Udyo Logo

Udyo

Get the Udyo Mobile App

Sign in to save your progress and access all features.

పీఎం-జన్మన్ (PM-JANMAN) కింద 540 వన్ ధన్ వికాస్ కేంద్రాలకు ఆమోదం

భారత ప్రభుత్వం ఆగస్టు 2026లో పీఎం-జన్మన్ (PM-JANMAN) పథకం కింద 540 కొత్త వన్ ధన్ వికాస్ కేంద్రాలను (VDVKs) మంజూరు చేసింది. ఈ నిర్ణయం ద్వారా అత్యంత వెనుకబడిన 75 గిరిజన తెగలకు (PVTGs) చెందిన 46,042 మందికి ప్రత్యక్ష ప్రయోజనం చేకూరుతుంది. అటవీ ఉత్పత్తులను ప్రాసెస్ చేయడం, వాటికి వాల్యూ అడిషన్ చేయడం మరియు సరైన మార్కెటింగ్ ద్వారా గిరిజనులకు సుస్థిరమైన ఆదాయాన్ని కల్పించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశం. పోటీ పరీక్షలలో సామాజిక న్యాయం, గిరిజన సంక్షేమం కోణంలో ఇది అత్యంత ముఖ్యమైన కరెంట్ అఫైర్స్ అంశం.

What Happened

భారత ప్రభుత్వం ఆగస్టు 2026లో పీఎం-జన్మన్ (PM-JANMAN) పథకం కింద 540 వన్ ధన్ వికాస్ కేంద్రాలను (VDVKs) అధికారికంగా మంజూరు చేసింది. గిరిజనులు అడవుల నుంచి సేకరించే మైనర్ ఉత్పత్తులకు (MFP) సరైన ధర కల్పించడం మరియు వాల్యూ అడిషన్ చేయడం దీని తక్షణ లక్ష్యం. దీనిద్వారా దేశవ్యాప్తంగా 46,042 మంది PVTG గిరిజనులకు మెరుగైన ఉపాధి అవకాశాలు లభిస్తాయి.

When & Where

ఆగస్టు 2026లో న్యూఢిల్లీలో కేంద్ర గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ ఈ ఆమోదాన్ని ప్రకటించింది. దేశవ్యాప్తంగా PVTGs నివసించే 18 రాష్ట్రాలు మరియు అండమాన్ నికోబార్ దీవులలో (ఒక కేంద్రపాలిత ప్రాంతం) ఈ కేంద్రాలు క్షేత్రస్థాయిలో ఏర్పాటు కానున్నాయి.

Who Is Involved

  • కేంద్ర గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MoTA): ఈ పథకం మరియు నిధుల విడుదలకు నోడల్ ఏజెన్సీ.
  • ట్రైఫెడ్ (TRIFED): ఈ వన్ ధన్ కేంద్రాల ఏర్పాటు మరియు ఉత్పత్తుల మార్కెటింగ్ పర్యవేక్షణ సంస్థ.
  • రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు: లబ్ధిదారుల గుర్తింపు మరియు క్షేత్రస్థాయిలో ఈ కేంద్రాల నిర్మాణ పర్యవేక్షణ.
  • PVTG సమూహాలు: స్వయం సహాయక బృందాల (SHG) ద్వారా ప్రాథమిక లబ్ధిదారులు మరియు నిర్వాహకులు.

How It Works

1. ముందుగా 10 నుండి 20 మంది సభ్యులతో కూడిన PVTG వన్ ధన్ స్వయం సహాయక బృందాలను (VDSHG) స్థానికంగా ఏర్పాటు చేస్తారు.
2. ఇలాంటి కొన్ని బృందాలను కలిపి ఒక పెద్ద 'వన్ ధన్ వికాస్ కేంద్రం' (VDVK) కింద అనుసంధానం చేస్తారు.
3. గిరిజనులు సేకరించిన తేనె, వెదురు, చింతపండు, ఔషధ మొక్కలు లాంటి అటవీ ఉత్పత్తులకు ఈ కేంద్రాలలో గ్రేడింగ్ మరియు ప్యాకేజింగ్ (Value Addition) చేస్తారు.
4. ఆ తరువాత TRIFED సహకారంతో ఆ ప్రాసెస్ చేసిన ఉత్పత్తులను జాతీయ మరియు అంతర్జాతీయ మార్కెట్లలో నేరుగా విక్రయించి, లాభాలను సభ్యులకు పంచుతారు.

Why It Matters

ఈ పరిణామం రాజ్యాంగంలోని 5వ మరియు 6వ షెడ్యూల్స్ మరియు ఆర్టికల్ 46 (బలహీన వర్గాల ఆర్థిక, విద్యా ప్రయోజనాల పరిరక్షణ) యొక్క లక్ష్యాలను నేరుగా నెరవేరుస్తుంది. ఆర్థికపరంగా గిరిజనులకు దళారుల (Middlemen) నుంచి విముక్తి కల్పించి, వారి సగటు ఆదాయాన్ని పెంచుతుంది. UPSC GS Paper 2 (సోషల్ జస్టిస్) మరియు GS Paper 3 (సమ్మిళిత వృద్ధి) కోణంలో పీఎం-జన్మన్ అత్యంత కీలకమైన పథకం.

Historical Background

  • 1973: దేబర్ కమిషన్ సూచనతో మొదటిసారిగా షెడ్యూల్డ్ తెగలలో వెనుకబడిన వారిని 'ఆదిమ గిరిజన సమూహాలు' (PTGs) గా వర్గీకరించారు.
  • 2006: భారత ప్రభుత్వం అధికారికంగా PTG పేరును PVTG (Particularly Vulnerable Tribal Groups) గా మార్చింది.
  • 2018: ఛత్తీస్‌గఢ్ లోని బీజాపూర్‌లో దేశపు మొట్టమొదటి వన్ ధన్ వికాస్ కేంద్రాన్ని ప్రధాని ప్రారంభించారు.

Previous Related Events

  • నవంబర్ 2023: జార్ఖండ్‌లోని ఖుంటిలో బిర్సా ముండా జయంతి నాడు పీఎం-జన్మన్ పథకం అధికారికంగా ప్రారంభమైంది.
  • ఫిబ్రవరి 2024: లక్షల మంది PVTGs కు పక్కా గృహాల కోసం మొదటి విడత నిధులను ప్రభుత్వం విడుదల చేసింది.
  • డిసెంబర్ 2025: పీఎం-జన్మన్ కింద రాజస్థాన్ తదితర రాష్ట్రాల్లో తొలివిడత VDVK ల ద్వారా విజయవంతంగా మార్కెటింగ్ కార్యకలాపాలు ప్రారంభమయ్యాయి.

Static GK Connection

  • ఆర్టికల్ 342: భారత రాష్ట్రపతి ఒక రాష్ట్ర గవర్నర్‌తో సంప్రదించి, నోటిఫికేషన్ ద్వారా ఒక తెగను 'షెడ్యూల్డ్ తెగ'గా (ST) ప్రకటించవచ్చని ఈ ఆర్టికల్ తెలుపుతుంది.
  • ఫారెస్ట్ రైట్స్ యాక్ట్ (FRA), 2006: అటవీ భూములపై హక్కులతో పాటు, మైనర్ అటవీ ఉత్పత్తులపై (Minor Forest Produce) గిరిజనులకు చట్టబద్ధమైన యాజమాన్య మరియు విక్రయ హక్కులను ఈ చట్టం కల్పించింది.

India & World Comparison

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆస్ట్రేలియాలోని అబోరిజినల్స్, అమెజాన్ అడవుల్లోని గిరిజనుల రక్షణ కోసం ఐక్యరాజ్యసమితి (UNDRIP) ప్రత్యేక తీర్మానాలు చేసింది. అదే తరహాలో, భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న 75 PVTG తెగల రక్షణ కోసం ప్రత్యేకంగా రూ. 24,104 కోట్లతో పీఎం-జన్మన్ వంటి ఒక సమగ్ర పథకాన్ని అమలు చేయడం అంతర్జాతీయ మానవ హక్కుల ప్రమాణాలకు నిదర్శనం.

Future Impact

  • రాబోయే సంవత్సరాల్లో (2025-26 నాటికి) PVTG జనాభాకు 100% మౌలిక సదుపాయాలు (Saturation of Basic Facilities) అందించాలనే లక్ష్యం నెరవేరుతుంది.
  • వన్ ధన్ కేంద్రాల ద్వారా అటవీ ఉత్పత్తుల జాతీయ ఎగుమతులు పెరిగి జిడిపి (GDP) లో గిరిజనుల భాగస్వామ్యం పెరుగుతుంది.
  • విజయవంతమైన VDVK లను భవిష్యత్తులో కార్పొరేట్ స్థాయిలో 'వన్ ధన్ ప్రొడ్యూసర్ ఎంటర్‌ప్రైజెస్' (VDPEs) గా అప్‌గ్రేడ్ చేసే ప్రణాళిక ప్రభుత్వానికి ఉంది.

🔑 Key Points for Revision

  • పీఎం-జన్మన్ కింద ఆగస్టు 2026లో 540 వన్ ధన్ వికాస్ కేంద్రాలు మంజూరయ్యాయి.
  • ఈ నిర్ణయం ద్వారా 46,042 మంది PVTG గిరిజనులకు ప్రత్యక్షంగా ఉపాధి లభిస్తుంది.
  • మైనర్ అటవీ ఉత్పత్తుల వాల్యూ అడిషన్ ఈ కేంద్రాల ప్రధాన ఉద్దేశం.
  • పీఎం-జన్మన్ (PM-JANMAN) పథకం నవంబర్ 15, 2023 న ప్రారంభమైంది.
  • ఈ పథకానికి కేటాయించిన మొత్తం బడ్జెట్ రూ. 24,104 కోట్లు.
  • కేంద్ర గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ ఈ పథకానికి నోడల్ ఏజెన్సీ.
  • ట్రైఫెడ్ (TRIFED) సంస్థ వన్ ధన్ కేంద్రాల అమలును పర్యవేక్షిస్తుంది.
  • భారతదేశంలో 18 రాష్ట్రాలు, ఒక కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో 75 PVTG తెగలు ఉన్నాయి.
  • అత్యధిక సంఖ్యలో PVTG తెగలు ఒడిశా రాష్ట్రంలో ఉన్నాయి.
  • దేబర్ కమిషన్ (1973) సిఫార్సుల మేరకు తొలిసారిగా PTG వర్గం ఏర్పడింది.
  • 2006లో PTGs పేరును భారత ప్రభుత్వం PVTGs గా మార్చింది.
  • పీఎం-జన్మన్ పథకం ద్వారా మొత్తం 11 రకాల మౌలిక సదుపాయాలు కల్పిస్తారు.
  • ఈ పథకం అమల్లో కేంద్ర మరియు రాష్ట్రాల నిధుల వాటా ఉంటుంది.
  • ఆర్టికల్ 275(1) ద్వారా రాజ్యాంగబద్ధంగా గిరిజన ప్రాంతాలకు నిధులు అందుతాయి.
  • పీఎం గతిశక్తి (PM Gati Shakti) పోర్టల్ ద్వారా లబ్ధిదారులను భౌతికంగా సర్వే చేస్తారు.

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: PVTGs & PM-JANMAN (Particularly Vulnerable Tribal Groups & Van Dhan Vikas Kendras)

  • Definition: గిరిజన సమూహాలలో వ్యవసాయ పూర్వ సాంకేతికత, స్థిరమైన లేదా తగ్గుతున్న జనాభా, మరియు అత్యల్ప అక్షరాస్యత కలిగిన అత్యంత వెనుకబడిన వర్గాలను PVTGs అంటారు.
  • Constitutional / Legal Basis: ఆర్టికల్ 342 (ST ల గుర్తింపు) మరియు అటవీ హక్కుల చట్టం, 2006.
  • Scientific / Economic Principle: వాల్యూ అడిషన్ (Value Addition) - ప్రాథమిక ముడిసరుకును ప్రాసెస్ చేయడం ద్వారా దాని మార్కెట్ విలువను మరియు జీవితకాలాన్ని పెంచడం.
  • How it connects to this event: 540 VDVK ల ఏర్పాటు ద్వారా PVTGs తాము సేకరించిన అటవీ ఉత్పత్తులకు వాల్యూ అడిషన్ చేసి నేరుగా మార్కెట్లో అమ్ముకుంటారు.
  • Origin & History: 1973లో దేబర్ కమిషన్ సిఫార్సుల మేరకు భారతదేశంలో మొట్టమొదటిసారిగా ఈ ప్రత్యేక గిరిజన వర్గీకరణ జరిగింది.
  • Key milestone 1: 2006లో కేంద్ర ప్రభుత్వం అధికారికంగా PTG (Primitive Tribal Groups) పేరును PVTG గా మార్చింది.
  • Key milestone 2: 2023లో కేంద్ర బడ్జెట్‌లో పీఎం-PVTG డెవలప్‌మెంట్ మిషన్‌ను ప్రకటించి, తరువాత దానిని పీఎం-జన్మన్ గా మార్చారు.
  • Related Acts / Schemes / Treaties: ఫారెస్ట్ రైట్స్ యాక్ట్ (FRA) 2006, PESA చట్టం 1996, మరియు ఏకలవ్య మోడల్ రెసిడెన్షియల్ స్కూల్స్ (EMRS).
  • Nodal Ministry / Body: కేంద్ర గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MoTA) మరియు ట్రైఫెడ్ (TRIFED).
  • India-specific relevance: దేశ జనాభాలో 8.6% ఉన్న గిరిజనులలో, అత్యంత దుర్భర పరిస్థితుల్లో ఉన్న 75 తెగల అస్తిత్వాన్ని కాపాడటం భారతదేశ సామాజిక బాధ్యత.
  • Global comparison: ఐక్యరాజ్యసమితి యొక్క UNDRIP డిక్లరేషన్ ప్రకారం స్వదేశీ లేదా మూలవాసుల భూములు మరియు వనరుల హక్కులను కాపాడటం ప్రతి దేశం విధి.
  • Data point: భారతదేశంలో మొత్తం 75 PVTG తెగలు ఉండగా, అందులో అత్యధికంగా 13 తెగలు ఒడిశా రాష్ట్రంలో నివసిస్తున్నాయి.
  • Common exam angle: దేబర్ కమిషన్ పేరు, PVTG రాష్ట్రాల సంఖ్య, పీఎం-జన్మన్ పథకం నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ, మరియు వన్ ధన్ కేంద్రాల ఉద్దేశ్యంపై ఎక్కువగా ప్రశ్నలు వస్తాయి.
  • Easy memory hook: "75 PVTGs - 18 States - 1 UT - 11 Interventions - PM JANMAN".

❓ Practice MCQs

Q1. పీఎం-జన్మన్ (PM-JANMAN) పథకం ప్రధాన ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? [Easy]

A) పట్టణ ప్రాంతాల్లో పారిశ్రామిక వాడల ఏర్పాటు

B) అత్యంత వెనుకబడిన గిరిజన సమూహాల (PVTGs) సమగ్ర అభివృద్ధి

C) ఐటీ రంగంలో విదేశీ పెట్టుబడులను ఆకర్షించడం

D) వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల ఎగుమతులను రెట్టింపు చేయడం

Answer: B

Explanation: పీఎం-జన్మన్ పథకం దేశంలోని 75 అత్యంత వెనుకబడిన గిరిజన తెగల (PVTGs) సామాజిక మరియు ఆర్థిక అభివృద్ధి కోసం ప్రత్యేకంగా ఉద్దేశించబడింది.

Q2. ఇటీవల 540 వన్ ధన్ వికాస్ కేంద్రాల (VDVKs) ఏర్పాటును ఏ మంత్రిత్వ శాఖ మంజూరు చేసింది? [Easy]

A) వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖ

B) కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ

C) కేంద్ర గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ

D) అటవీ మరియు పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ

Answer: C

Explanation: వన్ ధన్ వికాస్ కేంద్రాలు మరియు పీఎం-జన్మన్ పథకానికి నోడల్ ఏజెన్సీగా కేంద్ర గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MoTA) వ్యవహరిస్తుంది.

Q3. భారతదేశంలో "పర్టిక్యులర్లీ వల్నరబుల్ ట్రైబల్ గ్రూప్స్" (PVTGs) అనే వర్గీకరణ ఏ కమిషన్ సిఫార్సుల ఆధారంగా జరిగింది? [Moderate]

A) మండల్ కమిషన్

B) దేబర్ కమిషన్

C) సర్కారియా కమిషన్

D) కేల్కర్ కమిషన్

Answer: B

Explanation: 1973లో దేబర్ కమిషన్ సిఫార్సుల ఆధారంగా మొదటిసారిగా ఆదిమ గిరిజన సమూహాలను (PTGs) గుర్తించారు, 2006లో వీటిని PVTGs గా మార్చారు.

Q4. వన్ ధన్ వికాస్ కేంద్రాల (VDVKs) ద్వారా గిరిజనులకు ఏ విధంగా ఉపాధి కల్పిస్తారు? [Moderate]

A) గ్రామాల్లో ఉచిత ఇంటర్నెట్ కేఫ్‌లు నిర్వహించడం ద్వారా

B) మైనర్ అటవీ ఉత్పత్తులకు (MFP) వాల్యూ అడిషన్ మరియు మార్కెటింగ్ చేయడం ద్వారా

C) బహుళజాతి కంపెనీల్లో ఐటీ ఉద్యోగాలు ఇప్పించడం ద్వారా

D) వ్యవసాయ భూములను ఉచితంగా పంపిణీ చేయడం ద్వారా

Answer: B

Explanation: వన్ ధన్ కేంద్రాలు గిరిజనులు సేకరించే తేనె, వెదురు వంటి అటవీ ఉత్పత్తులను ప్రాసెస్ చేసి, ప్యాకేజింగ్ ద్వారా మార్కెట్లో అమ్మి లాభాలు పొందేలా చేస్తాయి.

Q5. పీఎం-జన్మన్ పథకానికి సంబంధించి క్రింది వాటిలో సరికానిది ఏది? [Moderate]

A) ఈ పథకం 11 కీలకమైన మౌలిక సదుపాయాలపై దృష్టి పెడుతుంది.

B) ఈ పథకం కింద అర్హత సాధించడానికి లబ్ధిదారుడు తప్పనిసరిగా PVTG వర్గానికి చెంది ఉండాలి.

C) ఈ పథకానికి బడ్జెట్‌లో కేటాయించిన మొత్తం సుమారు రూ. 24,104 కోట్లు.

D) ఈ పథకం భారతదేశంలోని మొత్తం 28 రాష్ట్రాల్లోని గిరిజనులకు వర్తిస్తుంది.

Answer: D

Explanation: పీఎం-జన్మన్ పథకం కేవలం PVTGs నివసించే 18 రాష్ట్రాలు మరియు ఒక కేంద్రపాలిత ప్రాంతం (అండమాన్ & నికోబార్) లో మాత్రమే వర్తిస్తుంది, అన్ని రాష్ట్రాల్లో కాదు.

Q6. వన్ ధన్ వికాస్ కేంద్రాల కార్యకలాపాలకు జాతీయ స్థాయిలో లాజిస్టిక్స్ మరియు మార్కెటింగ్ మద్దతును అందించే ప్రధాన సంస్థ ఏది? [Tricky]

A) NITI Aayog (నీతి ఆయోగ్)

B) TRIFED (ట్రైఫెడ్)

C) NABARD (నాబార్డ్)

D) FCI (ఎఫ్.సి.ఐ)

Answer: B

Explanation: గిరిజన సహకార మార్కెటింగ్ అభివృద్ధి సమాఖ్య (TRIFED) వన్ ధన్ కేంద్రాలకు మార్కెటింగ్ మరియు సామర్థ్య పెంపుదల మద్దతును అందిస్తుంది.

Q7. భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్ గిరిజన ప్రాంతాల పరిపాలన మరియు అభివృద్ధికి కేంద్రం నుండి రాష్ట్రాలకు గ్రాంట్లు మంజూరు చేయడానికి వీలు కల్పిస్తుంది? [Tricky]

A) ఆర్టికల్ 14

B) ఆర్టికల్ 32

C) ఆర్టికల్ 275(1)

D) ఆర్టికల్ 370

Answer: C

Explanation: రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 275(1) ప్రకారం షెడ్యూల్డ్ తెగల (STs) సంక్షేమం మరియు పాలనా ప్రమాణాల పెంపు కోసం కన్సాలిడేటెడ్ ఫండ్ ఆఫ్ ఇండియా నుండి రాష్ట్రాలకు గ్రాంట్లు ఇస్తారు.

Q8. PVTGs గుర్తింపు ప్రమాణాలకు సంబంధించి క్రింది వాటిలో ఏది పరిగణించబడదు? [Tricky]

A) స్థిరమైన లేదా క్షీణిస్తున్న జనాభా

B) వ్యవసాయ పూర్వ సాంకేతిక పరిజ్ఞానం వాడుక

C) మిగతా సమాజంతో పోలిస్తే అధిక అక్షరాస్యత శాతం

D) తీవ్రమైన ఆర్థిక వెనుకబాటుతనం

Answer: C

Explanation: PVTGs యొక్క ప్రధాన లక్షణాలలో ఒకటి "అత్యల్ప అక్షరాస్యత" (Extremely low literacy), అధిక అక్షరాస్యత అనేది తప్పు.

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

ప్రధాన మంత్రి జనజాతి ఆదివాసి న్యాయ మహా అభియాన్ (PM-JANMAN) పథకం క్రింద ప్రధానంగా ఏ గిరిజన సమూహాలపై దృష్టి సారిస్తారు?

A) అడవుల వెలుపల నివసించే అన్ని షెడ్యూల్డ్ తెగలు (STs)

B) పర్టిక్యులర్లీ వల్నరబుల్ ట్రైబల్ గ్రూప్స్ (PVTGs)

C) కేవలం ఈశాన్య రాష్ట్రాల్లో నివసించే గిరిజనులు మాత్రమే

D) పట్టణ ప్రాంతాలకు వలస వచ్చిన గిరిజన కూలీలు

Answer: B

Explanation: పీఎం-జన్మన్ పథకం ప్రత్యేకంగా భారతదేశంలోని 75 అత్యంత వెనుకబడిన గిరిజన సమూహాల (PVTGs) సమగ్ర అభివృద్ధి కోసమే రూపొందించబడింది.

PYQ 2:

'పర్టిక్యులర్లీ వల్నరబుల్ ట్రైబల్ గ్రూప్స్' (PVTGs) కి సంబంధించి క్రింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. దేబర్ కమిషన్ సిఫార్సుల మేరకు భారతదేశంలో మొదటిసారిగా ఆదిమ గిరిజన సమూహాలను గుర్తించారు.
2. భారతదేశంలో మొత్తం 75 PVTG తెగలు ఉన్నాయి.
3. అండమాన్ మరియు నికోబార్ దీవులలో ఎటువంటి PVTG తెగలు నివసించడం లేదు.

పై వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనది?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 2 మరియు 3 మాత్రమే

C) 1 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2, మరియు 3

Answer: A

Explanation: అండమాన్ మరియు నికోబార్ దీవులలో జరావా, ఒంగే, సెంటినెలీస్ వంటి PVTG తెగలు ఉన్నాయి. కాబట్టి 3వ వాక్యం తప్పు. 1 మరియు 2 వాక్యాలు సరైనవి.

PYQ 3:

క్రింది వాటిని జతపరచండి:

కారణం (Assertion - A): పీఎం-జన్మన్ పథకం కింద వన్ ధన్ వికాస్ కేంద్రాలను (VDVKs) భారీగా ఏర్పాటు చేస్తున్నారు.

వివరణ (Reason - R): గిరిజనులు సేకరించే మైనర్ అటవీ ఉత్పత్తులకు వాల్యూ అడిషన్ చేసి, దళారుల ప్రమేయం లేకుండా మెరుగైన లాభాలు అందించడం దీని లక్ష్యం.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు A కి R సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ A కి R సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది, కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు, కానీ R సరైనది.

Answer: A

Explanation: వన్ ధన్ కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేయడం (Assertion) వెనుక ఉన్న ప్రధాన ఉద్దేశ్యం అటవీ ఉత్పత్తులకు మార్కెటింగ్ కల్పించి గిరిజనుల ఆదాయాన్ని పెంచడమే (Reason). కాబట్టి రెండూ సరైనవి.

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశంలో 'పర్టిక్యులర్లీ వల్నరబుల్ ట్రైబల్ గ్రూప్స్' (PVTGs) ఎదుర్కొంటున్న ప్రధాన సవాళ్లు ఏమిటి? ఈ సవాళ్లను అధిగమించడంలో వన్ ధన్ వికాస్ కేంద్రాల (VDVKs) పాత్రను విశ్లేషించండి.

భారతదేశంలోని 75 PVTG తెగలు భౌగోళిక ఒంటరితనం, అటవీ హక్కుల కోల్పోవడం, తీవ్రమైన పేదరికం, మరియు అక్షరాస్యత లేమి వంటి తీవ్రమైన సవాళ్లను ఎదుర్కొంటున్నాయి. సరైన మౌలిక సదుపాయాలు లేకపోవడం వల్ల వీరు అభివృద్ధికి ఆమడదూరంలో ఉన్నారు.

ఈ సవాళ్లను అధిగమించడంలో వన్ ధన్ వికాస్ కేంద్రాలు (VDVKs) ఒక గేమ్-ఛేంజర్‌గా మారాయి. ఇటీవల పీఎం-జన్మన్ పథకం కింద 540 కేంద్రాలను మంజూరు చేయడం దీనికి ఉదాహరణ. ఈ కేంద్రాలు గిరిజనులకు:

1. ఆర్థిక సాధికారత: దళారుల వ్యవస్థను తొలగించి, వారు సేకరించిన తేనె, వెదురు వంటి అటవీ ఉత్పత్తులకు (MFP) నేరుగా గిరిజనులకే ఆదాయం దక్కేలా చేస్తాయి.
2. స్కిల్ డెవలప్‌మెంట్: ట్రైఫెడ్ (TRIFED) ద్వారా వాల్యూ అడిషన్, ప్యాకేజింగ్ మరియు గ్రేడింగ్‌లో శిక్షణ అందిస్తాయి.
3. సామూహిక శక్తి: స్వయం సహాయక బృందాల (SHGs) ద్వారా సామాజికంగా సంఘటితమయ్యే వేదికను కల్పిస్తాయి.

ముగింపుగా, కేవలం సంక్షేమ పథకాలకే పరిమితం కాకుండా, వన్ ధన్ కేంద్రాల ద్వారా గిరిజనులను వ్యాపారవేత్తలుగా (Entrepreneurs) మార్చడం వారి సుస్థిర ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యానికి సరైన పరిష్కారం.

Question 2 (250 words): 'పీఎం-జన్మన్' (PM-JANMAN) పథకం గిరిజన అభివృద్ధిలో ఒక చారిత్రాత్మక ముందడుగు. దీని ప్రధాన లక్ష్యాలను వివరిస్తూ, గతంలో అమలు చేసిన గిరిజన పథకాలతో పోలిస్తే ఇది ఏ విధంగా భిన్నమైనదో అంచనా వేయండి.

భారతదేశ జనాభాలో అత్యంత అణగారిన వర్గాలైన 75 పర్టిక్యులర్లీ వల్నరబుల్ ట్రైబల్ గ్రూప్స్ (PVTGs) సర్వతోముఖాభివృద్ధి కోసం 2023లో రూ. 24,104 కోట్ల బడ్జెట్‌తో కేంద్ర ప్రభుత్వం 'పీఎం-జన్మన్' పథకాన్ని ప్రారంభించింది. ఇది రాజ్యాంగంలోని 5వ మరియు 6వ షెడ్యూల్స్ యొక్క స్ఫూర్తిని వాస్తవరూపంలోకి తెచ్చే గొప్ప ప్రయత్నం.

పథకం ప్రధాన లక్ష్యాలు: దేశంలోని 18 రాష్ట్రాలు మరియు ఒక కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో నివసిస్తున్న సుమారు 28 లక్షల మంది PVTG జనాభాకు 100% మౌలిక సదుపాయాలు కల్పించడం దీని లక్ష్యం. దీనికోసం కేంద్రం 9 మంత్రిత్వ శాఖల సమన్వయంతో, పక్కా గృహాలు, విద్యుత్, తాగునీరు (MoJS), మొబైల్ కనెక్టివిటీ, ఆరోగ్య కేంద్రాలు, మరియు వన్ ధన్ వికాస్ కేంద్రాల ద్వారా ఉపాధి వంటి 11 కీలక రంగాలపై దృష్టి పెట్టింది.

గత పథకాలతో పోలిస్తే ఇది ఎలా భిన్నమైనది?

1. లక్షిత విధానం (Targeted Approach): గత పథకాలు సాధారణంగా 'షెడ్యూల్డ్ తెగల' (STs) అందరికీ వర్తించేవి. దీనివల్ల అందులో ఉన్నత స్థితిలో ఉన్నవారే లబ్ధి పొందేవారు. కానీ, పీఎం-జన్మన్ ప్రత్యేకంగా అట్టడుగున ఉన్న PVTGs కోసమే రూపొందించబడింది.
2. మిషన్ మోడ్ అమలు: పీఎం గతిశక్తి పోర్టల్ ద్వారా మారుమూల అటవీ ప్రాంతాల్లో ఉన్న వారిని జియో-ట్యాగింగ్ చేసి, ప్రతి ఒక్కరికీ లబ్ధి చేకూరేలా (Saturation) చేయడం దీని ప్రత్యేకత.
3. ఆర్థిక స్వావలంబన: కేవలం ఉచితాలు ఇవ్వకుండా, ఇటీవల మంజూరు చేసిన 540 వన్ ధన్ వికాస్ కేంద్రాల ద్వారా అటవీ ఉత్పత్తులకు మార్కెటింగ్ కల్పించి వారిని ఆర్థికంగా స్వతంత్రులను చేస్తోంది.

ముగింపుగా, పీఎం-జన్మన్ పథకం గిరిజనులను కేవలం లబ్ధిదారులుగా చూడకుండా, దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలో భాగస్వాములను చేస్తోంది. అయితే, అటవీ ప్రాంతాల్లో క్షేత్రస్థాయి అధికారుల జవాబుదారీతనం పెంచడం ద్వారా మాత్రమే ఈ పథకం ఆశించిన పూర్తి ఫలితాలను ఇస్తుంది.

⚠️ Examiner Trap

  • Trap 1: విద్యార్థులు తరచుగా షెడ్యూల్డ్ తెగలు (STs) మరియు PVTGs ని ఒకటిగా భావిస్తారు. వాస్తవానికి, PVTGs అనేవి ST జనాభాలో అత్యంత వెనుకబడిన మరియు అంతరించిపోతున్న ఒక చిన్న ఉపవిభాగం మాత్రమే. (అన్ని PVTGs STలు, కానీ అన్ని STలు PVTGs కాదు).
  • Trap 2: పీఎం-జన్మన్ పథకం దేశంలోని గిరిజనులందరికీ (All STs) వర్తిస్తుందని పొరబడతారు. ఇది పూర్తిగా కేవలం గుర్తించబడిన 75 PVTG తెగలకు మాత్రమే పరిమితమైన పథకం.
  • Trap 3: వన్ ధన్ వికాస్ కేంద్రాలను పూర్తిగా రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు నిర్వహిస్తాయని అనుకుంటారు. కానీ వాస్తవానికి వీటి మార్కెటింగ్, నిధులు మరియు నిర్వహణ పర్యవేక్షణ అంతా కేంద్ర ప్రభుత్వ సంస్థ అయిన 'ట్రైఫెడ్' (TRIFED) ఆధ్వర్యంలో జరుగుతుంది.

🧭 Exam Tip

Prelims: దేబర్ కమిషన్ పేరు, PVTGs రాష్ట్రాల సంఖ్య (18+1), పీఎం-జన్మన్ నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ మరియు ట్రైఫెడ్ (TRIFED) పాత్రపై డైరెక్ట్ ఫాక్ట్ బేస్డ్ ప్రశ్నలు ఆశించవచ్చు. Mains: సామాజిక న్యాయం (Social Justice) పేపర్‌లో గిరిజన సాధికారత, అటవీ ఉత్పత్తుల ద్వారా సుస్థిర అభివృద్ధి (Sustainable Development) అనే కోణంలో విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు వస్తాయి. Interview: "గిరిజనులను అడవుల నుంచి బయటకు తీసుకురావాలా లేక అక్కడే మౌలిక సదుపాయాలు కల్పించాలా?" అనే కోణంలో ప్రశ్నలు అడిగే అవకాశం ఉంది. Prediction: రాబోయే గ్రూప్స్ లేదా యూపీఎస్సీ పరీక్షల్లో PVTG లక్షణాలు మరియు పీఎం-జన్మన్ 11 ఇంటర్వెన్షన్స్ పై తప్పనిసరిగా బహుళ-వాక్యాల (Statement-based) ప్రశ్న రావచ్చు.