ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ అధ్యక్షతన జరిగిన కేంద్ర కేబినెట్ సమావేశం 'గోబర్ధన్ – నేషనల్ సర్క్యులర్ బయోఎనర్జీ స్కీమ్'కు ₹23,731 కోట్ల బడ్జెట్ కేటాయింపుతో ఆమోదం తెలిపింది. ఈ పథకం 2026-27 ఆర్థిక సంవత్సరం నుండి 2035-36 వరకు పదేళ్ల పాటు అమలులో ఉంటుంది. దేశంలో కంప్రెస్డ్ బయోగాస్ (CBG) ఉత్పత్తిని పది రెట్లు పెంచడం, విదేశీ శిలాజ ఇంధన దిగుమతులను తగ్గించడం, మరియు వ్యవసాయ వ్యర్థాల ద్వారా గ్రామీణ ఆదాయాన్ని పెంచడం దీని ముఖ్య లక్ష్యం. పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ దీని అమలును పర్యవేక్షిస్తుంది.
కేంద్ర కేబినెట్ 'గోబర్ధన్ (Galvanising Organic Bio-Agro Resources Dhan) - నేషనల్ సర్క్యులర్ బయోఎనర్జీ స్కీమ్'కు ₹23,731 కోట్ల భారీ కేటాయింపుతో ఆమోదం తెలిపింది. ఈ చొరవ దేశంలో చెల్లాచెదురుగా ఉన్న బయోఎనర్జీ విధానాలను ఒకే ఏకీకృత వేదిక కిందికి తీసుకొస్తుంది. పశువుల పేడ, పంట వ్యర్థాలు (వరి గడ్డి), ప్రెస్ ముద్ మరియు పట్టణ సేంద్రీయ వ్యర్థాలను శుభ్రమైన ఇంధనంగా మార్చడం ద్వారా వృత్తాకార జీవ-ఆర్థిక వ్యవస్థను (Circular Bioeconomy) ప్రోత్సహించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశం.
ఈ పథకాన్ని 2026 ఆగస్టు 6న న్యూఢిల్లీలో ప్రధానమంత్రి మోదీ అధ్యక్షతన జరిగిన కేబినెట్ సమావేశంలో ఆమోదించారు. ఇది 2026-27 ఆర్థిక సంవత్సరం నుండి ప్రారంభమై 2035-36 వరకు పదేళ్ల పాటు భారతదేశమంతటా అమలు చేయబడుతుంది.
1. ఫీడ్స్టాక్ సేకరణ: రైతుల నుండి పశువుల పేడ, పంట వ్యర్థాలు (ప్యాడీ స్ట్రా), పంచదార మిల్లుల ప్రెస్ ముద్ మరియు మున్సిపల్ వ్యర్థాలను సేకరిస్తారు.
2. అనేరోబిక్ డైజెషన్: సేకరించిన వ్యర్థాలను అనేరోబిక్ డైజెస్టర్లలో ప్రాసెస్ చేసి బయోగాస్ ఉత్పత్తి చేస్తారు.
3. శుద్ధి మరియు కంప్రెషన్: బయోగాస్ నుండి కార్బన్ డై ఆక్సైడ్ మరియు H2S తొలగించి, 90% పైగా మెథేన్ ఉండే కంప్రెస్డ్ బయోగాస్ (CBG)గా మార్చుతారు.
4. అడ్మినిస్టర్డ్ కొనుగోలు: CGD సంస్థలు రూ. 2,110/MMBTU (సుమారు రూ. 105/కిలో) స్థిర ధరకు ఈ వాయువును కొనుగోలు చేస్తాయి.
5. ఉప-ఉత్పత్తి వినియోగం: మిగిలిన వ్యర్థాలను 'ఫెర్మెంటెడ్ ఆర్గానిక్ మాన్యూర్' (FOM) రూపంలో సేంద్రీయ ఎరువుగా విక్రయిస్తారు.
భారతదేశం తన సహజ వాయువు అవసరాలలో దాదాపు 50% దిగుమతి (LNG) చేసుకుంటోంది. జీవవ్యర్థాల నుండి CBG తయారు చేయడంలో భారతదేశం ప్రపంచంలోనే అత్యధిక సంభావ్యత కలిగిన దేశాలలో ఒకటిగా ఉంది.
1. ఉత్పత్తి లక్ష్యం: 2035-36 నాటికి దేశంలో CBG ఉత్పత్తిని పది రెట్లు పెంచడం.
2. ఉపాధి కల్పన: గ్రామీణ మరియు పట్టణ ప్రాంతాల్లో ప్లాంట్ల ఏర్పాటు ద్వారా వేలాది ఉద్యోగాలు రానున్నాయి.
3. నేల ఆరోగ్యం: కెమికల్ ఫెర్టిలైజర్ల వాడకం తగ్గి సేంద్రీయ వ్యవసాయం పెరుగుతుంది.
Core Concept: కంప్రెస్డ్ బయోగాస్ (CBG) & వృత్తాకార జీవ-ఆర్థిక వ్యవస్థ (Circular Bioeconomy)
Q1. కొత్తగా ఆమోదించిన గోబర్ధన్ (GOBARdhan) పథకానికి కేటాయించిన మొత్తం బడ్జెట్ అవుట్లే ఎంత? [Easy]
A) ₹10,000 కోట్లు
B) ₹15,500 కోట్లు
C) ₹23,731 కోట్లు
D) ₹50,000 కోట్లు
Answer: C
Explanation: కేంద్ర కేబినెట్ గోబర్ధన్ పథకం కోసం మొత్తం ₹23,731 కోట్ల ఆర్థిక కేటాయింపుకు ఆమోదం తెలిపింది.
Q2. గోబర్ధన్ పథకం అమలు పరిచే ప్రధాన నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ ఏది? [Easy]
A) పునరుత్పాదక ఇంధన మంత్రిత్వ శాఖ
B) పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ
C) వ్యవసాయ మరియు రైతు సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ
D) పర్యావరణ మరియు అటవీ మంత్రిత్వ శాఖ
Answer: B
Explanation: ఈ పథకం పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువు మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో పర్యవేక్షించబడుతుంది.
Q3. గోబర్ధన్ పథకం కింద గ్రీన్ ఫీల్డ్ CBG ప్లాంట్లకు రోజుకు 1 టన్ను (TPD) సామర్థ్యానికి ఇచ్చే గరిష్ట మూలధన సాయం ఎంత? [Moderate]
A) రూ. 50 లక్షలు
B) రూ. 1 కోటి
C) రూ. 2 కోట్లు
D) రూ. 5 కోట్లు
Answer: C
Explanation: కొత్తగా ఏర్పాటు చేసే గ్రీన్ ఫీల్డ్ CBG ప్లాంట్లకు 1 TPD సామర్థ్యానికి రూ. 2 కోట్ల వరకు ఆర్థిక సాయం అందించబడుతుంది.
Q4. ఈ పథకం కింద సిటీ గ్యాస్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (CGD) సంస్థలకు FY 2026-27 సంవత్సరానికి నిర్ణయించిన తప్పనిసరి CBG బ్లెండింగ్ శాతం ఎంత? [Moderate]
A) 1%
B) 3%
C) 5%
D) 10%
Answer: B
Explanation: FY 2026-27 లో 3%, FY 2027-28 లో 4%, మరియు FY 2028-29 నుండి 5% చొప్పున CBG బ్లెండింగ్ తప్పనిసరి చేయబడింది.
Q5. గోబర్ధన్ పథకంలో CBG ఉత్పత్తిదారులకు పదేళ్ల పాటు హామీ ఇచ్చిన కొనుగోలు ధర (Administered Price) ఎంత? [Moderate]
A) రూ. 1,000 per MMBTU
B) రూ. 2,110 per MMBTU
C) రూ. 3,500 per MMBTU
D) రూ. 5,000 per MMBTU
Answer: B
Explanation: CBG ఉత్పత్తిదారులకు రూ. 2,110/MMBTU (సుమారు రూ. 105/కిలో) చొప్పున 10 సంవత్సరాల పాటు స్థిరమైన ధర హామీ ఇవ్వబడింది.
Q6. కంప్రెస్డ్ బయోగాస్ (CBG) కు సంబంధించి కింది ప్రకటనలలో ఏది నిజం కాదు? [Tricky]
A) CBG రసాయనికంగా కంప్రెస్డ్ నేచురల్ గ్యాస్ (CNG) తో సమానం.
B) CBG లో 90% కంటే ఎక్కువ మెథేన్ వాయువు ఉంటుంది.
C) CBG కేవలం పశువుల పేడ నుండి మాత్రమే తయారు చేయబడుతుంది, పంట వ్యర్థాల నుండి తయారు చేయలేము.
D) CBG ప్రాసెస్ నుండి వచ్చే ఉప-ఉత్పత్తిని సేంద్రీయ ఎరువుగా వాడవచ్చు.
Answer: C
Explanation: CBG ని పశువుల పేడతో పాటు వరి గడ్డి, ప్రెస్ ముద్ మరియు మున్సిపల్ సేంద్రీయ వ్యర్థాల నుండి కూడా తయారు చేయవచ్చు.
Q7. గోబర్ధన్ పథకం అమలు కాలపరిమితికి సంబంధించి సరైనది ఏది? [Tricky]
A) FY 2024-25 నుండి FY 2029-30 వరకు
B) FY 2025-26 నుండి FY 2030-31 వరకు
C) FY 2026-27 నుండి FY 2035-36 వరకు
D) FY 2026-27 నుండి FY 2040-41 వరకు
Answer: C
Explanation: గోబర్ధన్ పథకం FY 2026-27 నుండి ప్రారంభమై FY 2035-36 వరకు మొత్తం 10 సంవత్సరాల పాటు అమలులో ఉంటుంది.
Q8. గోబర్ధన్ పథకం కింద MSME ఆధారిత CBG ప్రాజెక్టులకు సులభంగా రుణాలు అందించడానికి ప్రతిపాదించిన ప్రత్యేక వ్యవస్థ ఏది? [Tricky]
A) డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్ఫర్ (DBT)
B) క్రెడిట్ గ్యారంటీ మెకానిజమ్ (Credit Guarantee Mechanism)
C) ఈక్విటీ పార్టిసిపేషన్ ఫండ్
D) ఆటోమేటిక్ ఫారిన్ డైరెక్ట్ ఇన్వెస్ట్మెంట్ (FDI)
Answer: B
Explanation: బ్యాంకుల నుండి MSME ప్రాజెక్టులకు సులభంగా రుణాలు లభించేలా dedicated క్రెడిట్ గ్యారంటీ మెకానిజమ్ను ఏర్పాటు చేశారు.
PYQ 1:
చౌకైన మరియు పర్యావరణ అనుకూల రవాణా ఇంధనాన్ని ప్రోత్సహించడానికి ప్రారంభించిన 'SATAT' (Sustainable Alternative Towards Affordable Transportation) చొరవ ఏ రంగానికి చెందినది?
A) ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల తయారీ
B) కంప్రెస్డ్ బయోగాస్ (CBG) ఉత్పత్తి
C) సౌరశక్తి వాహనాల అభివృద్ధి
D) హైడ్రోజన్ ఫ్యూయల్ సెల్స్
Answer: B
Explanation: SATAT అనేది జీవ వ్యర్థాల నుండి కంప్రెస్డ్ బయోగాస్ (CBG) ని ఉత్పత్తి చేసి వాహనాల్లో ఇంధనంగా ప్రోత్సహించే చొరవ.
PYQ 2:
కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆమోదించిన గోబర్ధన్ పథకానికి సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
1. ఈ పథకం ద్వారా 2035-36 నాటికి దేశీయ CBG ఉత్పత్తిని 10 రెట్లు పెంచాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.
2. CBG ఉత్పత్తిదారులకు రూ. 2,110/MMBTU స్థిరమైన కొనుగోలు ధరను 10 ఏళ్ల పాటు అందిస్తారు.
3. CGD సంస్థలకు 2028-29 నాటికి 5% CBG బ్లెండింగ్ తప్పనిసరి చేయబడింది.
పైన పేర్కొన్న ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?
A) 1 మరియు 2 మాత్రమే
B) 2 మరియు 3 మాత్రమే
C) 1 మరియు 3 మాత్రమే
D) 1, 2 మరియు 3
Answer: D
Explanation: ఇచ్చిన మూడు ప్రకటనలు కూడా గోబర్ధన్ పథకం నిబంధనలకు అనుగుణంగా సరైనవి.
PYQ 3:
కింది వాటిని జతపరచండి:
జాబితా I (అంశం) — జాబితా II (వివరణ)
1. SATAT చొరవ — a. సేంద్రీయ ఎరువుల విక్రయానికి మార్కెట్ సహాయం
2. MDA పథకం — b. CBG ప్రోత్సాహక రవాణా పథకం
3. FOM — c. బయోగాస్ ప్రాసెసింగ్ ద్వారా వచ్చే సేంద్రీయ ఎరువు
సరైన కోడ్ను ఎంచుకోండి:
A) 1-b, 2-a, 3-c
B) 1-a, 2-b, 3-c
C) 1-c, 2-a, 3-b
D) 1-b, 2-c, 3-a
Answer: A
Explanation: SATAT అనేది CBG ప్రోత్సహక పథకం, MDA అనేది సేంద్రీయ ఎరువుల మార్కెటింగ్ పథకం, మరియు FOM అనేది ఫెర్మెంటెడ్ ఆర్గానిక్ మాన్యూర్.
Question 1 (150 words): భారతదేశంలో ఇంధన పరివర్తన మరియు సర్క్యులర్ ఎకానమీ సాధనలో గోబర్ధన్ (GOBARdhan) పథకం పాత్రను సంక్షిప్తంగా చర్చించండి.
ఆగస్టు 2026లో కేంద్ర కేబినెట్ ఆమోదించిన ₹23,731 కోట్ల 'గోబర్ధన్ పథకం' భారతదేశ ఇంధన భద్రత మరియు పర్యావరణ పరిరక్షణలో ఒక కీలక మైలురాయి. ఈ పథకం వ్యవసాయ వ్యర్థాలు, పశువుల పేడ మరియు మున్సిపల్ వ్యర్థాలను కంప్రెస్డ్ బయోగాస్ (CBG) గా మార్చడం ద్వారా 'వ్యాపార వ్యర్థాలను సంపదగా' (Waste-to-Wealth) మారుస్తుంది.
ఈ పథకం FY 2026-27 నుండి FY 2035-36 వరకు పదేళ్ల కాలంలో CBG ఉత్పత్తిని 10 రెట్లు పెంచాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. రూ. 2,110/MMBTU స్థిరమైన ధర మరియు 1 TPD కి రూ. 2 కోట్ల మూలధన సబ్సిడీని అందించడం ద్వారా ప్రైవేట్ పెట్టుబడులకు భరోసా కల్పిస్తుంది. దీనివలన ఎల్ఎన్జి (LNG) దిగుమతులపై ఆధారపడటం తగ్గి, బిలియన్ల కొద్దీ విదేశీ మారక ద్రవ్యం ఆదా అవుతుంది.
అంతేకాకుండా, వరి గడ్డి కాల్చివేతను తగ్గించి పర్యావరణాన్ని కాపాడటమే కాకుండా, రైతులకు అదనపు రాబడిని అందిస్తూ సర్క్యులర్ జీవ-ఆర్థిక వ్యవస్థను ప్రోత్సహిస్తుంది. గ్యాస్ గ్రిడ్ అనుసంధానం మరియు క్లీన్ ఎనర్జీ లక్ష్యాలను సాధించడంలో ఈ పథకం అత్యంత నిశ్చయాత్మకమైనది.
Question 2 (250 words): "కంప్రెస్డ్ బయోగాస్ (CBG) భారతదేశ పునరుత్పాదక శక్తి లక్ష్యాలను సాధించడంలో మరియు గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడంలో ద్విముఖ పాత్ర పోషిస్తుంది." గోబర్ధన్ పథకం ఆధారంగా విశ్లేషించండి.
భారతదేశం 2070 నాటికి 'నెట్-జీరో' ఉద్గారాల లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి మరియు తన జీడీపీ కార్బన్ తీవ్రతను తగ్గించడానికి పునరుత్పాదక ఇంధన రంగాన్ని వేగంగా విస్తరిస్తోంది. ఇటీవల కేబినెట్ ఆమోదించిన ₹23,731 కోట్ల గోబర్ధన్ పథకం ఈ దిశగా ఒక బృహత్తర అడుగు.
పునరుత్పాదక శక్తి విభాగంలో CBG పాత్ర అత్యంత కీలకం. భారతదేశం ప్రస్తుతం తన సహజ వాయువు అవసరాలలో 50% దిగుమతుల ద్వారానే పొందుతోంది. FY 2026-27 నుండి 3% బ్లెండింగ్ తప్పనిసరి చేయడం మరియు 2035-36 నాటికి ఉత్పత్తిని 10 రెట్లు పెంచడం ద్వారా స్థానిక ఇంధన భద్రత పెరుగుతుంది. CBG రసాయనికంగా సహజ వాయువుతో సమానంగా ఉండటం వల్ల ప్రస్తుత CGD నెట్వర్క్లోనే మార్పులు లేకుండా వినియోగించవచ్చు.
గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థపై దీని ప్రభావం బహుముఖమైనది. మొదటిది, రైతులు తమ వద్ద ఉన్న పశువుల పేడ, పంట వ్యర్థాలను (వరి గడ్డి) విక్రయించడం ద్వారా అదనపు ఆదాయం పొందుతారు. రెండవది, CBG ప్రాసెసింగ్ ద్వారా వచ్చే ఫెర్మెంటెడ్ ఆర్గానిక్ మాన్యూర్ (FOM) ను ఉత్కృష్టమైన సేంద్రీయ ఎరువుగా వాడటం వల్ల రసాయన ఎరువుల ఖర్చు తగ్గి భూసారం పెరుగుతుంది. మూడవది, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో 5,000 కంటే ఎక్కువ ప్లాంట్ల ఏర్పాటు ద్వారా స్థానికంగా వేలాది మంది యువతకు ఉపాధి లభిస్తుంది.
అయితే, ఫీడ్స్టాక్ సేకరణలో అడ్డంకులు మరియు రవాణా మౌలిక సదుపాయాల కొరత వంటి సవాళ్లు ఉన్నాయి. ప్రభుత్వం ప్రతిపాదించిన పైప్లైన్ సపోర్ట్ మరియు క్రెడిట్ గ్యారంటీ మెకానిజమ్స్ ఈ సమస్యలను పరిష్కరిస్తే, గోబర్ధన్ పథకం భారత్లో హరిత విప్లవం మరియు ఇంధన స్వయంసమృద్ధికి బాటలు వేస్తుంది.