కోల్‌కతాలో నెక్స్ట్-జనరేషన్ పెట్రోల్ వెసెల్ 'శ్రుతి'ని ప్రారంభించిన భారత నౌకాదళం

What Happened

భారత నౌకాదళ సామర్థ్యాలను పెంచే దిశగా, 11 ఆగస్టు 2026న నెక్స్ట్-జనరేషన్ ఆఫ్‌షోర్ పెట్రోల్ వెసెల్ (NGOPV) 'శ్రుతి' (యార్డ్ 3037) అధికారికంగా ప్రారంభించబడింది. వార్‌షిప్ ప్రొడక్షన్ & అక్విజిషన్ కంట్రోలర్ వైస్ అడ్మిరల్ సంజయ్ సాధు సమక్షంలో శ్రీమతి మనికా సాధు ఈ నౌకను లాంచ్ చేశారు. ఇది పూర్తిగా స్వదేశీ డిజైన్ మరియు సాంకేతికతతో నిర్మించబడిన అత్యాధునిక నౌక.

When & Where

ఈ ప్రయోగం 11 ఆగస్టు 2026న పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని కోల్‌కతాలో ఉన్న గార్డెన్ రీచ్ షిప్‌బిల్డర్స్ అండ్ ఇంజనీర్స్ లిమిటెడ్ (GRSE) లో జరిగింది. భారతీయ సముద్ర మార్గాల్లో నిఘా పటిష్టం చేయడానికి మరియు బంగాళాఖాతం, హిందూ మహాసముద్రంలో వ్యూహాత్మక పట్టు సాధించడానికి ఈ ప్రాంతం కీలకం.

Who Is Involved

• భారత రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (MoD): ఈ నౌకల నిర్మాణానికి నిధులు మరియు కాంట్రాక్టును ఆమోదించిన నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
• భారత నౌకాదళం (Indian Navy): ఈ నౌకల వినియోగదారు మరియు సముద్ర భద్రతా నిర్వాహక దళం.
• GRSE (కోల్‌కతా): ఈ ప్రాజెక్ట్‌లో 4 NGOPV లను నిర్మిస్తున్న ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ.
• GSL (గోవా): ఇదే ప్రాజెక్ట్ కింద 7 NGOPV లను నిర్మిస్తున్న ప్రధాన షిప్‌యార్డ్ సంస్థ.

How It Works

1. గస్తీ మరియు నిఘా: సుదీర్ఘ తీరప్రాంతం మరియు ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలి (EEZ) వెంబడి శత్రువుల చొరబాటును గుర్తించడానికి అత్యాధునిక రాడార్లు మరియు సెన్సార్లను ఉపయోగిస్తుంది.
2. యాంటీ-పైరసీ ఆపరేషన్స్: సముద్ర దొంగల ముప్పును ఎదుర్కోవడానికి మరియు వాణిజ్య నౌకలకు రక్షణ కల్పించడానికి శీఘ్ర ప్రతిస్పందన బృందాలతో వ్యవహరిస్తుంది.
3. HADR మిషన్లు: ప్రకృతి వైపరీత్యాలు (తుఫాన్లు, సునామీలు) సంభవించినప్పుడు మానవతా సహాయం మరియు విపత్తు ఉపశమన (HADR) చర్యలను వేగవంతం చేస్తుంది.
4. సుదీర్ఘ ప్రయాణ సామర్థ్యం: 3,000 టన్నుల బరువుతో, 8,500 నాటికల్ మైళ్ల దూరం నిరంతరాయంగా ప్రయాణించి సముద్రంలో ఎక్కువ కాలం గస్తీ కాయగలదు.

Why It Matters

ఈ ప్రాజెక్ట్ భారతదేశం యొక్క 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' (స్వయం సమృద్ధి) విధానానికి ఒక అద్భుత ఉదాహరణ. రక్షణ రంగంలో దిగుమతులను తగ్గించి, స్థానిక MSME లకు మరియు ఉపాధికి అవకాశాలు కల్పిస్తుంది. UPSC GS Paper 3 (భద్రత మరియు రక్షణ సాంకేతికత) పరంగా, మారుతున్న హిందూ మహాసముద్ర భౌగోళిక రాజకీయాల (Geopolitics) దృష్ట్యా బలమైన నౌకాదళం దేశ ఆర్థిక ప్రయోజనాలకు అత్యంత కీలకం.

Historical Background

• భారతదేశానికి చెందిన పాత తరం ఆఫ్‌షోర్ పెట్రోల్ నౌకలైన సుకన్య (Sukanya Class) మరియు సరయు (Saryu Class) నౌకల స్థానంలో ఈ అధునాతన నౌకలు రానున్నాయి.
• మార్చి 30, 2023న, రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ ₹9,781 కోట్లతో 11 NGOPV ల నిర్మాణానికి GSL మరియు GRSE లతో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.
• ఈ ఒప్పందం ద్వారా విదేశీ ఆధారిత నౌకల నుంచి స్వదేశీ తయారీ నౌకల వైపు భారతదేశం ఒక చారిత్రక అడుగు వేసింది.

Previous Related Events

• మార్చి 2026: GSL వద్ద ప్రాజెక్ట్‌లోని మొదటి నౌక 'శచీ' (యార్డ్ 1280) లాంచ్ చేయబడింది.
• మే 2026: GRSE వద్ద 'సంఘమిత్ర' అనే నౌక లాంచ్ చేయబడింది.
• మార్చి 2023: 11 NGOPV లతో పాటు, 6 నెక్స్ట్-జనరేషన్ మిస్సైల్ వెసెల్స్ (NGMV) కోసం కొచ్చిన్ షిప్‌యార్డ్‌తో ₹9,805 కోట్లకు ఒప్పందం కుదిరింది.

Static GK Connection

• ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలి (Exclusive Economic Zone - EEZ): UNCLOS (1982) ప్రకారం ఒక దేశం యొక్క తీరం నుండి 200 నాటికల్ మైళ్ల వరకు ఉన్న సముద్ర భాగం. ఈ ప్రాంతం రక్షణలో ఆఫ్‌షోర్ పెట్రోల్ వెసెల్స్ పాత్ర ముఖ్యమైనది.
• ఉర్సా మేజర్ నక్షత్రరాశి (Ursa Major): దీనిని గ్రేట్ బేర్ లేదా సప్తర్షి మండలం అని పిలుస్తారు. నావిగేషన్‌లో చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ఉన్నందున దీనిని 'శ్రుతి' నౌక చిహ్నంగా ఎంచుకున్నారు.

India & World Comparison

హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంతంలో (IOR) చైనా నౌకాదళం (PLAN) తన ప్రాబల్యాన్ని పెంచుకుంటున్న తరుణంలో, భారత నౌకాదళం తన సంఖ్యాపరమైన మరియు సాంకేతిక సామర్థ్యాలను వేగంగా మెరుగుపరుస్తోంది. స్వదేశీ యుద్ధనౌకల నిర్మాణంలో భారత్ ఇప్పుడు అమెరికా, రష్యా, ఫ్రాన్స్ మరియు చైనాల సరసన నిలబడే స్థాయికి చేరుకుంటోంది.

Future Impact

ఈ నౌకలు సెప్టెంబర్ 2026 నుండి అధికారికంగా నౌకాదళానికి డెలివరీ చేయబడతాయి. రాబోయే పదేళ్లలో, హిందూ మహాసముద్రం 'నెట్ సెక్యూరిటీ ప్రొవైడర్' గా భారతదేశం యొక్క ఇమేజ్ మరింత బలపడుతుంది. అంతేకాకుండా, గ్లోబల్ సౌత్ దేశాలకు యుద్ధనౌకలను ఎగుమతి చేసే సామర్థ్యాన్ని భారతదేశం సొంతం చేసుకునే అవకాశం ఉంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• 11 ఆగస్టు 2026న 'శ్రుతి' అనే NGOPV కోల్‌కతాలోని GRSEలో ప్రారంభించబడింది.
• శ్రుతి (Shruti) అనే పేరు నాలుగు వేదాలకు ప్రతీక.
• ఈ నౌక చిహ్నంలో ఉర్సా మేజర్ నక్షత్రరాశి, ఎరుపు-తెలుపు లైట్‌హౌస్ ఉంటాయి.
• మొత్తం 11 NGOPV ల కోసం ₹9,781 కోట్ల విలువైన ఒప్పందం 2023లో కుదిరింది.
• ఈ 11 నౌకల్లో 7 గోవా షిప్‌యార్డ్ (GSL) మరియు 4 GRSE నిర్మిస్తున్నాయి.
• నౌక డిస్‌ప్లేస్‌మెంట్ సుమారు 3,000 టన్నులు.
• నౌక గరిష్ట వేగం 23 నాట్స్, క్రూజింగ్ వేగం 14 నాట్స్.
• క్రూజింగ్ వేగంతో గరిష్ట పరిధి 8,500 నాటికల్ మైళ్లు.
• 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్'లో భాగంగా ఇవి పూర్తిగా స్వదేశీ డిజైన్‌తో తయారవుతున్నాయి.
• EEZ రక్షణ, పైరసీ నిరోధక, మరియు HADR మిషన్లలో వీటిని ఉపయోగిస్తారు.
• దీనికంటే ముందు మే 2026లో GRSE 'సంఘమిత్ర'ను ప్రారంభించింది.
• మొదటి NGOPV అయిన 'శచీ' మార్చి 2026లో GSL వద్ద లాంచ్ చేయబడింది.
• నౌకాదళ ఆధునికీకరణలో భాగంగా పాత సుకన్య, సరయు క్లాస్ నౌకల స్థానంలో ఇవి చేరతాయి.
• వార్‌షిప్ అక్విజిషన్ కంట్రోలర్ వైస్ అడ్మిరల్ సంజయ్ సాధు ఈ కార్యక్రమానికి హాజరయ్యారు.
• సెప్టెంబర్ 2026 నుండి ఈ నౌకల డెలివరీ ప్రారంభమవుతుంది.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: నెక్స్ట్-జనరేషన్ ఆఫ్‌షోర్ పెట్రోల్ వెసెల్స్ (NGOPV)

• Definition: సముద్రపు ఆర్థిక మండలాల్లో (EEZ) గస్తీ, రక్షణ, మరియు విపత్తు నిర్వహణ కోసం అత్యాధునిక సెన్సార్లతో డిజైన్ చేయబడిన నౌకలు.
• Constitutional / Legal Basis: కేంద్ర జాబితా ఎంట్రీ 1 & 2 (రక్షణ, సైనిక దళాలు) మరియు UNCLOS (సముద్ర చట్టాలపై ఐక్యరాజ్యసమితి కన్వెన్షన్).
• Scientific / Economic Principle: ఆఫ్‌షోర్ ఆస్తుల (చమురు బావులు, సముద్రపు కేబుల్స్) రక్షణ ద్వారా దేశ ఇంధన మరియు ఆర్థిక భద్రతను నిర్ధారించడం.
• How it connects to this event: 'శ్రుతి' అనేది భారత నౌకాదళం నిర్మిస్తున్న 11 NGOPV ల ప్రాజెక్ట్‌లో ఒక కీలకమైన నౌక.
• Origin & History: 2010 దశకం తరువాత పాతకాలపు గస్తీ నౌకలకు ప్రత్యామ్నాయంగా NGOPV ప్రాజెక్ట్ ప్రతిపాదించబడింది (2023లో ఒప్పందం).
• Key milestone 1: మార్చి 2023లో 11 NGOPV ల నిర్మాణానికి GSL మరియు GRSE లతో ₹9,781 కోట్లకు చారిత్రక ఒప్పందం.
• Key milestone 2: మార్చి 2026లో మొదటి NGOPV 'శచీ'ని విజయవంతంగా లాంచ్ చేయడం.
• Related Acts / Schemes / Treaties: మేక్ ఇన్ ఇండియా, డిఫెన్స్ అక్విజిషన్ ప్రొసీజర్ (DAP 2020), UNCLOS.
• Nodal Ministry / Body: భారత రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Defence).
• India-specific relevance: 7,516 కి.మీ సుదీర్ఘ తీరప్రాంతం మరియు 2 మిలియన్ చదరపు కి.మీ ల EEZ ని రక్షించడానికి ఇవి అత్యవసరం.
• Global comparison: అమెరికా కోస్ట్ గార్డ్ యొక్క 'కట్టర్' నౌకలు మరియు బ్రిటన్ యొక్క 'రివర్ క్లాస్' నౌకలతో సమానమైన ఆధునిక సామర్థ్యాలు కలిగి ఉన్నాయి.
• Data point: 11 నౌకల్లో 7 GSL వద్ద, 4 GRSE వద్ద నిర్మిస్తున్నారు.
• Common exam angle: నౌకల పేర్లు (శ్రుతి, శచీ), వాటి బిల్డర్స్ (GSL లేదా GRSE), నౌకల చిహ్నాలు (ఉర్సా మేజర్) మరియు వాటి ఉద్దేశ్యం గురించి అడుగుతారు.
• Easy memory hook: "GSL = 7, GRSE = 4" (Total 11 NGOPVs). 'శ్రుతి' (4 వేదాలు) GRSE లో లాంచ్ అయింది.

---

❓ Practice MCQs

Q1. ఇటీవల ప్రారంభించబడిన నెక్స్ట్-జనరేషన్ ఆఫ్‌షోర్ పెట్రోల్ వెసెల్ (NGOPV) 'శ్రుతి'ని ఏ సంస్థ నిర్మించింది? [Easy]

A) గోవా షిప్‌యార్డ్ లిమిటెడ్ (GSL)

B) మజాగాన్ డాక్ షిప్‌బిల్డర్స్ లిమిటెడ్ (MDL)

C) గార్డెన్ రీచ్ షిప్‌బిల్డర్స్ అండ్ ఇంజనీర్స్ (GRSE)

D) కొచ్చిన్ షిప్‌యార్డ్ లిమిటెడ్ (CSL)

Answer: C

Explanation: 'శ్రుతి' (యార్డ్ 3037) నౌకను కోల్‌కతాలోని గార్డెన్ రీచ్ షిప్‌బిల్డర్స్ అండ్ ఇంజనీర్స్ (GRSE) 11 ఆగస్టు 2026న లాంచ్ చేసింది.

---

Q2. 'శ్రుతి' అనే పేరు కింది వాటిలో దేనిని సూచిస్తుంది? [Easy]

A) ఐదు ఉపనిషత్తులు

B) నాలుగు వేదాలు

C) సప్తరుషులు

D) అష్టాదశ పురాణాలు

Answer: B

Explanation: 'శ్రుతి' అనే పేరు భారతదేశ గొప్ప వారసత్వాన్ని మరియు నాలుగు వేదాలను సూచిస్తుందని రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ తెలిపింది.

---

Q3. భారత నౌకాదళం కోసం మొత్తం 11 NGOPV లను నిర్మించే ప్రాజెక్ట్‌లో గోవా షిప్‌యార్డ్ (GSL) మరియు GRSE లకు ఎన్ని నౌకలు కేటాయించబడ్డాయి? [Moderate]

A) GSL - 6, GRSE - 5

B) GSL - 7, GRSE - 4

C) GSL - 4, GRSE - 7

D) GSL - 8, GRSE - 3

Answer: B

Explanation: 30 మార్చి 2023న కుదిరిన ఒప్పందం ప్రకారం మొత్తం 11 నౌకలలో GSL ఏడింటిని, GRSE నాలుగింటిని నిర్మించనున్నాయి.

---

Q4. NGOPV 'శ్రుతి' నౌక యొక్క చిహ్నం (Crest) కింది వాటిలో వేటిని కలిగి ఉంటుంది? [Moderate]

A) సింహం మరియు లంగరు

B) ఉర్సా మేజర్ నక్షత్రరాశి మరియు లైట్‌హౌస్

C) సముద్ర గుర్రం మరియు త్రిశూలం

D) చక్రం మరియు బ్రహ్మోస్ క్షిపణి

Answer: B

Explanation: 'శ్రుతి' నౌక యొక్క చిహ్నం ఉర్సా మేజర్ నక్షత్రరాశిని మరియు ఎరుపు-తెలుపు రంగుల లైట్‌హౌస్‌ను కలిగి ఉంటుంది.

---

Q5. NGOPV ల యొక్క ప్రధాన ప్రయోజనం ఏమిటి? [Moderate]

A) అణ్వాయుధ దాడులను నివారించడం

B) విమాన వాహక నౌకలుగా పనిచేయడం

C) సముద్ర నిఘా, పైరసీ నిరోధక, మరియు HADR కార్యకలాపాలు

D) జలాంతర్గాములను నాశనం చేయడం (Anti-Submarine Warfare)

Answer: C

Explanation: ఈ నౌకలను ప్రధానంగా సముద్ర నిఘా, ఆఫ్‌షోర్ ఆస్తుల రక్షణ, అన్వేషణ మరియు రెస్క్యూ (SAR), యాంటీ-పైరసీ మరియు HADR మిషన్ల కోసం డిజైన్ చేశారు.

---

Q6. NGOPV ప్రాజెక్ట్‌కు సంబంధించి సరైన వ్యాఖ్యను గుర్తించండి. [Tricky]

A) ఈ ప్రాజెక్ట్ ఒప్పందం 2026లో కుదిరింది మరియు మొత్తం 9 నౌకలను మాత్రమే నిర్మిస్తున్నారు.

B) వీటిని రష్యా సాంకేతికత సహాయంతో నిర్మిస్తున్నారు.

C) ఈ నౌకలు 8,500 నాటికల్ మైళ్ల సుదూర ప్రయాణ సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటాయి.

D) మొదటి నౌక 'శ్రుతి'ని గోవాలో లాంచ్ చేశారు.

Answer: C

Explanation: ఈ నౌకలు 14 నాట్స్ క్రూజింగ్ వేగంతో 8,500 నాటికల్ మైళ్ల ఎండ్యూరెన్స్ (సుదూర ప్రయాణ సామర్థ్యం) కలిగి ఉంటాయి. ఒప్పందం 2023లో కుదిరింది, మొత్తం 11 నౌకలు మరియు ఇవి స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో తయారవుతున్నాయి.

---

Q7. ఇటీవల GRSE లాంచ్ చేసిన 'శ్రుతి' నౌక కంటే ముందు, మే 2026లో అదే సంస్థ లాంచ్ చేసిన మరొక NGOPV పేరు ఏమిటి? [Tricky]

A) శచీ

B) సంఘమిత్ర

C) వరుణ

D) సుకన్య

Answer: B

Explanation: GRSE మే 20, 2026న 'సంఘమిత్ర' అనే నౌకను లాంచ్ చేసింది, ఆ తర్వాత మూడు నెలల వ్యవధిలోపే 'శ్రుతి'ని లాంచ్ చేసింది. (శచీ నౌక GSL వద్ద లాంచ్ చేయబడింది).

---

Q8. ఈ క్రింది పాత తరం ఆఫ్‌షోర్ పెట్రోల్ నౌకల స్థానంలో భారత నౌకాదళం NGOPV లను భర్తీ చేయనుంది? [Tricky]

A) శివాలిక్ మరియు తల్వార్ క్లాస్

B) సుకన్య మరియు సరయు క్లాస్

C) బ్రహ్మపుత్ర మరియు గోదావరి క్లాస్

D) విశాఖపట్నం మరియు కలవరి క్లాస్

Answer: B

Explanation: కొత్త తరం NGOPV నౌకలు పాత తరం సుకన్య క్లాస్ మరియు స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో తయారైన సరయు క్లాస్ OPV ల కన్నా పెద్దవి మరియు మెరుగైన సామర్థ్యాలు కలిగి ఉంటాయి.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

భారత నౌకాదళ భద్రతా దళాల సామర్థ్యం పెంపుదలలో భాగంగా ఇటీవల వార్తల్లో నిలిచిన 'యార్డ్ 3037 (శ్రుతి)' కింది వాటిలో దేనికి సంబంధించినది?

A) అణుశక్తితో నడిచే జలాంతర్గామి

B) నెక్స్ట్-జనరేషన్ ఆఫ్‌షోర్ పెట్రోల్ వెసెల్ (NGOPV)

C) తేలికపాటి యుద్ధ విమానం (LCA)

D) నెక్స్ట్-జనరేషన్ మిస్సైల్ వెసెల్ (NGMV)

Answer: B

Explanation: యార్డ్ 3037 (శ్రుతి) అనేది 11 ఆగస్టు 2026న GRSE లో లాంచ్ చేయబడిన నెక్స్ట్-జనరేషన్ ఆఫ్‌షోర్ పెట్రోల్ వెసెల్.

---

PYQ 2:

నెక్స్ట్-జనరేషన్ ఆఫ్‌షోర్ పెట్రోల్ వెసెల్స్ (NGOPV) ప్రాజెక్ట్ గురించి కింది వ్యాఖ్యలను పరిగణించండి:

1. ఈ ప్రాజెక్ట్ కింద భారత నౌకాదళం కోసం మొత్తం 11 నౌకలను నిర్మిస్తున్నారు.
2. ఈ నౌకలన్నింటినీ పూర్తిగా కోల్‌కతాలోని గార్డెన్ రీచ్ షిప్‌బిల్డర్స్ అండ్ ఇంజనీర్స్ (GRSE) మాత్రమే నిర్మిస్తోంది.
3. ఈ నౌకలు ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలి (EEZ) భద్రత మరియు యాంటీ-పైరసీ ఆపరేషన్లకు ఉపయోగపడతాయి.

పైన పేర్కొన్న వ్యాఖ్యలలో ఏది/ఏవి సరైనది/సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 1 మరియు 3 మాత్రమే

C) 2 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: B

Explanation: వ్యాఖ్య 1 మరియు 3 సరైనవి. వ్యాఖ్య 2 తప్పు, ఎందుకంటే మొత్తం 11 నౌకలలో 7 గోవా షిప్‌యార్డ్ (GSL) మరియు 4 GRSE నిర్మిస్తున్నాయి.

---

PYQ 3:

కింది వాటిని జతపరచండి:

నౌక పేరు — నిర్మించిన షిప్‌యార్డ్ / ప్రాముఖ్యత

1. శ్రుతి — A. 2026 మార్చిలో GSL వద్ద లాంచ్ చేయబడిన మొదటి NGOPV
2. శచీ — B. 2026 మే నెలలో GRSE వద్ద లాంచ్ చేయబడింది
3. సంఘమిత్ర — C. 2026 ఆగస్టులో GRSE వద్ద లాంచ్ చేయబడిన NGOPV

సరైన సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి:

A) 1-B, 2-A, 3-C

B) 1-C, 2-A, 3-B

C) 1-A, 2-B, 3-C

D) 1-C, 2-B, 3-A

Answer: B

Explanation: శ్రుతి నౌక ఆగస్టు 2026లో GRSE వద్ద లాంచ్ అయింది. శచీ మార్చిలో GSL వద్ద లాంచ్ అయింది. సంఘమిత్ర మే నెలలో GRSE వద్ద లాంచ్ అయింది.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశ సముద్ర భద్రతలో నెక్స్ట్-జనరేషన్ ఆఫ్‌షోర్ పెట్రోల్ వెసెల్స్ (NGOPV) పాత్రను విశ్లేషించండి.

హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంతంలో (IOR) పెరుగుతున్న సవాళ్లను ఎదుర్కోవడానికి మరియు సముద్ర భద్రతను పటిష్టం చేయడానికి భారత నౌకాదళం నెక్స్ట్-జనరేషన్ ఆఫ్‌షోర్ పెట్రోల్ వెసెల్స్‌ను (NGOPV) మోహరించడం అత్యంత కీలకం. ఆగస్టు 2026లో లాంచ్ చేయబడిన 'శ్రుతి' వంటి నౌకలు భారతదేశం యొక్క 7,516 కి.మీ తీరప్రాంతం మరియు 2 మిలియన్ చదరపు కిలోమీటర్ల ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలి (EEZ) భద్రతను బలోపేతం చేస్తాయి.

ఈ నౌకలు ప్రధానంగా మూడు విధాలుగా సేవలు అందిస్తాయి. మొదటిది, గస్తీ మరియు నిఘా; ఇవి 8,500 నాటికల్ మైళ్ల ఎండ్యూరెన్స్‌తో సుదూర ప్రాంతాల్లో నిరంతర నిఘాను ఉంచగలవు. రెండవది, ఆఫ్-షోర్ ఆస్తుల రక్షణ; సముద్రంలోని చమురు బావులు మరియు కమ్యూనికేషన్ కేబుల్స్‌ను కాపాడతాయి. మూడవది, ప్రకృతి వైపరీత్యాల సమయంలో మానవతా సహాయం మరియు విపత్తు ఉపశమన (HADR) చర్యలు చేపట్టడం.

పాతతరం సుకన్య క్లాస్ నౌకలతో పోలిస్తే ఇవి అత్యాధునిక ఆయుధాలు మరియు సెన్సార్లను కలిగి ఉంటాయి. రక్షణ రంగంలో 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్'ను ప్రోత్సహిస్తూ, ఈ స్వదేశీ నౌకలు హిందూ మహాసముద్రంలో భారతదేశాన్ని ఒక నెట్ సెక్యూరిటీ ప్రొవైడర్‌గా నిలబెట్టడంలో విశేషమైన కృషి చేస్తాయి.

---

Question 2 (250 words): 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' మరియు 'మేక్ ఇన్ ఇండియా' కార్యక్రమాలు రక్షణ రంగంలో ముఖ్యంగా నౌకా నిర్మాణ (Shipbuilding) రంగంలో సాధిస్తున్న పురోగతిని సమీక్షించండి.

రక్షణ ఉత్పత్తులలో విదేశీ ఆధారిత విధానం నుండి స్వదేశీ సామర్థ్యం వైపు అడుగులు వేయడం భారతదేశ జాతీయ భద్రతా వ్యూహంలో ఒక చారిత్రక పరిణామం. 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' మరియు 'మేక్ ఇన్ ఇండియా' కార్యక్రమాలు రక్షణ రంగంలో ముఖ్యంగా భారతీయ నౌకా నిర్మాణ రంగంలో విప్లవాత్మకమైన మార్పులను తీసుకువచ్చాయి. 11 ఆగస్టు 2026న కోల్‌కతాలో ప్రారంభించబడిన 'శ్రుతి' నెక్స్ట్-జనరేషన్ ఆఫ్‌షోర్ పెట్రోల్ వెసెల్ (NGOPV) ఈ ప్రగతికి తాజా నిదర్శనం.

చారిత్రాత్మకంగా, భారతదేశం యుద్ధనౌకల కోసం సోవియట్ రష్యా లేదా పాశ్చాత్య దేశాలపై ఎక్కువగా ఆధారపడేది. కానీ, ఇప్పుడు ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలైన గార్డెన్ రీచ్ షిప్‌బిల్డర్స్ అండ్ ఇంజనీర్స్ (GRSE) మరియు గోవా షిప్‌యార్డ్ (GSL) లాంటి సంస్థలు ప్రపంచ స్థాయి నౌకలను నిర్మిస్తున్నాయి. 2023లో 11 NGOPV ల నిర్మాణానికి సంబంధించి కేంద్ర ప్రభుత్వం దాదాపు ₹9,781 కోట్లతో స్థానిక షిప్‌యార్డులకే కాంట్రాక్ట్ ఇవ్వడం ఒక గొప్ప ముందడుగు. ఇది ఆర్థిక వ్యవస్థకు బలాన్ని ఇవ్వడంతో పాటు, సూక్ష్మ, చిన్న మరియు మధ్యతరహా పరిశ్రమల (MSME) కు ఉప-కాంట్రాక్టుల ద్వారా ఉపాధి కల్పిస్తోంది.

రాజకీయంగా మరియు అంతర్జాతీయంగా, స్వదేశీ నౌకాదళ బలం హిందూ మహాసముద్రంలో (IOR) భారతదేశాన్ని ఒక శక్తివంతమైన దేశంగా మారుస్తోంది. చైనా నౌకాదళ విస్తరణకు దీటుగా సమాధానం చెప్పడానికి ఈ ఆధునికీకరణ అత్యవసరం. అంతేకాకుండా, స్థానిక నౌకా నిర్మాణం ద్వారా విదేశీ మారక ద్రవ్యం ఆదా కావడమే కాకుండా, భవిష్యత్తులో ఆగ్నేయాసియా మరియు ఆఫ్రికన్ దేశాలకు రక్షణ పరికరాలను ఎగుమతి చేసే అవకాశం ఏర్పడింది.

ముగింపుగా, స్వదేశీ షిప్‌బిల్డింగ్ సామర్థ్యం కేవలం భద్రతా పరమైన అవసరం మాత్రమే కాదు, దేశ ఆర్థిక ప్రగతికి ఇంజిన్‌గా పనిచేస్తుంది. సాంకేతిక పరిశోధనల కోసం ప్రభుత్వ-ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యాలను (PPP) మరింత ప్రోత్సహిస్తే రక్షణ ఉత్పత్తిలో భారతదేశం గ్లోబల్ హబ్‌గా మారుతుంది.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: Students often confuse NGOPV builders. The correct fact is GSL is building 7 ships, and GRSE is building 4 ships, making a total of 11 ships.
• Trap 2: A common wrong assumption is that these ships are Submarines or Missile vessels. The reality is they are Offshore Patrol Vessels (OPV) used for surveillance, HADR, and anti-piracy missions, not primarily for strike operations.
• Trap 3: Many students miss the origin of the ship's name. Always remember 'Shruti' refers to the four Vedas and its crest depicts the Ursa Major constellation.

---

🧭 Exam Tip

Prelims: పరీక్షల్లో ప్రధానంగా షిప్ పేరు (శ్రుతి), లాంచ్ చేయబడిన సంస్థ (GRSE, కోల్‌కతా), మరియు చిహ్నం (ఉర్సా మేజర్) పైన డైరెక్ట్ ప్రశ్నలు వస్తాయి. మొదటి నౌక (శచీ) కి, శ్రుతి కి మధ్య ఉన్న తేడాను గుర్తుంచుకోండి. Mains & Interview: GS-3 లో రక్షణ సాంకేతికత మరియు 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్'పై ప్రశ్న వచ్చినప్పుడు 'శ్రుతి' ప్రాజెక్టును (₹9,781 కోట్ల డీల్) ఒక కేస్ స్టడీగా రాయాలి. ఇంటర్వ్యూలో సముద్ర భద్రత, చైనా కౌంటర్ వ్యూహాలపై అడిగినప్పుడు ఆఫ్‌షోర్ పెట్రోల్ నౌకల పాత్రను వివరించండి. భవిష్యత్తులో నౌకా ఎగుమతులపై ప్రశ్నలు వచ్చే అవకాశం ఎక్కువ.