క్వాలిటీ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా (QCI)కి చెందిన నేషనల్ అక్రిడిటేషన్ బోర్డ్ ఫర్ టెస్టింగ్ అండ్ కాలిబ్రేషన్ లాబొరేటరీస్ (NABL), 10 ఆగస్టు 2026న న్యూఢిల్లీలో జరిగిన 'గుణవత్త సమన్వయ' (Gunvatta Samanvaya) కార్యక్రమంలో భారతదేశపు మొట్టమొదటి సంచార ఆహార పరీక్షా ప్రయోగశాలల అక్రిడిటేషన్ పథకాన్ని ప్రారంభించింది. ఇంటిగ్రేటెడ్ అసెస్మెంట్ ప్రోగ్రామ్ కింద ప్రారంభమైన ఈ పథకం నాణ్యమైన, నమ్మకమైన, అంతర్జాతీయ స్థాయి ఆహార పరీక్షలను సామాన్య ప్రజలకు, మారుమూల ప్రాంతాలకు మరింత చేరువ చేయడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఈ కార్యక్రమంలో వ్యాపార సౌలభ్యాన్ని పెంపొందించడానికి బహుపాక్షిక అవగాహన ఒప్పందాలను (MoUs) కూడా మార్చుకున్నారు.
నేషనల్ అక్రిడిటేషన్ బోర్డ్ ఫర్ టెస్టింగ్ అండ్ కాలిబ్రేషన్ లాబొరేటరీస్ (NABL), భారతదేశపు మొట్టమొదటి సంచార (మొబైల్) ఫుడ్ టెస్టింగ్ లాబొరేటరీస్ అక్రిడిటేషన్ పథకాన్ని ప్రారంభించింది. 'గుణవత్త సమన్వయ' (Gunvatta Samanvaya) పేరుతో జరిగిన బహుపాక్షిక అవగాహన ఒప్పంద మార్పిడి (MoU Exchange) కార్యక్రమంలో ఈ ప్రకటన వెలువడింది. ఈ సంచార ల్యాబ్లు నేరుగా ప్రజల వద్దకు వెళ్లి ఆహార నాణ్యతను తనిఖీ చేయడానికి అవసరమైన అధికారిక గుర్తింపును (Accreditation) ఈ పథకం అందిస్తుంది.
1. మొబైల్ ఫ్రేమ్వర్క్ ఏర్పాటు: మొబైల్ టెస్టింగ్ వ్యాన్లకు కూడా స్థిరమైన ప్రయోగశాలలతో సమానంగా అంతర్జాతీయ ప్రమాణాల (ISO/IEC) ఆధారంగా ఒక మూల్యాంకన ఫ్రేమ్వర్క్ను NABL రూపొందించింది.
2. ఇంటిగ్రేటెడ్ అసెస్మెంట్ (Integrated Assessment): వివిధ ప్రభుత్వ సంస్థలు వేర్వేరుగా తనిఖీలు చేయకుండా, ఒకే ఉమ్మడి వ్యవస్థ ద్వారా మూల్యాంకనం (Assessment) జరుగుతుంది.
3. ఆన్-సైట్ తనిఖీలు: గ్రామాలు మరియు మారుమూల ప్రాంతాలకు ఈ మొబైల్ ల్యాబ్లు చేరుకొని, అక్కడికక్కడే ఆహార నమూనాలను సేకరించి, పరీక్షించి, అక్రిడిటెడ్ రిపోర్టులను ఇస్తాయి.
4. డూప్లికేషన్ తగ్గింపు: బహుపాక్షిక అవగాహన ఒప్పందాల కారణంగా వివిధ రెగ్యులేటరీ సంస్థలు ఈ ఫలితాలను ఆమోదిస్తాయి. తద్వారా తనిఖీల డూప్లికేషన్ తగ్గుతుంది.
ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆహార ప్రమాణాల కోసం కోడెక్స్ అలిమెంటారియస్ కమిషన్ (CAC) మార్గదర్శకాలను దేశాలు పాటిస్తాయి. అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లో (ఉదాహరణకు, అమెరికాలో FDA, యూరప్లో EFSA) సంచార తనిఖీ వ్యవస్థలు ముందుగానే అక్రిడిటేషన్ పొందాయి. భారతదేశం ఈ కొత్త పథకం ద్వారా అంతర్జాతీయ సమాజంతో సమానమైన 'క్వాలిటీ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్' ను నిర్మిస్తోంది.
Core Concept: క్వాలిటీ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా (QCI) & అక్రిడిటేషన్ వ్యవస్థ
Q1. భారతదేశంలో ఇటీవల మొట్టమొదటి మొబైల్ ఫుడ్ టెస్టింగ్ లాబొరేటరీస్ అక్రిడిటేషన్ పథకాన్ని ప్రారంభించిన సంస్థ ఏది? [Easy]
A) FSSAI
B) NABL
C) CSIR
D) ICMR
Answer: B
Explanation: నేషనల్ అక్రిడిటేషన్ బోర్డ్ ఫర్ టెస్టింగ్ అండ్ కాలిబ్రేషన్ లాబొరేటరీస్ (NABL), 'గుణవత్త సమన్వయ' కార్యక్రమంలో ఈ మొబైల్ ల్యాబ్స్ అక్రిడిటేషన్ పథకాన్ని ప్రారంభించింది.
Q2. NABL కింది ఏ ప్రధాన సంస్థకు అనుబంధ బోర్డు (Constituent board) గా పనిచేస్తుంది? [Easy]
A) బ్యూరో ఆఫ్ ఇండియన్ స్టాండర్డ్స్ (BIS)
B) క్వాలిటీ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా (QCI)
C) డిఫెన్స్ రీసెర్చ్ అండ్ డెవలప్మెంట్ ఆర్గనైజేషన్ (DRDO)
D) మినిస్ట్రీ ఆఫ్ హెల్త్ అండ్ ఫ్యామిలీ వెల్ఫేర్
Answer: B
Explanation: NABL అనేది భారతదేశంలో క్వాలిటీ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా (QCI) కింద పనిచేసే ఒక అనుబంధ బోర్డు.
Q3. 'గుణవత్త సమన్వయ' కార్యక్రమం యొక్క ముఖ్య లక్ష్యం ఏమిటి? [Moderate]
A) దేశవ్యాప్తంగా ఉచిత రేషన్ పంపిణీ
B) వ్యవసాయ ఎగుమతులను మాత్రమే రెట్టింపు చేయడం
C) వివిధ సంస్థల మధ్య నియంత్రణ కలయిక (Regulatory Convergence) మరియు డూప్లికేషన్ను తగ్గించడం
D) ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో మధ్యాహ్న భోజన పథకంలో మార్పులు
Answer: C
Explanation: అసెస్మెంట్ ప్రక్రియలలో డూప్లికేషన్ను తగ్గించి, మ్యూచువల్ రికగ్నిషన్ను (regulatory convergence) పెంపొందించడం 'గుణవత్త సమన్వయ' బహుపాక్షిక అవగాహన ఒప్పందం యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం.
Q4. ఈ కొత్త మొబైల్ ఫుడ్ టెస్టింగ్ ల్యాబ్ల పథకం ఏ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని విభాగం ద్వారా మద్దతు పొందుతుంది? [Moderate]
A) వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ (DPIIT)
B) వ్యవసాయ మరియు రైతుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ
C) పంచాయతీ రాజ్ మంత్రిత్వ శాఖ
D) హోమ్ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ
Answer: A
Explanation: ఈ కార్యక్రమానికి హాజరైన మరియు QCI కి నోడల్ ఏజెన్సీ అయిన DPIIT వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోకి వస్తుంది.
Q5. క్వాలిటీ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా (QCI) కి సంబంధించి క్రింది వాటిలో ఏది సరైనది? [Moderate]
A) ఇది కేవలం ప్రభుత్వ సంస్థల ప్రతినిధులతో మాత్రమే కూడుకున్నది
B) ఇది భారత ప్రభుత్వం మరియు భారతీయ పరిశ్రమల (ASSOCHAM, CII, FICCI) ఉమ్మడి చొరవ
C) ఇది విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడుల (FDI) పర్యవేక్షణ సంస్థ
D) ఇది రాజ్యాంగబద్ధమైన సంస్థ (Constitutional Body)
Answer: B
Explanation: QCI ని 1997 లో భారత ప్రభుత్వం మరియు ప్రధాన పరిశ్రమల సంఘాలు సంయుక్తంగా నాణ్యతా ప్రమాణాలను పెంచేందుకు స్థాపించాయి.
Q6. NABL ద్వారా ఇవ్వబడే అక్రిడిటేషన్ ఏ అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది? [Tricky]
A) ISO 9001
B) ISO/IEC 17025
C) ISO 14001
D) ISO 45001
Answer: B
Explanation: NABL టెస్టింగ్ మరియు కాలిబ్రేషన్ ప్రయోగశాలలకు ప్రధానంగా ISO/IEC 17025 అంతర్జాతీయ ప్రమాణాల ఆధారంగా అక్రిడిటేషన్ ఇస్తుంది.
Q7. మొబైల్ ఫుడ్ టెస్టింగ్ ల్యాబ్స్ను ఇంటిగ్రేటెడ్ అసెస్మెంట్ ప్రోగ్రామ్ కిందకు తీసుకురావడం వల్ల కలిగే అతిపెద్ద ప్రయోజనం? [Tricky]
A) కేవలం విదేశీ ల్యాబ్లు మాత్రమే భారతదేశంలో పనిచేసే అవకాశం
B) సాంప్రదాయ స్థిరమైన (Static) ల్యాబ్ల సంఖ్యను సున్నా చేయడం
C) ఆహార భద్రతా పరీక్షలు కేవలం కార్పొరేట్ కంపెనీలకు పరిమితం కావడం
D) మూల్యాంకన ప్రక్రియల్లో డూప్లికేషన్ తగ్గి, వినియోగదారులకు కమ్యూనిటీ స్థాయిలోనే సేవలు అందడం
Answer: D
Explanation: ఈ పథకం సాంప్రదాయ ప్రయోగశాలలకు వెలుపల మొబైల్ యూనిట్ల ద్వారా పరీక్షలను సులభతరం చేస్తుంది మరియు రెగ్యులేటరీ డూప్లికేషన్ ను తగ్గిస్తుంది.
Q8. 2047 నాటికి భారతదేశ లక్ష్యమైన 'వికసిత్ భారత్' లో భాగంగా DPIIT సెక్రటరీ ఈ కార్యక్రమంలో దేనిపై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టారు? [Tricky]
A) క్వాంటిటీ-బేస్డ్ మాన్యుఫాక్చరింగ్ (సంఖ్యా ఆధారిత ఉత్పత్తి)
B) క్వాలిటీ-లెడ్ ప్రాక్టీసెస్ (నాణ్యత ఆధారిత పద్ధతులు)
C) కేవలం ఆహార దిగుమతుల పెంపు
D) సబ్సిడీల పూర్తి తొలగింపు
Answer: B
Explanation: 2047 నాటికి భారతదేశ వృద్ధి ప్రయాణానికి 'క్వాలిటీ-లెడ్ ప్రాక్టీసెస్' (నాణ్యత ఆధారిత పద్ధతులు) దోహదపడతాయని సెక్రటరీ, DPIIT ఈ కార్యక్రమంలో నొక్కి చెప్పారు.
PYQ 1:
క్వాలిటీ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా (QCI) ని ఏ మంత్రిత్వ శాఖ నోడల్ ఏజెన్సీగా పర్యవేక్షిస్తుంది?
A) వినియోగదారుల వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ
B) వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ (MoCI - DPIIT)
C) సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ
D) ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ
Answer: B
Explanation: వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖకు చెందిన డిపార్ట్మెంట్ ఫర్ ప్రమోషన్ ఆఫ్ ఇండస్ట్రీ అండ్ ఇంటర్నల్ ట్రేడ్ (DPIIT) QCI కి నోడల్ ఏజెన్సీగా వ్యవహరిస్తుంది.
PYQ 2:
ఇటీవల ప్రారంభించిన 'మొబైల్ ఫుడ్ టెస్టింగ్ లాబొరేటరీస్ అక్రిడిటేషన్ స్కీం' కి సంబంధించి క్రింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
1. ఈ పథకాన్ని క్వాలిటీ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా ఆధ్వర్యంలోని NABL ప్రారంభించింది.
2. ఇది కేవలం పట్టణ ప్రాంతాల్లోని కార్పొరేట్ ఆహార సంస్థల ఉత్పత్తులను మాత్రమే పరీక్షిస్తుంది.
3. ఈ కార్యక్రమం 'గుణవత్త సమన్వయ' (Gunvatta Samanvaya) చొరవలో భాగంగా ఆవిష్కరించబడింది.
పై వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనది/సరైనవి?
A) 1 మాత్రమే
B) 1 మరియు 3 మాత్రమే
C) 2 మరియు 3 మాత్రమే
D) పైవన్నీ
Answer: B
Explanation: వాక్యం 1 మరియు 3 సరైనవి. వాక్యం 2 తప్పు, ఎందుకంటే ఈ పథకం కమ్యూనిటీల వద్దకు (గ్రామీణ ప్రాంతాలకు సైతం) ఆహార పరీక్షా సేవలను తీసుకెళ్లడానికి ఉద్దేశించబడింది, కేవలం పట్టణ సంస్థలకు కాదు.
PYQ 3:
ప్రకటన (A): NABL మొబైల్ ఫుడ్ టెస్టింగ్ ప్రయోగశాలలకు అక్రిడిటేషన్ ఇవ్వడం ఆహార భద్రతలో ఒక కీలక ముందడుగు.
కారణం (R): ఇంటిగ్రేటెడ్ అసెస్మెంట్ ఫ్రేమ్వర్క్ ద్వారా తనిఖీల డూప్లికేషన్ తగ్గి, ఈజ్ ఆఫ్ డూయింగ్ బిజినెస్ (Ease of Doing Business) మెరుగుపడుతుంది.
A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కి సరైన వివరణ.
B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు.
C) A సరైనది, R తప్పు.
D) A తప్పు, R సరైనది.
Answer: A
Explanation: మొబైల్ ల్యాబ్స్ కు అక్రిడిటేషన్ ఇవ్వడం ద్వారా పరీక్షలు వేగవంతం అవుతాయి (A). అదే సమయంలో ఉమ్మడి మూల్యాంకనం (Integrated framework) వల్ల రిపీటెడ్ తనిఖీలు తగ్గి వ్యాపారం చేయడం సులభతరం అవుతుంది (R), ఇది A కి సరైన కారణం.
Question 1 (150 words): భారతదేశంలో ఆహార భద్రతను నిర్ధారించడంలో 'మొబైల్ ఫుడ్ టెస్టింగ్ లాబొరేటరీస్ అక్రిడిటేషన్ స్కీం' పాత్రను విశ్లేషించండి.
Answer: భారతదేశంలో ఆహార భద్రత ఒక ప్రధాన సవాలుగా ఉన్న తరుణంలో, ఇటీవల QCI కింద పనిచేసే NABL ప్రారంభించిన 'మొబైల్ ఫుడ్ టెస్టింగ్ లాబొరేటరీస్ అక్రిడిటేషన్ స్కీం' ఒక విప్లవాత్మక ముందడుగు. సాంప్రదాయకంగా స్థిరమైన ప్రయోగశాలలు నగరాలకు మాత్రమే పరిమితం కావడం వల్ల, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో కల్తీ ఆహారంపై వేగవంతమైన చర్యలు తీసుకోలేకపోతున్నాము. కానీ ఈ కొత్త పథకం, కమ్యూనిటీల వద్దకే అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలతో కూడిన ఆహార పరీక్షా సేవలను చేరువ చేస్తుంది.
దీని ద్వారా రెగ్యులేటరీ ఏజెన్సీలు ఫీల్డ్ స్థాయిలోనే నాణ్యతను పరీక్షించి, ఫుడ్ సేఫ్టీ సర్వైలెన్స్ను బలోపేతం చేయగలుగుతాయి. ముఖ్యంగా 'గుణవత్త సమన్వయ' కార్యక్రమంలో కుదుర్చుకున్న బహుపాక్షిక అవగాహన ఒప్పందాలు వివిధ ప్రభుత్వ సంస్థల మధ్య కో-ఆర్డినేషన్ను పెంచి, టెస్టింగ్ డూప్లికేషన్ను నివారిస్తాయి. ముగింపుగా, 2047 నాటికి నాణ్యత ఆధారిత అభివృద్ధిని సాధించాలనే భారతదేశ లక్ష్యంలో మొబైల్ ల్యాబ్స్ అక్రిడిటేషన్ అనేది వ్యాపార సౌలభ్యాన్ని (Ease of Doing Business) మరియు వినియోగదారుల విశ్వాసాన్ని పెంచే అత్యుత్తమ విధానం అని చెప్పవచ్చు.
Question 2 (250 words): 'క్వాలిటీ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (QI)' అనగానేమి? అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా భారతదేశ వృద్ధి ప్రయాణంలో QCI మరియు NABL వంటి సంస్థల ప్రాముఖ్యతను ఇటీవలి 'గుణవత్త సమన్వయ' చొరవ నేపథ్యంలో చర్చించండి.
Answer: 'క్వాలిటీ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (QI)' అనగా ఒక దేశంలో ఉత్పత్తులు మరియు సేవలు నాణ్యతా ప్రమాణాలు, భద్రత, పర్యావరణ నిబంధనలను పాటిస్తున్నాయో లేదో నిర్ధారించడానికి అవసరమైన అక్రిడిటేషన్, స్టాండర్డైజేషన్, మరియు మెట్రాలజీల ఉమ్మడి వ్యవస్థ. భారత ప్రభుత్వం మరియు పరిశ్రమల భాగస్వామ్యంతో 1997లో ఏర్పాటైన క్వాలిటీ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా (QCI), మరియు దాని అనుబంధ సంస్థ NABL భారతదేశపు క్వాలిటీ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ కు వెన్నెముకగా నిలుస్తున్నాయి.
ఆగస్టు 2026న న్యూఢిల్లీలో జరిగిన 'గుణవత్త సమన్వయ' కార్యక్రమంలో NABL ప్రారంభించిన మొబైల్ ఫుడ్ టెస్టింగ్ లాబొరేటరీస్ అక్రిడిటేషన్ స్కీం ఈ వ్యవస్థ ప్రాముఖ్యతను స్పష్టం చేస్తుంది. రాజకీయంగా మరియు సామాజికంగా, ఇది ప్రజల ఆరోగ్య హక్కు (Article 21) మరియు పౌష్టికాహార స్థాయిలను పెంచే బాధ్యత (Article 47) ను అమలు చేయడంలో ప్రభుత్వాలకు సాయపడుతుంది. ఆర్థికంగా చూస్తే, బహుపాక్షిక అవగాహన ఒప్పందాల ద్వారా ఇంటిగ్రేటెడ్ అసెస్మెంట్ ఫ్రేమ్వర్క్ ఏర్పాటు కావడం వలన వ్యాపార సంస్థలు వేర్వేరు ఏజెన్సీల నుండి పదే పదే అనుమతులు పొందాల్సిన అవసరం తప్పుతుంది. ఇది నియంత్రణ సమర్థతను (regulatory efficiency) పెంచి, ఎంఎస్ఎంఈలకు మరియు స్టార్టప్లకు ఈజ్ ఆఫ్ డూయింగ్ బిజినెస్ను పెంపొందిస్తుంది.
అంతర్జాతీయ స్థాయిలో, NABL ఇచ్చే అక్రిడిటేషన్ ISO/IEC 17025 ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉండటం వలన, మన దేశ ఉత్పత్తులకు ప్రపంచ విపణిలో సులభంగా ఆమోదం లభిస్తుంది. ముగింపుగా, 'మేక్ ఇన్ ఇండియా' కేవలం తయారీకి మాత్రమే కాకుండా 'క్వాలిటీ మేక్ ఇన్ ఇండియా' గా మారడానికి ఇలాంటి నాణ్యత-ఆధారిత విధానాలు (Quality-led practices) ఎంతో అవసరం. ఇవి 2047 నాటికి 'వికసిత్ భారత్' ను బలమైన, విశ్వసనీయమైన ఆర్థిక శక్తిగా మారుస్తాయి.