SHANTI చట్టం 2025: NITI ఆయోగ్ సంప్రదింపులు & అణుశక్తి రంగ సంస్కరణలు

What Happened

నీతి ఆయోగ్ న్యూఢిల్లీలో SHANTI Act 2025 కు సంబంధించిన నిబంధనలు, విధివిధానాల రూపకల్పనపై ఒక అత్యున్నత స్థాయి సమావేశాన్ని నిర్వహించింది. ఈ సమావేశంలో ముఖ్యంగా పౌర అణు ప్రాజెక్టులలో (civilian nuclear projects) 49% FDI ని ఏ విధంగా ఆకర్షించాలి మరియు జాతీయ భద్రతను ఎలా కాపాడాలి అనే విషయాలపై వాటాదారులు చర్చించారు. అలాగే దీర్ఘకాలిక అణు ప్రాజెక్టులకు సంబంధించిన రిస్క్-మిటిగేషన్ మరియు ఆపరేటర్లు ఇన్సూరెన్స్ పొందే విధానాలను ఎలా రూపొందించాలి అనే అంశాలపై చర్చలు జరిపారు.

When & Where

ఈ అత్యున్నత స్థాయి సమావేశం 2026 జులై 10న న్యూఢిల్లీలోని డాక్టర్ అంబేద్కర్ ఇంటర్నేషనల్ సెంటర్‌లోని సమరస్తా ఆడిటోరియంలో జరిగింది. ఇటువంటి కేంద్రాలు ప్రభుత్వ విధాన నిర్ణయాలకు మరియు ప్రైవేట్ పరిశ్రమల మధ్య సంప్రదింపులకు కీలక వేదికగా పనిచేస్తాయి.

Who Is Involved

• నీతి ఆయోగ్ (NITI Aayog): ఈ సమావేశాన్ని నిర్వహించింది, దీనికి సభ్యుడు ప్రొఫెసర్ అభయ్ కరందీకర్ అధ్యక్షత వహించారు.
• విద్యుత్ మంత్రిత్వ శాఖ & CEA: కేంద్ర విద్యుత్ అథారిటీ (CEA) చైర్‌పర్సన్ ఘనశ్యామ్ ప్రసాద్ మరియు సెక్రటరీ పంకజ్ అగర్వాల్ హాజరయ్యారు.
• వ్యూహాత్మక & భద్రతా సంస్థలు: అణుశక్తి శాఖ (DAE) నుండి డాక్టర్ గరిమా శర్మ, అటామిక్ ఎనర్జీ రెగ్యులేటరీ బోర్డు (AERB) డైరెక్టర్ హరి కుమార్ పాల్గొన్నారు.
• ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు (PSUs): జాయింట్ వెంచర్ల దిశగా మారుతున్న ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల తరఫున NTPC లిమిటెడ్ సీఎండీ గుర్దీప్ సింగ్ ప్రాతినిధ్యం వహించారు.

How It Works

1. నిబంధనల రూపకల్పన (Rule Formulation): జాతీయ భద్రతకు ముప్పు వాటిల్లకుండా, పౌర అణు ప్రాజెక్టులలోకి 49% వరకు విదేశీ పెట్టుబడులను (FDI) సురక్షితంగా తీసుకురావడానికి చట్టబద్ధమైన నిబంధనలను ప్రభుత్వం రూపొందిస్తోంది.
2. ప్రమాదాల తగ్గింపు (Risk Mitigation): నష్టపరిహార పరిమితిని ₹3,000 కోట్లకు కుదించడం ద్వారా ఆపరేటర్లకు స్పష్టతనిస్తూ, అంతర్జాతీయ పరికరాల సరఫరాదారులకు నమ్మకం కలిగించేలా ప్రభుత్వం మరియు ఆర్థిక సంస్థలు ఇన్సూరెన్స్ పూల్స్ ను సిద్ధం చేస్తున్నాయి.
3. ప్రైవేట్ లైసెన్సింగ్ (Private Licensing): భారతీయ కంపెనీలు మరియు జాయింట్ వెంచర్లు అణు విద్యుత్ ప్లాంట్లను నిర్మించడానికి మరియు నిర్వహించడానికి ప్రభుత్వం, AERB నుండి లైసెన్స్‌ల కోసం దరఖాస్తు చేస్తాయి, అయితే అణు వ్యర్థాల నిర్వహణ మాత్రం ప్రభుత్వం చేతిలోనే ఉంటుంది.
4. సామర్థ్య పెంపు (Ecosystem Scaling): అధునాతన అణు రియాక్టర్ సాంకేతికతలను నిర్వహించగల అత్యంత నైపుణ్యం కలిగిన వర్క్‌ఫోర్స్‌ను సృష్టించడానికి మరియు దేశీయ తయారీ రంగాన్ని బలోపేతం చేయడానికి ప్రత్యేక సామర్థ్య పెంపు కార్యక్రమాలను ప్రారంభించనున్నారు.

Why It Matters

UPSC GS Paper 2 (Governance) మరియు GS Paper 3 (Energy, Infrastructure) కి ఈ అంశం అత్యంత కీలకం. ఆర్థికంగా చూస్తే, ప్రైవేట్ మూలధనాన్ని తీసుకురావడం వల్ల ప్రాజెక్టుల వేగం పెరుగుతుంది మరియు ప్రభుత్వ ఖజానాపై భారం తగ్గుతుంది. పర్యావరణపరంగా, 2070 నాటికి నెట్-జీరో లక్ష్యాలను చేరుకోవడానికి కార్బన్ రహిత అణు విద్యుత్ చాలా అవసరం. సాంకేతికంగా, టెక్ ఇండస్ట్రీ, AI మరియు సెమీకండక్టర్ తయారీ లాంటి రంగాలకు అవసరమైన విద్యుత్‌ను అందించడానికి స్మాల్ మోడ్యులర్ రియాక్టర్ల (SMRs) ఏర్పాటుకు అంతర్జాతీయ భాగస్వామ్యాలకు ఇది బాటలు వేస్తుంది.

Historical Background

• 1962: అటామిక్ ఎనర్జీ చట్టం 1962 ద్వారా అణు రంగం పూర్తిగా ప్రభుత్వ గుత్తాధిపత్యంలో (state monopoly) ఉండేది. ఇది భద్రతాపరమైన వ్యూహాత్మక అవసరాల కోసం ఏర్పాటు చేయబడింది.
• 2010: సివిల్ లయబిలిటీ ఫర్ న్యూక్లియర్ డ్యామేజ్ యాక్ట్ (CLNDA) ఆమోదించబడింది, కానీ ఇందులో ఉన్న కఠినమైన సప్లయర్ లయబిలిటీ నిబంధనల వల్ల విదేశీ పెట్టుబడులు నిలిచిపోయాయి.
• 2025 (డిసెంబర్): SHANTI Act కు పార్లమెంటు మరియు రాష్ట్రపతి ఆమోదం లభించింది. ఇది 1962, 2010 చట్టాలను రద్దు చేసి, వాణిజ్య పౌర విద్యుత్ ఉత్పత్తిని మరియు సున్నితమైన సైనిక అణు కార్యకలాపాలను వేరు చేసింది.

Previous Related Events

• 2008: చారిత్రాత్మక ఇండో-యుఎస్ సివిల్ న్యూక్లియర్ అగ్రిమెంట్ (Indo-US Civil Nuclear Agreement) ద్వారా భారతదేశ అణు ఐసోలేషన్ ముగిసి, అంతర్జాతీయ అణు వ్యాపారంలోకి ప్రవేశించింది.
• 2015: 2010 CLNDA చట్టం విధించిన బాధ్యతలను నిర్వహించడానికి దేశీయ ఆపరేటర్లకు సహాయంగా ₹1,500 కోట్ల కార్పస్‌తో ఇండియన్ న్యూక్లియర్ ఇన్సూరెన్స్ పూల్ (INIP) ప్రారంభించబడింది.
• 2025 (డిసెంబర్): SHANTI బిల్లు పార్లమెంట్ ఆమోదం పొంది, ఆధునిక అణు పాలనా వ్యవస్థకు శ్రీకారం చుట్టింది.

Static GK Connection

• Atomic Energy Regulatory Board (AERB): 1983లో ఒక ఎగ్జిక్యూటివ్ ఆర్డర్ ద్వారా ఏర్పడిన AERB కి ఇప్పుడు SHANTI చట్టం ద్వారా స్వతంత్ర చట్టబద్ధమైన (Statutory) హోదా మరియు సోదాలు చేసే (search-and-seizure) అధికారాలు లభించాయి.
• Convention on Supplementary Compensation (CSC): అణు ప్రమాదాల పరిహారం కోసం ఏర్పడిన ఈ అంతర్జాతీయ ఒప్పందాన్ని భారత్ 2016లో ఆమోదించింది. ఈ ఒప్పంద నియమాలకు అనుగుణంగానే SHANTI చట్టంలో ఆపరేటర్ల బాధ్యతలను పరిమితం చేశారు.

India & World Comparison

ప్రస్తుతం భారతదేశం తన విద్యుత్‌లో కేవలం 3% (8.78 GW) మాత్రమే అణుశక్తి నుండి ఉత్పత్తి చేస్తోంది, ఇది ఫ్రాన్స్ (65% పైన) మరియు అమెరికా (19%) వంటి దేశాలతో పోలిస్తే చాలా తక్కువ. FDI ని 49% కి పరిమితం చేయడం ద్వారా మరియు బాధ్యతలను అంతర్జాతీయ నిబంధనలకు అనుగుణంగా మార్చడం ద్వారా, చైనా, రష్యా దేశాల లాంటి ప్రభుత్వ గుత్తాధిపత్య మోడల్ నుంచి, పశ్చిమ దేశాల తరహా మార్కెట్ ఆధారిత మోడల్ వైపు భారతదేశం అడుగులు వేస్తోంది.

Future Impact

2047 నాటికి భారతదేశపు అణు విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని 100 GW కు పెంచాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. SHANTI చట్టం నిబంధనల అమలు వల్ల దేశీయ దిగ్గజ ఇంజనీరింగ్ కంపెనీలు మరియు గ్లోబల్ రియాక్టర్ సప్లయర్ల మధ్య అనేక జాయింట్ వెంచర్లు ఏర్పడతాయి. రాబోయే దశాబ్దంలో భారతదేశంలో మొట్టమొదటి ప్రైవేట్ స్మాల్ మోడ్యులర్ రియాక్టర్లు (SMRs) ఏర్పాటు అవుతాయి మరియు అణు పరికరాల దేశీయ సరఫరా గొలుసు అనూహ్యంగా వృద్ధి చెందుతుంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• జులై 10, 2026న న్యూఢిల్లీలో SHANTI Act 2025 అమలుపై నీతి ఆయోగ్ కీలక సమీక్ష నిర్వహించింది.
• SHANTI అంటే Sustainable Harnessing and Advancement of Nuclear Energy for Transforming India.
• ఈ చట్టం పాతదైన అటామిక్ ఎనర్జీ యాక్ట్ 1962 మరియు CLND యాక్ట్ 2010 లను రద్దు చేస్తుంది.
• 60 ఏళ్ల ప్రభుత్వ గుత్తాధిపత్యానికి ముగింపు పలుకుతూ పౌర విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యాన్ని తెచ్చింది.
• పౌర అణు ప్రాజెక్టులలో గరిష్టంగా 49% విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులను (FDI) మాత్రమే అనుమతిస్తుంది.
• పెద్ద అణు రియాక్టర్ల ఆపరేటర్ల గరిష్ట నష్టపరిహార పరిమితిని ₹3,000 కోట్లకు (300 మిలియన్ SDRలు) పరిమితం చేశారు.
• పరికరాల సరఫరాదారుల (Suppliers) పై ఉన్న అపరిమిత బాధ్యతలను కుదించడం ద్వారా గ్లోబల్ కంపెనీలను రక్షిస్తున్నారు.
• యురేనియం తవ్వకాలు, ఎన్రిచ్‌మెంట్ మరియు వాడిన అణు వ్యర్థాల నిర్వహణ ప్రభుత్వ గుత్తాధిపత్యంలోనే ఉంటాయి.
• అటామిక్ ఎనర్జీ రెగ్యులేటరీ బోర్డు (AERB) కు మొదటిసారిగా చట్టబద్ధమైన (Statutory) హోదా కల్పించారు.
• సెక్షన్ 38 ప్రకారం శాంతియుత అణు సాంకేతిక పరిజ్ఞానాలకు మొదటిసారిగా పేటెంట్ హక్కులు అనుమతించబడ్డాయి.
• ప్రస్తుతం భారతదేశ అణు విద్యుత్ సామర్థ్యం 8.78 GW (మొత్తం విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో కేవలం 3%).
• 2047 నాటికి దేశ అణు విద్యుత్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని 100 GW లకు పెంచాలన్నది జాతీయ లక్ష్యం.
• 2070 నాటికి నెట్-జీరో (Net-Zero) డీకార్బనైజేషన్ సాధించడానికి ఈ అణు విస్తరణ ఎంతో అవసరం.
• AI, క్వాంటం కంప్యూటింగ్, సెమీకండక్టర్ రంగాల భారీ విద్యుత్ అవసరాలను SMRs తీరుస్తాయి.
• అణు రంగంలో ఫైనాన్షియల్ మరియు రెగ్యులేటరీ మార్పులను వేగవంతం చేయడంలో నీతి ఆయోగ్ నోడల్ పాత్ర పోషిస్తోంది.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: Exclusive Operator Liability in Nuclear Energy

• Definition: అణు ప్రమాదం జరిగినప్పుడు ఎవరి తప్పు ఉన్నా సంబంధం లేకుండా, ప్లాంట్‌ను ఆపరేట్ చేసే ఆపరేటర్ మాత్రమే మూడో పక్షానికి పరిహారం చెల్లించాలనే కఠినమైన న్యాయ సూత్రం.
• Constitutional / Legal Basis: SHANTI Act 2025 లోని సెక్షన్ 13(1) లో ఈ సూత్రం పొందుపరచబడింది.
• Scientific / Economic Principle: ప్రమాదాల ఆర్థిక రిస్క్‌ను పూర్తిగా ప్లాంట్ ఆపరేటర్‌పై మోపడం ద్వారా పరికరాల సరఫరాదారులకు (suppliers) ఆర్థిక భద్రతను, మార్కెట్ స్థిరత్వాన్ని ఇవ్వడం.
• How it connects to this event: ప్రైవేట్ ఆపరేటర్లకు ఈ పరిహార బాధ్యతలను ఎదుర్కోవడానికి అవసరమైన ఫైనాన్షియల్ ఇన్సూరెన్స్ విధానాలను రూపొందించడం పై నీతి ఆయోగ్ చర్చలు జరిపింది.
• Origin & History: 1960 పారిస్ కన్వెన్షన్ తర్వాత అంతర్జాతీయ అణు వ్యాపారాన్ని పెంపొందించడానికి ఈ సూత్రం ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చింది.
• Key milestone 1: 2010 CLNDA చట్టంలో ఆపరేటర్ల బాధ్యతను పరిమితం చేసినప్పటికీ సప్లయర్లపై కేసులు వేసే అవకాశం ఉండటంతో విదేశీ పెట్టుబడులు రావడం ఆగిపోయాయి.
• Key milestone 2: 2025 SHANTI Act ఈ ఆపరేటర్ పరిమితిని ₹3,000 కోట్లకు పెంచి, గ్లోబల్ నిబంధనల ప్రకారం సప్లయర్ల బాధ్యతను తొలగించింది.
• Related Acts / Schemes / Treaties: Convention on Supplementary Compensation (CSC) మరియు Indian Nuclear Insurance Pool (INIP).
• Nodal Ministry / Body: అణుశక్తి శాఖ (DAE) మరియు అటామిక్ ఎనర్జీ రెగ్యులేటరీ బోర్డు (AERB).
• India-specific relevance: అణుశక్తి రంగంలో విదేశీ కార్పొరేషన్లు పెట్టుబడులు పెట్టడానికి సప్లయర్ లయబిలిటీని తొలగించడం అనేది అత్యంత ఆవశ్యకమైన షరతుగా ఉండేది.
• Global comparison: దాదాపు అన్ని అభివృద్ధి చెందిన అణు దేశాలు కూడా ప్లాంట్ ఆపరేటర్లకే బాధ్యత వహించేలా చట్టాలు చేసి సప్లయర్లను రక్షిస్తాయి.
• Data point: భారతదేశంలో ఇప్పుడు ఆపరేటర్ గరిష్ట నష్టపరిహార బాధ్యత ₹3,000 కోట్లుగా నిర్ధారించబడింది.
• Common exam angle: UPSC పరీక్షల్లో 2010 CLNDA కి, 2025 SHANTI యాక్ట్‌కి మధ్య ఉన్న లయబిలిటీ విధానాల వ్యత్యాసాల పై ఖచ్చితంగా ప్రశ్నలు వస్తాయి.
• Easy memory hook: "Operator Pays, Supplier Stays" (ఆపరేటర్ చెల్లిస్తాడు, సప్లయర్ సురక్షితంగా వ్యాపారం చేస్తాడు).

---

❓ Practice MCQs

Q1. SHANTI Act 2025 ద్వారా కింది వాటిలో ఏ చట్టాన్ని రద్దు చేశారు? [Easy]

A) ఎన్విరాన్‌మెంట్ (ప్రొటెక్షన్) యాక్ట్, 1986

B) అటామిక్ ఎనర్జీ యాక్ట్, 1962

C) ఎలక్ట్రిసిటీ యాక్ట్, 2003

D) ఎనర్జీ కన్జర్వేషన్ యాక్ట్, 2001

Answer: B

Explanation: SHANTI యాక్ట్ 2025 పాతదైన అటామిక్ ఎనర్జీ యాక్ట్ 1962 తో పాటు సివిల్ లయబిలిటీ ఫర్ న్యూక్లియర్ డ్యామేజ్ యాక్ట్ (CLNDA) 2010 ని రద్దు చేసింది.

---

Q2. SHANTI యాక్ట్ 2025 ప్రకారం 2047 నాటికి భారతదేశ అణు విద్యుత్ సామర్థ్యం ఎంత ఉండాలని దీర్ఘకాలిక లక్ష్యంగా నిర్దేశించారు? [Easy]

A) 50 GW

B) 75 GW

C) 100 GW

D) 150 GW

Answer: C

Explanation: భవిష్యత్ డీకార్బనైజేషన్ కోసం 2047 నాటికి భారతదేశ అణు విద్యుత్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని 100 GW లకు పెంచాలని ఈ చట్టం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

---

Q3. SHANTI చట్టం ప్రకారం పౌర అణు విద్యుత్ ప్రాజెక్టులలో గరిష్టంగా ఎంత శాతం విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులను (FDI) అనుమతిస్తారు? [Moderate]

A) 26%

B) 49%

C) 74%

D) 100%

Answer: B

Explanation: పౌర అణు విద్యుత్ ప్రాజెక్టులలో జాతీయ భద్రత, స్వదేశీ నియంత్రణ కోసం విదేశీ సంస్థలకు గరిష్టంగా 49% ఈక్విటీని మాత్రమే అనుమతించారు.

---

Q4. SHANTI యాక్ట్ 2025 ప్రకారం పెద్ద అణు రియాక్టర్లకు ఆపరేటర్ గరిష్ట నష్టపరిహార పరిమితి ఎంత? [Moderate]

A) ₹1,000 కోట్లు

B) ₹1,500 కోట్లు

C) ₹3,000 కోట్లు

D) ₹5,000 కోట్లు

Answer: C

Explanation: SHANTI చట్టం ప్రమాదాల సమయంలో పెద్ద అణు రియాక్టర్లకు ఆపరేటర్ గరిష్ట బాధ్యతను ₹3,000 కోట్లు (లేదా 300 మిలియన్ SDRలు) గా నిర్ణయించింది.

---

Q5. SHANTI యాక్ట్ 2025 కింద ఏ సంస్థకు స్వతంత్ర చట్టబద్ధమైన (Statutory) హోదా మరియు ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్ అధికారాలు లభించాయి? [Moderate]

A) న్యూక్లియర్ పవర్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా లిమిటెడ్ (NPCIL)

B) భాభా అటామిక్ రీసెర్చ్ సెంటర్ (BARC)

C) అటామిక్ ఎనర్జీ రెగ్యులేటరీ బోర్డు (AERB)

D) నీతి ఆయోగ్ (NITI Aayog)

Answer: C

Explanation: ఎగ్జిక్యూటివ్ ఆర్డర్ ద్వారా సృష్టించబడిన AERB కి ఇప్పుడు ఈ చట్టం ద్వారా చట్టబద్ధమైన గుర్తింపు మరియు సోదాలు చేసే అధికారాలు ఇవ్వబడ్డాయి.

---

Q6. SHANTI యాక్ట్ 2025 ప్రకారం కింది వాటిలో ఏ కార్యకలాపం పూర్తిగా కేంద్ర ప్రభుత్వ గుత్తాధిపత్యంలోనే ఉంటుంది? [Tricky]

A) అణు విద్యుత్ కేంద్రాన్ని నిర్మించడం

B) సేఫ్టీ ఇన్‌స్ట్రుమెంటేషన్ డిజైన్ చేయడం

C) స్పెంట్ న్యూక్లియర్ ఫ్యూయల్ (వాడిన ఇంధనం) రీప్రాసెసింగ్

D) అణు డేటా అనలిటిక్స్ అభివృద్ధి చేయడం

Answer: C

Explanation: ప్రైవేట్ కంపెనీలు విద్యుత్‌ను ఉత్పత్తి చేయగలిగినప్పటికీ, భద్రతా కారణాల దృష్ట్యా ఇంధన ఎన్రిచ్‌మెంట్ మరియు వాడిన అణు ఇంధనం (spent fuel) నిర్వహణ పూర్తిగా ప్రభుత్వ ఆధీనంలోనే ఉంటాయి.

---

Q7. అణు సాంకేతికతకు సంబంధించిన మేధో సంపత్తి (Intellectual Property) హక్కులపై SHANTI చట్టం ఎటువంటి మార్పులు తెచ్చింది? [Tricky]

A) అణు సంబంధిత పేటెంట్లన్నింటినీ శాశ్వతంగా నిషేధించింది

B) ప్రభుత్వ పరిశీలన తర్వాత శాంతియుత అణు ఇంధన సాంకేతికతలకు పేటెంట్లను అనుమతిస్తుంది

C) అణ్వాయుధ సాంకేతికతలకు 100% పేటెంట్లను ఇస్తుంది

D) ఇప్పటికే ఉన్న అణు పేటెంట్లన్నింటినీ AERB కి బదిలీ చేస్తుంది

Answer: B

Explanation: ఈ చట్టంలోని సెక్షన్ 38 అణు పేటెంట్లపై ఉన్న పూర్తి నిషేధాన్ని తొలిగించి, వ్యూహాత్మకం కాని, శాంతియుత అణు ఆవిష్కరణలకు పేటెంట్లు పొందే అవకాశాన్ని కల్పించింది.

---

Q8. భారతదేశ అణు నష్టపరిహార చట్టం ఏ ప్రధాన అంతర్జాతీయ ఒప్పందానికి అనుగుణంగా మార్చబడింది? [Tricky]

A) నాన్-ప్రొలిఫరేషన్ ట్రీటీ (NPT)

B) కాంప్రహెన్సివ్ న్యూక్లియర్-టెస్ట్-బాన్ ట్రీటీ (CTBT)

C) కన్వెన్షన్ ఆన్ సప్లిమెంటరీ కాంపెన్సేషన్ (CSC)

D) పారిస్ అగ్రిమెంట్ ఆన్ క్లైమేట్ చేంజ్

Answer: C

Explanation: ఆపరేటర్ బాధ్యతను పరిమితం చేయడం మరియు సప్లయర్ పై ఉన్న కేసుల విధానాన్ని తగ్గించడం ద్వారా ఈ చట్టం గ్లోబల్ కన్వెన్షన్ ఆన్ సప్లిమెంటరీ కాంపెన్సేషన్ (CSC) ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా చేయబడింది.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

భారతదేశ అణుశక్తి పాలనకు సంబంధించి, "కన్వెన్షన్ ఆన్ సప్లిమెంటరీ కాంపెన్సేషన్" (CSC) అనే పదం తరచుగా ఏ సందర్భంలో ప్రస్తావించబడుతుంది?

A) పౌర రియాక్టర్ల నుండి అత్యంత సుసంపన్నమైన యురేనియంను తొలగించడం

B) అణు ప్రమాద బాధితులకు పరిహారం చెల్లించడానికి ఒక గ్లోబల్ ఫండ్‌ను ఏర్పాటు చేయడం

C) అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల మధ్య డ్యూయల్-యూజ్ అణు సాంకేతికతను పంచుకోవడం

D) అణుయేతర ఆయుధ దేశాలకు భారీ జలం (heavy water) ఎగుమతిని నియంత్రించడం

Answer: B

Explanation: CSC అనేది అణు ప్రమాదం జరిగినప్పుడు బాధితులకు పరిహారం చెల్లించడానికి గ్లోబల్ లయబిలిటీ ఫండ్‌ను ఏర్పాటు చేసే ఒక అంతర్జాతీయ ఒప్పందం. దీనికి అనుగుణంగానే SHANTI యాక్ట్ రూపొందించబడింది.

---

PYQ 2:

సస్టైనబుల్ హార్నెసింగ్ అండ్ అడ్వాన్స్‌మెంట్ ఆఫ్ న్యూక్లియర్ ఎనర్జీ ఫర్ ట్రాన్స్‌ఫార్మింగ్ ఇండియా (SHANTI) యాక్ట్, 2025 కి సంబంధించి క్రింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. పౌర అణు విద్యుత్ ప్లాంట్ల ఏర్పాటులో ఇది 100% విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులను (FDI) అనుమతిస్తుంది.
2. ఇది సివిల్ లయబిలిటీ ఫర్ న్యూక్లియర్ డ్యామేజ్ యాక్ట్ (CLNDA) 2010 ని రద్దు చేస్తుంది.
3. వాడిన అణు ఇంధనాన్ని (spent nuclear fuel) యాజమాన్యం వహించడానికి మరియు నిర్వహించడానికి ప్రైవేట్ సంస్థలను ఇది అనుమతిస్తుంది.

పై వాటిలో సరైన వాక్యం/వాక్యాలు ఏవి?

A) 1, 2 మాత్రమే

B) 2 మాత్రమే

C) 2, 3 మాత్రమే

D) 1, 2, మరియు 3

Answer: B

Explanation: 1వ వాక్యం తప్పు ఎందుకంటే FDI పరిమితి 49% మాత్రమే. 3వ వాక్యం తప్పు ఎందుకంటే అణు వ్యర్థాల నిర్వహణ పూర్తిగా ప్రభుత్వ ఆధీనంలో ఉంటుంది. కేవలం 2వ వాక్యం మాత్రమే సరైనది.

---

PYQ 3:

Assertion (A): అణు సంబంధిత ఆవిష్కరణలకు మేధో సంపత్తి హక్కులను (IP Rights) కల్పించడానికి SHANTI Act 2025 పేటెంట్ చట్టాన్ని సవరించింది.

Reason (R): స్మాల్ మోడ్యులర్ రియాక్టర్ల (SMR) వంటి వ్యూహాత్మకం కాని అణు సాంకేతికతలలో ప్రైవేట్ రంగ ఆవిష్కరణలను మరియు వాణిజ్య విస్తరణను ప్రోత్సహించాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

దిగువ ఇవ్వబడిన కోడ్‌లను ఉపయోగించి సరైన సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి:

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు A కి R సరైన వివరణ

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ A కి R సరైన వివరణ కాదు

C) A సరైనది కానీ R తప్పు

D) A తప్పు కానీ R సరైనది

Answer: A

Explanation: ప్రైవేట్ R&D ని ప్రోత్సహించి పౌర అణు సాంకేతికతల్లో పెట్టుబడులను ఆకర్షించడానికే అణు పేటెంట్లపై ఉన్న నిషేధాన్ని ఎత్తివేశారు. కాబట్టి R అనేది A కి సరైన వివరణ.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశ అణు విద్యుత్ ముఖచిత్రాన్ని మార్చడంలో SHANTI Act 2025 యొక్క ప్రాముఖ్యతను చర్చించండి.

అటామిక్ ఎనర్జీ చట్టం, 1962 ద్వారా ఏర్పడిన ప్రభుత్వ గుత్తాధిపత్యాన్ని అంతం చేయడంలో SHANTI యాక్ట్ 2025 భారతదేశ ఇంధన విధానంలో ఒక చారిత్రక ఘట్టంగా నిలిచింది. పౌర అణు ప్లాంట్లను నిర్మించడానికి మరియు నిర్వహించడానికి ప్రైవేట్ జాయింట్ వెంచర్లను మరియు 49% వరకు FDI ని అనుమతించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.

ఆర్థికంగా చూస్తే, ప్రస్తుతం ఉన్న 8.78 GW సామర్థ్యాన్ని 2047 నాటికి 100 GW కు పెంచడానికి అవసరమైన భారీ మూలధనాన్ని సమీకరించడానికి ఇది ఎంతో దోహదపడుతుంది. అంతేకాకుండా, వివాదాస్పదమైన CLNDA 2010 చట్టాన్ని రద్దు చేసి, ఆపరేటర్ బాధ్యతను ₹3,000 కోట్లకు పరిమితం చేయడం ద్వారా, ఇంతకుముందు భారతీయ మార్కెట్‌కు దూరంగా ఉన్న గ్లోబల్ పరికరాల సరఫరాదారులకు ఇది నియంత్రణపరమైన భరోసా కల్పిస్తుంది.

అదే సమయంలో, యురేనియం ఎన్రిచ్‌మెంట్ మరియు వాడిన అణు వ్యర్థాల నిర్వహణను పూర్తిగా ప్రభుత్వ నియంత్రణలోనే ఉంచుతూ జాతీయ భద్రతను కూడా ఈ చట్టం కాపాడుతుంది. రాబోయే కాలంలో పబ్లిక్-ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యాన్ని వాస్తవరూపంలోకి తీసుకురావడానికి నీతి ఆయోగ్ సూచించిన విధివిధానాలు అత్యంత కీలకం.

---

Question 2 (250 words): భారతదేశ అణు రంగంలో ప్రభుత్వ గుత్తాధిపత్యం నుండి మార్కెట్-ఆధారిత వ్యవస్థ వైపు జరిగిన మార్పును విశ్లేషించండి. న్యూక్లియర్ లయబిలిటీ మరియు విదేశీ పెట్టుబడులకు ఉన్న అడ్డంకులను SHANTI Act 2025 ఏ విధంగా పరిష్కరిస్తుంది?

1962 నాటి అటామిక్ ఎనర్జీ చట్టం ద్వారా భారతదేశ అణు పాలనా వ్యవస్థ చారిత్రక వ్యూహాత్మక సైనిక భద్రత ఆధారంగా నిర్మించబడింది. తద్వారా అణు రంగం పూర్తిగా ప్రభుత్వ గుత్తాధిపత్యంలో ఉండిపోయింది. ఇది భారతదేశ వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తిని కాపాడినప్పటికీ, వాణిజ్య విద్యుత్ ఉత్పత్తిని దారుణంగా పరిమితం చేసింది. దీనివల్ల జాతీయ విద్యుత్ మిశ్రమంలో అణు విద్యుత్ వాటా సుమారు 3% గా మాత్రమే మిగిలిపోయింది. SHANTI యాక్ట్ 2025 భద్రతకే పరిమితమైన విధానం నుండి పర్యావరణ పరిరక్షణ, ఇంధన భద్రతల వైపు తీసుకున్న వాస్తవిక నిర్ణయం.

భారతదేశ అణు విస్తరణకు ప్రధాన ఆటంకం 2010 నాటి సివిల్ లయబిలిటీ ఫర్ న్యూక్లియర్ డ్యామేజ్ యాక్ట్ (CLNDA). దీనిలో ఉన్న విస్తృతమైన సప్లయర్ లయబిలిటీ నిబంధనలు అంతర్జాతీయ నిబంధనలకు విరుద్ధంగా ఉండడం వలన, గ్లోబల్ కంపెనీలు రియాక్టర్ పరికరాలను సరఫరా చేయడానికి వెనుకాడాయి. ఈ సమస్యను SHANTI చట్టం పరిష్కరించింది. పెద్ద రియాక్టర్లకు ఆపరేటర్ల బాధ్యతను ₹3,000 కోట్లకు పరిమితం చేస్తూ, సప్లయర్ల బాధ్యతను కుదించింది. ఇది అంతర్జాతీయ కన్వెన్షన్ ఆన్ సప్లిమెంటరీ కాంపెన్సేషన్ (CSC) కు అనుగుణంగా ఉండడం వల్ల పెట్టుబడిదారుల విశ్వాసాన్ని పెంచింది.

అంతేకాకుండా, పౌర ప్రాజెక్టులలో FDI ని 49% కు పరిమితం చేయడం ద్వారా విదేశీ మూలధనం, అధునాతన టెక్నాలజీ (స్మాల్ మోడ్యులర్ రియాక్టర్స్) అవసరాలను తీరుస్తూనే దేశీయ నియంత్రణను కోల్పోకుండా జాగ్రత్త పడింది. శాంతియుత అణు అనువర్తనాలకు పేటెంట్లను అనుమతించడం ద్వారా మేధో సంపత్తి చట్టాలను ఆధునీకరించింది.

అయితే, ఇటీవల నీతి ఆయోగ్ సమావేశాలు ఎత్తిచూపినట్లుగా, దేశీయ ఇన్సూరెన్స్ పూల్‌ను నిర్మించడం మరియు తయారీ సామర్థ్యాన్ని పెంచడం అనేది ముందున్న సవాళ్లు. చట్టబద్ధమైన AERB ఆధ్వర్యంలో పారదర్శకమైన నియంత్రణ వాతావరణం, 2047 నాటికి 100 GW లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: కొత్త చట్టం కింద ప్రైవేటీకరణ పరిధిపై విద్యార్థులు తరచుగా గందరగోళానికి గురవుతారు. SHANTI చట్టం మొత్తం అణు రంగాన్ని ప్రైవేటీకరిస్తుందని భావించడం తప్పు. వాస్తవానికి అణు విద్యుత్ ఉత్పత్తి (ఫ్రంట్-ఎండ్) కి మాత్రమే ప్రైవేట్ సంస్థలు అనుమతించబడ్డాయి; బ్యాక్-ఎండ్ (అణు వ్యర్థాలు, ఎన్రిచ్‌మెంట్) పూర్తిగా ప్రభుత్వ గుత్తాధిపత్యంలోనే ఉంటాయి.
• Trap 2: విదేశీ భాగస్వామ్యం అంటే విదేశీ కంపెనీలు నేరుగా అణు ప్లాంట్లను సొంతం చేసుకోవచ్చని అనుకోవడం పొరపాటు. అసలు వాస్తవం ఏమిటంటే, FDI ఖచ్చితంగా 49% కి పరిమితం చేయబడింది మరియు భారతదేశంలో నమోదైన జాయింట్ వెంచర్ల ద్వారా మాత్రమే పాల్గొనాలి.
• Trap 3: ఈ టాపిక్ పై సమాధానాలు రాసేటప్పుడు లయబిలిటీ మార్పును చాలామంది గమనించరు. SHANTI చట్టం సప్లయర్ల బాధ్యతను పరిమితం చేయడం ద్వారా వారిని రక్షిస్తుంది. 2010 నాటి పాత చట్టం వారిపై అపరిమిత కేసులకు అవకాశం ఇవ్వడం వల్లే పెట్టుబడులు రాలేదు.

---

🧭 Exam Tip

Prelims కోసం: 49% FDI పరిమితి, ₹3,000 కోట్ల లయబిలిటీ లిమిట్, 2047 నాటికి 100 GW లక్ష్యం, AERB కి వచ్చిన చట్టబద్ధమైన (Statutory) హోదా లాంటి డేటా పాయింట్ల పై ఎక్కువ దృష్టి పెట్టండి. Mains (GS3) లో: పాత 1962/2010 చట్టాలకు, మార్కెట్-ఆధారిత 2025 చట్టానికి మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాలపై విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు వస్తాయి. Interview లో: అణు ఇంధన ప్రైవేటీకరణ వల్ల కలిగే భద్రతా ప్రమాదాలు వర్సెస్ నెట్-జీరో లక్ష్యాల ఆవశ్యకతపై మీ అభిప్రాయాన్ని అడగవచ్చు. రాబోయే పరీక్షల్లో 2010 CLNDA కి 2025 SHANTI యాక్ట్‌కి మధ్య ఉన్న సప్లయర్ లయబిలిటీ నిబంధనలను పోల్చుతూ ఒక ప్రశ్న వచ్చే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంది.

SHANTI Bill 2025 Analysis: Nuclear Sector Reforms ఈ వీడియో SHANTI చట్టం 2025 ద్వారా అణు రంగంలో తీసుకువచ్చిన మార్పులను మరియు ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యం వల్ల వచ్చే ప్రయోజనాలను వివరిస్తుంది కాబట్టి ఈ సబ్జెక్టుపై లోతైన అవగాహన కోసం ఇది ఎంతో ఉపయోగపడుతుంది.