తెలంగాణ సమాచార సాంకేతిక, పరిశ్రమల శాఖ మంత్రి డి. శ్రీధర్ బాబు హైదరాబాద్లోని హైటెక్స్ (HITEX) ఎగ్జిబిషన్ సెంటర్లో ‘హైప్లెక్స్ 2026’ (HIPLEX 2026) ఎక్స్పోను ప్రారంభించారు. ఇది దక్షిణ మరియు మధ్య భారతదేశంలో అతిపెద్ద ప్లాస్టిక్స్ ప్రదర్శనగా, భారతదేశంలో మూడవ అతిపెద్ద ఎక్స్పోగా నిలిచింది. తెలంగాణను ప్లాస్టిక్, పాలిమర్ తయారీకి ప్రధాన కేంద్రంగా తీర్చిదిద్దడంలో ప్రభుత్వంతో భాగస్వాములు కావాలని ఆయన పరిశ్రమల భాగస్వాములకు పిలుపునిచ్చారు. ఈ రంగాన్ని భారత ఆర్థిక రంగానికి, ఉపాధి కల్పనకు కీలక చోదక శక్తిగా ఆయన అభివర్ణించారు.
తెలంగాణ ఐటీ, పరిశ్రమల శాఖ మంత్రి డి. శ్రీధర్ బాబు HIPLEX 2026 అంతర్జాతీయ ప్లాస్టిక్స్ ఎక్స్పోను ప్రారంభించారు. ప్లాస్టిక్స్ మరియు పాలిమర్స్ రంగం భారతదేశ ఆర్థిక వృద్ధికి కీలక ఇంజిన్ అని ఆయన పేర్కొన్నారు. తెలంగాణను ప్లాస్టిక్ తయారీకి సురక్షితమైన, స్థిరమైన హబ్గా అభివృద్ధి చేయడానికి ప్రభుత్వం పరిశ్రమలకు పూర్తి మద్దతు ఇస్తుందని హామీ ఇచ్చారు.
ఈ నాలుగు రోజుల అంతర్జాతీయ ప్రదర్శన 2026 ఆగస్టు 7 నుండి 10 వరకు హైదరాబాద్లోని హైటెక్స్ ఎగ్జిబిషన్ సెంటర్లో జరిగింది. 26,000 చదరపు మీటర్ల విస్తీర్ణంలో 7 ఎగ్జిబిషన్ హాల్స్లో ఈ కార్యక్రమాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.
భారతదేశంలో తలసరి ప్లాస్టిక్ వినియోగం సంవత్సరానికి కేవలం 7 కేజీలు మాత్రమే, కాగా చైనాలో ఇది 24 కేజీలుగా ఉంది. అయితే, వినియోగించిన ప్లాస్టిక్లో సుమారు 60% రీసైక్లింగ్ చేస్తూ భారతదేశం ప్రపంచంలోనే అగ్రగామిగా నిలిచింది.
Core Concept: Extended Producer Responsibility (EPR) & Plastic Waste Management
Q1. HIPLEX 2026 అంతర్జాతీయ ప్లాస్టిక్స్ ఎక్స్పో ఏ నగరంలో నిర్వహించబడింది? [Easy]
A) బెంగళూరు
B) చెన్నై
C) హైదరాబాద్
D) విశాఖపట్నం
Answer: C
Explanation: HIPLEX 2026 హైదరాబాద్లోని హైటెక్స్ (HITEX) ఎగ్జిబిషన్ సెంటర్లో జరిగింది.
Q2. HIPLEX 2026 ఎక్స్పోను ఏ సంస్థ ప్రధానంగా నిర్వహించింది? [Easy]
A) FICCI
B) TAAPMA
C) CII
D) ASSOCHAM
Answer: B
Explanation: ఈ ప్రదర్శనను తెలంగాణ అండ్ ఆంధ్ర ప్లాస్టిక్స్ మ్యానుఫ్యాక్చరర్స్ అసోసియేషన్ (TAAPMA) నిర్వహించింది.
Q3. భారతదేశంలో ప్లాస్టిక్ పరిశ్రమకు సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: [Moderate]
1. భారత ప్లాస్టిక్ పరిశ్రమ వార్షిక వృద్ధి రేటు 6-9 శాతంగా ఉంది.
2. భారతదేశంలో తలసరి ప్లాస్టిక్ వినియోగం చైనా కంటే ఎక్కువ.
ఏ ప్రకటన సరైనది?
A) 1 మాత్రమే
B) 2 మాత్రమే
C) 1 మరియు 2 రెండూ
D) ఏదీ కాదు
Answer: A
Explanation: భారత ప్లాస్టిక్ పరిశ్రమ 6-9% వృద్ధి చెందుతోంది. అయితే భారత తలసరి వినియోగం (7 కేజీలు) చైనా (24 కేజీలు) కంటే తక్కువ.
Q4. ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాల నిర్వహణ నిబంధనలు భారతదేశంలో ఏ చట్టం కింద నోటిఫై చేయబడ్డాయి? [Moderate]
A) కర్మాగారాల చట్టం, 1948
B) పర్యావరణ పరిరక్షణ చట్టం, 1986
C) నీటి కాలుష్య నివారణ చట్టం, 1974
D) ప్రజా బాధ్యత భీమా చట్టం, 1991
Answer: B
Explanation: ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాల నిర్వహణ నిబంధనలు పర్యావరణ పరిరక్షణ చట్టం, 1986 కింద రూపొందించబడ్డాయి.
Q5. HIPLEX 2026 లో పేర్కొన్న ప్రకారం, భారతదేశం తాను వినియోగించే ప్లాస్టిక్లో ఎంత శాతాన్ని రీసైక్లింగ్ చేస్తోంది? [Moderate]
A) దాదాపు 20%
B) దాదాపు 40%
C) దాదాపు 60%
D) దాదాపు 90%
Answer: C
Explanation: ప్లాస్టిండియా ఫౌండేషన్ ప్రకారం భారతదేశం తాను వినియోగించే ప్లాస్టిక్లో దాదాపు 60% రీసైక్లింగ్ చేస్తోంది.
Q6. విస్తరించిన ఉత్పత్తిదారు బాధ్యత (EPR) కింద క్రింది వారిలో ఎవరికి ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాల సేకరణ బాధ్యత ఉంటుంది? [Tricky]
A) వినియోగదారులకు మాత్రమే
B) స్థానిక సంస్థలకు మాత్రమే
C) ఉత్పత్తిదారులు, దిగుమతిదారులు మరియు బ్రాండ్ యజమానులకు (PIBOs)
D) కేవలం రీసైక్లింగ్ యూనిట్లకు మాత్రమే
Answer: C
Explanation: EPR నిబంధనల ప్రకారం ప్లాస్టిక్ ఉత్పత్తిదారులు, దిగుమతిదారులు మరియు బ్రాండ్ యజమానులదే (PIBOs) సేకరణ బాధ్యత.
Q7. తెలుగు రాష్ట్రాల్లో పాలిమర్ వినియోగ లక్ష్యానికి సంబంధించి సరైన ప్రతిపాదన ఏది? [Tricky]
A) 2030 నాటికి 2 మిలియన్ టన్నులకు పెంచడం
B) 2025 నాటికి 5 మిలియన్ టన్నులకు పెంచడం
C) 2028 నాటికి పాలిమర్ వినియోగాన్ని సున్నా చేయడం
D) 2030 నాటికి 10 మిలియన్ టన్నుల ఎగుమతి సాధించడం
Answer: A
Explanation: తెలంగాణ మరియు ఆంధ్రప్రదేశ్లలో ప్రస్తుత 1.3 మిలియన్ టన్నుల వినియోగాన్ని 2030 నాటికి 2 మిలియన్ టన్నులకు పెంచాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.
Q8. ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలను ఉపయోగించి రోడ్లు మరియు రైల్వే స్లీపర్లు తయారు చేసే సాంకేతికతను ఏ విభాగాంలో ప్రదర్శించారు? [Tricky]
A) గ్రీన్ హౌస్ పెవిలియన్
B) రీసైక్లింగ్ పెవిలియన్
C) ఐటీ ఎక్స్పో
D) ఆటోమోటివ్ విభాగం
Answer: B
Explanation: HIPLEX 2026 లోని 'రీసైక్లింగ్ పెవిలియన్' లో వ్యర్థ ప్లాస్టిక్ ద్వారా రోడ్లు, రైల్వే స్లీపర్లు, బెంచీలు తయారుచేసే సాంకేతికతలను ప్రదర్శించారు.
PYQ 1:
భారతదేశంలో ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాల నిర్వహణ నిబంధనలు, 2016 ప్రకారం క్రింది వాటిలో ఏది నిజం?
A) ఏకవినియోగ ప్లాస్టిక్లపై ఎటువంటి పరిమితులు లేవు.
B) విస్తరించిన ఉత్పత్తిదారు బాధ్యత (EPR) భావన పరిచయం చేయబడింది.
C) ప్లాస్టిక్ సంచుల తయారీ పరిమాణంపై ఎటువంటి నిబంధన లేదు.
D) వీధి వ్యాపారులు ప్లాస్టిక్ ఉపయోగించడం పూర్తిగా ఉచితం.
Answer: B
Explanation: 2016 నిబంధనలు ఉత్పత్తిదారులకు విస్తరించిన ఉత్పత్తిదారు బాధ్యత (EPR) ని చట్టబద్ధం చేశాయి.
PYQ 2:
క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
1. రాజ్యాంగం ప్రకారం పరిశ్రమలు కేంద్ర జాబితా పరిధిలోకి వస్తాయి.
2. పర్యావరణ పరిరక్షణ మరియు అటవీ సంరక్షణ అంశాలు ఉమ్మడి జాబితాలో ఉన్నాయి.
3. ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాల నిర్వహణ కేంద్ర కాలుష్య నియంత్రణ మండలి (CPCB) పర్యవేక్షణలో ఉంటుంది.
పైన పేర్కొన్న ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?
A) 1 మరియు 2 మాత్రమే
B) 2 మరియు 3 మాత్రమే
C) 1 మరియు 3 మాత్రమే
D) 1, 2 మరియు 3
Answer: B
Explanation: రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం పరిశ్రమలు రాష్ట్ర జాబితా (Entry 24) లో ఉన్నాయి. కాబట్టి 1వ ప్రకటన తప్పు. 2 మరియు 3 సరియైనవి.
PYQ 3:
క్రింది వాటిని జతపరచండి:
(a) పర్యావరణ పరిరక్షణ చట్టం -- 1. 2022
(b) ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాల నిర్వహణ నిబంధనలు -- 2. 1986
(c) సమగ్ర ఏకవినియోగ ప్లాస్టిక్ నిషేధం -- 3. 2016
సరియైన కోడ్ ఎంచుకోండి:
A) a-2, b-3, c-1
B) a-1, b-2, c-3
C) a-3, b-1, c-2
D) a-2, b-1, c-3
Answer: A
Explanation: పర్యావరణ పరిరక్షణ చట్టం 1986 లో, ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాల నిర్వహణ నిబంధనలు 2016 లో, మరియు ఏకవినియోగ ప్లాస్టిక్ నిషేధం 2022 లో వచ్చాయి.
Question 1 (150 words): భారతదేశంలో సర్క్యులర్ ఎకానమీ సాధనలో ప్లాస్టిక్ రీసైక్లింగ్ పరిశ్రమ యొక్క ప్రాముఖ్యతను వివరించండి.
భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలో సుస్థిర అభివృద్ధిని సాధించడానికి సర్క్యులర్ ఎకానమీ అత్యంత కీలకమైనది. దేశంలో ప్లాస్టిక్ పరిశ్రమ ₹4.5 లక్షల కోట్ల విలువ కలిగి ఉండటమే కాకుండా సుమారు 55 లక్షల మందికి ప్రత్యక్షంగా ఉపాధిని కల్పిస్తోంది. ప్రస్తుతం భారతదేశం తాను వినియోగించే ప్లాస్టిక్లో దాదాపు 60% రీసైక్లింగ్ చేస్తూ ప్రపంచ స్థాయి బెంచ్మార్క్ను నమోదు చేసింది.
ఈ రంగం కేవలం వ్యర్థాల నిర్వహణకే పరిమితం కాకుండా, రీసైకిల్ చేసిన ప్లాస్టిక్తో రోడ్లు, రైల్వే స్లీపర్లు, మరియు దుస్తులు తయారు చేయడం ద్వారా వనరుల పునర్వినియోగాన్ని పెంచుతోంది. విస్తరించిన ఉత్పత్తిదారు బాధ్యత (EPR) అమలు ద్వారా ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాల సేకరణ మెరుగవుతోంది.
ముగింపుగా, పరిశ్రమలకు సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, గ్రీన్ మ్యానుఫ్యాక్చరింగ్ పద్ధతులు మరియు క్లస్టర్ మౌలిక వసతులు కల్పించడం ద్వారా భారతదేశం ప్లాస్టిక్ రీసైక్లింగ్లో గ్లోబల్ హబ్గా మారగలదు.
Question 2 (250 words): ప్లాస్టిక్ మరియు పాలిమర్ తయారీ రంగంలో తెలంగాణ రాష్ట్రం ఎదుర్కొంటున్న అవకాశాలు మరియు సవాళ్లను విశ్లేషించండి. పరిశ్రమల భాగస్వామ్యం ద్వారా దీనిని ఎలా అధిగమించవచ్చు?
తెలంగాణ రాష్ట్రం ఇప్పటికే ఐటీ, ఫార్మా, డిఫెన్స్ మరియు లైఫ్ సైన్సెస్ రంగాలలో అగ్రగామిగా నిలిచింది. HIPLEX 2026 వేదికగా ప్రభుత్వం ప్రకటించినట్లుగా, ఈ విజయాన్ని ప్లాస్టిక్ మరియు పాలిమర్ తయారీ రంగంలో పునరావృతం చేయడానికి బలమైన అవకాశాలు ఉన్నాయి. రాష్ట్రంలో ప్రస్తుతం దాదాపు 2 లక్షల కుటుంబాలు ఈ పరిశ్రమపై ఆధారపడి ఉన్నాయి.
అవకాశాలు: తెలంగాణ వద్ద మౌలిక సదుపాయాలు, నిరంతర విద్యుత్ సరఫరా, ప్రాసెస్ చేసిన పాలిమర్ల వినియోగం పెరగడం వంటి సానుకూలతలు ఉన్నాయి. 2030 నాటికి తెలుగు రాష్ట్రాల్లో 2 మిలియన్ టన్నుల పాలిమర్ వినియోగ లక్ష్యం పెట్టుకోవడం ఆర్థిక వృద్ధికి దోహదపడుతుంది.
సవాళ్లు: కడిగిన ముడి చమురు ధరల హెచ్చుతగ్గులు, సరఫరా గొలుసు అంతరాయాలు, సమర్థవంతమైన వ్యర్థాల సేకరణ లేకపోవడం మరియు సంప్రదాయ తయారీ పద్ధతులు ప్రధాన సవాళ్లుగా ఉన్నాయి. MSME రంగానికి తగినంత ఆర్థిక మద్దతు మరియు రీసైక్లింగ్ ప్లాంట్ల కొరత ఉంది.
పరిశ్రమల భాగస్వామ్యం - మార్గం:
1. రీసైక్లింగ్ క్లస్టర్లు: AIPMA ప్రతిపాదించినట్లు 250 ఎకరాల్లో రీసైక్లింగ్ క్లస్టర్ మరియు CETP ల ఏర్పాటు.
2. గ్రీన్ టెక్నాలజీ: ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాల రీసైక్లింగ్ మరియు బయో-పాలిమర్ల వినియోగాన్ని పెంచడం.
3. విధాన మద్దతు: TG-iPASS ద్వారా వేగవంతమైన అనుమతులు మరియు నైపుణ్యాభివృద్ధి శిక్షణ ఇవ్వడం.
ప్రభుత్వం మరియు పరిశ్రమలు భాగస్వాములుగా పనిచేస్తే తెలంగాణ ప్లాస్టిక్ తయారీకి ఆదర్శవంతమైన కేంద్రంగా ఎదుగుతుంది.