక్ ఎనర్జీ (DAE): అణు ఇంధన కార్యక్రమాలను పర్యవేక్షించే కేంద్ర ప్రభుత్వ విభాగం.
• భాభా అటామిక్ రీసెర్చ్ సెంటర్ (BARC): ఈ SMR లను మరియు HTGCR ను డిజైన్ చేసి అభివృద్ధి చేస్తున్న ప్రధాన పరిశోధనా సంస్థ.
• అటామిక్ ఎనర్జీ కమిషన్ (AEC): రియాక్టర్ల నిర్మాణానికి మరియు స్థల ఎంపికకు (తారాపూర్) తుది ఆమోదం తెలిపిన అత్యున్నత సంస్థ.

How It Works

1. స్మాల్ మాడ్యులర్ రియాక్టర్ల (SMR) డిజైన్: భారీ అణు విద్యుత్ కేంద్రాలతో పోలిస్తే ఇవి చిన్నవిగా ఉంటాయి. వీటి భాగాలను ఫ్యాక్టరీలలో తయారు చేసి, అసెంబ్లీ కోసం నిర్మాణ ప్రాంతానికి తరలిస్తారు.
2. PWR టెక్నాలజీ: BSMR-200 (220 MWe) మరియు SMR-55 రియాక్టర్లు ప్రెషరైజ్డ్ వాటర్ రియాక్టర్ (PWR) టెక్నాలజీపై పనిచేస్తాయి. ఇది అత్యంత సురక్షితమైన నీటి ఆధారిత కూలింగ్ వ్యవస్థను ఉపయోగిస్తుంది.
3. ApuRVA మెటీరియల్: అధిక ఉష్ణోగ్రతలను తట్టుకునేందుకు దేశీయంగా అభివృద్ధి చేసిన అపూర్వ (Advanced Purified Reactor Vessel Alloy) అనే ప్రత్యేక మిశ్రమ లోహాన్ని రియాక్టర్ ప్రెషర్ వెస్సెల్స్ కోసం ఉపయోగిస్తున్నారు.
4. హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తి (HTGCR): వైజాగ్‌లో ఏర్పాటు చేస్తున్న 5 MWth HTGCR రియాక్టర్ ద్వారా విడుదలయ్యే ఉష్ణాన్ని కాపర్-క్లోరిన్ (Copper-Chlorine) థర్మోకెమికల్ సైకిల్ ద్వారా క్లీన్ హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తికి ఉపయోగిస్తారు.

Why It Matters

• ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత: 2025-26 బడ్జెట్‌లో రూ. 20,000 కోట్లతో SMR లకు పెద్ద పీట వేయడం ద్వారా అణు విద్యుత్ రంగంలో కొత్త పెట్టుబడులు రానున్నాయి.
• పర్యావరణం (నెట్ జీరో లక్ష్యం): బొగ్గు ఆధారిత విద్యుత్ కేంద్రాల స్థానంలో SMR లను ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా కార్బన్ ఉద్గారాలను భారీగా తగ్గించవచ్చు. ఇది పర్యావరణ పరిరక్షణకు అత్యంత కీలకం.
• చట్టపరమైన మార్పు (SHANTI Act 2025): సస్టెయినబుల్ హార్నెసింగ్ అండ్ అడ్వాన్స్‌మెంట్ ఆఫ్ న్యూక్లియర్ ఎనర్జీ (SHANTI) చట్టం ద్వారా ప్రైవేట్ సంస్థల ప్రవేశానికి వీలు కల్పించడం అతిపెద్ద పాలనాపరమైన సంస్కరణ.

Historical Background

• 1954: డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ అటామిక్ ఎనర్జీ (DAE) స్థాపన. హోమీ భాభా నేతృత్వంలో భారతదేశం మూడంచెల అణు విద్యుత్ కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది.
• 1969: భారతదేశపు మొట్టమొదటి అణు విద్యుత్ కేంద్రం తారాపూర్‌లో ప్రారంభమైంది. ఇప్పుడు అదే తారాపూర్‌లో తొలి దేశీయ SMR లను నిర్మించనున్నారు.
• 2024 (అంచనా): వాతావరణ మార్పుల నేపథ్యంలో SMR సాంకేతికతపై భారతదేశం దృష్టి సారించింది.

Previous Related Events

• 2023: జి-20 (G20) సదస్సులో భాగంగా క్లీన్ ఎనర్జీ ట్రాన్సిషన్ కోసం SMR ల అవసరాన్ని భారతదేశం నొక్కి చెప్పింది.
• 2024 ప్రారంభం: నీతి ఆయోగ్ (NITI Aayog) ఒక నివేదికలో SMR ల అభివృద్ధికి ప్రైవేట్ రంగ భాగస్వామ్యం అవసరమని సూచించింది.
• 2025-26 బడ్జెట్: కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్ న్యూక్లియర్ ఎనర్జీ మిషన్‌ను ప్రకటించి, రూ. 20,000 కోట్లు కేటాయించారు.

Static GK Connection

• తారాపూర్ అణు విద్యుత్ కేంద్రం: మహారాష్ట్రలోని పాల్ఘర్ జిల్లాలో ఉంది. ఇది భారతదేశపు మొట్టమొదటి కమర్షియల్ న్యూక్లియర్ పవర్ స్టేషన్.
• ప్రెషరైజ్డ్ వాటర్ రియాక్టర్ (PWR): సాధారణ నీటిని కూలెంట్‌గా మరియు మోడరేటర్‌గా ఉపయోగిస్తుంది. నీరు మరిగి ఆవిరి కాకుండా ఉండేందుకు అధిక ఒత్తిడి (ప్రెషర్) వద్ద ఉంచుతారు.

India & World Comparison

ప్రపంచవ్యాప్తంగా రష్యా, చైనా, మరియు అమెరికా వంటి దేశాలు SMR సాంకేతికతలో ముందంజలో ఉన్నాయి. రష్యా ఇప్పటికే ఫ్లోటింగ్ SMR (Akademik Lomonosov) ను నడుపుతోంది. ఇప్పుడు BSMR-200 ద్వారా భారతదేశం కూడా SMR సాంకేతికతను సొంతంగా అభివృద్ధి చేయగల దేశాల సరసన చేరుతోంది.

Future Impact

• 100 GW లక్ష్యం: SHANTI 2025 చట్టం అమలులోకి రావడం ద్వారా 2047 నాటికి 100 గిగావాట్ల అణు విద్యుత్ ఉత్పత్తి లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడం సులభతరం అవుతుంది.
• గ్రీన్ హైడ్రోజన్ వృద్ధి: వైజాగ్‌లోని HTGCR రియాక్టర్ ద్వారా కాపర్-క్లోరిన్ సైకిల్‌ను ఉపయోగించి హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తి చేయడం భవిష్యత్తు ఇంధన అవసరాలను తీర్చగలదు.

---

🔑 Key Points for Revision

• నిధులు: 2025-26 బడ్జెట్‌లో SMR ల కోసం రూ. 20,000 కోట్ల కేటాయింపు.
• మిషన్: కేంద్ర ప్రభుత్వ "న్యూక్లియర్ ఎనర్జీ మిషన్" కింద అమలు.
• BSMR-200: 220 MWe సామర్థ్యం, పీడన జల రియాక్టర్ (PWR) టెక్నాలజీ, తారాపూర్ (మహారాష్ట్ర) లో ఏర్పాటు.
• SMR-55: 55 MWe సామర్థ్యం, పీడన జల రియాక్టర్ (PWR) డిజైన్, తారాపూర్‌లో ఏర్పాటు.
• HTGCR రియాక్టర్: 5 MWth సామర్థ్యం, బార్క్ (విశాఖపట్నం) లో ఏర్పాటు.
• HTGCR ఉపయోగం: అణు ఉష్ణాన్ని ఉపయోగించి హైడ్రోజన్ (కాపర్-క్లోరిన్ సైకిల్) ఉత్పత్తి చేయడం.
• నోడల్ ఏజెన్సీ: డిజైన్ మరియు డెవలప్‌మెంట్ భాభా అటామిక్ రీసెర్చ్ సెంటర్ (BARC) ద్వారా జరుగుతోంది.
• ఆమోదం: స్థల ఎంపిక మరియు ప్రాజెక్టుకు అటామిక్ ఎనర్జీ కమిషన్ (AEC) క్లియరెన్స్ ఇచ్చింది.
• కొత్త మెటీరియల్: రియాక్టర్ల కోసం దేశీయంగా ApuRVA (Advanced Purified Reactor Vessel Alloy) ను డెవలప్ చేశారు.
• కొత్త చట్టం: SHANTI 2025 (Sustainable Harnessing and Advancement of Nuclear Energy for Transforming India Act).
• చట్టం ఉద్దేశ్యం: అణు రంగంలో ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యాన్ని (PPP) అనుమతించడం.
• మెగా టార్గెట్: వికసిత్ భారత్ కింద 2047 నాటికి 100 GW అణు విద్యుత్ ఉత్పత్తి చేయడం.
• పర్యావరణ అనుమతులు: HTGCR కోసం MoEF&CC నుండి ToR (Terms of Reference) లభించింది.
• పాత నైపుణ్యం: ఈ SMR ల అభివృద్ధి కోసం దేశీయ PHWR (Pressurised Heavy Water Reactor) నైపుణ్యాన్ని వినియోగిస్తున్నారు.
• మంత్రి ప్రకటన: ఈ వివరాలను 2026 ఆగస్టు 5న కేంద్ర మంత్రి డా. జితేంద్ర సింగ్ వెల్లడించారు.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: Small Modular Reactors (SMRs) & SHANTI Act

• Definition: SMR లు అనగా 300 MW(e) లోపు సామర్థ్యం ఉన్న అత్యాధునిక అణు రియాక్టర్లు, వీటి భాగాలను ఫ్యాక్టరీలలో ముందుగా తయారు చేసి, సులభంగా అసెంబ్లీ చేయవచ్చు.
• Constitutional / Legal Basis: SHANTI 2025 Act (Sustainable Harnessing and Advancement of Nuclear Energy for Transforming India Act).
• Scientific / Economic Principle: మోడ్యులరైజేషన్ విధానం ద్వారా నిర్మాణ వ్యయం మరియు సమయం తగ్గుతాయి. ఇవి పీడన జల (PWR) సాంకేతికతపై పనిచేస్తాయి.
• How it connects to this event: 2025-26 బడ్జెట్‌లో ప్రకటించిన రూ. 20,000 కోట్లతో BSMR-200 మరియు SMR-55 లను తారాపూర్‌లో నిర్మిస్తున్నారు.
• Origin & History: 1954లో DAE ఏర్పడిన తర్వాత భారీ రియాక్టర్ల (PHWR) పై దృష్టి పెట్టిన భారత్, మారుతున్న వాతావరణ అవసరాల దృష్ట్యా ఇప్పుడు SMR లపై దృష్టి సారించింది.
• Key milestone 1: 2025-26 బడ్జెట్‌లో న్యూక్లియర్ ఎనర్జీ మిషన్ ప్రకటన.
• Key milestone 2: SHANTI 2025 చట్టం ద్వారా ప్రైవేట్ పెట్టుబడులకు అణు రంగంలో మార్గం సుగమం కావడం.
• Related Acts / Schemes / Treaties: అటామిక్ ఎనర్జీ చట్టం 1962 (ప్రైవేట్ రంగాన్ని నిషేధించిన పాత చట్టం), సివిల్ న్యూక్లియర్ లయబిలిటీ యాక్ట్.
• Nodal Ministry / Body: డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ అటామిక్ ఎనర్జీ (DAE) మరియు భాభా అటామిక్ రీసెర్చ్ సెంటర్ (BARC).
• India-specific relevance: నెట్-జీరో (2070) లక్ష్యం చేరుకోవాలంటే బొగ్గు ఆధారిత విద్యుత్‌ను తగ్గించి సురక్షితమైన, తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన SMR లను నెలకొల్పాలి.
• Global comparison: అమెరికా, రష్యా, చైనాలు ఇప్పటికే SMR ల రంగంలో ప్రయోగాలు ప్రారంభించాయి. భారత్ స్వదేశీ BSMR-200 తో ఈ జాబితాలో చేరుతోంది.
• Data point: వికసిత్ భారత్ లక్ష్యంలో భాగంగా 2047 నాటికి 100 గిగావాట్ల అణు విద్యుత్ ఉత్పత్తి.
• Common exam angle: ఈ రియాక్టర్లు ఎక్కడ నిర్మిస్తున్నారు, ఏ టెక్నాలజీ వాడుతున్నారు, మరియు ApuRVA అనగా ఏమిటి? వంటి ప్రశ్నలు వస్తాయి.
• Easy memory hook: SMR = Small (చిన్నది), Modular (భాగాలుగా తయారుచేసేది), Reactor. SHANTI = Sustainable Nuclear Act for 100GW.

---

❓ Practice MCQs

Q1. కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇటీవల ప్రకటించిన 'BSMR-200' రియాక్టర్‌ను ఏ ప్రాంతంలో నిర్మించడానికి అణుశక్తి సంఘం (AEC) ఆమోదం తెలిపింది? [Easy]

A) కల్పక్కం, తమిళనాడు

B) తారాపూర్, మహారాష్ట్ర

C) రావత్‌భాటా, రాజస్థాన్

D) విశాఖపట్నం, ఆంధ్రప్రదేశ్

Answer: B

Explanation: BSMR-200 మరియు SMR-55 రియాక్టర్లను మహారాష్ట్రలోని తారాపూర్ వద్ద నిర్మించడానికి అణుశక్తి సంఘం ఆమోదం తెలిపింది.

---

Q2. 2025-26 కేంద్ర బడ్జెట్‌లో న్యూక్లియర్ ఎనర్జీ మిషన్ కింద స్మాల్ మాడ్యులర్ రియాక్టర్ల (SMR) అభివృద్ధికి ఎంత మొత్తాన్ని కేటాయించారు? [Easy]

A) రూ. 10,000 కోట్లు

B) రూ. 15,000 కోట్లు

C) రూ. 20,000 కోట్లు

D) రూ. 25,000 కోట్లు

Answer: C

Explanation: స్మాల్ మాడ్యులర్ రియాక్టర్ల డిజైన్ మరియు డెవలప్‌మెంట్ కోసం రూ. 20,000 కోట్లు కేటాయించినట్లు లోక్‌సభలో వెల్లడించారు.

---

Q3. దేశీయంగా అభివృద్ధి చేయబడిన 'ApuRVA' అనే సాంకేతిక పదం దేనికి సంబంధించినది? [Moderate]

A) అంతరిక్ష ప్రయోగాల కోసం వాడే క్రయోజెనిక్ ఇంధనం

B) రియాక్టర్ ప్రెషర్ వెస్సెల్స్ తయారీకి వాడే ప్రత్యేక మిశ్రమ లోహం (Alloy)

C) వాతావరణ మార్పులను అంచనా వేసే సూపర్ కంప్యూటర్

D) గ్రీన్ హైడ్రోజన్ నిల్వ కోసం వాడే కొత్త బ్యాటరీ

Answer: B

Explanation: ApuRVA (Advanced Purified Reactor Vessel Alloy) అనేది BSMR-200 మరియు SMR-55 రియాక్టర్ల ప్రెషర్ వెస్సెల్స్ కోసం దేశీయంగా అభివృద్ధి చేసిన మెటీరియల్.

---

Q4. విశాఖపట్నం (BARC) లో నిర్మించతలపెట్టిన 5 MWth HTGCR రియాక్టర్ యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం ఏమిటి? [Moderate]

A) బాలిస్టిక్ క్షిపణులకు శక్తిని సమకూర్చడం

B) కాపర్-క్లోరిన్ సైకిల్ ద్వారా హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తి చేయడం

C) సముద్రపు నీటిని త్రాగునీరుగా మార్చడం (Desalination)

D) నగరాలకు ఉచిత విద్యుత్ సరఫరా చేయడం

Answer: B

Explanation: 5 MWth HTGCR (High Temperature Gas-Cooled Reactor) ను అణు ఉష్ణ వనరుగా ఉపయోగించి, కాపర్-క్లోరిన్ థర్మోకెమికల్ సైకిల్ ద్వారా హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తి చేయడానికి డిజైన్ చేశారు.

---

Q5. భరత్ స్మాల్ మాడ్యులర్ రియాక్టర్ (BSMR-200) ఏ రకమైన సాంకేతికత ఆధారంగా పనిచేస్తుంది? [Moderate]

A) ప్రెషరైజ్డ్ వాటర్ రియాక్టర్ (PWR)

B) బాయిలింగ్ వాటర్ రియాక్టర్ (BWR)

C) ఫాస్ట్ బ్రీడర్ రియాక్టర్ (FBR)

D) మోల్టెన్ సాల్ట్ రియాక్టర్ (MSR)

Answer: A

Explanation: BSMR-200 మరియు SMR-55 రెండూ కూడా ప్రెషరైజ్డ్ వాటర్ రియాక్టర్ (PWR) డిజైన్ ఆధారంగా పనిచేస్తాయి.

---

Q6. ఇటీవల పార్లమెంట్ ఆమోదించిన SHANTI 2025 చట్టం యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? [Tricky]

A) భారతదేశ అణు ఆయుధాలను తగ్గించడం

B) అణు ఇంధన రంగంలో ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యాన్ని (Private participation) అనుమతించడం

C) అంతరిక్షంలో అణు రియాక్టర్లను నిర్మించడం

D) రేడియోధార్మిక వ్యర్థాలను సముద్రంలో కలపకుండా అడ్డుకోవడం

Answer: B

Explanation: SHANTI (Sustainable Harnessing and Advancement of Nuclear Energy for Transforming India) చట్టం ప్రధాన ఉద్దేశ్యం అణు విద్యుత్ రంగంలో ప్రైవేట్ మరియు ప్రభుత్వ సంస్థల భాగస్వామ్యాన్ని పెంచడం.

---

Q7. వికసిత్ భారత్ లక్ష్యంలో భాగంగా ఏ సంవత్సరం నాటికి 100 GW అణు విద్యుత్‌ను ఉత్పత్తి చేయాలని SHANTI చట్టం నిర్దేశించింది? [Tricky]

A) 2030

B) 2040

C) 2047

D) 2050

Answer: C

Explanation: 2047 నాటికి 100 GW అణు విద్యుత్ ఉత్పత్తి సాధించే లక్ష్యంతో SHANTI 2025 చట్టం తీసుకురాబడింది.

---

Q8. ఈ క్రింది వానిలో సరికాని జత ఏది? [Tricky]

A) BSMR-200 రియాక్టర్ - తారాపూర్

B) HTGCR రియాక్టర్ - వైజాగ్ (బార్క్)

C) SMR-55 - మహారాష్ట్ర

D) SMR డిజైన్ ఏజెన్సీ - ఇస్రో (ISRO)

Answer: D

Explanation: SMR లను మరియు HTGCR ను డిజైన్ చేస్తున్నది భాభా అటామిక్ రీసెర్చ్ సెంటర్ (BARC), ఇస్రో కాదు.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

స్మాల్ మాడ్యులర్ రియాక్టర్ల (SMR) విషయానికొస్తే, ఇటీవల వార్తల్లో కనిపించిన 'ApuRVA' దేనికి సంబంధించినది?

A) SMR ల కోసం ఇంటర్నేషనల్ అటామిక్ ఎనర్జీ ఏజెన్సీ (IAEA) చేసిన భద్రతా మార్గదర్శకం

B) రియాక్టర్ ప్రెషర్ వెస్సెల్స్ కోసం దేశీయంగా అభివృద్ధి చేసిన అధునాతన మిశ్రమ లోహం

C) రియాక్టర్‌ను ఆపరేట్ చేసే ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ సాఫ్ట్‌వేర్

D) అణు వ్యర్థాలను పునర్వినియోగించే కొత్త టెక్నాలజీ

Answer: B

Explanation: ApuRVA అనగా Advanced Purified Reactor Vessel Alloy. ఇది BSMR-200 మరియు SMR-55 కొరకు దేశీయ పరిశ్రమలతో కలిసి బార్క్ అభివృద్ధి చేసిన మిశ్రమ లోహం.

---

PYQ 2:

ఇటీవల లోక్‌సభలో వెల్లడించిన 'న్యూక్లియర్ ఎనర్జీ మిషన్' కి సంబంధించి ఈ క్రింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. 2025-26 బడ్జెట్‌లో SMR ల అభివృద్ధి కోసం రూ. 20,000 కోట్లు కేటాయించారు.
2. BSMR-200 మరియు SMR-55 రియాక్టర్లను ప్రెషరైజ్డ్ వాటర్ రియాక్టర్ (PWR) టెక్నాలజీతో నిర్మిస్తున్నారు.
3. SHANTI 2025 చట్టం ద్వారా 2047 నాటికి 100 GW అణు విద్యుత్ ఉత్పత్తి లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.

పై వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనది/సరైనవి?

A) 1, 2 మాత్రమే

B) 2, 3 మాత్రమే

C) 1, 3 మాత్రమే

D) 1, 2, 3 అన్నీ

Answer: D

Explanation: ఈ మూడు వాక్యాలు ఖచ్చితమైనవి. బడ్జెట్ కేటాయింపు, రియాక్టర్ టెక్నాలజీ, మరియు SHANTI చట్టం యొక్క 100 GW లక్ష్యం మూడూ పార్లమెంట్ నివేదికలో స్పష్టం చేయబడ్డాయి.

---

PYQ 3:

Assertion (A): భారతదేశం SMR ల నిర్మాణంలో ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యాన్ని ఆకర్షించడానికి ఇటీవల SHANTI 2025 చట్టాన్ని తీసుకువచ్చింది.

Reason (R): భారీ అణు కర్మాగారాలతో పోలిస్తే SMR లు తక్కువ మూలధనం మరియు వేగవంతమైన నిర్మాణ కాలాన్ని కలిగి ఉండి క్లీన్ ఎనర్జీ ఉత్పత్తికి అనువుగా ఉంటాయి.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కి సరైన వివరణ

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు

C) A సరైనది కానీ R తప్పు

D) A తప్పు కానీ R సరైనది

Answer: A

Explanation: SMR ల చిన్న పరిమాణం మరియు వేగవంతమైన నిర్మాణ సామర్థ్యమే వాటిని ప్రైవేట్ పెట్టుబడులకు ఆకర్షణీయంగా మారుస్తుంది. అందుకోసమే SHANTI చట్టం ద్వారా ప్రైవేట్ రంగ భాగస్వామ్యానికి చట్టపరమైన మార్గం సుగమం చేశారు.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశం ఇటీవల అభివృద్ధి చేస్తున్న స్మాల్ మాడ్యులర్ రియాక్టర్లు (SMRs) అంటే ఏమిటి? దేశ ఇంధన భద్రతలో మరియు వాతావరణ లక్ష్యాలను చేరుకోవడంలో వీటి పాత్రను చర్చించండి.

స్మాల్ మాడ్యులర్ రియాక్టర్లు (SMRs) అనగా తక్కువ విద్యుత్ సామర్థ్యం (సాధారణంగా 300 MW లోపు) కలిగి ఉండి, ఫ్యాక్టరీలో భాగాలను తయారు చేసి, అవసరమైన ప్రదేశంలో సమీకరించుకునే వీలున్న అత్యాధునిక అణు రియాక్టర్లు. ఇటీవల భారతదేశం 2025-26 బడ్జెట్‌లో రూ. 20,000 కోట్లతో SMR ల అభివృద్ధి కోసం న్యూక్లియర్ ఎనర్జీ మిషన్‌ను ప్రకటించింది.

భారత ఇంధన భద్రతలో వీటి పాత్ర కీలకం. భారీ రియాక్టర్లతో పోలిస్తే వీటికి తక్కువ స్థలం మరియు తక్కువ పెట్టుబడి అవసరం. బార్క్ (BARC) తారాపూర్ వద్ద అభివృద్ధి చేస్తున్న 220 MWe BSMR-200 మరియు 55 MWe SMR-55 రియాక్టర్లు దీనికి ఉదాహరణ. వాతావరణ మార్పులను ఎదుర్కోవడంలో ఇవి గేమ్-ఛేంజర్‌గా మారతాయి, ఎందుకంటే బొగ్గు పవర్ ప్లాంట్ల స్థానంలో వీటిని ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా కార్బన్ ఉద్గారాలను సున్నాకి (Net-Zero) తగ్గించవచ్చు. అంతేకాకుండా, వైజాగ్‌లో ఏర్పాటు చేస్తున్న 5 MWth HTGCR రియాక్టర్ హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తికి కూడా దోహదం చేస్తుంది.

ముగింపుగా, SHANTI 2025 చట్టం ద్వారా ప్రైవేట్ రంగాన్ని ప్రోత్సహించడం వల్ల 2047 నాటికి 100 GW అణు విద్యుత్ లక్ష్యాన్ని భారతదేశం సులభంగా చేరుకోగలదు.

---

Question 2 (250 words): 2047 నాటికి 100 GW అణు విద్యుత్ ఉత్పత్తి అనే 'వికసిత్ భారత్' లక్ష్యాన్ని సాధించడంలో SHANTI 2025 చట్టం యొక్క ప్రాముఖ్యతను విశ్లేషించండి. ఈ ప్రయాణంలో ప్రభుత్వం చేపడుతున్న స్వదేశీ సాంకేతిక ఆవిష్కరణలను తెలపండి.

వాతావరణ మార్పులను ఎదుర్కొంటూ స్థిరమైన ఆర్థిక వృద్ధిని సాధించాలంటే క్లీన్ ఎనర్జీ అత్యవసరం. ఈ క్రమంలో భారతదేశం 2047 నాటికి 100 GW అణు విద్యుత్‌ను ఉత్పత్తి చేయాలనే ప్రతిష్టాత్మక లక్ష్యాన్ని నిర్దేశించుకుంది. ఈ లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి ఇటీవల పార్లమెంట్ 'సస్టెయినబుల్ హార్నెసింగ్ అండ్ అడ్వాన్స్‌మెంట్ ఆఫ్ న్యూక్లియర్ ఎనర్జీ' (SHANTI 2025) చట్టాన్ని తీసుకువచ్చింది.

చారిత్రకంగా, 1962 అటామిక్ ఎనర్జీ చట్టం ప్రకారం భారతదేశంలో అణు విద్యుత్ ఉత్పత్తి పూర్తిగా ప్రభుత్వ గుత్తాధిపత్యంలో ఉండేది. అయితే, 100 GW లక్ష్యం భారీ మూలధనంతో ముడిపడి ఉంది. దీనిని అధిగమించడానికి SHANTI చట్టం అణు రంగంలోకి ప్రైవేట్ సంస్థల పెట్టుబడులకు చట్టపరమైన గుర్తింపును కల్పించింది. దీని వల్ల కొత్త టెక్నాలజీలు మరియు వేగవంతమైన ప్రాజెక్టుల నిర్మాణం సాధ్యమవుతుంది.

మరోవైపు, స్వదేశీ సాంకేతిక ఆవిష్కరణలు ఈ రంగంలో అద్భుతమైన ఫలితాలను ఇస్తున్నాయి. భాభా అటామిక్ రీసెర్చ్ సెంటర్ (BARC) మహారాష్ట్రలోని తారాపూర్ వద్ద 220 MWe సామర్థ్యంతో భరత్ స్మాల్ మాడ్యులర్ రియాక్టర్ (BSMR-200) మరియు 55 MWe SMR-55 లను ప్రెషరైజ్డ్ వాటర్ రియాక్టర్ (PWR) టెక్నాలజీతో అభివృద్ధి చేస్తోంది. ఈ రియాక్టర్ల కోసం దేశీయ పరిశ్రమల భాగస్వామ్యంతో 'ApuRVA' అనే ప్రత్యేక మిశ్రమ లోహాన్ని (Alloy) సృష్టించారు. అంతేకాకుండా, కేవలం విద్యుత్ మాత్రమే కాకుండా పరిశ్రమలకు అవసరమైన హైడ్రోజన్‌ను ఉత్పత్తి చేయడానికి విశాఖపట్నంలో హై-టెంపరేచర్ గ్యాస్ కూల్డ్ రియాక్టర్ (HTGCR) ను ఏర్పాటు చేస్తున్నారు.

ముగింపుగా, SHANTI చట్టం అందించిన చట్టపరమైన ఊతం మరియు బార్క్ (BARC) యొక్క స్వదేశీ సాంకేతికత (BSMR-200) తోడైతే భారతదేశం గ్రీన్ ఎనర్జీ రంగంలో ప్రపంచ నాయకుడిగా ఎదుగుతుంది. తద్వారా 2047 నాటికి 100 GW లక్ష్యం నెరవేరుతుంది.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: Students often confuse the location of HTGCR with BSMR-200. The correct fact is BSMR-200 మరియు SMR-55 లను తారాపూర్ (మహారాష్ట్ర) వద్ద ఏర్పాటు చేస్తుండగా, HTGCR ను బార్క్, వైజాగ్ (ఆంధ్రప్రదేశ్) వద్ద ఏర్పాటు చేస్తున్నారు.
• Trap 2: A common wrong assumption is that SMRs in India are being developed by ISRO or private players independently. The reality is వీటిని పూర్తిగా డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ అటామిక్ ఎనర్జీ (DAE) కింద పనిచేసే బార్క్ (BARC) డిజైన్ చేసి అభివృద్ధి చేస్తోంది.
• Trap 3: Many students miss the exact purpose of HTGCR when answering questions on this topic. Always remember వైజాగ్‌లో ఏర్పాటు చేస్తున్న 5 MWth HTGCR ప్రధాన ఉద్దేశ్యం కేవలం విద్యుత్ ఉత్పత్తి కాదు, కాపర్-క్లోరిన్ థర్మోకెమికల్ సైకిల్ ద్వారా హైడ్రోజన్‌ను ఉత్పత్తి చేయడం.

---

🧭 Exam Tip

• Prelims Angle: పరీక్షల్లో ఎక్కువగా ప్రాంతాలు మరియు పదజాలం (ఉదా: ApuRVA, BSMR-200, SHANTI చట్టం) అడిగే అవకాశం ఉంది. టెక్నాలజీ (PWR) ని గుర్తుంచుకోండి.
• Mains Angle: 'క్లీన్ ఎనర్జీ ట్రాన్సిషన్', 'నెట్-జీరో ఎమిషన్స్', మరియు మౌలిక సదుపాయాల్లో ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యం (PPP in Nuclear Energy) అనే అంశాలపై GS Paper 3 లో ప్రశ్నలు రావచ్చు.
• Interview: ఇంటర్వ్యూలలో "అణు ప్రమాదాల ముప్పు ఉన్నప్పటికీ మనం ఎందుకు SMR ల వైపు వెళ్ళాలి?" అని అడగవచ్చు. SMR లలోని ఆధునిక భద్రతా ప్రమాణాలను మరియు బొగ్గు విద్యుత్ కాలుష్యం కన్నా ఇవి ఎంతో సురక్షితమైనవని వివరించాలి.
• Prediction: గ్రూప్స్ లేదా UPSC లో "SHANTI 2025 చట్టం లక్ష్యం ఏ సంవత్సరానికి 100 GW?" (2047) అనే ప్రశ్న గ్యారెంటీగా వచ్చే అవకాశం ఉంది.