ప్రభుత్వ ఈ-మార్కెట్‌ప్లేస్ (GeM) పదేళ్ల మైలురాయి: ₹20 లక్షల కోట్ల వ్యాపారం

What Happened

వాణిజ్య, పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని గవర్నమెంట్ ఈ-మార్కెట్ ప్లేస్ (GeM) పదేళ్ల దశాబ్దకాల ప్రయాణాన్ని పూర్తి చేసుకుంటోంది. టెక్నాలజీ ఆధారిత పారదర్శక విధానాల ద్వారా ఈ ప్లాట్‌ఫారమ్ ఇప్పటి వరకు మొత్తం 3.78 కోట్ల ఆర్డర్‌లతో ₹20 లక్షల కోట్లకు పైగా గ్రాస్ మర్చండైజ్ వాల్యూ (GMV) ను సాధించింది. మొదటి ₹10 లక్షల కోట్ల వ్యాపారం జరగడానికి ఎనిమిదేళ్లకు పైగా సమయం పట్టగా, తర్వాతి ₹10 లక్షల కోట్ల వ్యాపారం కేవలం రెండేళ్లలోపే జరగడం విశేషం.

When & Where

ఆగస్టు 9, 2016 న కేంద్ర ప్రభుత్వం GeM వేదికను ప్రారంభించింది. 2026 ఆగస్టు 7న వాణిజ్య మంత్రిత్వ శాఖ ఈ పదేళ్ల ప్రయాణం పై పత్రికా ప్రకటన విడుదల చేసింది. దేశవ్యాప్తంగా కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ విభాగాలు, మరియు ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు తమకు కావాల్సిన వస్తువులను కొనుగోలు చేయడానికి ఈ ప్లాట్‌ఫారమ్ న్యూఢిల్లీ కేంద్రంగా సేవలు అందిస్తోంది.

Who Is Involved

• వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ: GeM కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించే నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
• శ్రీ మిహిర్ కుమార్: GeM ప్రస్తుత చీఫ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ ఆఫీసర్ (CEO).
• IIT ఢిల్లీ: GeM పై ఆర్థిక అధ్యయనం నిర్వహించి, నెట్ సోషల్ సేవింగ్స్ నివేదికను ఇచ్చిన సంస్థ.
• MSEలు & స్టార్టప్‌లు: ప్రభుత్వ సేకరణలో 45.6% వాటాతో అతిపెద్ద లబ్ధిదారులుగా నిలిచిన వర్గాలు.
• కొనుగోలుదారులు: సుమారు 1.37 లక్షల ప్రాథమిక ప్రభుత్వ కొనుగోలు సంస్థలు ఇందులో భాగమయ్యాయి.

How It Works

• ఆన్‌లైన్ రిజిస్ట్రేషన్: ప్రభుత్వ శాఖలు కొనుగోలుదారులుగా, ప్రైవేటు సంస్థలు మరియు వ్యాపారులు విక్రేతలుగా పోర్టల్‌లో రిజిస్టర్ అవుతారు.
• పారదర్శక బిడ్డింగ్: ప్రభుత్వ శాఖలకు అవసరమైన వస్తువుల కోసం ఆన్‌లైన్‌లో టెండర్లు లేదా రివర్స్ ఆక్షన్ నిర్వహిస్తారు, తద్వారా తక్కువ ధరకు వస్తువులు లభిస్తాయి.
• రుసుముల మినహాయింపు: విక్రేతలకు ఈజ్ ఆఫ్ డూయింగ్ బిజినెస్ కల్పించేందుకు, ₹10 లక్షల లోపు ఆర్డర్లకు లావాదేవీ రుసుమును పూర్తిగా మినహాయించారు.
• AI & ML వినియోగం: బిడ్డింగ్ లో కొందరు సిండికేట్ గా ఏర్పడడం (కార్టెలైజేషన్), ఆర్డర్ల విభజన (order splitting) వంటి మోసాలను అడ్డుకోవడానికి ఈ ప్లాట్‌ఫారమ్ స్వయంచాలకంగా కృత్రిమ మేధ (AI) ఆధారిత టూల్స్‌ను ఉపయోగిస్తుంది.

Why It Matters

• గవర్నెన్స్ (Governance): ప్రభుత్వ సేకరణ విధానంలో పారదర్శకత తీసుకురావడం ద్వారా అవినీతి గణనీయంగా తగ్గింది.
• ఆర్థిక ప్రభావం: ఐఐటీ ఢిల్లీ అధ్యయనం ప్రకారం ₹1,76,411.46 కోట్ల మేర నికర సామాజిక ఆదా (net social saving) జరిగింది.
• సమ్మిళిత వృద్ధి: మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలు (2.24 లక్షల మంది) మరియు చిన్న పరిశ్రమలకు ప్రభుత్వ ఆర్డర్లలో అవకాశాలు కల్పించడం ద్వారా ఆర్థిక స్వావలంబనకు బాటలు పడ్డాయి.
• సాంకేతికత: పబ్లిక్ ప్రొక్యూర్‌మెంట్ డేటాను విశ్లేషించడం ద్వారా విధాన నిర్ణేతలకు అత్యుత్తమ విధానాలు రూపొందించుకునే అవకాశం ఏర్పడింది.

Historical Background

• 2016: పాతకాలపు Directorate General of Supplies and Disposals (DGS&D) వ్యవస్థ స్థానంలో GeM పోర్టల్‌ను ప్రారంభించారు.
• 2017: GeM ను ఒక స్పెషల్ పర్పస్ వెహికల్ (SPV) గా కంపెనీల చట్టం, 2013 లోని సెక్షన్-8 కింద లాభాపేక్ష లేని కంపెనీగా మార్చారు.
• 2024: GeM చరిత్రలో మొదటిసారిగా ₹10 లక్షల కోట్ల క్యుములేటివ్ GMV మైలురాయిని విజయవంతంగా చేరుకుంది.

Previous Related Events

• 2023-2024 ఆర్థిక సంవత్సరం: కేవలం ఒక్క ఆర్థిక సంవత్సరంలోనే లావాదేవీలు ₹4 లక్షల కోట్ల మేర దాటినట్లు వాణిజ్య శాఖ ప్రకటించింది.
• వివాద్ సే విశ్వాస్ 2 (Vivad Se Vishwas II): MSME లకు ప్రభుత్వ కాంట్రాక్టులలో రిలీఫ్ కల్పించడానికి ఈ పథకం ద్వారా GeM లో ఉన్న పాత వివాదాలను ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ పరిష్కరించింది.
• 2024 - పంచాయితీల అనుసంధానం: దేశంలోని పంచాయతీలు కూడా నేరుగా GeM వేదికగా కొనుగోళ్లు చేయడానికి ప్రభుత్వం అనుమతినిచ్చింది.

Static GK Connection

• పబ్లిక్ ప్రొక్యూర్‌మెంట్ పాలసీ (MSEs Order, 2012): ప్రతి ప్రభుత్వ సంస్థ తమ వార్షిక కొనుగోళ్లలో కనీసం 25% సూక్ష్మ, చిన్న పరిశ్రమల (MSE) నుంచి చేయాలని ఈ చట్టం నిర్దేశిస్తుంది. ఈ లక్ష్య సాధనకు GeM ముఖ్యమైన వేదికగా మారింది.
• ఆర్టికల్ 282: కేంద్రం మరియు రాష్ట్రాలు ప్రజా ప్రయోజనాల కోసం నిధులను ఖర్చు చేసే అధికారాన్ని ఈ ఆర్టికల్ సూచిస్తుంది; ఆ నిధుల సేకరణ పారదర్శకంగా జరగడానికి GeM తోడ్పడుతుంది.

India & World Comparison

ప్రపంచవ్యాప్తంగా పబ్లిక్ ప్రొక్యూర్‌మెంట్ లో దక్షిణ కొరియాకి చెందిన కోనెప్స్ (KONEPS), సింగపూర్ కి చెందిన GeBIZ వంటి ఈ-కామర్స్ ప్లాట్‌ఫారమ్స్ ముందువరుసలో ఉన్నాయి. ప్రస్తుతం భారతదేశపు GeM వేగవంతమైన వృద్ధిని సాధిస్తూ అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ఆ దేశాలకు గట్టి పోటీ ఇస్తోంది. ఈజ్ ఆఫ్ డూయింగ్ బిజినెస్ లో భాగంగా లావాదేవీల రుసుమును ఇంత భారీ స్థాయిలో (97% ఆర్డర్లకు) ఉచితం చేయడం ప్రపంచంలో అరుదు.

Future Impact

• AI మరియు టెక్నాలజీ వాడకం: రాబోయే దశాబ్దంలో AI వినియోగాన్ని మరింతగా పెంచి అక్రమాలకు పూర్తిగా చెక్ పెట్టాలని GeM యోచిస్తోంది.
• కొత్త మైలురాళ్లు: ₹10 లక్షల కోట్ల నుంచి ₹20 లక్షల కోట్లకు కేవలం రెండేళ్లలోనే చేరినందున, రాబోయే కొద్ది సంవత్సరాల్లోనే ₹50 లక్షల కోట్ల మార్కును దాటే అవకాశం ఉంది.
• స్థానిక సంస్థల పూర్తి భాగస్వామ్యం: రాబోయే రోజుల్లో అన్ని గ్రామ పంచాయతీల కొనుగోళ్లను 100% GeM ద్వారానే జరిగేలా విధానాలు రావచ్చు.

---

🔑 Key Points for Revision

• GeM ను ప్రారంభించి 2026 ఆగస్టు 9 నాటికి పదేళ్లు (దశాబ్దం) పూర్తయింది.
• ఇప్పటి వరకు GeM ద్వారా జరిగిన మొత్తం వ్యాపార విలువ (GMV) ₹20 లక్షల కోట్లు.
• మొత్తం ఆర్డర్లలో 45.6% వాటా సూక్ష్మ, చిన్న తరహా పరిశ్రమల (MSE) దే.
• 42,242 స్టార్టప్‌లు ₹65,633 కోట్ల విలువైన ప్రభుత్వ ఆర్డర్లు దక్కించుకున్నాయి.
• IIT ఢిల్లీ నివేదిక ప్రకారం GeM ద్వారా దేశానికి ₹1.76 లక్షల కోట్ల నికర సామాజిక ఆదా (social saving) జరిగింది.
• 97% లావాదేవీలకు GeM లో ఎలాంటి రుసుము (transaction fee) లేదు.
• ₹10 లక్షల లోపు ఆర్డర్లపై లావాదేవీ ఛార్జీలను ప్రభుత్వం పూర్తిగా ఎత్తివేసింది.
• GeM కు నోడల్ ఏజెన్సీగా వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ వ్యవహరిస్తుంది.
• పోర్టల్‌లో గరిష్ట లావాదేవీ రుసుమును ₹3 లక్షలకు పరిమితం చేశారు.
• GeM ప్రస్తుత CEO పేరు శ్రీ మిహిర్ కుమార్.
• మొదటి ₹10 లక్షల కోట్లకు 8 ఏళ్లు పట్టగా, తర్వాతి ₹10 లక్షల కోట్లకు 2 ఏళ్ల కంటే తక్కువ సమయం పట్టింది.
• విక్రేతల అసెస్‌మెంట్ ఫీజు (vendor assessment fees) ను 92% వరకు తగ్గించారు.
• అవకతవకలను పసిగట్టేందుకు GeM కృత్రిమ మేధ (AI), మెషిన్ లెర్నింగ్ (ML) వాడుతోంది.
• 2024-25, 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరాల్లో ప్రతి సంవత్సరం GMV ₹5 లక్షల కోట్లు దాటింది.
• మహిళలు నడిపే 2.24 లక్షల MSE లు సుమారు 99 వేల కోట్ల వ్యాపారాన్ని సాధించాయి.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: Public Procurement (ప్రభుత్వ కొనుగోళ్లు)

• Definition: పన్ను చెల్లింపుదారుల డబ్బును ఉపయోగించి, తమ విధులను నిర్వహించడానికి ప్రభుత్వ విభాగాలు వస్తువులు లేదా సేవలను ఆన్‌లైన్ లేదా ఆఫ్‌లైన్ ద్వారా కొనుగోలు చేసే ప్రక్రియను పబ్లిక్ ప్రొక్యూర్‌మెంట్ అంటారు.
• Constitutional / Legal Basis: రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 282 (ప్రజా ప్రయోజనాల కొరకు ఖర్చు) మరియు జనరల్ ఫైనాన్షియల్ రూల్స్ (GFR) 2017 లోని నిబంధనలు.
• Scientific / Economic Principle: ఫ్రీ మార్కెట్ ఎకనామిక్స్ మరియు ఎకానమీస్ ఆఫ్ స్కేల్ (Economies of Scale) - బహిరంగ పోటీ ద్వారా పెద్ద మొత్తంలో కొనుగోలు చేయడం వల్ల వస్తువుల ధర ఆదా అవుతుంది.
• How it connects to this event: గతంలో టెండర్లు పారదర్శకంగా ఉండేవి కావు. GeM ద్వారా ఆన్లైన్ పబ్లిక్ ప్రొక్యూర్‌మెంట్ లో భారతదేశం పదేళ్లలో ₹20 లక్షల కోట్ల వ్యాపారంతో పెద్ద విజయం సాధించింది.
• Origin & History: 2016 ఆగస్టు 9 న పాత DGS&D వ్యవస్థ స్థానంలో GeM పోర్టల్ స్థాపించబడింది.
• Key milestone 1: 2017లో GeM ని జనరల్ ఫైనాన్షియల్ రూల్స్ (GFR) లో చేర్చి కేంద్ర ప్రభుత్వ కొనుగోళ్లకు తప్పనిసరి చేశారు.
• Key milestone 2: 2024 లో GeM కో-ఆపరేటివ్ సొసైటీలకు మరియు స్థానిక పంచాయతీలకు కూడా కొనుగోలుదారులుగా అనుమతి ఇచ్చింది.
• Related Acts / Schemes / Treaties: Public Procurement Policy for MSEs Order, 2012 మరియు Make in India Policy.
• Nodal Ministry / Body: కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ (బడ్జెట్ రూల్స్ కోసం) మరియు వాణిజ్య మంత్రిత్వ శాఖ (GeM కార్యకలాపాల నిర్వహణ కోసం).
• India-specific relevance: అవినీతి రహిత పాలనను అందించడానికి మరియు స్థానిక (MSME) వస్తువులను ప్రభుత్వమే కొనడం ద్వారా స్వయం సమృద్ధి (Atmanirbhar Bharat) సాధించడానికి ఇది కీలకం.
• Global comparison: దక్షిణ కొరియా లోని KONEPS పోర్టల్ పబ్లిక్ ప్రొక్యూర్‌మెంట్ లో ముందుండగా, GeM ప్రస్తుతం దానికి గట్టి పోటీ ఇస్తోంది.
• Data point: పబ్లిక్ ప్రొక్యూర్‌మెంట్ సాధారణంగా ఏ దేశ జీడీపీ (GDP) లోనైనా 15-20% ఉంటుంది.
• Common exam angle: GFR-2017 లో ఏ నియమం కింద GeM ని తప్పనిసరి చేశారు? మరియు GeM ఏ మంత్రిత్వ శాఖ కిందకు వస్తుంది?
• Easy memory hook: Government e-Marketplace – "ప్రభుత్వం పారదర్శకంగా కొనే ఆధునిక అంగడి".

---

❓ Practice MCQs

Q1. ప్రభుత్వ ఈ-మార్కెట్‌ప్లేస్ (GeM) ఏ కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో పనిచేస్తుంది? [Easy]

A) ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ

B) ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు ఐటీ మంత్రిత్వ శాఖ

C) వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ

D) ఎంఎస్ఎంఈ (MSME) మంత్రిత్వ శాఖ

Answer: C

Explanation: GeM వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో పబ్లిక్ ప్రొక్యూర్‌మెంట్ కోసం ఒక వేదికగా పనిచేస్తుంది.

---

Q2. పదేళ్లు పూర్తి చేసుకున్న సందర్భంగా (ఆగస్టు 2026), GeM సాధించిన క్యుములేటివ్ గ్రాస్ మర్చండైజ్ వాల్యూ (GMV) ఎంత? [Easy]

A) ₹10 లక్షల కోట్లు

B) ₹15 లక్షల కోట్లు

C) ₹20 లక్షల కోట్లు

D) ₹25 లక్షల కోట్లు

Answer: C

Explanation: పదేళ్లు పూర్తి చేసుకున్న సందర్భంగా, GeM పోర్టల్ ద్వారా జరిగిన మొత్తం లావాదేవీల (GMV) విలువ ₹20 లక్షల కోట్లు దాటినట్లు అధికారిక ప్రకటన వెల్లడించింది.

---

Q3. IIT ఢిల్లీ నివేదిక ప్రకారం, GeM ద్వారా దేశంలో ఎంత నికర సామాజిక ఆదా (net social saving) జరిగినట్లు అంచనా వేయబడింది? [Moderate]

A) సుమారు ₹86,571 కోట్లు

B) సుమారు ₹1.76 లక్షల కోట్లు

C) సుమారు ₹5 లక్షల కోట్లు

D) సుమారు ₹9.07 లక్షల కోట్లు

Answer: B

Explanation: ధర మరియు ప్రాసెస్ సమర్థత కారణంగా సుమారు ₹1,76,411.46 కోట్ల (₹1.76 లక్షల కోట్లు) నికర సామాజిక ఆదా జరిగినట్లు IIT ఢిల్లీ అధ్యయనం అంచనా వేసింది.

---

Q4. GeM ప్లాట్‌ఫారమ్‌లో లావాదేవీ ఛార్జీలకు (Transaction charges) సంబంధించి ఈ క్రింది వాటిలో సరైనది ఏది? [Moderate]

A) అన్ని లావాదేవీలకు 1% స్థిరమైన ఛార్జీ ఉంటుంది.

B) ₹5 లక్షల లోపు ఆర్డర్లకు మాత్రమే ఛార్జీలు ఉండవు.

C) ₹10 లక్షల లోపు ఆర్డర్లకు లావాదేవీ ఛార్జీల నుండి మినహాయింపు ఉంది.

D) MSE లకు మాత్రమే లావాదేవీ ఛార్జీలు ఉండవు, ఇతరులకు ఉంటాయి.

Answer: C

Explanation: ఈజ్ ఆఫ్ డూయింగ్ బిజినెస్ ను మెరుగుపరచడానికి, ₹10 లక్షల వరకు ఉన్న ఆర్డర్‌లను లావాదేవీ ఛార్జీల నుండి మినహాయించారు, దీనివల్ల 97% ఆర్డర్లకు ఛార్జీలు పడవు.

---

Q5. GeM లో క్యుములేటివ్ GMV సాధనకు సంబంధించి కాలక్రమం ఎలా ఉంది? [Moderate]

A) మొదటి పది లక్షల కోట్లకు రెండేళ్లు, తర్వాతి పది లక్షల కోట్లకు ఎనిమిదేళ్లు పట్టింది.

B) మొదటి పది లక్షల కోట్లకు ఐదేళ్లు, తర్వాతి పది లక్షల కోట్లకు ఐదేళ్లు పట్టింది.

C) మొదటి పది లక్షల కోట్లకు ఎనిమిదేళ్లకు పైగా పట్టగా, తర్వాతి పది లక్షల కోట్లకు కేవలం రెండేళ్లలోపే పట్టింది.

D) మొదటి ఐదు లక్షల కోట్లకు మాత్రమే ఎక్కువ సమయం పట్టింది, తర్వాత స్థిరంగా పెరిగింది.

Answer: C

Explanation: ప్లాట్‌ఫారమ్ మొదటి ₹10 లక్షల కోట్ల క్యుములేటివ్ GMV సాధించడానికి ఎనిమిదేళ్లకు పైగా సమయం తీసుకోగా, తదుపరి ₹10 లక్షల కోట్ల మైలురాయిని కేవలం రెండేళ్లలోపే చేరుకుంది.

---

Q6. GeM లో పబ్లిక్ ప్రొక్యూర్‌మెంట్ ప్రక్రియలో ఆర్డర్ స్ప్లిట్టింగ్ మరియు కార్టెలైజేషన్ వంటి మోసాలను గుర్తించడానికి ప్రధానంగా దేనిని ఉపయోగిస్తున్నారు? [Tricky]

A) కంప్ట్రోలర్ అండ్ ఆడిటర్ జనరల్ (CAG) డైరెక్ట్ మానిటరింగ్ సిస్టమ్

B) బ్లాక్ చైన్ టెక్నాలజీ ఆధారిత స్మార్ట్ కాంట్రాక్ట్స్

C) కృత్రిమ మేధస్సు (AI) మరియు మెషిన్ లెర్నింగ్ (ML) సాధనాలు

D) మ్యాన్యువల్ విజిలెన్స్ కమీషన్ ఆడిటింగ్

Answer: C

Explanation: కార్టెలైజేషన్, కుమ్మక్కు కావడం మరియు ఆర్డర్ స్ప్లిట్టింగ్ వంటి మోసాలను గుర్తించడానికి GeM ఆన్లైన్ వేదికలో AI మరియు ML సాధనాలను విస్తృతంగా వాడుతున్నారు.

---

Q7. GeM సాధించిన విజయాలలో సూక్ష్మ మరియు చిన్న తరహా పరిశ్రమల (MSEs) పాత్రకు సంబంధించి సరైన గణాంకం ఏది? [Tricky]

A) GeM లో జరిగిన మొత్తం GMV లో MSE ల వాటా కేవలం 10% మాత్రమే.

B) GeM క్యుములేటివ్ GMV లో MSE లు దాదాపు 45.6% వాటాతో ₹9.07 లక్షల కోట్ల ఆర్డర్లను పూర్తి చేశాయి.

C) కేవలం స్టార్టప్‌లు మాత్రమే 50% వాటాను సాధించాయి.

D) మహిళల నేతృత్వంలోని MSE లకు GeM లో ఎలాంటి ప్రాతినిధ్యం లేదు.

Answer: B

Explanation: సమ్మిళిత ప్రభుత్వ సేకరణలో భాగంగా మొత్తం వ్యాపారంలో 45.6 శాతం (అంటే ₹9.07 లక్షల కోట్లు) MSE ల ద్వారానే జరిగింది.

---

Q8. ఈ క్రింది ప్లాట్‌ఫారమ్ లలో ఏది అంతర్జాతీయ స్థాయిలో GeM కి ప్రత్యామ్నాయంగా/పోటీగా పబ్లిక్ ప్రొక్యూర్‌మెంట్ లో ముందుంది? [Tricky]

A) అమెజాన్ బిజినెస్ (Amazon Business)

B) దక్షిణ కొరియా కి చెందిన కోనెప్స్ (KONEPS)

C) చైనా కి చెందిన అలీబాబా బి 2 బి (Alibaba B2B)

D) ఐరోపా సమాఖ్య కు చెందిన యూరోమార్ట్ (EuroMart)

Answer: B

Explanation: ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రభుత్వ ఈ-కామర్స్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లలో దక్షిణ కొరియాకు చెందిన KONEPS మరియు సింగపూర్ కి చెందిన GeBIZ ప్రసిద్ధమైనవి. భారతదేశపు GeM వీటికి సమర్థవంతమైన పోటీగా ఎదుగుతోంది.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

గవర్నమెంట్ ఈ-మార్కెట్‌ప్లేస్ (GeM) ని ప్రారంభించినప్పుడు అప్పటివరకు ఉన్న ఏ పాత ప్రభుత్వ సంస్థను రద్దు చేసి దాని స్థానంలో GeM ని తీసుకువచ్చారు?

A) సెంట్రల్ పబ్లిక్ ప్రొక్యూర్‌మెంట్ పోర్టల్ (CPPP)

B) డైరెక్టరేట్ జనరల్ ఆఫ్ సప్లైస్ అండ్ డిస్పోజల్స్ (DGS&D)

C) నేషనల్ ఇన్ఫర్మాటిక్స్ సెంటర్ (NIC) ఇ-టెండరింగ్ సిస్టమ్

D) బ్యూరో ఆఫ్ ఇండియన్ స్టాండర్డ్స్ ప్రొక్యూర్‌మెంట్ సెల్

Answer: B

Explanation: పాతదైన డైరెక్టరేట్ జనరల్ ఆఫ్ సప్లైస్ అండ్ డిస్పోజల్స్ (DGS&D) వ్యవస్థను రద్దు చేసి, దాని స్థానంలో ఆధునిక మరియు పారదర్శకమైన GeM ను 2016 లో ప్రారంభించారు.

---

PYQ 2:

గవర్నమెంట్ ఈ-మార్కెట్‌ప్లేస్ (GeM) కి సంబంధించి ఈ క్రింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. ఇది కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తుంది.
2. పదేళ్లలో ఇది ₹20 లక్షల కోట్ల క్యుములేటివ్ గ్రాస్ మర్చండైజ్ వాల్యూ (GMV) ను సాధించింది.
3. ఈ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లో ₹10 లక్షల లోపు ఆర్డర్లపై విక్రేతలకు ఎలాంటి లావాదేవీ రుసుము (transaction fee) పడదు.

పైన పేర్కొన్న వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 2 మరియు 3 మాత్రమే

C) 1 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: B

Explanation: వాక్యం 1 తప్పు ఎందుకంటే GeM వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తుంది. వాక్యాలు 2 మరియు 3 వాస్తవంగా సరైనవి.

---

PYQ 3:

ప్రతిపాదన (Assertion - A): భారత ప్రభుత్వం పబ్లిక్ ప్రొక్యూర్‌మెంట్ ప్రక్రియలో GeM ద్వారా MSE ల (సూక్ష్మ, చిన్న పరిశ్రమల) భాగస్వామ్యాన్ని విజయవంతంగా ప్రోత్సహించింది.

కారణం (Reason - R): మొత్తం GeM లావాదేవీలలో సుమారు 45.6% వాటాతో MSE లు అత్యధిక ఆర్డర్లను పూర్తి చేశాయి.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కి సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు కానీ R సరైనది.

Answer: A

Explanation: ప్రభుత్వం సూక్ష్మ మరియు చిన్న తరహా పరిశ్రమలకు (MSEs) ప్రాధాన్యత ఇస్తుండటం వల్లే, GeM లో వారి వ్యాపార వాటా మొత్తం లావాదేవీలలో 45.6% నికి (₹9.07 లక్షల కోట్లు) చేరుకుంది.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారత ప్రభుత్వ కొనుగోళ్ల (Public Procurement) రంగంలో పారదర్శకతను పెంచడంలో మరియు సూక్ష్మ, చిన్న, మధ్య తరహా పరిశ్రమల (MSME) కు అవకాశాలు కల్పించడంలో గవర్నమెంట్ ఈ-మార్కెట్‌ప్లేస్ (GeM) పాత్రను విశ్లేషించండి.

గవర్నమెంట్ ఈ-మార్కెట్‌ప్లేస్ (GeM) భారతదేశ పబ్లిక్ ప్రొక్యూర్‌మెంట్ ముఖచిత్రాన్ని సమూలంగా మార్చేసింది. పదేళ్లలో ఇది పారదర్శకమైన విధానాల ద్వారా ₹20 లక్షల కోట్ల లావాదేవీలను (GMV) చేరుకోవడం దీని విజయానికి నిదర్శనం. గతంలో టెండర్ల ప్రక్రియలో ఉన్న అవినీతి, జాప్యం మరియు పెద్ద కంపెనీల గుత్తాధిపత్యాన్ని GeM బద్దలుకొట్టింది.

GeM రాకతో సూక్ష్మ, చిన్న తరహా పరిశ్రమలకు (MSEs) ప్రభుత్వ ఆర్డర్లు దక్కించుకోవడం సులభమైంది. మొత్తం ₹20 లక్షల కోట్ల వ్యాపారంలో 45.6% (అంటే ₹9.07 లక్షల కోట్లు) వాటాను MSEలు దక్కించుకోవడం సమ్మిళిత వృద్ధికి ఉదాహరణ. అంతేకాకుండా 2.24 లక్షల మంది మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలు మరియు సుమారు 42 వేల స్టార్టప్‌లు ఈ వేదిక ద్వారా లబ్ధి పొందారు. IIT ఢిల్లీ నివేదిక ప్రకారం GeM కారణంగా ధరల స్థిరీకరణ జరిగి దేశానికి దాదాపు ₹1.76 లక్షల కోట్ల నికర సామాజిక ఆదా జరిగింది.

ముగింపుగా, రాబోయే రోజుల్లో ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) వాడకం ద్వారా కార్టెలైజేషన్ వంటి మోసాలను అడ్డుకుంటూ 'వికసిత్ భారత్' నిర్మాణంలో GeM మరింత కీలకపాత్ర పోషించనుంది.

---

Question 2 (250 words): డిజిటల్ గవర్నెన్స్ లో భాగంగా భారతదేశం సాధించిన అతిపెద్ద విజయాల్లో GeM ఒకటి. ఈ ప్లాట్‌ఫారమ్ పదేళ్ల ప్రయాణాన్ని, ఇది సాధించిన ఆర్థిక సామాజిక ప్రయోజనాలను అంచనా వేయండి. అలాగే భవిష్యత్తులో ఇది ఎదుర్కొనే సవాళ్లను తెలపండి.

ఆగస్టు 2026 నాటికి పదేళ్లు పూర్తి చేసుకున్న గవర్నమెంట్ ఈ-మార్కెట్‌ప్లేస్ (GeM) డిజిటల్ ఇండియా మరియు గుడ్ గవర్నెన్స్ (సత్పాలన) లక్ష్యాలకు ఒక అద్భుతమైన ఉదాహరణ. 2016 లో వాణిజ్య మంత్రిత్వ శాఖ కింద ప్రారంభమైన ఈ సంస్థ, నేడు ₹20 లక్షల కోట్ల క్యుములేటివ్ గ్రాస్ మర్చండైజ్ వాల్యూ (GMV) సాధించే స్థాయికి ఎదిగింది.

ఆర్థిక మరియు సామాజిక ప్రయోజనాలు: మొదటి ₹10 లక్షల కోట్ల లావాదేవీలు జరగడానికి ఎనిమిదేళ్లు పట్టగా, తర్వాతి ₹10 లక్షల కోట్లు కేవలం రెండేళ్లలోపే జరగడం దీని వేగవంతమైన స్వీకార రేటును (adoption rate) తెలియజేస్తుంది. IIT ఢిల్లీ సర్వే ప్రకారం, ఈ వేదిక ద్వారా ధరలలో వ్యత్యాసాలు తగ్గి ప్రభుత్వ ఖజానాకు దాదాపు ₹1.76 లక్షల కోట్ల సామాజిక ఆదా జరిగింది. సామాజిక కోణంలో చూస్తే, ఇందులో నమోదైన మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలు (2.24 లక్షల మంది), స్టార్టప్ లు (42,242) మరియు చిన్న తరహా పరిశ్రమలు అత్యధికంగా లబ్ధి పొందాయి.

పాలనాపరమైన ప్రయోజనాలు: కొనుగోలు విధానంలో మానవ ప్రమేయాన్ని తగ్గించి, టెక్నాలజీ ద్వారా పారదర్శకతను పెంచింది. ₹10 లక్షల లోపు ఆర్డర్లపై ఎలాంటి లావాదేవీ రుసుము లేకపోవడం (97% ఆర్డర్లకు ఫీజు లేదు) ఈజ్ ఆఫ్ డూయింగ్ బిజినెస్ కు తోడ్పడింది.

సవాళ్లు మరియు ముందున్న మార్గం: ఎంత సాంకేతికత ఉన్నప్పటికీ, సిండికేట్ గా మారి ధరలు పెంచడం (Cartelisation) లేదా పెద్ద ఆర్డర్లను చిన్నవిగా విభజించడం (Order splitting) వంటి సవాళ్లు ఇంకా ఉన్నాయి. భవిష్యత్తులో ఈ మోసాలను అరికట్టడానికి GeM ప్రస్తుతం వినియోగిస్తున్న AI మరియు మెషిన్ లెర్నింగ్ (ML) సాధనాలను మరింత పటిష్టం చేయాలి. స్థానిక సంస్థల కొనుగోళ్లను పూర్తిస్థాయిలో అనుసంధానించడం ద్వారా పబ్లిక్ ప్రొక్యూర్‌మెంట్ లో GeM అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలను అధిగమించగలదు.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: Students often confuse the nodal ministry of GeM with the Ministry of Finance or Ministry of Electronics & IT (MeitY). The correct fact is that it operates under the Ministry of Commerce & Industry.
• Trap 2: A common wrong assumption is that GeM charges a heavy flat fee for all sellers to maintain the platform. The reality is 97% of all orders (up to ₹10 lakh) attract no transaction fee, and the maximum fee is capped at ₹3 lakh.
• Trap 3: Many students miss the exact cumulative GMV milestone when answering questions on this topic. Always remember that the milestone celebrated in August 2026 is ₹20 Lakh Crore, not ₹10 Lakh Crore.

---

🧭 Exam Tip

• Prelims: ఎగ్జామినర్లు ఖచ్చితమైన డేటా పై దృష్టి పెడతారు. నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ (వాణిజ్య మంత్రిత్వ శాఖ), పదేళ్ల వార్షికోత్సవం తేదీ (ఆగస్టు 2026), క్యుములేటివ్ GMV (₹20 లక్షల కోట్లు), మరియు IIT ఢిల్లీ నివేదించిన నికర సామాజిక ఆదా (₹1.76 లక్షల కోట్లు) వంటి గణాంకాలను గుర్తుంచుకోండి.
• Mains: UPSC GS Paper 2 (Governance) మరియు GS Paper 3 (Economy) లో MSME ల వృద్ధికి సంబంధించిన ప్రశ్నలకు "GeM ద్వారా 45.6% కొనుగోళ్లు MSE ల నుంచే జరిగాయి" అనే పాయింట్ ను సమ్మిళిత వృద్ధికి (Inclusive growth) ఉదాహరణగా రాయవచ్చు.
• Interview: పరిపాలనలో కృత్రిమ మేధస్సు (AI) వాడకం గురించి అడిగినప్పుడు, GeM లో కార్టెలైజేషన్ నిరోధించడానికి AI వాడకాన్ని ఉత్తమ ఉదాహరణగా చెప్పవచ్చు.
• High-Probability Prediction: రాబోయే స్టేట్ పీఎస్సీ (State PSC) లేదా UPSC ప్రిలిమ్స్ లో GeM ట్రాన్సాక్షన్ ఫీజు మినహాయింపు మరియు MSE ల వాటా పై బహుళ-వాక్యాల (Statement-based) ప్రశ్న వచ్చే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంది.