ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ అధ్యక్షతన జరిగిన కేంద్ర మంత్రివర్గ సమావేశంలో, సంపీడిత బయో గ్యాస్ (CBG) రంగాన్ని ప్రోత్సహించడానికి ₹23,731 కోట్ల మొత్తం వ్యయంతో జాతీయ సర్క్యులర్ బయోఎనర్జీ పథకం "గోబర్ధన్ (GOBARdhan)" కు ఆమోదం లభించింది. ఈ పథకం ఆర్థిక సంవత్సరం 2026-27 నుండి 2035-36 వరకు (10 ఏళ్లు) అమలు చేయబడుతుంది. దేశీయ సంపీడిత బయో గ్యాస్ ఉత్పత్తిని పదింతలు పెంచడం, వ్యవసాయ వ్యర్థాలు మరియు పేడను స్వచ్ఛమైన ఇంధనంగా మార్చడం, అలాగే గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడం ఈ పథకం యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశం.
ఆగస్టు 6, 2026న ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ అధ్యక్షతన జరిగిన కేంద్ర కేబినెట్ సమావేశంలో సంపీడిత బయో గ్యాస్ (CBG) రంగం కోసం "గోబర్ధన్" (GOBARdhan - Galvanizing Organic Bio-Agro Resources Dhan) పథకాన్ని సమగ్ర జాతీయ రూపంలో ₹23,731 కోట్ల బడ్జెట్తో ఆమోదించారు. వ్యవసాయ వ్యర్థాలు, పశువుల పేడ, మున్సిపల్ ఘన వ్యర్థాలను స్వచ్ఛమైన ఇంధనంగా మార్చడం ద్వారా పర్యావరణ పరిరక్షణ మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి సాధించడం ఈ నిర్ణయం యొక్క తక్షణ లక్ష్యం.
ఈ చారిత్రాత్మక నిర్ణయం న్యూఢిల్లీలోని ప్రధానమంత్రి కార్యాలయంలో జరిగిన మంత్రివర్గ సమావేశంలో తీసుకోబడింది. ఈ పథకం ఆర్థిక సంవత్సరం 2026-27 నుండి ప్రారంభమై 2035-36 వరకు దేశవ్యాప్తంగా అన్ని రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలలో అమలు చేయబడుతుంది.
ఈ పథకం 6 ముఖ్యమైన వృద్ధి చోదకాల (Growth Engines) ద్వారా పనిచేస్తుంది:
1. నిశ్చిత కొనుగోలు (Assured Offtake): OMCs మరియు CGD నెట్వర్క్లు ఉత్పత్తి అయిన CBGని తప్పనిసరిగా కొనుగోలు చేస్తాయి.
2. స్థిరమైన ధరల నమూనా: తయారీదారులకు గిట్టుబాటు ధర లభించేలా సూత్రీకరించిన ధరల ఫ్రేమ్వర్క్.
3. మూలధన సహాయం: ఒక TPD ఇన్స్టాల్డ్ కెపాసిటీకి ₹2 కోట్ల చొప్పున ఆర్థిక సహాయం అందించబడుతుంది.
4. పైప్లైన్ అవస్థాపన అభివృద్ధి: ప్లాంట్ల నుండి ప్రధాన గ్యాస్ గ్రిడ్లకు అనుసంధాన పైప్లైన్ల నిర్మాణం.
5. క్రెడిట్ గ్యారెంటీ మద్దతు: బ్యాంకు రుణాల సులభ లభ్యత కోసం క్రెడిట్ గ్యారెంటీ ఫండ్.
6. ఈకోసిస్టమ్ ఛాలెంజ్ ఫండ్: జిల్లా స్థాయిలో సాంకేతిక వినూత్న ప్రాజెక్టులకు నిధుల కేటాయింపు.
1. రాజ్యాంగ నిబంధనలు: ఆర్టికల్ 48A (పర్యావరణ పరిరక్షణ) మరియు ఆర్టికల్ 51A(g) (రక్షణ మరియు పర్యావరణ బాధ్యత).
2. అనాసిక్ జీర్ణక్రియ (Anaerobic Digestion): ఆక్సిజన్ లేని వాతావరణంలో సూక్ష్మజీవులు సేంద్రీయ పదార్థాన్ని మైక్రోబయోలాజికల్ ప్రక్రియ ద్వారా మిథేన్ (CH4) మరియు కార్బన్ డయాక్సైడ్ (CO2) గా మార్చడం.
ప్రపంచంలో అత్యధికంగా పశుసంపద కలిగిన దేశాలలో భారతదేశం ప్రథమ స్థానంలో ఉంది. చైనా మరియు యూరోపియన్ యూనియన్ బయో గ్యాస్ ఉత్పత్తిలో ముందుండగా, భారత్ తన వ్యవసాయ వ్యర్థాల వినియోగంలో వేగంగా వృద్ధి చెందుతోంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా జీరో-వేస్ట్ సర్క్యులర్ ఎకానమీ దిశగా సాగుతున్న ప్రయత్నాల్లో భారత్ గోబర్ధన్ పథకం ద్వారా ముందంజలో నిలిచింది.
Core Concept: Compressed Biogas (CBG) & Circular Bioeconomy
Q1. ఇటీవల కేంద్ర మంత్రివర్గం ఆమోదించిన 'గోబర్ధన్' జాతీయ సమగ్ర పథకం యొక్క మొత్తం కేటాయింపు బడ్జెట్ ఎంత? [Easy]
A) ₹15,000 కోట్లు
B) ₹23,731 కోట్లు
C) ₹30,000 కోట్లు
D) ₹10,500 కోట్లు
Answer: B
Explanation: కేంద్ర మంత్రివర్గం గోబర్ధన్ పథకానికి ₹23,731 కోట్ల మొత్తం వ్యయాన్ని ఆమోదించింది.
Q2. గోబర్ధన్ జాతీయ సమగ్ర పథకం ఏ ఆర్థిక సంవత్సరం నుండి ఏ ఆర్థిక సంవత్సరం వరకు అమలు చేయబడుతుంది? [Easy]
A) FY 2024-25 నుండి FY 2029-30 వరకు
B) FY 2025-26 నుండి FY 2030-31 వరకు
C) FY 2026-27 నుండి FY 2035-36 వరకు
D) FY 2027-28 నుండి FY 2032-33 వరకు
Answer: C
Explanation: ఈ పథకం FY 2026-27 నుండి FY 2035-36 వరకు 10 ఏళ్ల పాటు అమలులో ఉంటుంది.
Q3. గోబర్ధన్ పథకం కింద CBG ప్లాంట్ల స్థాపనకు రోజుకు 1 టన్ను (TPD) ఇన్స్టాల్డ్ సామర్థ్యానికి అందించబడే మూలధన సహాయం ఎంత? [Moderate]
A) ₹50 లక్షలు
B) ₹1 కోటి
C) ₹2 కోట్లు
D) ₹5 కోట్లు
Answer: C
Explanation: ప్లాంట్ల ఏర్పాటును ప్రోత్సహించడానికి ఇన్స్టాల్డ్ సామర్థ్యానికి గాను 1 TPD కి ₹2 కోట్ల మూలధన సాయం అందించబడుతుంది.
Q4. గోబర్ధన్ పథకానికి సంబంధించి క్రింది వాటిలో ప్రధాన నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ ఏది? [Moderate]
A) నూతన మరియు పునరుత్పాదక ఇంధన మంత్రిత్వ శాఖ
B) పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ
C) జల్ శక్తి మంత్రిత్వ శాఖ
D) పర్యావరణ, అటవీ మరియు వాతావరణ మార్పు మంత్రిత్వ శాఖ
Answer: B
Explanation: ఈ సమగ్ర పథకాన్ని పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ పర్యవేక్షిస్తుంది మరియు అమలు చేస్తుంది.
Q5. సిటీ గ్యాస్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (CGD) నెట్వర్క్లలో 2026-27 ఆర్థిక సంవత్సరానికి నిర్ణయించబడిన CBG బ్లెండింగ్ లక్ష్యం ఎంత? [Moderate]
A) 1%
B) 3%
C) 5%
D) 10%
Answer: B
Explanation: 2026-27 ఆర్థిక సంవత్సరానికి CBG బ్లెండింగ్ లక్ష్యం 3% గా నిర్ణయించబడింది.
Q6. సంపీడిత బయో గ్యాస్ (CBG) కు సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: [Tricky]
1. CBG లో 90% కంటే ఎక్కువ మిథేన్ వాయువు ఉంటుంది.
2. CBG యొక్క కలోరిఫిక్ విలువ మరియు లక్షణాలు సజాతీయంగా CNG (Compressed Natural Gas) తో సమానంగా ఉంటాయి.
3. CBG కేవలం పశువుల పేడ నుండి మాత్రమే ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది, వ్యవసాయ వ్యర్థాల నుండి కాదు.
పైన పేర్కొన్న ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?
A) 1 మరియు 2 మాత్రమే
B) 2 మరియు 3 మాత్రమే
C) 1 మరియు 3 మాత్రమే
D) 1, 2 మరియు 3
Answer: A
Explanation: ప్రకటన 3 తప్పు, ఎందుకంటే CBG ని పశువుల పేడతో పాటు వ్యవసాయ వ్యర్థాలు, ప్రెస్ మడ్ మరియు మున్సిపల్ ఘన వ్యర్థాల నుండి కూడా తయారు చేయవచ్చు.
Q7. గోబర్ధన్ పథకం కింద సూచించబడిన 6 వృద్ధి చోదకాలలో (Growth Engines) లేనిది ఏది? [Tricky]
A) నిశ్చిత CBG కొనుగోలు (Assured Offtake)
B) క్రెడిట్ గ్యారెంటీ మద్దతు
C) వంద శాతం విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడుల (FDI) నిషేధం
D) CBG ఈకోసిస్టమ్ ఛాలెంజ్ ఫండ్
Answer: C
Explanation: 6 వృద్ధి చోదకాలలో ఆఫ్టేక్, స్థిరమైన ధరలు, మూలధన సాయం, పైప్లైన్ డెవలప్మెంట్, క్రెడిట్ గ్యారెంటీ మరియు ఛాలెంజ్ ఫండ్ ఉన్నాయి; FDI నిషేధం లేదు.
Q8. CBG ఉత్పత్తి ప్రక్రియలో వెలువడే సేంద్రీయ పదార్థాల ఉప ఉత్పత్తులకు (By-products) సంబంధించి సరైనది ఏది? [Tricky]
A) కేవలం విశ్లేషించలేని ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలు మాత్రమే వస్తాయి.
B) ఫెర్మెంటెడ్ ఆర్గానిక్ మేన్యూర్ (FOM) మరియు లిక్విడ్ FOM లు వెలువడతాయి.
C) ఇవి నేల సారానికి తీవ్ర హాని కలిగిస్తాయి.
D) దీనివల్ల ఎటువంటి ఎరువుల ఉత్పత్తి జరగదు.
Answer: B
Explanation: బయో గ్యాస్ ఉత్పత్తి అనంతరం మిగిలే పదార్థం నుండి FOM మరియు LFOM అనే విలువైన సేంద్రీయ ఎరువులు లభిస్తాయి.
PYQ 1:
భారతదేశంలో బయో గ్యాస్ రంగాన్ని ప్రోత్సహించడానికి ప్రారంభించబడిన SATAT చొరవలో 'SATAT' యొక్క పూర్తి రూపం ఏమిటి?
A) Sustainable Alternative Towards Affordable Transportation
B) Solar and Thermal Energy Assistance Technology
C) System for Agricultural Transformation and Technology
D) Sustainable Action for Transport and Technology
Answer: A
Explanation: SATAT అనగా "Sustainable Alternative Towards Affordable Transportation".
PYQ 2:
గోబర్ధన్ (GOBARdhan) పథకానికి సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
1. ఇది సంపీడిత బయో గ్యాస్ (CBG) ఉత్పత్తిని పదింతలు పెంచడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
2. ఈ పథకం ద్వారా ఉత్పత్తి అయ్యే నాన్-గ్యాసియస్ ఉప ఉత్పత్తులు సేంద్రీయ వ్యవసాయానికి తోడ్పడతాయి.
3. దీనికి కేంద్ర జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖ మాత్రమే నిధులు సమకూరుస్తుంది.
పైన పేర్కొన్న ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?
A) 1 మాత్రమే
B) 1 మరియు 2 మాత్రమే
C) 2 మరియు 3 మాత్రమే
D) 1, 2 మరియు 3
Answer: B
Explanation: ప్రకటన 3 తప్పు, ఎందుకంటే గోబర్ధన్ పథకాన్ని ₹23,731 కోట్ల కేటాయింపుతో పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ సమగ్రంగా నిర్వహిస్తుంది.
PYQ 3:
జాబితా-I ను జాబితా-II తో జతపరచండి:
| జాబితా-I (చొరవ / పదం) | జాబితా-II (ప్రధాన అంశం) | | --- | --- | | a) GOBARdhan | 1. రవాణా రంగంలో పర్యావరణ అనుకూల ఇంధనం | | b) SATAT | 2. ఆర్గానిక్ వ్యర్థాలను ధనంగా మార్చడం | | c) FOM | 3. సంపీడిత బయో గ్యాస్ యొక్క ప్రధాన రసాయన మూలకం | | d) Methane | 4. బయో గ్యాస్ ప్రాసెసింగ్ ద్వారా వచ్చే సేంద్రీయ ఎరువు |
సరియైన కోడ్ను ఎంచుకోండి:
A) a-2, b-1, c-4, d-3
B) a-1, b-2, c-3, d-4
C) a-4, b-3, c-2, d-1
D) a-2, b-4, c-1, d-3
Answer: A
Explanation: GOBARdhan సేంద్రీయ వ్యర్థాలను ధనంగా మార్చడంపై, SATAT పర్యావరణ అనుకూల రవాణాపై, FOM సేంద్రీయ ఎరువుపై మరియు Methane బయో గ్యాస్ ప్రధా అంశంపై ఆధారపడి ఉన్నాయి.
Question 1 (150 words): భారతదేశంలో ఇంధన భద్రత సాధించడానికి మరియు పర్యావరణ కాలుష్యాన్ని తగ్గించడానికి 'గోబర్ధన్' పథకం ఎలా ఉపయోగపడుతుంది? సంక్షిప్తంగా వివరించండి.
భారతదేశం తన ముడి చమురు మరియు సహజ వాయువు అవసరాలలో మెజారిటీ భాగాన్ని దిగుమతుల ద్వారానే పొందుతోంది. ఆగస్టు 6, 2026న కేంద్ర కేబినెట్ ఆమోదించిన ₹23,731 కోట్ల కేటాయింపులతో కూడిన 'గోబర్ధన్' పథకం ఇంధన భద్రత దిశగా ఒక విప్లవాత్మక అడుగు. ఈ పథకం దేశంలో సంపీడిత బయో గ్యాస్ (CBG) ఉత్పత్తిని పదింతలు పెంచడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
ఈ పథకం ద్వారా లభించే బయో గ్యాస్ ద్రవీకృత సహజ వాయువు (LNG) దిగుమతులపై భారత్ ఆధారపడటాన్ని గణనీయంగా తగ్గిస్తుంది. పర్యావరణ పరంగా, ఉత్తర భారతదేశంలో తీవ్రమైన గాలి కాలుష్యానికి కారణమవుతున్న పొలాల్లో గడ్డి కాల్చివేత (Stubble Burning) సమస్యను ఇది అరికడుతుంది. అదనంగా, మున్సిపల్ ఘన వ్యర్థాలు మరియు పశువుల పేడను ఇంధనంగా మార్చడం ద్వారా గ్రీన్హౌస్ వాయు ఉద్గారాలు తగ్గుతాయి.
ముగింపుగా, గోబర్ధన్ పథకం పర్యావరణ పరిరక్షణతో పాటు భారతదేశ పునరుత్పాదక శక్తి లక్ష్యాలను సాధించడంలో మరియు దిగుమతి భారాన్ని తగ్గించడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.
Question 2 (250 words): సర్క్యులర్ బయోఎకానమీ (Circular Bioeconomy) ని ప్రోత్సహించడంలో మరియు గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను పునర్నిర్మించడంలో గోబర్ధన్ (GOBARdhan) పథకం యొక్క పాత్రను విశ్లేషించండి.
ఆగస్టు 6, 2026న కేంద్ర మంత్రివర్గం ₹23,731 కోట్ల బడ్జెట్తో ఆమోదించిన గోబర్ధన్ పథకం భారతదేశ సర్క్యులర్ బయోఎకానమీ నిర్మాణంలో అత్యంత కీలకమైన మైలురాయి. వ్యర్థాలను సంపదగా మార్చే (Waste-to-Wealth) విధానం ద్వారా గ్రామీణ రంగాన్ని శక్తి ఉత్పత్తి కేంద్రాలుగా మార్చడం ఈ పథకం యొక్క ప్రాథమిక వ్యూహం.
చారిత్రాత్మకంగా, భారతదేశ గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో లభించే విస్తారమైన పశుసంపద పేడ మరియు వ్యవసాయ వ్యర్థాలు సరైన వినియోగం లేక పర్యావరణ సమస్యలుగా మారాయి. ఈ పథకం కింద 2026-27 నుండి 2035-36 వరకు CBG ప్లాంట్ల స్థాపనకు 1 TPD సామర్థ్యానికి ₹2 కోట్ల చొప్పున మూలధన సాయం అందించడం ద్వారా ప్రైవేట్ పెట్టుబడులను పెద్ద ఎత్తున ఆకర్షించే వాతావరణం ఏర్పడింది.
ఆర్థిక మరియు సామాజిక కోణంలో:
1. రైతుల ఆదాయం పెంపు: రైతులు తమ పంట వ్యర్థాలు మరియు పేడను ప్లాంట్లకు విక్రయించడం ద్వారా అదనపు ఆదాయం పొందుతారు.
2. సేంద్రీయ వ్యవసాయం: CBG ఉత్పత్తి ప్రక్రియలో వెలువడే ఫెర్మెంటెడ్ ఆర్గానిక్ మేన్యూర్ (FOM) రసాయన ఎరువుల వాడకాన్ని తగ్గించి, నేల సారాన్ని పెంచుతుంది.
3. ఉపాధి కల్పన: బయోమాస్ సేకరణ, రవాణా, ప్లాంట్ల నిర్వహణలో గ్రామీణ యువతకు స్థానిక ఉపాధి అవకాశాలు లభిస్తాయి.
సిటీ గ్యాస్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ నెట్వర్క్లలో 2028-29 నాటికి 5% CBG బ్లెండింగ్ నిర్బంధం చేయడం ద్వారా ఈ రంగానికి నిరంతర డిమాండ్ లభిస్తుంది. సవాళ్లను అధిగమించడానికి క్రెడిట్ గ్యారెంటీ మరియు పైప్లైన్ కనెక్టివిటీ తోడ్పడతాయి. ముగింపుగా, గోబర్ధన్ పథకం గ్రామీణ భారత్ను స్వయంసమృద్ధి (ఆత్మనిర్భర్) వైపు నడిపించే ఒక బలమైన శక్తిగా నిలుస్తుంది.