సైబర్‌శక్తి ప్రోగ్రామ్: మహిళా అధికారుల సైబర్ భద్రతా సామర్థ్యం పెంపు

What Happened

కేంద్ర ప్రభుత్వం సైబర్ నేరాలను దీటుగా ఎదుర్కోవడానికి మరియు మహిళా అధికారుల నైపుణ్యాలను పెంపొందించడానికి ఉద్దేశించిన 'సైబర్‌శక్తి' (CyberShakti) కార్యక్రమం ద్వారా 978 మంది మహిళా ప్రభుత్వ అధికారులకు విజయవంతంగా శిక్షణ అందించింది. మహిళా సాధికారతపై 2026 పార్లమెంటరీ స్టాండింగ్ కమిటీ ఈ కార్యక్రమాన్ని మరింతగా స్కేల్-అప్ చేయాలని ప్రభుత్వానికి సూచించింది. ఆగస్టు 7, 2026న రాజ్యసభలో కేంద్ర ఐటీ శాఖ సహాయ మంత్రి జితిన్ ప్రసాద ఈ కార్యక్రమ పురోగతిని అధికారికంగా పంచుకున్నారు.

When & Where

ఈ కార్యక్రమం అక్టోబర్ 2024 నుండి దేశవ్యాప్తంగా అమలవుతోంది. ఇది వర్చువల్ ఆన్‌లైన్ ట్రైనింగ్ మోడ్ ద్వారా నిర్వహించబడింది, కాబట్టి భారతదేశం అంతటా ఉన్న వివిధ రాష్ట్రాలు, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలకు చెందిన అధికారులు ఇందులో పాల్గొన్నారు.

Who Is Involved

• కేంద్ర ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు ఐటీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY): ఈ కార్యక్రమాన్ని అమలు చేస్తున్న నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
• పార్లమెంటరీ స్టాండింగ్ కమిటీ ఆన్ ఎంపవర్‌మెంట్ ఆఫ్ ఉమెన్ (2026): ప్రోగ్రామ్ విస్తరణకు సిఫార్సు చేసిన కమిటీ.
• సైబర్ సెక్యూరిటీ వర్కింగ్ గ్రూప్: మే 2026లో ఈ ప్రాజెక్ట్ యొక్క రెండవ దశను (Phase-II) సిఫార్సు చేసిన బృందం.
• లబ్ధిదారులు: మహిళా పోలీసు అధికారులు, సైబర్ సెల్ సిబ్బంది మరియు సైబర్ క్రైమ్ బాధితులకు కౌన్సెలింగ్ ఇచ్చే మహిళా ప్రభుత్వ అధికారులు.
• శ్రీ జితిన్ ప్రసాద: వివరాలు వెల్లడించిన కేంద్ర సహాయ మంత్రి.

How It Works

1. లబ్ధిదారుల ఎంపిక: వివిధ రాష్ట్రాల పోలీస్ శాఖలు మరియు ప్రభుత్వ సైబర్ సెల్‌ల నుంచి సైబర్ నేరాల పరిశోధనతో సంబంధం ఉన్న మహిళా అధికారులను గుర్తిస్తారు.
2. ఆన్‌లైన్ శిక్షణ (VILT): ఎంపిక చేసిన వారికి 2 వారాల పాటు వర్చువల్ ఇన్‌స్ట్రక్టర్-లీడ్ ట్రైనింగ్ (VILT) పద్ధతిలో ఆన్‌లైన్ ద్వారా అత్యాధునిక శిక్షణ ఇస్తారు.
3. నైపుణ్యాల పెంపు: సైబర్ దాడులను గుర్తించడం, డిజిటల్ సాక్ష్యాలను సేకరించడం మరియు సైబర్ క్రైమ్ బాధితులకు (ముఖ్యంగా మహిళలకు) సున్నితంగా సహాయం చేయడం నేర్పుతారు.
4. వెబ్‌నార్ల ద్వారా అవగాహన: కోర్ ట్రైనింగ్‌లో లేని వారికి కూడా బేసిక్ అవగాహన కల్పించేందుకు ప్రత్యేక వెబ్‌నార్లు నిర్వహిస్తారు (ఇప్పటివరకు 573 మంది హాజరయ్యారు).

Why It Matters

• సామాజిక ప్రాముఖ్యత: మహిళలపై పెరుగుతున్న సైబర్ వేధింపుల (Cyber stalking, deepfakes) కేసులను విచారించేటప్పుడు, మహిళా అధికారులు ఉండటం వల్ల బాధితులకు మరింత భరోసా కలుగుతుంది.
• పాలనాపరమైన ప్రాముఖ్యత: UPSC GS Paper 2 (Governance & Vulnerable Sections) మరియు GS Paper 3 (Cyber Security) కింద ఇది అత్యంత ముఖ్యమైన కేస్ స్టడీగా ఉపయోగపడుతుంది.
• సామర్థ్య నిర్మాణం: ప్రభుత్వ యంత్రాంగంలో సైబర్ నిపుణుల కొరతను తీర్చడానికి ఈ కార్యక్రమం ఒక అద్భుతమైన నమూనా.

Historical Background

• 2000: భారతదేశంలో మొట్టమొదటి సైబర్ చట్టం అయిన "ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ చట్టం, 2000" ఆమోదించబడింది.
• 2013: దేశంలో సైబర్ దాడులను ఎదుర్కోవడానికి తొలిసారిగా జాతీయ సైబర్ భద్రతా విధానాన్ని (National Cyber Security Policy) రూపొందించారు.
• 2020: సైబర్ నేరాలపై ఫిర్యాదు చేయడానికి కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో నేషనల్ సైబర్ క్రైమ్ రిపోర్టింగ్ పోర్టల్ (NCRP) ప్రారంభించబడింది.
• 2024: అక్టోబర్‌లో మహిళా అధికారుల కోసం ప్రత్యేకంగా కేంద్రం ఈ 'సైబర్‌శక్తి' కార్యక్రమాన్ని రెండు సంవత్సరాల కాలపరిమితితో ప్రారంభించింది.

Previous Related Events

• ఇండియన్ సైబర్ క్రైమ్ కోఆర్డినేషన్ సెంటర్ (I4C) ఏర్పాటు: సైబర్ నేరాలను సమన్వయంతో అరికట్టడానికి హోం మంత్రిత్వ శాఖ ఈ కేంద్రాన్ని నెలకొల్పింది.
• సైబర్ సురక్షిత్ భారత్ (2018): MeitY ప్రారంభించిన ఈ కార్యక్రమం ద్వారా చీఫ్ ఇన్ఫర్మేషన్ సెక్యూరిటీ ఆఫీసర్లకు (CISOs) శిక్షణ ఇచ్చారు.
• సైబర్ స్వచ్ఛతా కేంద్ర (Botnet Cleaning and Malware Analysis Centre): కంప్యూటర్లను మాల్‌వేర్ నుంచి సురక్షితంగా ఉంచడానికి భారత ప్రభుత్వం దీన్ని ప్రారంభించింది.

Static GK Connection

• ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ చట్టం (IT Act) 2000: డిజిటల్ సంతకాలు, ఎలక్ట్రానిక్ పాలన మరియు సైబర్ నేరాలకు సంబంధించిన జరిమానాలకు చట్టపరమైన గుర్తింపును ఈ చట్టం అందిస్తుంది (ముఖ్యంగా సెక్షన్ 66, 67).
• ఆర్టికల్ 21 (Right to Privacy): సుప్రీంకోర్టు పుట్టస్వామి తీర్పు (2017) ప్రకారం గోప్యతా హక్కు అనేది ప్రాథమిక హక్కు. సైబర్ నేరాలు పౌరుల ఈ గోప్యతా హక్కుకు ప్రత్యక్ష భంగం కలిగిస్తాయి.

India & World Comparison

ప్రపంచవ్యాప్తంగా సైబర్ భద్రతా దళాలలో మహిళల ప్రాతినిధ్యం సుమారు 25% లోపే ఉంది. భారతదేశం 'సైబర్‌శక్తి' వంటి లక్ష్య-ఆధారిత నైపుణ్యాభివృద్ధి కార్యక్రమాల ద్వారా మహిళా అధికారుల శాతాన్ని పెంచి గ్లోబల్ సైబర్ సెక్యూరిటీ ఇండెక్స్ (ITU ద్వారా విడుదల)లో తన స్థానాన్ని మరింత పటిష్టం చేసుకునే దిశగా అడుగులు వేస్తోంది.

Future Impact

• రెండవ దశ (Phase-II): మే 2026లో సైబర్ సెక్యూరిటీ వర్కింగ్ గ్రూప్ చేసిన సిఫార్సుల మేరకు రాబోయే రోజుల్లో ఈ కార్యక్రమం రెండవ దశ ప్రారంభం కానుంది.
• రాష్ట్ర స్థాయి విస్తరణ: ఇప్పటివరకు శిక్షణ పొందిన 978 మంది అధికారులు తమ రాష్ట్రాల్లో మాస్టర్ ట్రైనర్లుగా మారి వేలాది మంది కింది స్థాయి సిబ్బందికి శిక్షణ ఇచ్చే అవకాశం ఉంది.
• మహిళా సాధికారత: సైబర్ ఫోరెన్సిక్స్ మరియు ఇన్వెస్టిగేషన్ లాంటి టెక్నికల్ రంగాలలో మహిళల భాగస్వామ్యం భారీగా పెరుగుతుంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• కార్యక్రమం పేరు: సైబర్‌శక్తి (CyberShakti).
• నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ: ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు ఐటీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY).
• ప్రారంభమైన సంవత్సరం: అక్టోబర్ 2024.
• కార్యక్రమ ఉద్దేశం: మహిళా ప్రభుత్వ అధికారుల సైబర్ భద్రతా నైపుణ్యాలను పెంచడం.
• శిక్షణ విధానం: 2 వారాల వర్చువల్ ఇన్‌స్ట్రక్టర్-లీడ్ ట్రైనింగ్ (VILT).
• ఇప్పటివరకు శిక్షణ పొందిన మొత్తం అధికారులు: 978 మంది.
• రాష్ట్రాల నుంచి శిక్షణ పొందిన వారు: 694 మంది.
• కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాల (UTs) నుంచి శిక్షణ పొందిన వారు: 284 మంది.
• అత్యధికంగా ఏ UT నుంచి పాల్గొన్నారు: ఢిల్లీ (249 మంది).
• వెబ్‌నార్ల ద్వారా లబ్ధి పొందిన మహిళలు: 573 మంది.
• కార్యక్రమాన్ని విస్తరించాలని సిఫార్సు చేసింది: 2026 మహిళా సాధికారత స్టాండింగ్ కమిటీ.
• రెండవ దశను (Phase-II) సిఫార్సు చేసింది: సైబర్ సెక్యూరిటీ వర్కింగ్ గ్రూప్ (మే 2026).
• వివరాలు వెల్లడించిన మంత్రి: శ్రీ జితిన్ ప్రసాద (రాజ్యసభలో).
• ఈ వార్త ప్రాముఖ్యత: మహిళలపై సైబర్ నేరాలను అరికట్టడానికి టెక్నికల్ కెపాసిటీ బిల్డింగ్.
• సంబంధిత చట్టం: ఐటీ చట్టం, 2000.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: భారతదేశంలో సైబర్ సెక్యూరిటీ ఫ్రేమ్‌వర్క్

• Definition: ఇంటర్నెట్, కంప్యూటర్ సిస్టమ్స్, నెట్‌వర్క్‌లు మరియు డేటాను అనధికార యాక్సెస్ లేదా దాడుల నుండి రక్షించే సమగ్ర ప్రక్రియనే సైబర్ సెక్యూరిటీ అంటారు.
• Constitutional / Legal Basis: ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ చట్టం, 2000 (దీనిని 2008లో సవరించారు).
• Scientific / Economic Principle: డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (DPI) ఆధారిత ఆర్థిక వ్యవస్థలో డేటా ఇంటిగ్రిటీ, కాన్ఫిడెన్షియాలిటీ, అవైలబిలిటీ (CIA Triad) నియమాలు కీలకం.
• How it connects to this event: 'సైబర్‌శక్తి' అనేది జాతీయ సైబర్ భద్రతా లక్ష్యాలను చేరుకోవడానికి ప్రభుత్వ మానవ వనరుల (ముఖ్యంగా మహిళల) సామర్థ్యాన్ని పెంచే ప్రాక్టికల్ అడుగు.
• Origin & History: 2013లో మొదటిసారిగా నేషనల్ సైబర్ సెక్యూరిటీ పాలసీని కేంద్రం తీసుకొచ్చింది.
• Key milestone 1: 2004లో ఇండియన్ కంప్యూటర్ ఎమర్జెన్సీ రెస్పాన్స్ టీమ్ (CERT-In) ఏర్పాటు.
• Key milestone 2: 2020లో సైబర్ నేరాల ఫిర్యాదుల కోసం నేషనల్ సైబర్ క్రైమ్ రిపోర్టింగ్ పోర్టల్ లాంచ్.
• Related Acts / Schemes / Treaties: IT Act 2000, డిజిటల్ పర్సనల్ డేటా ప్రొటెక్షన్ యాక్ట్ (DPDP Act) 2023 ⚠️ [SOURCE NEEDED], బుడాపెస్ట్ కన్వెన్షన్ ఆన్ సైబర్ క్రైమ్ (ఇండియా దీనిలో సభ్య దేశం కాదు).
• Nodal Ministry / Body: కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ (లా అండ్ ఆర్డర్ పరంగా) మరియు MeitY (టెక్నికల్ పరంగా).
• India-specific relevance: డిజిటల్ ఇండియా, UPI లావాదేవీల పెరుగుదల దృష్ట్యా భారతదేశం సైబర్ దాడులకు అత్యంత అనువుగా ఉన్న దేశాల్లో ఒకటి.
• Global comparison: గ్లోబల్ సైబర్ సెక్యూరిటీ ఇండెక్స్ (ITU)లో భారతదేశం తన ర్యాంకును క్రమంగా మెరుగుపరుచుకుంటోంది.
• Data point: సైబర్‌శక్తి కింద అక్టోబర్ 2024 నుంచి 978 మంది మహిళా ప్రభుత్వ అధికారులకు శిక్షణ ఇచ్చారు.
• Common exam angle: UPSC/PSC పరీక్షలలో "మహిళలపై సైబర్ దాడులు" మరియు "కెపాసిటీ బిల్డింగ్" అనే కోణంలో మెయిన్స్ ప్రశ్నలు వస్తాయి.
• Easy memory hook: "MeitY's CyberShakti = 978 Women Cops Trained in 2 Weeks via VILT."

---

❓ Practice MCQs

Q1. సైబర్‌శక్తి ప్రోగ్రామ్‌ను ఏ కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖ అమలు చేస్తోంది? [Easy]

A) మహిళా మరియు శిశు అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ

B) కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ

C) కేంద్ర ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు ఐటీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY)

D) రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ

Answer: C

Explanation: సైబర్‌శక్తి కార్యక్రమాన్ని అక్టోబర్ 2024 నుండి కేంద్ర ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) అమలు చేస్తోంది.

---

Q2. సైబర్‌శక్తి ప్రోగ్రామ్ కింద అక్టోబర్ 2024 నుండి ఇప్పటివరకు ఎంతమంది మహిళా ప్రభుత్వ అధికారులకు శిక్షణ అందించారు? [Easy]

A) 500

B) 694

C) 978

D) 1200

Answer: C

Explanation: రాజ్యసభలో ఇచ్చిన సమాచారం ప్రకారం, ఈ కార్యక్రమం ప్రారంభమైనప్పటి నుంచి మొత్తం 978 మంది మహిళా అధికారులకు శిక్షణ ఇచ్చారు.

---

Q3. కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాల నుండి సైబర్‌శక్తి కార్యక్రమంలో అత్యధిక సంఖ్యలో ఏ ప్రాంతానికి చెందిన మహిళా అధికారులు శిక్షణ పొందారు? [Moderate]

A) చండీగఢ్

B) పుదుచ్చేరి

C) జమ్మూ మరియు కాశ్మీర్

D) ఢిల్లీ

Answer: D

Explanation: కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాల నుండి శిక్షణ పొందిన మొత్తం 284 మందిలో, అత్యధికంగా ఢిల్లీకి చెందిన వారు 249 మంది ఉన్నారు.

---

Q4. సైబర్‌శక్తి కార్యక్రమానికి సంబంధించి 'VILT' అనగా ఏమిటి? [Moderate]

A) Virtual Instructor-Led Training

B) Visual Information and Legal Training

C) Virtual Internet Learning Tool

D) Verification of Internet and Legal Threats

Answer: A

Explanation: సైబర్‌శక్తి కింద ఎంపిక చేసిన అధికారులకు 2 వారాల పాటు ఆన్‌లైన్ ద్వారా Virtual Instructor-Led Training (VILT) మోడ్‌లో శిక్షణ ఇస్తారు.

---

Q5. ఏ కమిటీ సిఫార్సుల మేరకు ప్రభుత్వం సైబర్‌శక్తి కార్యక్రమాన్ని మరింత విస్తరించాలని (scale up) నిర్ణయించింది? [Moderate]

A) జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్

B) 2026 మహిళా సాధికారతపై పార్లమెంటరీ స్టాండింగ్ కమిటీ

C) న్యాయ కమీషన్ ఆఫ్ ఇండియా

D) పబ్లిక్ అకౌంట్స్ కమిటీ

Answer: B

Explanation: 2026 మహిళా సాధికారతపై పార్లమెంటరీ స్టాండింగ్ కమిటీ నివేదికలోని సిఫార్సుల ఆధారంగా ప్రభుత్వం ఈ ప్రాజెక్ట్‌ను స్కేల్-అప్ చేస్తోంది.

---

Q6. సైబర్‌శక్తి కార్యక్రమానికి సంబంధించి కింది వారిలో ఎవరు ప్రధాన లబ్ధిదారులుగా పరిగణించబడరు? [Tricky]

A) మహిళా పోలీసు అధికారులు

B) సైబర్ క్రైమ్ బాధితులతో వ్యవహరించే ప్రభుత్వ అధికారులు

C) ప్రైవేట్ ఐటీ కంపెనీలలో పనిచేసే మహిళా సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీర్లు

D) ప్రభుత్వ సైబర్ సెల్ సిబ్బంది

Answer: C

Explanation: ఈ కార్యక్రమం కేవలం 'మహిళా ప్రభుత్వ అధికారుల' (పోలీసులు, సైబర్ సెల్ సిబ్బంది) సామర్థ్య పెంపు కోసం ఉద్దేశించబడింది, ప్రైవేట్ రంగ ఉద్యోగుల కోసం కాదు.

---

Q7. భారతదేశంలో సైబర్ నేరాలను అరికట్టడానికి మరియు ఎలక్ట్రానిక్ పాలనకు చట్టబద్ధత కల్పించే ప్రాథమిక చట్టం ఏది? [Tricky]

A) ఇండియన్ పీనల్ కోడ్, 1860

B) టెలికమ్యూనికేషన్స్ చట్టం, 2023

C) ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ చట్టం, 2000

D) డేటా ప్రొటెక్షన్ యాక్ట్, 2019

Answer: C

Explanation: ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ (IT) చట్టం, 2000 అనేది భారతదేశంలో సైబర్ సెక్యూరిటీ మరియు డిజిటల్ నేరాలను నియంత్రించే ప్రధాన చట్టం.

---

Q8. సైబర్‌శక్తి కార్యక్రమం రెండవ దశ (Phase-II)ను మే 2026లో ఏ బృందం అధికారికంగా సిఫార్సు చేసింది? [Tricky]

A) నీతి ఆయోగ్ టెక్నాలజీ కౌన్సిల్

B) సైబర్ సెక్యూరిటీ వర్కింగ్ గ్రూప్

C) నేషనల్ సైబర్ క్రైమ్ బోర్డు

D) హోం మంత్రిత్వ శాఖ అత్యున్నత కమిటీ

Answer: B

Explanation: సైబర్ సెక్యూరిటీ వర్కింగ్ గ్రూప్ (మే 2026) ద్వారా ఈ ప్రాజెక్ట్ యొక్క రెండవ దశ సిఫార్సు చేయబడింది.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

సైబర్‌శక్తి (CyberShakti) కార్యక్రమానికి సంబంధించి ఈ క్రింది వాటిలో సరైనది ఏది?

A) ఇది గ్రామీణ మహిళలకు ఉచిత స్మార్ట్‌ఫోన్‌లు పంపిణీ చేసే కార్యక్రమం.

B) ఇది మహిళా ప్రభుత్వ అధికారులలో సైబర్ భద్రతా నైపుణ్యాలను పెంపొందించడానికి ఉద్దేశించిన కార్యక్రమం.

C) ఇది కేవలం కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ అధికారులకు మాత్రమే పరిమితం.

D) ఇది ఇస్రో (ISRO) మహిళా శాస్త్రవేత్తల కోసం రూపొందించిన ప్రోగ్రామ్.

Answer: B

Explanation: అక్టోబర్ 2024లో MeitY ప్రారంభించిన ఈ కార్యక్రమం ద్వారా మహిళా పోలీసు అధికారులు మరియు సైబర్ సెల్ సిబ్బందికి ఆన్‌లైన్ ద్వారా సైబర్ భద్రతా శిక్షణ అందిస్తున్నారు.

---

PYQ 2:

సైబర్‌శక్తి కార్యక్రమానికి సంబంధించి కింది వ్యాఖ్యలను పరిశీలించండి:

1. ఈ కార్యక్రమాన్ని అక్టోబర్ 2024లో రెండు సంవత్సరాల కాలపరిమితితో ప్రారంభించారు.
2. దీని కింద ప్రైవేట్ రంగంలోని మహిళా ఉద్యోగులకు సైబర్ సెక్యూరిటీలో ఉచిత శిక్షణ ఇస్తారు.
3. 2026 మహిళా సాధికారతపై స్టాండింగ్ కమిటీ ఈ కార్యక్రమాన్ని విస్తరించాలని సిఫార్సు చేసింది.

పై వ్యాఖ్యలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 1 మరియు 3 మాత్రమే

C) 2 మరియు 3 మాత్రమే

D) పైవన్నీ

Answer: B

Explanation: రెండవ వ్యాఖ్య తప్పు, ఎందుకంటే ఈ కార్యక్రమం కేవలం 'మహిళా ప్రభుత్వ అధికారుల' కోసం మాత్రమే ఉద్దేశించబడింది (ప్రైవేట్ ఉద్యోగుల కోసం కాదు). 1 మరియు 3 వ్యాఖ్యలు సరైనవి.

---

PYQ 3:

కింది వాటిని జతపరచండి:

1. సైబర్‌శక్తి నోడల్ ఏజెన్సీ — A. 2026 మహిళా సాధికారత స్టాండింగ్ కమిటీ
2. శిక్షణ పొందిన మొత్తం అధికారులు — B. వర్చువల్ ఇన్‌స్ట్రక్టర్-లీడ్ ట్రైనింగ్ (VILT)
3. స్కేల్-అప్ సిఫార్సు చేసినది — C. ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు ఐటీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY)
4. ట్రైనింగ్ మోడల్ — D. 978 మంది

సరైన సమాధానం ఎంచుకోండి:

A) 1-C, 2-D, 3-A, 4-B

B) 1-A, 2-D, 3-C, 4-B

C) 1-C, 2-B, 3-A, 4-D

D) 1-B, 2-D, 3-A, 4-C

Answer: A

Explanation: సైబర్‌శక్తిని MeitY అమలు చేస్తోంది (1-C). మొత్తం 978 మందికి శిక్షణ ఇచ్చారు (2-D). దీన్ని విస్తరించాలని స్టాండింగ్ కమిటీ సూచించింది (3-A). ఇది VILT ద్వారా ఆన్‌లైన్‌లో జరిగింది (4-B).

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): సైబర్‌శక్తి కార్యక్రమం ఉద్దేశాలను వివరిస్తూ, భారతదేశంలో సైబర్ నేరాల విచారణలో మహిళా అధికారుల సామర్థ్య పెంపు ఆవశ్యకతను అంచనా వేయండి.

మహిళలపై పెరుగుతున్న సైబర్ నేరాలను సమర్థవంతంగా కట్టడి చేయడానికి కేంద్ర ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు ఐటీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) అక్టోబర్ 2024లో 'సైబర్‌శక్తి' కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది. దీని ప్రధాన ఉద్దేశం మహిళా ప్రభుత్వ అధికారులు, పోలీసులు మరియు సైబర్ సెల్ సిబ్బందికి సైబర్ భద్రతపై అవగాహన కల్పించడం మరియు సాంకేతిక నైపుణ్యాలను పెంపొందించడం.

డిజిటల్ విప్లవం వేగవంతం అవుతున్న తరుణంలో డీప్‌ఫేక్స్, ఆన్‌లైన్ స్టాకింగ్, మరియు ఆర్థిక మోసాలకు మహిళలు ఎక్కువగా గురవుతున్నారు. ఇటువంటి కేసులను విచారించేటప్పుడు సాంకేతికంగా శిక్షణ పొందిన మహిళా అధికారులు అందుబాటులో ఉంటే, బాధితులు మరింత స్వేచ్ఛగా తమ ఫిర్యాదులను నమోదు చేయగలుగుతారు. సైబర్‌శక్తి ద్వారా ఇప్పటివరకు 2-వారాల VILT విధానంలో 978 మంది మహిళా అధికారులకు శిక్షణ ఇవ్వడం ఒక గొప్ప ముందడుగు.

ముగింపుగా, 2026 పార్లమెంటరీ స్టాండింగ్ కమిటీ సిఫార్సుల మేరకు ఈ కార్యక్రమాన్ని ఫేజ్-2 ద్వారా అన్ని టైర్-2, టైర్-3 నగరాలకు విస్తరిస్తే క్షేత్ర స్థాయిలో డిజిటల్ నేరాల పరిశోధన అత్యంత వేగవంతం అవుతుంది.

---

Question 2 (250 words): భారతదేశంలో సైబర్ భద్రతా సవాళ్లు రోజురోజుకూ సంక్లిష్టంగా మారుతున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో మానవ వనరుల సామర్థ్యాన్ని (Capacity Building) పెంచడానికి ప్రభుత్వం తీసుకుంటున్న చర్యలను విశ్లేషించండి. ప్రత్యేకించి 'సైబర్‌శక్తి' వంటి కార్యక్రమాలు లింగ ఆధారిత సైబర్ నేరాలను ఎదుర్కోవడంలో ఎలా తోడ్పడతాయి?

ప్రపంచంలో అత్యధిక ఇంటర్నెట్ వినియోగదారులు ఉన్న దేశాలలో ఒకటిగా భారతదేశం భారీ డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాలను కలిగి ఉంది. అదే సమయంలో హ్యాకింగ్, ఫిషింగ్, మరియు మాల్‌వేర్ దాడులు వంటి సైబర్ భద్రతా సవాళ్లు జాతీయ భద్రతకు మరియు ఆర్థిక వ్యవస్థకు తీవ్ర ముప్పుగా మారుతున్నాయి. ఈ సవాళ్లను ఎదుర్కోవడానికి కేవలం సాంకేతిక పరిజ్ఞానం మాత్రమే సరిపోదు, నిరంతరం మారుతున్న నేరాల పద్ధతులను పసిగట్టగలిగే అత్యుత్తమ మానవ వనరుల నిర్మాణం (Capacity Building) అత్యంత ఆవశ్యకం.

ప్రభుత్వం ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ చట్టం, 2000 ద్వారా చట్టపరమైన ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ను ఏర్పాటు చేసినప్పటికీ, దర్యాప్తు సంస్థల్లో నైపుణ్యం లేమి ఒక ప్రధాన సమస్యగా ఉంది. దీనిని పరిష్కరించడానికే కేంద్ర ఐటీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) 2024లో 'సైబర్‌శక్తి' అనే వినూత్న కార్యక్రమాన్ని ప్రవేశపెట్టింది. ఈ కార్యక్రమం కేవలం సాంకేతిక శిక్షణకు మాత్రమే పరిమితం కాకుండా, మహిళా ప్రభుత్వ అధికారులు, సైబర్ సెల్ పోలీసులలో ఆత్మవిశ్వాసాన్ని నింపేలా రూపొందించబడింది. ఇప్పటివరకు 978 మంది అధికారులు ఈ 2-వారాల కఠిన ఆన్‌లైన్ (VILT) శిక్షణను విజయవంతంగా పూర్తి చేశారు.

లింగ ఆధారిత సైబర్ నేరాలైన ఆన్‌లైన్ వేధింపులు, మోర్ఫింగ్, రివెంజ్ పోర్న్ వంటి కేసులలో బాధితులు తరచుగా పురుష అధికారుల వద్దకు వెళ్లడానికి సంకోచిస్తారు. శిక్షణ పొందిన మహిళా సైబర్ నిపుణులు అందుబాటులో ఉండటం వల్ల బాధితులకు న్యాయ వ్యవస్థపై నమ్మకం పెరుగుతుంది.

ముగింపుగా, మే 2026లో సైబర్ సెక్యూరిటీ వర్కింగ్ గ్రూప్ ప్రతిపాదించిన విధంగా సైబర్‌శక్తి రెండవ దశను వేగవంతం చేయాలి. కెపాసిటీ బిల్డింగ్ అనేది ఒక నిరంతర ప్రక్రియ కాబట్టి, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు కూడా కేంద్రంతో సమన్వయం చేసుకుని ప్రతి జిల్లా పోలీస్ స్టేషన్‌లో ఇలాంటి శిక్షణ పొందిన మహిళా అధికారులను నియమించడం ద్వారా సురక్షిత డిజిటల్ ఇండియాను నిర్మించవచ్చు.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: Students often confuse "CyberShakti" with a women empowerment scheme for general digital literacy (like PMGDisha). The correct fact is it is strictly a professional Capacity Building program for Women Government Officials and Police.
• Trap 2: A common wrong assumption is that this scheme is implemented by the Ministry of Women and Child Development (WCD) or the Ministry of Home Affairs (MHA). The reality is it is run by the Ministry of Electronics and Information Technology (MeitY).
• Trap 3: Many students miss the specific training delivery method when answering questions on this topic. Always remember it is conducted online via a 2-week Virtual Instructor-Led Training (VILT) mode, not a physical academy training.

---

🧭 Exam Tip

• Prelims: అభ్యర్థులు అమలు చేసే మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY), లబ్ధిదారులు (మహిళా ప్రభుత్వ అధికారులు) మరియు మొత్తం శిక్షణ పొందిన వారి సంఖ్య (978) లాంటి ఫ్యాక్ట్స్ పై దృష్టి పెట్టాలి.
• Mains: GS-2 (e-Governance, Vulnerable sections) మరియు GS-3 (Cyber Security) పేపర్లలో 'Capacity Building in Cyber Security' కింద ఈ కార్యక్రమాన్ని ఒక బెస్ట్ ప్రాక్టీస్‌గా / ఉదాహరణగా రాయవచ్చు.
• Interview: "సైబర్ నేరాలను అరికట్టడంలో మహిళా పోలీసుల పాత్ర ఏమిటి?" అనే కోణంలో ఇంటర్వ్యూ బోర్డు ప్రశ్నలు అడిగే అవకాశం ఉంది.
• Prediction: రాబోయే UPSC లేదా State PSC పరీక్షలలో MeitY తీసుకుంటున్న వివిధ నైపుణ్యాభివృద్ధి కార్యక్రమాల (సైబర్‌శక్తి సహా) పై స్టేట్‌మెంట్ ఆధారిత ప్రశ్న కచ్చితంగా ఆశించవచ్చు.